Jaarstukken 2022

We deden kennis op over circulair inkopen en we hebben de markt gestimuleerd door bij de aanbesteding van de renovatie van het skatepark Slingepark duurzaamheid als beoordelingscriterium mee te nemen. Duurzame Bedrijfsvoering Het Grien Team heeft de interne communicatie over duurzaamheid versterkt en gestructureerd in de vorm van een terugkerende nieuwsbrief. Er zijn 31 deelnemers in de pilot-fietsstimuleringsactie vanuit de gemeentelijke organisatie. Fietsen voor woon-werk is opgepakt voor een nieuwe leasefietsregeling. Duurzaamheid en de voorbeeldrol in onze bedrijfsvoering is goed meegenomen in het project 'Verbouw gemeentehuis'. De verkenning van de CO2-prestatieladder heeft de gemeente kennis gebracht over de inhoud van de certificering, maar ook hebben we nu beter inzicht van de kansen en uitdagingen voor onze organisatie mits we in de toekomst ons willen certificeren. Beleidsstukken Duurzaamheidsvisie Samen duurzame stappen zetten Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2023 - 2026 Klimaatakkoord Nationale Agenda Laadinfrastructuur Gemeentelijk Waterplan 2017-2020 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 Ambitiedocument circulair Inkopen 2019 Samenwerkingsagenda 'Fryslân koopt circulair' 2021 Omgevingsvisie Smallingerland - Kamerbrief water en bodem sturend Verplichte beleidsindicatoren Indicator Hernieuwbare energie in %:

Smallingerland 2020: 12,5

Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit.

45

Nederland 2020: 26,8

Bron Waarstaatje gemeente.nl (VNG)

Verbonden partijen Naam Stichting Vliegveld Drachten Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing, (FUMO) Openbaar Lichaam Afvalverwijdering Friesland Afvalsturing Friesland (Omrin) Huisvuilcentrale (HVC) Welstands- en monumentenzorg Hûs en Hiem Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten

Wat doet deze organisatie? Exploitatie van vliegveld Drachten. Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven. Verantwoorde uitvoering van milieu- en reinigingstaken. Is in ruste, de uitvoering is in 1995 overgegaan naar Omrin. Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval. Duurzaam afvalbeheer. Welstandsadvisering en monumentenzorg. Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven.

Saldo baten en lasten programma Fysiek domein Financiën Bedragen x € 1.000

Realisatie 2022

(-=nadeel) Saldo

24.858 -40.900 -16.042

Begroting 2022 na wijziging 25.039 -58.921 -33.882

28.863 -43.354 -14.491

3.824 15.567 19.391

Toevoeging bestemmingsreserve Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Resultaatbestemming

0 953 0 953

-1.138 1.263 15.718 15.843

-1.138 1.263 6.475 6.600

0 0 -9.243 -9.243

Saldo na resultaatbestemming

-15.089

-18.039

-7.891

10.148

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

Begroting 2022

Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Baten: Beheer overige gebouwen en gronden Er is voor € 308.000 grond verkocht die niet in de grondexploitaties was opgenomen. Het betreft een € 130.000 voor overhoeken, € 83.000 voor een restkavel voor kantoren, € 80.000 vanwege een grondruil voor een wandelpad en € 15.000 voor transformatiestations. De boekwaarde van deze gronden is verantwoord onder de lasten voor € 65.000. Verkeer en vervoer Er is voor € 53.000 aan schadevergoedingen ontvangen voor ontstane schades aan de openbare verlichting. Dit bedrag wordt niet geraamd, wel wordt rekening gehouden met schades en het eigen risico. Voor het project Oudega aan het Water heeft een aantal grondverkopen plaatsgevonden. Hierdoor ontstaat een voordeel van € 415.000 Voor zwerfafval is een subsidie ontvangen van € 64.000. Dit bedrag was niet geraamd. Parkeren Ondanks een bijstelling in de parkeeropbrengsten, vallen de opbrengsten hoger uit dan verwacht. Daarnaast zijn in 2022 een deel van de opbrengsten uit 2021 verantwoord. Fysieke bedrijfsinfrastructuur De opbrengst uit grondverkoop bij de Insteekhaven is lager dan verwacht (€415.000). Hier staat tegenover dat bij Nijtap meer grond is verkocht wat tot een hogere opbrengst leidt (€861.000). De optierente, optievergoedingen en de bijdrage van particuliere ontwikkelingen in het kader van het kostenverhaal worden niet begroot. Huishoudelijk afval 46

308

53

415 64 336

477

174

Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting De opbrengsten van het ingezamelde huishoudelijke afval zijn mede door hoge prijzen en groter aanbod hoger dan geraamd. De grootste meeropbrengst zat in de inzameling van huishoudelijk plastic (€ 113.000). De afvalstoffenheffing was € 64.000 hoger dan de raming. Bedrijfsafval De opbrengsten van het bedrijfsafval zijn ook hoger door de gestegen prijzen en de hogere opbrengsten van abonnementen. In combinatie met hogere lasten van € 83.000 heeft het bedrijfsafval per saldo een voordeel gerealiseerd van € 4.000. Duurzaamheid De verkregen subsidie voor de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen van € 256.000, is niet begroot. Hier staan niet begrote kosten tegenover. Daarnaast is de EUCF subsidie van € 60.000 nog niet ontvangen, terwijl hier ook nog geen kosten voor zijn gemaakt. Zie ook kostenkant, per saldo budgetneutraal Begraafplaatsen en crematoria Dit jaar zijn hogere opbrengst begraafplaatsen ontvangen, voornamelijk veroorzaakt door verlengingen van grafrechten. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Er is meer bouwgrond verkocht dan begroot. Dit leidt tot een hogere verkoopopbrengst (€ 0,7 miljoen). De ontvangen bijdragen uit o.a. particuliere ontwikkelingen en subsidie zijn ca € 0,5 miljoen hoger dan begroot. Wonen en bouwen In de afgelopen periode is een aantal grote bouwprojecten vergund, met flinke legesnota's tot gevolg.

Verder is er een stijging in de leges door de (wereldwijd) stijgende bouwkosten. De legesheffing is gebaseerd op de bouwsom en daarmee stijgen de inkomsten. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten: Lasten: Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. De budgetten van een aantal projecten worden omgezet in kredieten (zie bijlage 1). De hierbij behorende middelen vallen vrij. Een aantal projecten is afgerond in 2022 (zie bijlage 1). De kosten zijn € 198.000 lager dan begroot. De hierbij behorende middelen vallen vrij. Beheer gebouwen Voor het onderhoud van de gebouwen is een reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de gebouwen uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de Onderhoudsreserve Vastgoed. Verkeer en vervoer De kapitaallasten voor openbare verlichting en verkeer en vervoer vallen lager uit dan begroot, omdat nog niet alle projecten zijn geactiveerd. De verbeterde methodiek van voorraadbeheer van strooizout alsmede de hogere zoutprijs heeft voor een eenmalig voordeel van € 114.000 gezorgd op gladheidsbestrijding. Daarnaast zijn er minder kosten gemaakt wegens minder vorstdagen.

