Bijlage - Jaarstukken 2023 definitieve versie

Drie participatiebijeenkomsten met buurtbewoners hebben geleid tot een plan waarbij het terrein van het Marathonhotel, Gomarus College en Ichtus Hûs wordt omgevormd naar een gevarieerde woonbuurt. Het plan bestaat uit zorgappartementen en appartementen voor starters en senioren. Wij hebben overeenstemming bereikt over de aankoop van panden aan de Zuidkade 63, 65 en 70. Hier zijn plannen voor de bouw van ongeveer 80 betaalbare appartementen voor koop en sociale huur. De huidige eigenaren kunnen nog tot uiterlijk zomer 2026 gebruik maken van de panden. In samenwerking met WoonFriesland wordt gewerkt aan de ontwikkeling voor het plangebied. Prestatieafspraken met woningcorporaties en De Bewonersraad In december heeft het college, woningcorporaties en de Bewonersraad de prestatieafspraken ondertekend voor het jaar 2024. Verder zijn gesprekken gevoerd over het opstellen van meerjarige afspraken in de toekomst. Ook is er in 2023 gestart met het maken van een woonzorgvisie. Samenwerking In 2023 is de regionale woondeal Zuidoost Friesland ondertekend. Hierin bundelen de gemeenten, provincie en het Rijk de krachten om woningbouw in de regio te versnellen. Binnen de woondeal is afgesproken om tot 2030 4.680 nieuwe woningen te realiseren, waarvan 1.230 binnen Smallingerland. Herontwikkeling schoolgebied Oudega Dit project betreft de herontwikkeling van de voormalige schoollocatie.

In 2023 is de openbare ruimte heringericht (parkeerterrein, toegangsweg). De locatie wordt ingevuld met twee woningen en een praktijkruimte. De kavels staan te koop. Uitbreiding Woonwagenstandplaatsen De 12 woonwagenstandplaatsen op de locatie Drachtstercompagnie zijn gerealiseerd. Op 1 juni was er een feestelijke opening. In 2023 is verder gewerkt aan de drie woonwagenstandplaatsen aan de Wetterwille in Drachten. Deze worden naar verwachting in 2024 gerealiseerd. Herinrichting Torenstraat De herinrichting van de Torenstraat is onderdeel van de opknapbeurt van het centrum van Drachten. Daarmee verbeteren we het openbaar gebied, de verkeersveiligheid en de parkeergelegenheid in het centrum. Begin november is de Torenstraat opengesteld voor alle verkeer. Door het slechte weer en de uitloop van de werkzaamheden van het nutsbedrijf zijn er aansluitend nog een aantal restwerkzaamheden afgehandeld. Helaas zijn er tijdens de inspectie van de oplevering van de werkzaamheden begin december 2023 dusdanige onvolkomenheden aangetroffen dat de oplevering niet is gelukt. Afgesproken is dat de BAM in maart 2024 de herstelwerkzaamheden gaat uitvoeren voor eigen rekening. Tijdens deze werkzaamheden blijft de Torenstraat open voor alle verkeer. Ontwerpkader openbare Ruimte De woonwijken van Drachten en de omliggende dorpen hebben een kwalitatief mooie openbare ruimte.

Het wonen wordt erg gewaardeerd en de buitenruimte moet hier dienstbaar aan zijn. In de omgevingsvisie is als doel opgenomen om de aantrekkelijkheid te vergroten. Ruimte voor ontmoeting en sociale binding, goed bereikbaar, klimaat adaptief en met een goede ruimtelijke kwaliteit. 45

Met het ontwerpkader openbare ruimte wordt een kader ontwikkeld waarin de doelstellingen worden vertaald in een concrete werkwijze voor de hele gemeente. Hiermee geeft het kader richting aan de discussie over de ruimtelijke kwaliteit en de opgaven in de openbare ruimte in relatie tot de (beheers)budgetten voor de openbare ruimte. In 2024 volgt een voorstel aan de raad inclusief financiële onderbouwing. Integraal beheer openbare ruimte Conform de notitie 'Beheer Kapitaalgoederen' is de openbare ruimte onderhouden op het onderhoudsniveau sober en doelmatig. Bij de realisatie van nieuwe kapitaalgoederen en de reservering van bijbehorend budget heeft de gemeente budget gereserveerd voor beheer en onderhoud. Skûtsje Hendrika Op 1 juni is het skûtsje 'Hendrika' vanaf de rotonde Noorderhogeweg-Nijtap in Drachten tijdelijk verhuisd naar de Sluisfabriek in Drachten. Het skûtsje is daar voor onderhoud opgeknapt en geschilderd. Dit is gedaan door de Skûtsjewerf O.H. van der Werff in samenwerking met mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt via de organisatie Niemand aan de Zijlijn. Het werk is uitgevoerd binnen budget. Op 15 september is het skûtsje teruggeplaatst op de rotonde. Aanpak roekenoverlast Drachten Sinds december 2022 is met instemming van de provincie Fryslân gestart met de aanpak van overlast door roeken op enkele plekken in Drachten.

Inwoners kunnen overlast melden via de gemeentelijke website. Nesten op overlastlocaties zijn verwijderd en opgehangen op locaties waar de roeken rustig kunnen broeden en niet voor overlast zorgen. Doel van onze aanpak is om de geluids- en ontlastingsoverlast van roeken op overlastlocaties te verminderen. Dit verbetert de effecten op de volksgezondheid van omwonenden. De eerste resultaten lijken positief en we kregen in 2023 minder klachten. Maaibeleid In 2023 is het maaibeleid aangepast door weer meer intensief te maaien. Het aangepaste beleid heeft ertoe geleid dat er een betere balans in het maaien is ontstaan. Dat zorgt voor meer biodiversiteit en een netter maaibeeld waardoor er minder klachten van inwoners waren. Afvalinzameling en verwerking Het Landelijk Afvalbeheerplan 2017-2029 (LAP3) vormt een kader voor het gemeentelijk afvalbeleid. De belangrijkste doelstellingen voor de gemeente Smallingerland zijn: Verlagen van de hoeveelheid huishoudelijk restafval; Bereiken en behouden van een hergebruikpercentage van 75% van (fijn en grof) huishoudelijk afval. In 2023 is de hoeveelheid restafval licht gestegen. De voornaamste reden voor deze stijging is dat de hoeveelheid restafval die naar de voorscheidingsinstallatie (VSI)* is gegaan door wijzigingen in de acceptatie is gedaald.