Voor het onderhoud van de civiele kunstwerken is een Reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de kunstwerken uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de reserve Kunstwerken Parkeren Voor het onderhoud van de parkeergarages is een Reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de parkeergarages uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de Onderhoudsreserve Vastgoed

47

87

141

171

1.198

317

63 3.824

9.243

3.297 198 90

291

142

250

65

Onderwerp + toelichting Fysieke bedrijfsinfrastructuur Lasten van particuliere initiatieven worden (evenals de bijdragen) niet begroot. Dit zorgt voor een grotere last van € 0,2 miljoen. Sportaccommodaties Voor de tijdelijke huisvesting van de Drait zijn minder kosten gemaakt dan begroot Bij het besluit van nieuwbouw de Welle heeft de raad besloten de restanten van de reeds in de begroting opgenomen budgetten voor de nieuwbouw te reserveren in de reserve Projecten in uitvoering. Over 2022 ging het om een bedrag van € 100.000. Door dit bedrag mee te nemen in de resultaatbestemming wordt het eerder genomen besluit ingevuld. Voor het onderhoud van de sporthallen is een Reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de sporthallen uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de onderhoudsreserve vastgoed. Cultureel erfgoed In 2020 en 2021 (beide coronajaren) zijn veel meer subsidies voor restauraties monumenten aangevraagd dan gebruikelijk. Dit komt omdat eigenaren in coronatijd beperkt waren in hun bewegingsvrijheid en daardoor veel zijn gaan klussen aan hun woning dan voorgaande jaren. In 2022 zijn hierdoor relatief weinig aanvragen ingediend. In 2022 zijn door corona bijna geen cultuurhistorische evenementen georganiseerd in verhouding tot de jaren voor corona.

In 2023 vindt een inhaalslag plaats voor iepenloftspullen, de turfrace, musicals enz. Openbaar groen en (openlucht) recreatie De kapitaallasten voor onderhoud openbaar groen en toeristische en recreatieve voorzieningen vallen lager uit dan begroot, omdat nog niet alle projecten zijn geactiveerd. Voor het onderhoud van de steigers en walbeschoeiingen is een Reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de kunstwerken uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de reserve Kunstwerken De onderhoudskosten voor het hekkelen van watergangen en groenvoorzieningen zijn iets meegevallen. Op het totale onderhoudsprogramma is in totaal 157.000 overgebleven. Voor hekkelen gaat het om ca. 6% van de begrote middelen en voor het onderhoud om ca. 3%. Huishoudelijk afval De afvalstofheffing kent een positief saldo van € 609.000. Dit bedrag wordt toegevoegd aan de voorziening afvalstoffenheffing, waardoor een overschrijding aan de lastenkant ontstaat van € 609.000. De verwerkingskosten zijn door het grotere aanbod € 238.000 lager uitgevallen en de betaalde afvalbelasting is € 54.000 lager dan de raming. Op de overige kosten, waaronder inhuur, ontstaat een voordeel van € 89.000.

Bedrijfsafval In combinatie met hogere opbrengsten van € 87.000 heeft het bedrijfsafval per saldo een voordeel gerealiseerd van € 4.000. Ruimte en leefomgeving De structurele kosten voor de omgevingswet zijn lager dan begroot. Hierdoor ontstaat een voordeel van € 160.000. Milieubeheer: Voor de FUMO zijn minder uren gemaakt voor onze gemeente dan begroot. Dit gaat enerzijds om basistaken die vanwege niet-ingevulde vacatureruimte niet uitgevoerd konden worden en anderzijds om minder aangevraagde specialistische expertise. Dit verschilt per jaar en is afhankelijk van wat de samenleving vraagt. Tenslotte heeft de FUMO de financieringssystematiek gewijzigd welke in beginsel een negatief financieel effect zou betekenen voor de gemeente. Echter in praktijk zijn deze hogere kosten niet geheel gerealiseerd door bovengenoemde redenen met dit verschil als gevolg. Voor het klimaatakkoord is er eerst voor gekozen met eigen mensen een start te maken en pas in 2023 te verdiepen met het aantrekken van specialistischer kennis van bureaus. Hierdoor zijn er in 2022 nog geen kosten gemaakt. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. 48

Bedrag x € 1.000 -224

100 100

55

86

100

258

157

-228

-83

160

93

354

Onderwerp + toelichting In de begroting is geld beschikbaar gesteld voor extra personeel en duurzame mobiliteit. Hiervoor zijn geen kosten gemaakt. De overdracht van de geluidswal naar de provincie Fryslân heeft nog niet plaatsgevonden. In de eerste bestuursrapportage is € 600.000 extra gereserveerd voor de overdracht. Voorgesteld wordt deze extra middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. De kosten voor de Regeling Reductie Energiegebruik Woningen van € 256.000, zijn niet begroot. Hier staan geen opbrengsten tegenover. Daarnaast zijn er nog geen kosten gemaakt m.b.t. de EUCF subsidie van € 60.000. De subsidie hiervoor is ook nog niet ontvangen. Zie ook kostenkant, per saldo budgetneutraal. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen): Er is in De Peinder Mieden een kavel teruggekocht. Deze kavel wordt onder dezelfde condities weer verkocht aan een nadere belangstellende. Afboeken voorraad zout Op de balans was een post opgenomen voor voorraad strooizout. Omdat de hoogte van de voorraad op 31 december 2022 onvoldoende onderbouwd kon worden is de voorraad afgeboekt van de balans. Dat betekent overigens niet dat er geen zout aanwezig was op 31 december. Verliesvoorziening woonwagenlocatie We treffen een extra verliesvoorziening voor de locatie woonwagens. Verwachting is dat deze verliesvoorziening in 2023 weer goedgemaakt wordt.

Wegen Door het faillissement van een aannemer is in 2022 niet al het onderhoud uitgevoerd. Dit levert een voordeel op. Verwachting is dat in 2023 deze kosten alsnog gemaakt moeten worden. Baggeren Er is in 2022 minder onderhoud uitgevoerd dan geraamd. Verwachting is dat deze kosten in 2023 alsnog gemaakt moeten worden. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten: Mutaties reserves: Reserve projecten in uitvoering: Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Totaal mutaties reserves Totaal saldo:

Bedrag x € 1.000 250 600

-141

-146

-186

-217

325

108

470 15.567

-9.243

-9.243 10.148

Voorgestelde resultaatbestemming Onderwerp + toelichting Onderhoud gebouwen Voor het onderhoud van de gebouwen is een Reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de gebouwen uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de Reserve Gebouwen. Reserve civiele kunstwerken Voor het onderhoud van civiele kunstwerken en steigers en walbeschoeiingen is een Reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2022 zijn de gepland werkzaamheden aan de kunstwerken uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de Reserve Kunstwerken. Sportaccommodaties Bij het besluit van nieuwbouw de Welle heeft de raad besloten de restanten van de reeds in de begroting opgenomen budgetten voor de nieuwbouw te reserveren in de reserve Projecten in uitvoering. Over 2022 ging het om een bedrag van € 100.000. 49

Bedrag x € 1.000 -167

-508

-100

Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting Door dit bedrag mee te nemen in de resultaatbestemming wordt het eerder genomen besluit ingevuld. Klimaatakkoord Voor het klimaatakkoord is er eerst voor gekozen met eigen mensen een start te maken en pas in 2023 te verdiepen met het aantrekken van specialistischer kennis van bureaus. Hierdoor zijn er in 2022 nog geen kosten gemaakt. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Geluidswal De overdracht van de geluidswal naar de provincie Fryslân heeft nog niet plaatsgevonden. In de eerste bestuursrapportage is € 600.000 extra gereserveerd voor de overdracht. Voorgesteld wordt deze extra middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Voorbereidingskrediet verbouw/nieuwbouw museum Dr8888 Voor voorbereiding van verbouw/nieuwbouw museum Dr8888 is in 2022 een budget van € 80.000 beschikbaar gesteld. Hiervan is inmiddels € 53.000 uitgegeven. Voorgesteld de resterende € 27.000 over te hevelen naar 2023 voor verdere planvorming. Gedragscode wet natuurbescherming gemeenten Voor de wet natuurbescherming gemeenten is € 60.000 beschikbaar gesteld. Hiervan is de helft uitgegeven.