Daardoor is de hoeveelheid plastic- en metalen verpakkingen (PMD) dat via de nascheiding uit het afval is gehaald, gedaald van 9,8 kilo naar 3,8 kilo. De hoeveelheid restafval is in principe bijna 4 kilo per persoon gedaald. Doordat HVC nog een aanvulling op bron- en nascheiding heeft, is de hoeveelheid afval per persoon, waarmee niets gedaan kan worden gedaan dan verbranden, in 2023 101 kilo.

Afval grijze rolemmer Nascheiding in VSI Aanvulling op bron- en nascheiding Totaal

2022 135,7 9,8 kilo 27 kilo** 98,9 kilo

2023 131,8 3,8 kilo 27 kilo 101 kilo

* In de VSI wordt het huishoudelijk afval van hoogbouwcomplexen na gescheiden. Plastic- en metalen verpakkingen en drankkartons worden uit de restfractie gehaald. ** HVC heeft in Smallingerland aanvullend op bron- en voorscheiding 27 kg recycling per inwoner gerealiseerd.

46

De fracties die naast het restafval het grootste aandeel hebben in de hoeveelheid huishoudelijk afval zijn g.f.t.-afval (159 kilo p.p.), papier (43 kilo p.p.) en plastic- en metalen verpakkingen en drankkartons (33 kilo p.p.). De totale hoeveelheid afval per persoon is van 587 kilo naar 574 kilo gedaald. Het hergebruikpercentage van de totale hoeveelheid afval is in 2023 met 76% gelijk aan 2022. Dit is meer dan de doelstelling van 75% die landelijk is gesteld. Informatie: cijfers 2023 onder voorbehoud, nog niet definitief bekend bij het opstellen van de jaarstukken. Afvalbeleid Het afvalbeleid is voortgezet in 2023, Dit betreft de inzameling van restafval 13x per jaar, de inzameling van g.f.t.-afval 42x per jaar en huishoudelijk afval uit hoogbouw over de voorscheidingsinstallatie (VSI). Ook zijn inwoners met tekst en uitleg gestimuleerd om afval nog beter te scheiden. De afvalcoach is actief om inwoners aan te spreken, te informeren en alternatieven aan te geven. Deze rechtstreekse communicatie is een waardevolle aanvulling op bestaande communicatiemiddelen. Rolemmers die de gemeente verstrekt, zijn gemaakt van re-granulaat dat voor 94% is geproduceerd uit gerecycled kunststof. Inkoopstrategie In 2022 is een inkoopstrategie vastgesteld voor alle benodigde inzamel-, transport- en verwerkingsdiensten.

Op grond van deze inkoopstrategie zijn in 2023 de volgende aanbestedingen afgerond: 1. EUA – Transport en Verwerking Afvalstromen Ecostations (5 percelen) 2. EUA – Ontvangst en Verwerking Gemeentelijk Afval (3 percelen) 3. EUA – Inzameling, Transport en Verwerking van Flessenglas (1 perceel) 4. MVO –Op Afroep Inzamelen en Transporteren van Bladafval, Takken en Grofvuil (1 perceel) Aanpak zwerfafval In juli 2023 hebben VNG en Afvalfonds Verpakkingen besloten het resterende budget uit de Zwerfafvalvergoeding van ruim € 11 miljoen samen te voegen en eenmalig beschikbaar te stellen voor de vergoeding van extra inzet ter preventie en aanpak van zwerfafval in de periode 2023 - 2024. De maximale vergoeding per inwoner bedraagt € 1,14. De gemeente kan aanspraak maken door een (jaar)plan in te dienen. De aangevraagde activiteiten moeten plaatsvinden in de periode 1 januari 2023 t/m 31 december 2024. In oktober 2023 is een plan ingediend om in aanmerking te komen voor de vergoeding. De acties uit het plan zijn vooral gericht op gedragsbeïnvloeding en participatie van bewoners en gebruikers.

Wat heeft het opgeleverd? Nieuwe locaties voor woningbouw voor verschillende doelgroepen; Nieuwe initiatieven voor woningbouw; Betere samenwerking voor versterking van de leefbaarheid van wijken en dorpen; Een goed onderhouden (dat wil zeggen: sober en doelmatig) en schone buitenruimte; Efficiënte afvalinzameling en optimale afvalscheiding. Beleidsstukken LAP3 (Landelijk Afvalbeheerplan) Nederland Circulair in 2050 Van Afval naar Grondstof (VANG) Herontwikkeling schoolgebied Oudega (college- en raadsbesluit in 2018) Omgevingsvisie Smallingerland Woonvisie 2020-2025 Ontwikkelstrategie (2021) Kadernotitie Beheer Kapitaalgoederen.

47

Verplichte beleidsindicatoren Indicator Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishoudens in €:

Smallingerland Nederland 2022: 869 2022: 823 2023: 873 2023: 860

Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishoudens in €: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten WOZ-waarde woningen x € 1.000: De gemiddelde WOZ waarde van woningen Fijn huishoudelijk restafval in kilo's: De hoeveelheid niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval per inwoner per jaar Nieuw gebouwde woningen: Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen Demografische druk in %: Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.

48

2022: 911 2023: 915

2022: 905 2023: 942

2020: 195 2021: 211 2022: 234 2023: 276 2020: 136 2021: 134 2022: 126

2020: 270 2021: 290 2022: 317 2023: 368 2020: 170 2021: 169 2022: 148

2021: 4,1 2022: 4,2

2021: 8,9 2022: 9,3

2022: 78,8 2023: 78,8

2022: 70,3 2023: 70,3

Bron COELO – Atlas gemeenten 2023 COELO – Atlas gemeenten 2023 CBS – Statistiek

CBS Statistiek

CBS CBS – statistiek

3.4

Buitengebied met kwaliteit

Wat wilden we bereiken? Ons goud is ons buitengebied. Een landschap waarin de geschiedenis afleesbaar is. Het buitengebied van Smallingerland speelt een grote rol in de aantrekkingskracht van de gemeente om te wonen, werken en te recreëren. We merken dat door intensief gebruik van ons buitengebied de waarden onder druk staan. We zien dat aan de bodem, de lucht, de biodiversiteit en aan het landschap. Zo zijn in het oosten van de gemeente veel boomsingels verdwenen of in waarde achteruitgegaan. In het westen van de gemeente zijn problemen als bodemdaling en het langzaam verdwijnen van het veen. Ook de stikstofopgave, de veenweideproblematiek, klimaatadaptatie en de energietransitie hebben grote impact op het landschap. Er is sprake van concurrerende ruimteclaims. Hierover gaan we graag in gesprek met de raad. In Smallingerland zetten we in op een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied met ruimte voor ondernemen in onder meer de agrarische en recreatieve sector. Dat betekent een gezonde bodem, gezonde lucht, een gezonde waterkwaliteit, dierenwelzijn en aandacht voor biodiversiteit. En dat in een afwisselend en toegankelijk landschap. Wat hebben we daarvoor gedaan? Opstellen van een Visie op het buitengebied In 2023 is gestart met de voorbereiding van een Visie op het buitengebied. Dit gaat mee in het traject voor de concurrerende ruimteclaims.