Aangezien het project nog doorloopt in 2023, wordt voorgesteld de resterende € 30.000 via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023 Gebiedsontwikkeling Hegewarren Voor planfase 2 is een budget beschikbaar gesteld van € 150.000. Hiervan is € 118.000 uitgegeven. Voorgesteld wordt om de resterende € 32.000 over te hevelen naar 2023, zodat aan de financiële verplichtingen richting de provincie kan worden voldaan. Totaal voorgestelde resultaatbestemmingen

50

-354

-600

-27

-30

-32

-1.651

4 Programma Economie Doelstelling In het programma Economie van Smallingerland werken we aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. We zetten in op een economie met wendbare en weerbare ondernemers en beroepsbevolking, die samen in staat zijn optimaal in te spelen op de grote transities en uitdagingen van deze tijd. Wat hebben we gedaan in 2022 In het programma economie staat de actieagenda economie centraal met drie sporen. In spoor 1 en 2 werken we aan het versterken van het vestigings- en ondernemersklimaat in Smallingerland. In spoor 3 werken we aan het uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland. Voor de periode 2020-2022 is in totaal € 900.000 beschikbaar om de activiteiten binnen deze sporen uit te voeren. Naast de actieagenda zijn we vanuit het programma economie betrokken bij enkele grootschalige gebiedsontwikkelingen en investeren wij in duurzame regionale samenwerkingen.

4.1

Optimaliseren van het vestigingsklimaat

Wat wilden we bereiken? Binnen het spoor 'optimaliseren van het vestigingsklimaat' werken wij aan uitstekende werklocaties, het stadshart, Menselijk Kapitaal vraagstukken en versterken van de samenwerking in de gastvrijheidseconomie. Wat hebben we daarvoor gedaan? Uitstekende werklocaties Bovengemiddeld veel van de werkgelegenheid in Smallingerland bevindt zich op de werklocaties. Begin 2022 is door de gemeenteraad een geactualiseerde visie op werklocaties vastgesteld. Hierin staan een groot aantal acties. Er is gestart met uitvoering van deze acties. We zijn verder gegaan met de al ingezette uitvoeringstrategie om in samenwerking met de gemeente Opsterland 20 hectare bedrijventerrein te realiseren op Bedrijvenpark ‘Drachten Azeven’. Prognoses laten zien dat de verwachte vraag naar bedrijventerreinen groter is dan de strategische voorraad die Smallingerland op dit moment aanhoudt. Gezamenlijk met de provincie Fryslân zijn binnen de regio Zuidoost Fryslân afspraken gemaakt over de behoefte aan nieuwe bedrijventerreinen. Voor de gemeente Smallingerland betekent dit dat we voor de periode vanaf 2025 veertig hectare uitbreidingsruimte hebben. Om deze ruimte (deels) in te kunnen vullen, zijn voorbereidingen getroffen om het werkingsgebied van de exploitatiemaatschappij uit te breiden. Er is een uitgebreide lobby gevoerd voor de vaarweg Drachten.

Hiervoor is een ambitiedocument Op weg naar de groenste circulaire haven van Noord-Nederland opgesteld. Naast beschrijving van de ambitie staan hierin ook acties die we de komende jaren uitvoeren om tot een toekomstbestendige haven te komen. Ook verkennen we samen met Vereniging Circulair Fryslân de mogelijkheden die bedrijventerrein ‘De Haven’ biedt om de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Dit zal leiden tot een routekaart voor 'De Haven'. Het ambitiedocument en deze routekaart vormen ook input voor een ontwikkelplan voor bedrijventerrein 'De Haven'. In het najaar van 2022 waren er de eerste bijeenkomsten met ondernemers. De bedrijventerreinen 'Tussendiepen' en 'De Haven' worden in samenhang beschouwd. De samenwerking met het ondernemerscollectief ‘Bévé Tussendiepen’ is voortgezet. Voor de zijde van de Tussendiepen die gericht is op de Drachtstervaart is een bestemmingsplan gemaakt. Het Beeldkwaliteitsplan en de anterieure overeenkomst met 18 deelnemende ondernemers is in concept klaar. We zien de laatste jaren een ontwikkeling van vestiging van zelfstandige kantoren op bedrijventerreinen. De vraag is of dit een gewenste ontwikkeling is. Om hier een uitspraak over te kunnen doen is gewerkt aan een handelingsperspectief over hoe om te gaan met dit soort vragen.

51

Stadshart Drachten Deze ontwikkeling beschrijven we nader in het Programma Fysiek Domein van deze jaarrekening. Arbeidsmarkt & O3 In 2022 werkten we verder aan de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid (O3) op het gebied van de arbeidsmarkt. Deze samenwerking is verwoord in de Human Capital Agenda Smallingerland 2021-2022. Dit draagt bij aan een sterkere arbeidsmarkt in Smallingerland en daarmee aan de doelstellingen vanuit zowel het sociaal als economisch domein. De Human Capital Agenda bestaat uit drie pijlers: inclusief ondernemen, verbinding onderwijs & arbeidsmarkt en leven lang ontwikkelen. Op alle drie pijlers is inzet gepleegd. Hiervoor wordt verwezen naar het Programma Sociaal Domein van deze jaarrekening. Gastvrijheidseconomie In 2022 is formeel de stichting Platform Gastvrij Smallingerland opgericht, met zeven bestuursleden die de gastvrijheidssector vertegenwoordigen. Het platform werkt samen met de sector en de gemeente aan de verdere verbetering van Smallingerland als aantrekkelijke bestemming voor toeristen en recreanten, waaronder ook eigen inwoners. Het platform kreeg daarvoor (vooruitlopend op de invoering van de toeristenbelasting) in 2022 een werkbudget van de gemeente Smallingerland. Er zijn meerdere bijeenkomsten voor de sector vrijetijdseconomie georganiseerd.

Ook is er een inspiratiekaart gerealiseerd met bezienswaardigheden in Smallingerland. Deze inspiratiekaart is net voor de zomer huis aan huis verspreid.

52

4.2

Versterken ondernemerschap

Wat wilden we bereiken? Binnen het spoor 'versterken ondernemerschap' werken wij aan het ondersteunen van het ondernemerschap in Smallingerland en de acquisitie en promotie van Smallingerland. Wat hebben we daarvoor gedaan? Ondersteunen ondernemerschap We zijn doorgegaan met de werkwijze die is ingezet met de herijking van de strategische organisatievisie op accountmanagement. Vooral de ambitie om proactief met het bedrijfsleven in gesprek te zijn en te blijven is gecontinueerd. Zo voerden we structureel overleg met de Ondernemersvereniging Drachten over het vestigingsklimaat in Smallingerland (4x per jaar). Ook was er structureel overleg met de BéVé Tussendiepen over de ontwikkelingen op de Tussendiepen (1x per drie weken). We waren medeorganisator van het Drachtster Ondernemerstreffen op 28 november (bijna 200 aanwezigen). Er is een overlegstructuur opgezet met de bedrijven op Azeven-Noord voor de netwerkcongestie. Ook is een overlegstructuur gekomen met bedrijven De Haven over de ontwikkeling van het bedrijventerrein. We hadden concreet contact met meer dan 65 verschillende bedrijven (inclusief diverse bedrijfsbezoeken met burgemeester en/of wethouder). Daarnaast hebben we verschillende ondernemers doorverwezen naar Ynbusiness of Founded in Friesland om ze te ondersteunen bij de vragen die ze hebben.