De visie wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma. Hierin leggen we vast hoe de ambitie uit de omgevingsvisie gerealiseerd kan worden. Dit uitvoeringsprogramma wordt ook een belangrijke onderlegger voor het omgevingsplan buitengebied. Toeristisch ontwikkelperspectief Zuidoost Friesland De Regiodeal bevindt zich in een afrondende fase en daarmee ook het uitvoeringsprogramma van de Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost Friesland. Hierin trekt Smallingerland op met de partnergemeenten Heerenveen, Opsterland, Ooststellingwerf en Weststellingwerf. In 2023 zijn er belangrijke mijlpalen behaald en ontwikkelingen in gang gezet die in het komende jaar worden uitgevoerd. Zo is er onder andere een start gemaakt met nieuw regionaal beleid voor logiesaccommodaties, heeft de TRZF (Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland) een stevige impuls gekregen en is aangesloten bij het provinciale traject om toeristische data beter te monitoren. Ook zijn we begonnen met de plannen voor het toeristische overstappunt (TOP) in Drachten. De TOP in Oudega wordt geplaatst zodra de nieuwe haven gereed is. Leader In 2023 zijn, samen de gemeenten Heerenveen, Opsterland, Ooststellingwerf en Weststellingwerf, ambtelijke voorbereidingen getroffen om mee te doen aan een nieuwe openstelling voor LEADER. Dit is een Europees subsidieprogramma voor de versterking van het platteland.

Gezamenlijk is er een regionale ontwikkelstrategie opgesteld die is aangeboden aan Gedeputeerde Staten. GS heeft op haar beurt besloten om de regio Zuidoost Friesland aan te merken als LEADER-gebied. Dit betekent dat inwoners en stichtingen voor projecten voor o.a. mienskip, werkgelegenheid en leefomgeving een subsidie kunnen aanvragen. De eerste openstelling zal waarschijnlijk in het voorjaar van 2024 zijn. Oostelijke Poort Friese Meren In 2023 is gewerkt aan uitvoering van de ‘Gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren’ waaronder Oudega aan het Water en Waterfront Drachten. Oudega aan het Water Oudega aan het Water bestaat uit de deelprojecten Zuivelfabriekterrein, Waterfront Oudega en het meer bij Oudega. Het vormt een essentiële schakel in de gebiedsaanpak Oostelijke poort Friese meren, als verblijfsgebied voor toerisme op het water en op het droge bij Oudega. In 2023 is het volgende gerealiseerd: - Oplevering van de gebiedsinrichting Waterfront (haven, camperterrein en omgeving); - Oplevering nieuw appartementengebouw (private ontwikkeling) op het zuivelfabriekterrein. Het gebouw is inmiddels bewoond; - Voorbereiding inrichting dorpsplein aan het water (na afronding appartementengebouw); 49

-

Realisatie eerste woonarken (privaat); Verkoop grond voor horeca en recreatieve verblijven (Waterfront) is voorbereid; Er is besloten dat de realisatie van het fietspad langs de Wiide Ie niet mogelijk is vanwege ecologische belemmeringen; Vaststellen bestemmingsplan voor het Meer door de raad, vaststellen van het peilbesluit voor het Meer door Wetterskip Fryslân, aanvragen van de overige benodigde vergunningen Start aanbesteding voor het maken van het Meer.

Waterfront Drachten Doel van de ontwikkeling van Waterfront Drachten is om het water bij Drachten beter zichtbaar, beleefbaar en bereikbaar te maken voor bezoekers en eigen inwoners, zowel de water- als de landrecreant. De belangrijkste maatregelen zijn: 1. Het realiseren van een Waterfront, gericht op meer vaarwater bij Drachten, waarbij het Gaastereiland en het Buitenstvallaat (Skûtsjewerf) een aantrekkelijk gezicht van Drachten aan het water vormt; 2. Het realiseren van een fiets-veerpontverbinding Drachten-West; 3. Het ontwikkelen van een hoogwaardige Parkhaven bij de Slingepark/Pijpbrug nabij het centrum. Fiets-veerpontverbinding en belevingsplekken De fiets-veerpontverbinding Drachten-West vormt een belangrijk onderdeel voor de realisatie en verdere ontwikkeling van het Waterfront naar de toekomst. Door de ligging van de route langs openbare oevers wordt de stadsrand ontsloten en het water beleefbaar langs de oevers. De route verbindt de noord- en zuidoever aan weerszijden van het Gaasterdiep via een fiets-veerpont. Ook zorgt de route voor verbinding tussen de verschillende belevingsplekken. De verdere invulling van deze plekken wordt in nauw overleg met stakeholders en belanghebbenden uitgewerkt en uitgevoerd. De benodigde grond is aangekocht, het tracé is vastgelegd en de technische uitwerking is gereed. In 2024 wordt gestart met de uitvoering.

Parkhaven De aanleg van Parkhaven zorgt op een zichtlocatie langs de Zuiderhogeweg voor een uitnodigende passantenvoorziening op een knooppunt van wandel-, fiets- en vaarwegen. De voorziening biedt ruimte voor kleinschalige horeca, campers en aanmeergelegenheid voor boten met staande mast, die de Pijpbrug niet kunnen passeren. In 2023 is gestart met de uitvoering. Het havenbekken is uitgegraven en de aanleg van de damwand en steigers verloopt volgens de planning. De kavel voor kleinschalige horeca is in de markt gezet. Gebiedsontwikkeling Hegewarren Ook de ontwikkeling van de polder de Hegewarren versterkt de verbinding van Drachten met de Friese Meren. Meer hierover staat in paragraaf Stad Drachten van het programma Fysiek Domein. Gebiedsontwikkeling Alde Feanen De gemeente Smallingerland werkt mee aan het versterken van het Nationaal Park de Alde Feanen voor wat betreft ecologische waarden en de beleefbaarheid c.q. toegankelijkheid. Wij nemen deel in de organisatie van het Nationaal Park en de gebiedscommissie van de 3e module van de gebiedsontwikkeling De Alde Feanen. We onderzoeken samen hoe ingespeeld kan worden op de nieuwe standaard voor Nationale Parken. Ook blijven we aangesloten bij de pilot Natuur mei de Mienskip rondom De Leien. Klimaatadaptatieplan In 2023 is gewerkt aan het opstellen van een klimaatadaptatieplan voor de periode 2024-2027.