Bijvoorbeeld over het starten van een bedrijf, verduurzaming, het vinden van de juiste subsidies of wensen voor export naar het buitenland. Citymarketing In 2022 is het platform Open Drachten gelanceerd. Open Drachten is het citymaking concept om Smallingerland te profileren en promoten. Het concept gaat uit van het creëren van een podium voor de verhalen van Smallingerland. Vanaf het voorjaar 2022 zijn via gesprekken en bijeenkomsten, lokale samenwerkingsverbanden, organisaties en bedrijven gestimuleerd om zich aan te sluiten bij (de doorontwikkeling van) Open Drachten. Hiermee bouwen we actief aan het netwerk en lopen we vooruit op de uiteindelijke vorm waarin Open Drachten terecht moet komen. Dit als een organisatie die de citymarketing en citymaking actief en structureel uitvoert. Sinds de lancering van Open Drachten op 30 september 2022 is gewerkt aan de doorontwikkeling van het platform. Dat is een continu proces. Acquisitie en grondverkoop De bedrijventerreinen in Smallingerland zijn in trek. In 2022 is 7,65 hectare verkocht op AzevenNoord, Nijtap en De Haven. Het gaat om Drachtster bedrijven die nieuwbouw hebben gepleegd of hebben uitgebreid (voorbeelden: ATH de Boer en NTS Norma), maar ook om nieuwe bedrijven die zich in Drachten hebben gevestigd. GLS is daar een voorbeeld van. Dat betekent dat het doel dat we wilden halen, ruimschoots is bereikt.

Ook hebben we nog voor 5 hectare grond onder optie staan. We verwachten deze in 2023 te verkopen. Ook waren er ontwikkelingen op de Tussendiepen met de komst van Montapanel en Fibremax. Ook hier hebben we als gemeente een rol in gespeeld. Tot slot zijn we gestart met de uitbreiding van Azeven-Noord met 10 hectare. Kanttekening bij verdere groei van de verkopen is de ontstane netwerkcongestie. Dit speelt op alle bedrijventerreinen in Drachten. Hier is de raad ook over geïnformeerd door Liander. Bedrijven die zich op een locatie in Drachten willen vestigen hebben geen zekerheid voor het verkrijgen en terugleveren van stroom. Hierover zijn we met Liander in gesprek. Daarnaast is ook een propositie opgesteld voor de innovatieve maakindustrie. De propositie voor de logistieke bedrijvigheid is nog niet gereed. Dit thema kwam in 2022 tijdens een presentatie over de Actieagenda Economie ter sprake en er werd door raadsleden over gediscussieerd. Het vestigingsbeleid wordt naar verwachting in de raad besproken in combinatie met de ontwikkeling van de uitbreiding van Azeven-Noord. De planning is dat dit medio 2023 gereed is.

53

4.3

Benutten kracht van Smallingerland

Wat wilden we bereiken? In spoor 3 van onze actieagenda werken we gericht aan het uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland: (hightech) industrie, haven gerelateerde bedrijvigheid en onze omvangrijke zorgsector. Wat hebben we daarvoor gedaan? Cluster high tech industry De gemeente Smallingerland kent samen met de provincie Fryslân een langlopende subsidierelatie met het ‘Innovatiecluster Drachten’ (ICD). Deze financiële ondersteuning heeft er mede voor gezorgd dat het ICD in de afgelopen jaren is uitgegroeid tot het centrum van de hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in Noord-Nederland. In 2022 is materieel een eind gekomen aan de periode van financiële ondersteuning van het ICD, samen met de provincie Fryslân, vanuit de zogenaamde REP-middelen. Aan de vaststelling van de subsidieverlening over de laatste 'sprint' van 4 jaar gaat externe accountantscontrole vooraf. Wij verwachten als resultaat van die vaststelling een beperkte vrijval van de oorspronkelijke gealloceerde REPO-middelen. Dit op grond van de vrijval in de 'sprint' 2017-2018 en op grond van de dip in de activiteiten van het ICD in de corona-periode. Wij informeren de raad nader over deze vrijval als daar meer over bekend is.

Vanwege het belang voor het verdienvermogen van Noord-Nederland hebben we samen met de provincie Fryslân intensieve gesprekken gevoerd met het innovatiecluster om te komen tot een gezamenlijke toekomstvisie. Het ICD heeft een aanvraag ingediend voor verdere ondersteuning. Hieraan ten grondslag ligt het projectplan ICD 2023 – 2028 dat is opgebouwd uit twee fasen (sprints). Er is overeenstemming gekomen over de voorwaarden waarover het ICD moet rapporteren. Hierdoor hebben we als overheid de komende jaren meer grip op het uitbouwen van het HTSM Ecosysteem, het betrekken van het MKB en het financieel zelfstandig worden van het ICD. Vanwege subsidie technische redenen verlenen zowel de provincie Fryslân als de gemeente Smallingerland subsidie voor de eerste twee jaar. De bijdrage aan de ontwikkeling van nieuwe 'mastertracks' (afstudeerrichtingen) binnen de faculteit werktuigbouwkunde van de Rijksuniversiteit Groningen (RUG) heeft volgens de subsidiebeschikking betrekking op de periode 2019 – 2023 (5 jaar). De voortgang wordt in regulier overleg met de RUG gevolgd, samen met de provincie Fryslân en het ICD. Op grond hiervan is aan het betaalverzoek van de RUG voor de jaarschijf 2022 voldaan. In 2022 heeft de afrekening van de subsidieregeling Region of Smart Factories (RoSF) plaatsgevonden. Hiermee is de regeling afgerond.

Ook deze regeling is gedekt uit de eerder genoemde REP-middelen. Na controle is gebleken dat de toegekende subsidie van € 1.260.444 volledig is benut. Op grond hiervan is de subsidieverlening vastgesteld en het gereserveerde saldo overgemaakt aan de NOM, als penvoerder van de subsidieontvangers. Cluster haveneconomie Er is verder toegewerkt naar clusterontwikkeling in de sector natte economie in de provincie Fryslân. Dit als vervolg op verkenning van de behoefte hieraan onder havenbedrijven en logistieke bedrijven. Er is een zogenaamde kwartiermaker aangesteld. Wij hebben namens de andere havengemeenten geparticipeerd in de initiatiefgroep Havennetwerk Fryslân. Een belangrijke activiteit van initiatiefgroep en kwartiermaker was het organiseren van netwerkbijeenkomsten en het leggen van externe contacten ('Public Affairs'). Voor de bekostiging is gebruik gemaakt van de erfenis van een eerder initiatief voor bestuurlijke samenwerking van de havengemeenten ('Ports of Fryslân'). Deze erfenis was in beheer van Smallingerland. Wij hebben akkoord gekregen van alle havengemeenten voor het benutten van deze erfenis voor de verdergaande clusterontwikkeling. Als resultaat van de gezamenlijke inspanningen van overheden en bedrijfsleven is een Strategische Agenda ontwikkeld. Deze is onderschreven door 29 ondernemingen, 4 havengemeenten, 2 belangenorganisaties en 2 kennisinstituten.

Dit is de opmaat naar het oprichten van de Stichting 54

Havennetwerk Fryslân en naar het bemensen van het bestuur van deze stichting. Rekening houdend met de bijdragen van de kant van andere havengemeenten en van deelnemende ondernemingen in het Havennetwerk Fryslân, sluiten we deze fase af met een gering tekort ten laste van de Actieagenda Economie. Cluster zorgeconomie Vanuit de actieagenda hebben wij samen met de sector verkend op welke onderdelen de gemeente een rol kan spelen om de economische kracht en potentie van de zorg in Smallingerland te versterken. Vanuit deze verkenning volgen wij lopende initiatieven van zorginstellingen en bedrijfsleven. Ook voeren wij gesprekken met initiatiefnemers om te kijken hoe wij initiatieven kunnen versnellen. Een concreet voorbeeld is de realisatie van de zorgcampus door Nij Smellinghe en ROC Friese Poort. De krapte op de arbeidsmarkt die vooral ook voor deze sector een grote uitdaging vormt, pakken we op via onze arbeidsmarkt initiatieven (zie Arbeidsmarkt & O3). Ze zijn ook onderdeel van onze reguliere gesprekken die accountmanagers voeren. Onze inspanningen hebben er onder meer toe geleid dat bedrijven en instellingen uit de sector goed vertegenwoordigd zijn in het in 2022 opgestarte Collectief Smallingerland Inclusief. Daarnaast is zorg goed geborgd in de Alliantie van Drachten waar gesprekken worden gevoerd over de Campus Drachten met zorg als belangrijk onderdeel.