Dit is beschreven in de paragraaf leidend principe duurzaamheid van het programma Fysiek Domein. Wat heeft het opgeleverd? De bovenstaande projecten en activiteiten hebben bijgedragen aan de gewenste ontwikkelrichting zoals vastgesteld in de omgevingsvisie. Er zijn woningen toegevoegd voor de lokale woningbehoefte in het dorp Oudega en de gebiedsinrichting Waterfront is opgeleverd. We hebben plannen uitgevoerd om Drachten beter te verbinden met het water. We zijn gestart met het traject voor de concurrerende ruimteclaims en de voorbereiding van een visie op het buitengebied. En we hebben samen met andere gemeenten in de regio gewerkt aan het versterken van het toerisme in Zuidoost Friesland. 50

Beleidsstukken Omgevingsvisie Smallingerland Bestemmingsplan Buitengebied Masterplan Waterfront (raadsbesluit 2020) Oudega aan het water, ontwerp meer (collegebesluit 2021) Gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren – Visie Waterfront Drachten Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost-Friesland

51

3.5

Verbindende opgave van bereikbaarheid

De ontwikkelingen dragen bij aan een grotere verkeersveiligheid, goede bereikbaarheid en verduurzaming van de mobiliteit. Daarmee geven ze een impuls aan de ambities voor alle vier de opgaven uit de omgevingsvisie. Wat wilden we bereiken? Ongeacht de ontwikkelingen is de verwachting dat de behoefte aan verplaatsingen van personen en goederen eerder toeneemt dan afneemt. Meer stad en ontwikkeling van wonen en bedrijvigheid in de stad betekent logischerwijs meer behoefte aan vervoer. Daarnaast is er met het oog op duurzaamheid en gezondheid een belangrijke reden voor verandering van de bestaande vervoerssystemen. Denk hierbij aan meer fietsen en wandelen, collectief vervoer, elektrisch vervoer en verschillende deelsystemen voor motorvoertuigen. In Smallingerland zetten we in op goede fysieke en digitale verbindingen. Daarbij richten we ons allereerst op stimulering van het langzaam verkeer en slimme, duurzame vormen van vervoer. We spelen in op de mogelijkheid om bedrijven via het water te bereiken. En we verbeteren waar dat nodig is de bestaande netwerken. Wat hebben we daarvoor gedaan? Beleidskader Mobiliteit Smallingerland (voorheen mobiliteitsvisie) Het Beleidskader Mobiliteit vormt de uitwerking van de vijfde (verbindende) opgave uit de omgevingsvisie. De opgaven voor mobiliteit hebben een duidelijke relatie met andere ambities waar we aan werken.

Mobiliteit is onderdeel van bijvoorbeeld de visie openbare ruimte, klimaatadaptatie en grote gebiedsprogramma zoals het centrum en De Haven. Oplossingen voor mobiliteit zijn daarmee verbonden aan meerdere opgaven uit het programma Fysiek Domein en het programma Economie. De mobiliteitsdoelen uit de omgevingsvisie vertalen we concreet in een beleidskader, maatregelen en een meerjarig uitvoeringsprogramma. In hoofdlijn vervangt dit stuk het GVVP. In de eerste helft van 2023 zijn we in gesprek gegaan met de gemeenteraad in een eerste verkenning. Naar aanleiding daarvan hebben we in het beleidskader acht opgaven benoemd. In 2023 is met bijna alle opgaven een begin gemaakt om ze op te pakken: - Toekomstbestendig mobiliteitsnetwerk - Actualiseren verkeersmodel - De fiets en de voetganger krijgen prioriteit - Aanpak verkeersonveiligheid - Toekomstbestendig parkeren - Toegankelijk aanbod van openbaar vervoer en deelvervoer - Passend en dekkend netwerk laadinfrastructuur - Duurzame logistiek - Kansen voor slimmere mobiliteit Strategisch Plan Verkeersveiligheid Landelijk worden de doelstellingen voor verkeersveiligheid niet gehaald. Daarom is het Startakkoord Strategisch plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 ondertekend door het Rijk, IPO en VNG. Afgesproken is dat alle regionale overheden tot een gedegen analyse van de belangrijkste risico's voor de verkeersveiligheid komen.

Niet meer op basis van ongevallen, maar vanuit een proactieve beheersing van verkeersveiligheidsrisico's. Voor Smallingerland is deze risicoanalyse verkeersveiligheid uitgevoerd als basis voor een meerjarig uitvoeringsprogramma. Hierover vindt in 2024 besluitvorming plaats. Verkeerseducatie Vanuit Permanente Verkeerseducatie heeft het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Fryslân diverse projecten ontwikkeld voor alle verkeersdeelnemers. Ook in 2023 zijn er in de gemeente Smallingerland diverse activiteiten uitgevoerd: - Verkeersmarkten en verkeerslessen op diverse scholen; - Meerdere keren een cursus scootmobiel in groepen en 1-op-1 training; - Rijvaardigheidsdag voor 50+ers; 52

-

-

Op de scholen voor het voortgezet onderwijs zijn diverse projecten, zoals aandacht voor rijden onder invloed van alcohol en/of verdovende middelen, uitgevoerd om het verkeersgedrag van de leerlingen positief te beïnvloeden. Met als doel minder betrokken te zijn bij verkeersongevallen; Het programma ‘Doortrappen’ heeft als doel om ouderen bewust te maken van het aspect fietsveiligheid. We doen dat door het onderwerp bespreekbaar te maken op de plekken waar ouderen al zijn. Vervolgens gaat het erom hen te verleiden tot aanpassingen aan de fiets of in gedrag in het verkeer. Ook in 2023 hebben er diverse interventies plaatsgevonden, die de oudere fietser meer bewust maakt van veilig fietsen.

Kadernotitie Duurzame Mobiliteit In juni 2019 is de kadernotitie Duurzame Mobiliteit vastgesteld. Een notitie met een concreet uitvoeringsprogramma. Na een pauze (o.a. door corona) zijn een aantal projecten weer opgepakt. Om het ambitieniveau op het gebied van laadinfrastructuur van de gemeente Smallingerland helder te formuleren, is in juli 2023 een Beleidskader Elektrische Laadinfrastructuur vastgesteld. Aan de hand van dit afwegingskader is gestart met het plaatsen van 20 laadpalen. Ook is er een concept vergunningenkader voor deelmobiliteit opgesteld. Fietsoversteken Voor een viertal fietsoversteken moet de verkeersveiligheid en oversteekbaarheid verbeterd worden. Het gaat om de oversteken Overstesingel – Kuinder, Eikesingel – Burmanialaan, Eikesingel – Sportlaan en Ringweg – Noorderdwarsvaart. De oversteken bij de Eikesingel worden opgepakt in samenhang met het nieuwe zwembad en mogelijke aanpassingen aan de Sportlaan. Voor deze oversteken zijn in 2023 de voorbereidingen getroffen. En is in het kader van de tweede tranche van de investeringsimpuls verkeersveiligheid (SPV 2030) een Rijksbijdrage ontvangen. Doorfietsroute Drachten - Heerenveen In 2023 is de voorbereiding van de doorfietsroute Drachten – Heerenveen verder opgepakt met een schetsontwerp. Niet alle gewenste maatregelen zijn realiseerbaar binnen het beschikbare budget.

Bestuurlijk zijn in overleg met gemeente Opsterland en Heerenveen keuzes gemaakt voor het maatregelenpakket. Doelstelling blijft om de hele route te realiseren. Daarbij zien we mogelijkheden voor combinaties met onderhoud en/of ontwikkellocaties. Wat heeft het opgeleverd? Met maatregelen uit het beleidskader mobiliteit, het Strategisch Plan Verkeersveiligheid en de overige deeluitwerkingen houden we de bereikbaarheid in stand, beheersen we de verkeersveiligheidsrisico's beter en dragen we bij aan duurzamere vervoerskeuzes. De concrete uitvoeringsprojecten leveren met name voor de fiets een betere bereikbaarheid en veiligheid op. Dit draagt ook weer bij aan de doelstelling om de gevolgen van de klimaatverandering te beperken. Meer fietsen betekent minder CO2-uitstoot. Beleidsstukken Omgevingsvisie Beleidskader mobiliteit Wegencategoriseringsplan Nota parkeernormen Parkeerbeleidsplan Beleids- en vergunningenkader deelmobiliteit Beleidskader elektrische laadinfrastructuur Strategisch Plan Verkeersveiligheid Kadernotitie Duurzame Mobiliteit

53

3.6

Leidend principe duurzaamheid

Wat wilden we bereiken? Vanuit het Programma Duurzaamheid werken we aan drie opgaven (pijlers) zoals opgenomen in de Visie Duurzaamheid en het bijbehorende Uitvoeringsprogramma 2023 – 2026. Dit zijn de pijlers Energie, Klimaatadaptatie & Biodiversiteit en Circulariteit. Daarnaast is gewerkt aan de verbindende opgave Duurzame Bedrijfsvoering en Communicatie & In beweging krijgen. Pijler Energie We gebruiken zo min mogelijk energie en wat we gebruiken is zoveel mogelijk duurzaam opgewekt. Het energienetwerk wordt zo efficiënt mogelijk gebruikt. We werken aan het veiligstellen van de energievoorziening voor onze inwoners. Voor alle inwoners en bedrijven is energie toegankelijk en beschikbaar. Onze leefomgeving nodigt uit tot duurzame en gezonde vervoersbewegingen. Hierdoor verminderen we de CO₂-uitstoot en worden de negatieve effecten op het klimaat tegengegaan. In 2050 hebben wij in Smallingerland geen aardgas meer nodig om in onze energiebehoefte te voorzien. Pijler Klimaatadaptatie & biodiversiteit Gemeente Smallingerland past de openbare ruimte aan op de verwachte veranderingen van het klimaat. Hierbij wordt aandacht besteed aan vier thema's: wateroverlast, droogte, hittestress en biodiversiteit.

We richten ons op het zoveel mogelijk voorkomen van wateroverlast bij hoge neerslag, het verminderen van de negatieve effecten van de toenemende temperatuur en droogte, het verminderen van hittestress en het herstel en versterken van de biodiversiteit in onze gemeente. De opgave gaat om de fysieke inrichting, het beheer daarvan en bewustwording op het gebied van klimaatadaptatie. Pijler Circulariteit We streven naar een circulaire samenleving waar we zorgvuldig om gaan met de grondstoffen en materialen die voorhanden zijn. We gebruiken wat de aarde ons geeft zodanig dat onze vraag en het aanbod van de aarde in balans zijn. We maken optimaal gebruik van onze grondstoffen en door het sluiten van kringlopen doen we meer met minder. Afval bestaat niet. Een circulaire economie creëert waarde voor een circulaire samenleving. Voor de uitvoering van de opgave Circulariteit ligt er een link met het programma Economie (ontwikkellocaties, circulaire bedrijventerreinen en circulaire economie), de paragraaf Grondbeleid (verduurzaming gemeentelijk vastgoed), beheer van de openbare ruimte en de paragraaf Bedrijfsvoering (inkoop en realisatie verbouw gemeentehuis). Verbindende opgave Duurzame bedrijfsvoering De gemeente Smallingerland heeft een voorbeeldrol als het gaat om duurzame bedrijfsvoering.

Om deze voorbeeldrol te kunnen aannemen, wordt duurzame bedrijfsvoering integraal benaderd vanuit de drie andere pijlers: energie, klimaatadaptatie en circulariteit. Wat hebben we daarvoor gedaan? Pijler Energie Startwijk De Wilgen, Smalle Ee en Buitenstvallaat In 2023 hebben we een Europese subsidie ingezet voor startwijk De Wilgen, Smalle Ee en Buitenstvallaat uit de Transitievisie Warmte. Er is onderzoek gedaan naar de mogelijkheid om in dit gebied de techniek aquathermie te gebruiken als alternatief voor gebouwverwarming met aardgas. Voor de woningen in de wijk De Sanding blijkt dit een goede oplossing. In een druk bezochte bijeenkomst hebben we de bewoners geïnformeerd over hun opties richting een aardgasvrije toekomst. We hebben de energietransitiecoöperatie (ETC) financieel ondersteund om energietransitie onder de aandacht te brengen in de buurt. De ETC heeft o.a. een handboek gemaakt om andere energiecoöperaties te helpen en heeft een pilot voor een deelauto opgestart. Warmtebedrijf We hebben onderzoek gedaan naar de rol van de gemeente in een mogelijk toekomstig warmtebedrijf. Een warmtebedrijf is een randvoorwaarde om gebouwen met een warmtenet aardgasvrij te maken. Het resultaat is dat de gemeente twee mogelijke samenwerkingsopties heeft. 54