55

4.4

Investeren in duurzame regionale samenwerking

Wat wilden we bereiken? We werken gericht aan regionale samenwerking om onze eigen economische beleidsambities te realiseren. Wat hebben we daarvoor gedaan? Regionale samenwerking: F4 en Europa Pact Fryslân De regionale economische samenwerking vindt primair plaats in F4-verband: de vier gemeenten Leeuwarden, Smallingerland, Heerenveen en Súdwest-Fryslân. Ook de Provincie Fryslân en het Innovatiepact Fryslân zijn hierbij aangehaakt. In 2022 is er een nieuw acquisitieconvenant opgesteld tussen de F4 gemeenten, de provincie en de NOM. Hierin zijn afspraken gemaakt over hoe om te gaan met nieuwe acquisities en welke kansen en knelpunten benoemd moeten worden in lokaal en regionaal verband. Ook is er een herijking geweest van de F4-samenwerking op economisch beleidsniveau waarin is afgesproken om de samenwerking op bedrijventerreinen en circulaire economie te intensiveren. In 2022 heeft de stuurgroep van de Friese Projecten Machine aan de Algemene Vergadering voorgelegd om een naamswijziging door te voeren. Vanaf nu heet het orgaan 'Europapact Friesland. De gemeente Smallingerland heeft in 2022 actief geparticipeerd in Europapact Friesland op bestuurlijk en ambtelijk niveau. Er wordt gewerkt aan een programma om overheid, ondernemers en onderwijs te informeren over hoe men projectideeën kan vertalen naar concrete Europese aanvragen.

De gemeente Smallingerland is ambtelijk betrokken in de aanjaaggroep van Europapact. De gemeente Smallingerland erkent in deze context dat externe financiering nodig is om de beleidsambities van de gemeente te behalen. Om deze reden heeft de gemeente een parallel traject gestart onder leiding van een extern bureau met als doel haar eigen ambtenaren te informeren, kansrijke projecten te definiëren en om succesvol externe financiering aan te vragen. Strategische alliantie Sinds 2020 werkt de gemeente Smallingerland samen met zes andere grote werkgevers in de Alliantie van Drachten. Met ziekenhuis Nij Smellinghe, Philips, NHL Stenden, ROC Friese Poort, de Rijksuniversiteit Groningen en het Innovatie Cluster Drachten wil Smallingerland werken aan het verbinden van onderwijs, bedrijfsleven en overheid, zodat we werken aan de brede welvaart van de gemeente. We gaan in op de doelstellingen voor 2022. Bestendigen samenwerking Na de coronatijd wilden de partijen van de Strategische Alliantie de samenwerking formaliseren. Op 30 september 2022 hebben we een samenwerkingsovereenkomst getekend waarin we lange termijn afspraken hebben gemaakt over de manier waarop we willen samenwerken. Campus Drachten Het is de wens om in Drachten een campus onder de Universiteit van het Noorden te realiseren.

Alle partijen binnen de alliantie hebben aangegeven dat een dergelijke campus waardevol is, en dat ze hieraan willen bijdragen. In opdracht van de alliantie heeft een extern bureau een advies gegeven over hoe de verschillende wensen van de betrokken partijen bij elkaar gebracht kunnen worden. Hier kwamen twee belangrijke onderwerpen naar voren: zorgtechnologie en high tech. De eerste stap is welke van deze twee (of een verbinding tussen deze twee) het beste past. Op basis daarvan maken we een keuze hoe de campus eruit moet komen te zien. Parallel aan het traject met realisatiekracht.nu is er binnen de alliantie gewerkt aan een Konnect-subsidie om een projectleider aan te stellen voor bovengenoemde vragen. Deze is eind 2022 gehonoreerd, wat betekent dat een projectleider vanaf januari 2023 aan de slag gaat om te werken aan de Campus Drachten. Regiodeal Zuidoost Fryslân De Regiodeal Zuidoost Fryslân is een samenwerking tussen het Rijk, provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de gemeenten Opsterland, Heerenveen, Weststellingwerf, Ooststellingwerf en Smallingerland. De ambitie van een leefbare regio met vitale kernen in een veerkrachtig landschap staat centraal in deze Regiodeal. Een verbindend thema om vitale kernen en een veerkrachtig 56

landschap is duurzaamheid. De gemeente Smallingerland is trekker voor een fietspont en fietspad in het project Oostelijke Poort Friese Meren en voor het project duurzaamheid 'Samen doen geeft energie'. De fietspont en het fietspad worden met financiering vanuit de Regiodeal meegenomen in het grotere project van de Oostelijke Poort Friese Meren. In het project duurzaamheid versterken we de kennis en netwerk van onze eigen organisaties op het gebied van energietransitie vraagstukken, zoals isolatie, energieopwekking en energieopslag. De energietransitie is erg actueel en levert praktische vraagstukken op. Deze vraagstukken komen veel bij gemeenten terecht. We werken aan modellen om deze vragen binnen een breed netwerk van overheden, onderwijs en bedrijfsleven te kunnen beantwoorden. De uitvoering van het project is gestart in september 2022. Er wordt samengewerkt met het Energy Transition Center (EnTranCe) en de Hanzehogeschool. We maken een 'toolbox' zodat we vraagstukken over isolatie, energieopwekking en energieopslag kunnen beantwoorden. De Regiodeal Zuidoost Fryslân loopt af op 31 december 2023. Er is vastgesteld dat de samenwerking naar meer smaakt. Er ontstaan mooie gezamenlijke projecten, kennisuitwisselingen en ontmoetingen, die de samenwerking en de economie van de regio versterken.

Er wordt beoordeeld of er een nieuwe tranche voor een Regiodeal in zuidoost Fryslân wordt aangevraagd. En op welke wijze de samenwerking met alle betrokken partijen, bewoners, bedrijven en andere stakeholders kan worden versterkt. Voor deze oriëntatie op een nieuwe tranche voor de Regiodeal worden gesprekken met alle betrokkenen gevoerd, zodat we een goed beeld krijgen voor een eventuele verdere samenwerking. Wat heeft het opgeleverd? Het programma Economie heeft direct en indirect bijgedragen aan alle vier opgaven uit de Omgevingsvisie. Centraal in de uitvoering stond hierbij de gemeentelijke 'Actieagenda economie', het uitvoeringsprogramma van de periode 2020-2022. Er is hard gewerkt aan het continueren van de beleidsinzet na 2022. We hebben meerdere gesprekken gevoerd met onze samenwerkingspartners waarmee we veel draagvlak hebben gecreëerd. Dit heeft geresulteerd in de Actieagenda Economie 2023 – 2026. In november 2022 is de Actieagenda vastgesteld door de gemeenteraad. Hierdoor kan er structureel worden geïnvesteerd in de economische vitaliteit van Smallingerland met voldoende werk voor iedereen. En waardoor economische activiteiten worden ontplooid die bijdragen aan de welvaart en het welzijn van inwoners.

Beleidsstukken Actieagenda Economie 2020-2022 Actieagenda Economie 2023-2026 Verplichte beleidsindicatoren Indicator Banen per 1.000 inwoners van 15 t/m 64 jaar: Aantal banen per 1.000 inwoners van 15-65 jaar. Vestigingen per 1.000 inwoners 15 t/m 64 jaar: Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-65 jaar Functiemenging in %:

Smallingerland 2021: 853,7

Nederland 2021: 805,5

Bron Waarstaatje gemeente.nl (VNG)

2021: 140,1

2021: 165,1

Waarstaatje gemeente.nl (VNG)

2021: 53,6

2021: 53,3

CBS BAG/LISA - bewerking ABF Research

De functiemengingsindex (FMI) weerspiegelt de verhouding tussen banen en woningen, en varieert tussen 0 (alleen wonen) en 100 (alleen werken). Bij een waarde van 50 zijn er evenveel woningen als banen.