Dit wordt in Q1 2024 verder uitgewerkt. We verkenden samen met het consortium Aardwarmte Drachten de mogelijkheden voor een warmtenet waar een geothermiebron zorgt voor de warmte. In mei bespraken we dit met woningcorporaties, bedrijven en organisaties tijdens een warmtebijeenkomst. Nationaal Isolatie Programma Het Nationaal Isolatie Programma (NIP) is verder uitgewerkt in 2023. Wij zijn samen met dertien andere gemeenten in Friesland en de provincie Fryslân gestart met de voorbereiding van een gezamenlijke subsidieregeling. Eind 2023 ontvingen we een subsidiebeschikking van € 2.134.622 van de rijksoverheid. Deze middelen benutten we om vanaf 2024 inwoners te ondersteunen bij isolatie van hun woning met een D,E,F of G label en op termijn aardgasvrij wonen. Om woningeigenaren te helpen met de aanvraag voor verschillende subsidies en financiering zetten we in 2024 in op extra ondersteuning. Ook de inzet van vouchers voor energieadvies helpt inwoners om inzicht te krijgen in de juiste stappen voor verduurzaming van hun woning. Netcongestie In 2023 hebben we onderzoek gedaan naar de aard en omvang van netcongestieproblematiek op bedrijventerrein Azeven-Noord. Met deze inzichten zijn we gestart met het ondersteunen van (nieuwe) bedrijven op Azeven-Noord bij individuele en collectieve oplossingen die bijdragen aan vermindering van de netcongestie.

In het najaar van 2023 zijn we gestart met een vergelijkbare aanpak op bedrijventerrein De Haven (zie ook Programma Economie). We werken eraan om energie voor ondernemers beschikbaar te houden. Bewustmaken en in beweging krijgen We hebben inwoners op veel verschillende manieren geholpen met hun stappen richting een aardgasvrije toekomst. Het informeren van inwoners over een aardgasvrije toekomst deden we door het organiseren van een webinar- en workshopreeks over energiezuinig en comfortabel wonen. In het voorjaar organiseerden we twee informatiemarkten over verduurzaming, warmtetransitie en vergroening. Daarnaast ondersteunen de energiecoaches de inwoners die energie willen besparen en hun huis willen verduurzamen. Het enthousiaste team vrijwilligers deed huisbezoeken en organiseerde energiecafés, groepsbijeenkomsten in wooncomplexen en gaf voorlichting bij organisaties en bedrijven. Verder is gewerkt aan de voorbereiding van de inzet van duurzaamheidsvouchers en de inrichting van het duurzaamheidsloket. In het najaar hebben 218 kinderen in Smallingerland meegedaan met de 10e editie van het leerzame en leuke educatieprogramma Junior Energiecoach. De Junior Energiecoaches zijn vijf weken lang bezig geweest met energie besparen door op verschillende energieavonturen te gaan, zoals op lampenjacht en op stekkerexpeditie.

Ook hebben de kinderen veel energiebesparende acties uitgevoerd in huis. Bij de start van de Junior Energiecoach op 10 oktober is het team communicatie langs geweest bij een schoolklas in Opeinde om een video te maken. Duurzame mobiliteit Duurzame mobiliteit omvat o.a. deelmobiliteit, laadinfrastructuur, fietsen en wandelen. Dit wordt beschreven onder paragraaf verbindende opgave bereikbaarheid van het Programma Fysiek Domein. Pijler Klimaatadaptatie & Biodiversiteit In 2018 is het ‘Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie’ (DPRA) toegevoegd aan het Nationale Deltaprogramma. Het DPRA heeft als doel een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van Nederland. Dit betekent dat we vanaf 2020 bij iedere ruimtelijke ingreep rekening houden met de kans op weersextremen. In 2050 moet de aanpassing van de stedelijke omgeving op deze weersextremen volledig gerealiseerd zijn. Dit vraagt van iedere gemeente in Nederland een flinke inspanning. Binnen het DPRA staan vier thema's centraal, namelijk wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming. Om de ambities uit het DPRA en vanuit biodiversiteit een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting mogelijk te maken, stellen we een Klimaatadaptatieplan op voor de periode 2024 - 2028. In 2023 is het Klimaatadaptatieplan samen met een groot aantal collega's van verschillende disciplines uitgewerkt.

Extern zijn de bewoners van Smallingerland, Wetterskip Fryslân en de woningcorporaties betrokken. De belangrijkste onderdelen van het plan zijn: groenblauwe structurenkaart, de klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. De

55

rapportage van het Klimaatadaptatieplan is afgerond zodat dit voor besluitvorming voorgelegd kan worden aan het college en de raad in het eerste kwartaal van 2024. Pijler Circulariteit We hebben op verschillende manieren aan circulariteit gewerkt. In 2023 is de Sporthal de Drait opgeleverd. Een bijzonder project waarin materialen en de constructie van de oude sporthal verwerkt zijn in de nieuwbouw. Zo zijn onder andere de oude houten latten opnieuw gebruikt, is de tribune opnieuw bekleed met leer van de oude scheidingswanden en is de sportvloer hergebruikt. Hoe kunnen gemeente, de ondernemersvereniging, parkmanagement en bedrijven gezamenlijk werken aan een circulair en toekomstbestendig bedrijventerrein? Dit was één van de vragen waarop we samen met de ondernemers op bedrijventerrein de Haven in 2023 een antwoord hebben gegeven. Het resultaat? Een routekaart om op korte- en middellange termijn met elkaar concrete stappen te zetten richting een circulair bedrijventerrein. We hebben in 2023 actief deelgenomen aan regionale kennisuitwisselingsprogramma's 'Fryslân koopt Circulair' en 'Fryslân bouwt Circulair'. We werken samen met overheden en bedrijven om er achter te komen waar onze impact zit en hoe overheden beslissingen kunnen nemen om de transitie te versnellen.

Ook werkten we aan een overkoepelende en integrale uitvoeringsstrategie op het gebied van circulariteit om onze ambities waar te maken. Tot slot hebben ongeveer 10 collega's actief deelgenomen aan 'Fryslân koopt Circulair' en 'Fryslân bouwt Circulair'. Deze collega's hebben of deelgenomen aan de Fryske Circulaire Inkoop Academie of hebben masterclasses op het gebied van circulair bouwen gevolgd. In september 2023 was de gemeente gastheer van de Marktdag Circulair Inkopen waar vraag (overheid) en aanbod (markt) bij elkaar zijn gebracht. Verbindende opgave Duurzame bedrijfsvoering In 2023 zijn belangrijke stappen genomen in het project verbouw gemeentehuis met het actualiseren van de Huisvestingsvisie, het programma van eisen en de variantenonderzoeken naar technische installaties (warmte, koude, binnenklimaat) waar duurzaamheid een belangrijk uitgangspunt is. Ook is er een aanvraag voor de Subsidieregeling duurzaam maatschappelijk vastgoed (DUMAVA) ingediend bij RVO voor drie maatregelen. Financiën In de begroting 2023 en 2024 zijn middelen opgenomen om bovengenoemde doelen te realiseren. We maken gebruik van subsidieregelingen voor extra capaciteit op de uitvoering van het klimaatakkoord (CDOKE) en voor het isolatieprogramma. In 2023 zijn de CDOKE gelden nog niet ingezet. De gelden zijn doorgeschoven naar 2024.