57

Verbonden partijen Naam Stichting Vliegveld Drachten

Wat doet deze organisatie? Exploitatie van vliegveld Drachten.

Overzicht baten en lasten 2022 programma Economie Financiën Bedragen x € 1.000

Begroting 2022

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

177 -1.198 -1.021

Begroting 2022 na wijziging 177 -4.144 -3.967

Realisatie 2022

(-=nadeel) Saldo

176 -1.925 -1.749

-1 2.219 2.218

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Resultaatbestemming

300 0 300

3.485 2.385 5.870

3.485 690 4.175

0 -1.694 -1.694

Saldo na resultaatbestemming

-721

1.903

2.426

524

Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Baten: Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten:

-1 -1

Lasten: Projecten in uitvoering Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Economische ontwikkeling Het project kunst uit de stegen wordt niet uitgevoerd en de middelen voor het project Torenstraat wordt omgezet in een krediet. De hierbij behorende middelen vallen vrij. De kosten voor het project O3 Smallingerland zijn verantwoord onder het programma Sociaal Domein, terwijl het budget bij het Fysiek Domein is ondergebracht. Hierdoor ontstaat in dit programma een voordeel, terwijl er bij het Sociaal Domein een nadeel zichtbaar is. Voor het project vliegveld is in 2022 een kwartiermaker aangesteld die als doel heeft in 2023 een eindrapportage op te stellen over de toekomst van het vliegveld. Het beschikbare budget is in 2022 deels besteed. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten: Mutaties reserves: Reserve projecten in uitvoering: Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Totaal mutaties reserves Totaal saldo:

1.694

113

106

262

43 2.219

-1.694

-1.694 524

58

Voorgestelde resultaatbestemming Onderwerp + toelichting Toekomstvisie Vliegveld Drachten Voor het project vliegveld is in 2022 een kwartiermaker aangesteld die als doel heeft in 2023 een eindrapportage op te stellen over de toekomst van het vliegveld. Het beschikbare budget is in 2022 deels besteed. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Totaal voorgestelde resultaatbestemmingen

59

Bedrag x € 1.000 -262

-262

Overhead Toelichting Het onderdeel Overhead is een verplicht onderdeel van de begroting. Onder het onderdeel Overhead worden alle kosten die gerekend worden onder de definitie van overhead verantwoord. Verbonden partijen Naam Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)

Verplichte beleidsindicatoren Indicator Formatie in FTE: Aantal formatieplaatsen per 1.000 inwoners Bezetting in FTE: Bezetting formatie per 1.000 inwoners Apparaatskosten per inwoner: De uitgaven aan overhead, salarislasten en inhuur derden worden meegenomen in de berekening van de apparaatskosten Externe inhuur % van totale loonsom: Er wordt alleen gerekend met inhuur van derden. Frictie en inhuur van deskundigheid is niet meegenomen Overhead % van totale lasten:

Wat doet deze organisatie? Bancaire diensten verlenen voor met name overheden.

Periode 2021 2022 2021 2022

Waarde 8,35 8,68 8,16 8,34

Bron Eigen gegevens

2021 2022

€ 821 € 883

Eigen gegevens

2021

17,8% € 7,191

Eigen gegevens

2022

20,2% € 8,650 9,3% 9,0%

2021 2022

Eigen gegevens

Eigen gegevens

Totaal aan kosten wat aan het taakveld Overhead wordt toegerekend Wat hebben we gedaan in 2022 In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt inhoudelijk ingegaan op de Bedrijfsvoering.

60

Overzicht baten en lasten 2022 onderdeel Overhead Financiën Bedragen x € 1.000

Realisatie 2022

(-=nadeel) Saldo

380 -17.330 -16.950

Begroting 2022 na wijziging 362 -19.926 -19.564

1.157 -19.995 -18.838

795 -69 727

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Resultaatbestemming

750 0 750

1.845 196 2.041

1.845 87 1.932

0 -109 -109

Saldo na resultaatbestemming

-16.200

-17.523

-16.906

618

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

Begroting 2022

Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Baten: Overige baten en lasten: Salarissen De totale afwijkingen aan de batenkant van de salarissen per team komen door de ontvangen ziektewetuitkeringen van het UWV en detacheringsvergoedingen van € 277.000. Het saldo van de afwijkingen op de salarissen per team zijn via de lastenkant doorbelast naar een andere plek binnen het onderdeel overhead. Onder de lasten wordt een totale verklaring gegeven van de organisatiebrede personele lasten. De salarissen per team zijn per saldo dan ook nihil. Overige baten en lasten De gemeente voert diverse werkzaamheden uit voor derden die vervolgens ook bij hen in rekening worden gebracht. Per saldo zijn de baten € 49.000 hoger dan de gemaakte lasten. De belangrijkste reden hiervoor zijn hogere degeneratievergoedingen voor herstel van bestrating, vanwege het graven van sleuven voor de aanleg van kabels en leidingen. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten: Lasten: Projecten in uitvoering Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Salarissen De afwijkingen aan de batenkant van de salarissen per team leiden tot een hogere doorbelasting via de lastenkant, zie ook baten, per saldo budgetneutraal. Personele lasten De personele lasten vallen per saldo € 54.000 lager uit dan begroot.

Dat is een geringe afwijking te noemen gezien de omvang van personele begroting. Hogere personele lasten waren er vanwege de inhuur voor fricties zoals bijvoorbeeld ziektevervanging (€ 337.000) grotendeels gedekt door ziektewetuitkeringen van het UWV en detacheringsvergoedingen (€ 277.000). Hogere lasten waren er ook voor ambtsjubilea, gratificaties en overlijdensuitkeringen (€ 92.000) en de thuiswerkvergoeding (€ 52.000). We zagen ook lagere lasten door de besparing op loonkosten vanwege de deelname van ambtenaren aan het generatiepact (€ 77.000) en de doorbelasting van inzet van gemeentelijk personeel aan de opvang van Oekraïners en de crisis noodopvang (€ 278.000). Deze lasten worden gedekt uit specifiek hiervoor beschikbare gestelde rijksuitkeringen. Diverse andere kleinere afwijkingen op het gebied van de personele lasten gaven totaal nog een nadeel van € 151.000. Voormalig personeel

61

277

484

34 795

109

-277

54

-384

Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting De lasten voor WW verplichtingen van voormalig personeel zijn in 2022 hoger uitgevallen dan gemiddeld in eerdere jaren. De maandelijkse verplichtingen waren aan het eind van het jaar overigens al lager dus dit lijkt op dit moment een incidentele afwijking. In de lasten zitten ook de WW-verplichtingen uit een aantal personele maatwerkregelingen (€ 142.000) die gedekt worden uit de reserve frictiekosten. Aanpak dienstverlening In 2022 zijn verdere stappen gezet met het aanpak dienstverlening. Ook in 2023 wordt hier verder aan gewerkt. Daarom wordt voorgesteld de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. ICT Door een nieuw contract met Microsoft voor Office 365 zijn we meer kwijt aan licenties, het gaat hierbij om € 320.000. Daarnaast zijn niet alle geplande vervangingen van laptops uitgevoerd waardoor de kapitaalslasten niet volledig benut zijn, het gaat hierbij om € 104.000. Digitalisering dossiers De uitvoering van het project digitalisering dossiers is in 2022 voor een deel uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Concernfinanciën In 2022 zijn verdere stappen gezet met het project basis op orde van de financiën. Ook in 2023 wordt hier verder aan gewerkt.