In het laatste kwartaal van 2023 is veel energie gezet op het versneld aantrekken van capaciteit waardoor de organisatie van duurzaamheid verder wordt verstevigd. Wat heeft het opgeleverd? We hebben inzicht gekregen in onze opties voor een warmtebedrijf. Er is zicht gekomen op het grootschalig uitrollen van een warmtenet in Zuid Oost Drachten. De Europese subsidie werd definitief toegewezen en is ingezet voor een onderzoek naar aquathermie en het in beweging krijgen van onze inwoners. De projecten op de bedrijventerreinen Azeven-Noord en De Haven hebben bijgedragen aan het zo efficiënt mogelijk gebruiken van het energienetwerk. Dit heeft als resultaat gehad dat bedrijven nog steeds voor Smallingerland kiezen voor vestiging of bedrijfsuitbreiding. Met de voorbereiding van het Klimaatadaptieplan hebben we gewerkt aan een strategie en uitvoeringsprogramma voor een klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting van onze gemeente. Door de realisatie van Sporthal De Drait is een mooi voorbeeld gegeven van circulair en duurzaam bouwen. Verder namen we stap voor stap circulariteit steeds meer mee in onze inkooptrajecten. Met onze inkoopkracht kunnen we een belangrijke bijdrage leveren aan de transitie naar een circulaire economie. Ook hebben we nu een routekaart voor een circulair en toekomstbestendig

56

bedrijventerrein. Met het project verbouw gemeentehuis willen we een goed voorbeeld geven hoe duurzaamheid meegenomen kan worden in de nieuwe huisvesting van de gemeentelijke organisatie. Verplichte beleidsindicatoren Indicator Hernieuwbare energie in %:

Smallingerland 2020: 12,5 2021: 16,4

Nederland 2020: 26,8 2021: 33,1

Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit.

Bron Waarstaatje gemeente.nl (VNG)

Beleidsstukken Omgevingsvisie Smallingerland Transitievisie Warmte Smallingerland Klimaatakkoord Friese Klimaatatlas Gemeentelijk Waterplan 2017-2020 Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 Ambitiedocument circulair Inkopen 2019 Samenwerkingsagenda 'Fryslân koopt circulair' 2021 Visie en uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 'Samen duurzame stappen zetten' 2022

Verbonden partijen Naam Stichting Vliegveld Drachten Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing, (FUMO) Openbaar Lichaam Afvalverwijdering Friesland Afvalsturing Friesland (Omrin) HuisVuilCentrale (HVC) Welstands- en monumentenzorg Hûs en Hiem Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten

Wat doet deze organisatie? Exploitatie van vliegveld Drachten Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven Verantwoorde uitvoering van milieu- en reinigingstaken. Is in ruste, de uitvoering is in 1995 overgegaan naar Omrin Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval Duurzaam afvalbeheer Welstandsadvisering en monumentenzorg Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven

Saldo baten en lasten 2023 programma Fysiek domein

Financiën Bedragen x € 1.000 Baten Lasten Saldo voor mutaties reserves Mutaties reserves Saldo na mutaties reserves

Begroting 2023 25.535 -47.378 -21.843

Begroting 2023 na wijziging 28.668 -62.383 -33.715

Realisatie 2023 31.958 -52.564 -20.606

(-=nadeel) Saldo 3.290 9.819 13.109

3.817

14.351

8.474

-5.877

-18.026

-19.364

-12.132

7.232

57

Verklaring saldo baten en lasten Onderwerp + toelichting

Bedrag x € 1.000

Baten: Beheer overige gebouwen en gronden Er is voor € 180.000 grond verkocht die niet in de grondexploitaties waren opgenomen. Het gaat hier om overhoeken en verkopen t.b.v. transformatiestations. Daarnaast zijn de verhuurinkomsten van gemeentelijke panden hoger uitgevallen in 2023. Tot slot worden de pachten, liggelden en precariorechten niet begroot. Dit levert ook een voordeel op. Parkeerbelasting Er zijn extra inkomsten uit naheffingen ten opzichte van de begroting door de inzet van extra handhavingsuren voor parkeren. Parkeren Deze extra handhaving heeft ook geleid tot een hogere bereidheid om parkeergeld te voldoen. Verkeer en vervoer Zwerfafval: in de begroting is rekening gehouden met subsidie-inkomsten waarvoor hetzelfde bedrag aan uitgaven tegenover zouden staan. Deze subsidie-inkomsten worden echter in 2024 verwacht, inclusief de bijbehorende uitgaven. Zie ook kostenkant, per saldo budgetneutraal. De uitvoering van de SiSa regeling Verkeersmaatregelen SPV 2022-2023 vindt gefaseerd plaats. De uitvoering van de verkeersplateaus vindt plaats in 2024. De begrote baten zijn zodoende niet volledig toegerekend aan 2023. De opbrengst van de schadevergoeding openbare verlichting wordt niet begroot. Dit levert een voordeel op. Tegenover deze opbrengst staan ook hogere herstelkosten aan de openbare verlichting (zie ook kostenkant).

Fysieke bedrijfsinfrastructuur Opbrengsten, zoals de exploitatiebijdrage voor de planologische medewerking bij particuliere initiatieven worden niet begroot. Dit zorgt voor een hogere opbrengst. Zie ook kostenkant. Openbaar groen en (openlucht) recreatie De begrote subsidie voor klimaatadaptatie is nog niet ontvangen, terwijl hier ook nog geen kosten voor zijn gemaakt. Zie ook kostenkant, per saldo budgetneutraal. Riolering De kosten voor de riolering (eigenaren en gebruikers) waren hoger dan begroot, waardoor de onttrekking aan de voorziening hoger uitvalt dan begroot. Zie ook lastenkant. Er is meer bijdrage van het waterschap ontvangen dan verwacht (€ 37.000) en er heeft een niet begrote onttrekking van € 222.000 aan de voorziening baggeren plaatsgevonden. Dit levert aan de batenkant een voordeel op van € 259.000. Door areaaluitbreiding en minder leegstand woningen valt de opbrengst uit de rioolheffing € 114.000 hoger uit. Huishoudelijk afval De afvalstofheffing kent een negatief saldo van € 455.000. Dit bedrag wordt onttrokken aan de voorziening afvalstoffenheffing. De afvalstoffenheffing was € 83.000 hoger dan de raming. De uitgegeven kosten voor de Tijdelijke regeling klimaat- en energiebeleid zijn lager dan begroot omdat werkzaamheden zijn doorgeschoven naar 2024. Hier staat een lagere bate tegenover. Per saldo budgettair neutraal.