Daarom wordt voorgesteld de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Toerekening overhead Aan het project opvang van Oekraïners wordt personele inzet en overhead toegerekend. Deze toerekening van Overhead levert een voordeel op bij het onderdeel Overhead van € 105.000 Interne en externe communicatie Door een andere manier van adverteren is het budget voor advertentiekosten niet volledig benut. Oninbaar verklaarde vorderingen Een aantal vorderingen zijn oninbaar verklaard omdat niet meer de verwachting is dat deze vordering op termijn nog voldaan wordt. Overige baten en lasten De gemeente voert diverse werkzaamheden uit voor derden die vervolgens ook bij hen in rekening worden gebracht. Per saldo zijn de baten € 49.000 hoger dan de gemaakte lasten. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten: Mutaties reserves: Reserve projecten in uitvoering Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Totaal mutaties reserves Totaal saldo na resultaatbestemming

132

-216

468

209

105

65

-56

-435

157 -69

-109

-109 618

62

Voorgestelde resultaatbestemming Onderwerp + toelichting Onderhoud gebouwen Dit jaar heeft minder groot onderhoud plaatsgevonden dan begroot. Voor de resterende middelen wordt voorgesteld om deze, conform de nota reserves en voorzieningen, via resultaatbestemming toe te voegen aan de reserve onderhoud Vastgoed. Automatisering Voorgesteld wordt het saldo op de budgetten voor automatisering van - € 341.750 conform de nota reserves en voorzieningen, via de resultaatbestemming te onttrekken aan de reserve automatisering. Frictiefonds reserve In de resultaatbestemming van de jaarstukken 2020 is een bedrag in de reserve frictiekosten gestort voor de afwikkeling van een aantal lopende personele maatwerkregelingen. Voorgesteld wordt de lasten in 2022 van € 214.720, voor de uitvoering van deze regelingen te onttrekken aan de reserve frictiekosten. Digitalisering dossiers De uitvoering van het project digitalisering dossiers is in 2022 voor een deel uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Concernfinanciën In 2022 zijn verdere stappen gezet met het project basis op orde van de financiën. Ook in 2023 wordt hier verder aan gewerkt. Daarom wordt voorgesteld de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023.

Digitalisering dossiers De uitvoering van het project digitalisering dossiers is in 2022 voor een deel uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2023. Totaal voorgestelde resultaatbestemmingen

63

Bedrag x € 1.000 -57

342

215

-468

-209

-132

-309

Algemene dekkingsmiddelen Toelichting In het overzicht Algemene dekkingsmiddelen zijn de inkomsten opgenomen die vrij besteedbaar zijn en waar geen directe tegenprestatie tegenover staat. Het gaat hierbij om de Algemene uitkering van het Rijk, Onroerendzaakbelasting, overige belastingen en dividend opbrengsten. Daar tegenover staan uitvoeringskosten. Verplichte beleidsindicatoren Indicator

Periode

Woonlasten meerpersoonshuishouden in € x 1.000:

Waarde

Bron

911 2022

Het gemiddelde totaalbedrag voor eigenaarbewoner.

COELO, Groningen NL: 904

Woonlasten éénpersoons-huishouden in €:

869 2022

Het gemiddelde totaalbedrag voor eigenaarbewoner.

COELO, Groningen NL: 826

WOZ-waarde woningen x € 1.000:

211 2021

De gemiddelde WOZ -waarde van woningen.

NL: 290

CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken

Overzicht baten en lasten 2022 onderdeel Algemene dekkingsmiddelen Financiën Bedragen x € 1.000

Realisatie 2022

(-=nadeel) Saldo

141.591 -264 141.327

Begroting 2022 na wijziging 154.669 -439 154.231

157.437 -336 157.101

2.768 102 2.870

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Resultaatbestemming

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Saldo na resultaatbestemming

141.327

154.231

157.101

2.870

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

Begroting 2022

Verklaring saldo baten en lasten Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting Baten: Algemene uitkering De begroting voor baten vanuit de algemene uitkering is bijgewerkt tot en met de septembercirculaire. De mutaties uit de decembercirculaire zijn niet in de begroting 2022 verwerkt. Deze mutaties uit deze circulaire geven een voordeel van € 2,51 miljoen. Het voordeel wordt vooral verklaard door de gedeeltelijke vooruitbetaling van de energietoeslag voor 2023 van € 1,87 miljoen. Daarnaast waren er nog diverse andere kleinere (taak)mutaties van in totaal € 0,56 miljoen onder andere voor gerichte hulp bij de energierekening via vroegsignalering en de bijzondere bijstand (€ 0,13 miljoen), tijdelijke bed, bad, broodvoorziening (€ 0,1 miljoen) en vrijval van de compensatie voogdij 18+ (€ 0,13 miljoen). Ook ontvingen we nog € 80.000 als afrekening van de meerkosten in het sociaal domein door de coronaepidemie. 64

2.548

Onderwerp + toelichting OZB Woningen Een voordeel van € 130.000 is ontstaan doordat er een verschuiving heeft plaatsgevonden van niet-woningen (bouwgrond) naar woningen (gerealiseerde bouw). Het restant verschil van € 23.000 wordt veroorzaakt door areaaluitbreidingen. OZB Niet-Woningen Het nadeel op OZB niet woningen ontstaat voornamelijk door de verschuiving van nietwoningen (bouwgrond) naar woningen (gerealiseerde bouw) van € 53.000, Daarnaast is door gegronde bezwaren € 38.000 minder opgelegd. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten:

Bedrag x € 1.000 153

-91

158 2.768

Lasten: Rente De rentelasten zijn lager omdat we minder langlopende leningen hebben hoeven aantrekken dan verwacht. Verklaring hiervoor is dat we hogere inkomsten hadden via de algemene uitkering en minder uitgaven voor investeringen. Taakmutaties algemene uitkering Er was € 155.000 gereserveerd voor nieuwe taken waarvoor middelen zijn toegevoegd aan de algemene uitkering. Het grootste deel van deze middelen is voor de implementatie van de wet open overheid (WOO). Dit is nog niet volledig ingezet in 2022. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten:

-112 102

Totaal saldo:

2.870

65

59

155

Vennootschapsbelasting Toelichting De gemeente wordt voor vergelijkbare activiteiten als in het bedrijfsleven fiscaal gelijk behandeld. Een aantal activiteiten valt daardoor onder de vennootschapsbelasting (VPB). Overzicht baten en lasten 2022 onderdeel Vennootschapsbelasting Financiën Bedragen x € 1.000

Begroting 2022

Baten Lasten Netto resultaat

0 0 0

Begroting 2022 na wijziging 0 0 0

Realisatie 2022

(-=nadeel)

0 -340 -340

0 -340 -340

Toelichting op cijfers

De voorlopige VPB aangifte komt uit op een belastingplicht van € 340.000, voornamelijk veroorzaakt door de gerealiseerde winsten in het grondbedrijf.

66

Onvoorzien Toelichting Jaarlijks is in de begroting een bedrag van € 50.000 beschikbaar voor niet voorziene uitgaven. Het college heeft met dit budget de mogelijkheid om snel en adequaat te handelen in onvoorziene situaties. In de jaarrekening worden de uitgaven verantwoord. Overzicht baten en lasten 2022 onderdeel Onvoorzien Bedragen x € 1.000

Begroting 2021

Baten Lasten Netto resultaat

0 -50 -50

Begroting 2021 na wijziging 0 -41 -41

Realisatie 2021

(-=nadeel)

0 0 0

0 41 41

Toelichting op cijfers In 2022 is een bijdrage van € 9.000 verleend aan de organisatie van de veteranendag. Kosten horen verantwoord te worden waar ze betrekking op hebben, daarom is de begroting van de post Onvoorzien verlaagt met dit bedrag en is dit in programma 1 Dienstverlening opgehoogd.

67

Paragrafen Leeswijzer Dit hoofdstuk bestaat uit zeven paragrafen, over door de BBV verplicht gestelde onderwerpen. Deze onderwerpen komen vaak bij meerdere programma's terug. Om te voorkomen dat de informatie over deze onderwerpen versnipperd wordt over de programma's, hebben we ze - verplicht - gebundeld in dit hoofdstuk. Ze vormen als het ware dwarsdoorsnedes van de verschillende programma’s op bepaalde aandachtspunten. De volgende zeven verplichte paragrafen gaan achtereenvolgens over: - Lokale heffingen - Weerstandsvermogen en risicobeheersing - Onderhoud kapitaalgoederen - Financiering - Bedrijfsvoering - Verbonden partijen - Grondbeleid

68

Paragraaf Lokale heffingen Inleiding Lokale heffingen vormen een belangrijk deel van de gemeentelijke inkomsten. Het gaat om inkomsten uit gemeentelijke belastingen (OZB) en heffingen. Algemeen Deze paragraaf geeft informatie over de opbrengsten en tariefontwikkeling van de lokale heffingen. Ook komen het algemene en kwijtscheldingsbeleid met betrekking tot de lokale heffingen aan bod. Voor 2022 is een stijgingspercentage van 1,74% (het accres) van de lokale heffingen aangehouden. Hierbij geldt als wettelijk kader dat heffingen maximaal 100% kostendekkend mogen zijn. Overzicht lokale heffingen Het overzicht lokale heffingen heeft betrekking op de gemeentelijke belastingen en op de heffingen.

Bedragen x € 1.000 OZB woningen OZB niet-woningen Hondenbelasting Naheffingsaanslag parkeren Reclamebelasting Parkeeropbrengsten (excl. naheffing) Parkeergarage (excl. abo. houders) Woonforensenbelasting Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Rioolheffing Marktgelden (jaarverg. weekmarkt) Havengelden industriehaven Woonschepenhaven Ligplaats recreatieve havens (huur) Omgevingsvergunningen Burgerzaken Begraafrechten Veergelden Algemene + bijzondere regelgeving Totaal

Primitieve Actuele Realisatie Verschil Realisatie begroting begroting 2022 (-=nadeel) 2021 2022 2022 7.132 7.132 7.398 266 7.089 7.855 7.855 7.765 -90 8.038 272 272 270 -2 274 172 172 135 -37 96 108 108 130 22 78 2.161 1.521 1.532 11 1.440 595 395 689 294 248 14 14 11 -3 10 6.491 6.491 6.555 64 6.399 37 37 39 3 69 7.792 7.792 7.787 -6 7.689 2 2 3 1 3 0 0 29 29 4 15 15 14 -1 14 48 48 43 -5 36 1.126 1.350 1.667 317 1.207 645 645 724 79 654 441 441 612 171 531 58 58 68 10 48 79 79 40 -39 3 35.043 34.427 35.511 1.084 33.930

Onderstaand wordt het gemeentelijk beleid geschetst en de belangrijkste ontwikkelingen en afwijkingen toegelicht. Onroerende Zaak Belasting OZB De tarieven voor de OZB zijn in 2022 verhoogd met de trendmatige ontwikkeling van 1,74%. De eenmalige verhoging met 2% voor het jaar 2021 is gecorrigeerd op het tarief voor 2022 Afvalstoffenheffing In 2022 zijn de tarieven voor afvalstoffenheffing alleen trendmatig met 1,74% verhoogd. Het tarief voor een meerpersoonshuishouden kwam hiermee op € 277 per jaar en voor eenpersoonshuishouden op € 235. Rioolheffingen In 2021 is het technisch en financieel bijgestelde en verbreed rioleringsplan door de raad vastgesteld. De naam is officieel het vGRP 2022-2025. Het tarief voor eigenaren is voor 2022 vastgesteld op € 182, dus ongewijzigd ten opzichte van het vGRP 2017-2020. Op basis van de verwachte lasten zou de heffing voor gebruikers op € 107 per jaar uit moeten komen. Bij de vaststelling van het vGRP is

69

besloten de heffing te beperken tot € 103 en een tekort af te dekken uit de egalisatievoorziening voor de riolering. De realisatie is in overeenstemming met de begroting. Parkeertarieven Het uurtarief voor 2022 was € 1,80 per uur en stijgt met 10 cent per jaar naar € 2,00 per uur in 2024. Gezien het winkelaanbod en de overige voorzieningen lijkt deze verhoging haalbaar. Het dagkaarttarief voor de parkeergarages bleef in 2022 gelijk, namelijk € 3,50 per dag. Omgevingsvergunningen Binnen de legesverordening is ten aanzien van de titel ‘Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving’, oftewel de leges omgevingsvergunningen, het uitgangspunt dat de leges 100% kostendekkend zijn. Dit is door de raad zo vastgesteld in 2014. In 2019 heeft de raad besloten om voor het berekenen van leges voor de ‘Omgevingsvergunning bouw’ uit te gaan van een degressief stijgend legesstelsel in plaats van een lineair stelsel. Degressief wil zeggen: in steeds mindere mate stijgend, eerst wat harder, dan wat langzamer. De verwachting is dat de wet Private kwaliteitsborging samen met de Omgevingswet ingaat in januari 2024. Onder het nieuwe stelsel vindt er een verschuiving plaats van vergunningverlening naar administratieve werkzaamheden. Bovendien van toezicht aan de voorzijde naar toezicht en handhaving achteraf.

Met de invoering van beide wetten gaat er het nodige veranderen op het gebied van de leges. We willen het moment aangrijpen om te kijken naar een totale herijking van de leges, met als uitgangspunt tarieven die weer 100% de kosten dekken. De baten en lasten beoordelen we binnen de gehele titel. Dat betekent in de praktijk: baten uit de ene activiteit kunnen dan deels worden gebruikt voor de dekking van lasten die voor een andere vergunning worden gemaakt. Om het legesstelsel aan te passen aan de nieuwe wetgeving, moet de Legesverordening tussentijds worden aangepast. Begraafplaatsen In 2022 zijn de baten van begraafrechten trendmatig verhoogd met 1,74%. De begraafrechten zijn niet 100% kostendekkend. Kwijtschelding Kwijtschelding van de lokale heffingen kan worden verleend aan personen met een inkomen gelijk of lager dan de bijstandsnorm. Zelfstandigen komen niet in aanmerking voor kwijtschelding. Voor kwijtschelding komen de volgende heffingen in aanmerking: afvalstoffenheffing, het gebruikersdeel rioolheffing, de hondenbelasting (1e hond) en de ID-kaart. Het totaalbedrag voor 2022 wast geraamd op bijna € 654.000, de realisatie is uitgekomen op € 597.000.

De kwijtscheldingen voor de rioolheffing (€ 168.000) en voor de afvalstoffenheffing (€ 413.000) drukken niet op de begroting van de gemeente; deze worden betrokken bij de bepaling van het tarief voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing. Ontwikkeling kwijtschelding bedragen x € 1.000 Hondenbelasting Afvalstoffenheffing Rioolrechten Totaal kwijtschelding

Realisatie 2021 19 451 184 654

Begroting 2022 16 450 180 654

Realisatie 2022 16 413 168 597

Verschil 0 37 12 49

Lokale lastendruk Voor het schetsen van een beeld van de woonlasten die samenhangen met de hoogte van de lokale belastingdruk, wordt onderscheid gemaakt tussen de éigenaar-bewoner' en de 'huurder' en daarbinnen weer tussen één- en meerpersoonshuishoudens. In de volgende tabellen zijn de gemiddelde woonlasten voor het jaar 2022 weergegeven met daarbij ook de gemiddelde lastendruk over 2022 van Nederland en Friesland. De cijfers komen uit de Coelo Atlas van de lokale lasten 2022.