Begraafplaatsen en crematoria Dit jaar zijn hogere opbrengst begraafplaatsen ontvangen, voornamelijk veroorzaakt door verlengingen van grafrechten. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) De verkoopopbrengst van diverse verkopen via de Tender en/of aanbestedingen zijn in 2023 hoger uitgevallen dan begroot. Daarnaast worden de opbrengsten vanuit particuliere initiatieven verantwoord onder grondexploitaties. Deze opbrengsten worden niet begroot en zorgen zodoende voor hogere opbrengsten. Wonen en bouwen

58

255

87

267

-135

-173

53

125

-110

603

259

114 455

83 -79

55

1.372

-113

Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting In het afgelopen jaar is een aantal grote bouwprojecten vergund, met flinke legesnota's tot gevolg. De legesheffing is gebaseerd op de bouwsom en daarmee stijgen de inkomsten. In de tweede bestuursrapportage is een bijstelling van de legesinkomsten van € 475.000 opgenomen. Deze bijstelling blijkt te positief geraamd, waardoor een nadeel is ontstaan ten opzichte van de begroting. In 2023 zijn er namelijk meer aanvragen met een lagere bouwsom vergund dan in 2022. Door de kleinere aanvragen zijn minder leges geheven. In verband met de Omgevingswet zijn aan het einde van het jaar nog wel een groot aantal aanvragen binnen gekomen. De leges hiervan worden echter niet in meer 2023 geïnd, maar in 2024. De SiSa bijdrage Woningbouwimpuls is voor meerdere jaren ontvangen in 2023. In 2023 zijn er 18 woningen gerealiseerd van de in totaal geplande 689 woningen. De subsidie baten worden naar rato aan de exploitatie gedoteerd. Dit wordt echter niet begroot en zorgt voor een hogere opbrengst. Zie ook kostenkant, per saldo budgetneutraal. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal baten:

165

7 3.290

Lasten: Voorgestelde resultaatbestemming Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2023. Voorgesteld wordt om de resterende middelen via resultaatbestemming beschikbaar te stellen in 2024. Voor een specificatie van dit bedrag, zie tabel Voorgestelde resultaatbestemming te vinden onder deze tabel. Budgetten diverse projecten Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2023. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Een aantal projecten is afgerond in 2023 (zie bijlage 1). De kosten zijn lager dan begroot. De hierbij behorende middelen vallen vrij. De budgetten van een aantal projecten worden omgezet in kredieten. De hierbij behorende middelen vallen vrij. Beheer gebouwen Voor het onderhoud van de gebouwen is een reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2023 zijn de geplande werkzaamheden aan de gebouwen uitgevoerd. De resterende middelen zijn toegevoegd aan de Onderhoudsreserve Vastgoed. Daarnaast zijn er voor de aangekochte gronden meer verwervings- en juridische kosten gemaakt dan oorspronkelijk begroot. Verkeer en vervoer Zwerfafval : in de begroting is rekening gehouden met subsidie-inkomsten waar voor het zelfde bedrag uitgaven tegenover zouden staan.

Deze subsidie-inkomsten worden echter in 2024 verwacht, en ook de bijbehorende uitgaven. Openbare verlichting: In 2023 was er meer schade aan openbare verlichting, waarvan een deel daarvan kan verhaald worden, zie schadevergoedingen bij baten. De kapitaallasten voor openbare verlichting en verkeer en vervoer vallen lager uit dan begroot, omdat nog niet alle projecten zijn geactiveerd. Speeltoestellen: Het exploitatiebudget voor nieuwe speeltoestellen is niet gebruikt, omdat deze investeringen geactiveerd worden. Een gedeelte van de SiSa middelen stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen wordt in 2024 uitgevoerd. Deze middelen worden zodoende doorgeschoven naar 2024. Zie ook batenkant, per saldo budgetneutraal. Voor het project Oudega aan het water is in 2023 € 312.000 aan de reserve onttrokken zonder dat daar lasten tegenover staan in de exploitatie. Deze middelen zijn incidenteel beschikbaar gesteld, maar worden omgezet in een krediet. Voor het onderhoud van de civiele kunstwerken is een reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2023 zijn minder geplande onderhoudswerkzaamheden aan bruggen uitgevoerd. Parkeren 59

3.604

4.894

651 201 -128

155

-92 309 48 173

312

-37

84

Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting Voor het onderhoud van de parkeergarages is een reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2023 zijn minder werkzaamheden aan de parkeergarages uitgevoerd dan gepland omdat groot onderhoud nog niet noodzakelijk was. Voorgesteld wordt de resterende middelen via resultaatbestemming toe te voegen aan de Onderhoudsreserve Vastgoed. Voor de energielasten is er gedurende het jaar budget bij geraamd. Dit bleek niet volledig nodig te zijn. Hierdoor is het budget in 2023 niet volledig benut. Economische havens en waterwegen De uitgaven voor het baggeren van vaarwegen fluctueert jaarlijks. In 2023 is € 270.000 minder uitgegeven dan begroot. De verwachting is dat deze kosten in 2024 t/m 2026 alsnog gemaakt moeten worden. Voorgesteld wordt om een reserve in te stellen om de toekomstige tekorten op te vangen. Voor het onderhoud van civiele kunstwerken en steigers en walbeschoeiingen is een reserve ingesteld omdat het geplande onderhoud per jaar sterk verschilt. In 2023 zijn de geplande werkzaamheden aan de kunstwerken uitgevoerd. Voorgesteld wordt de resterende middelen toe te voegen aan de reserve Kunstwerken. Fysieke bedrijfsinfrastructuur Kosten, zoals interne salariskosten voor de planologische medewerking, bij particuliere initiatieven worden niet begroot. Dit zorgt voor hogere lasten.

Sportaccommodaties De subsidie voor de combinatiefuncties is in 2023 gedekt vanuit Brede SPUK/ GALA in plaats vanuit reguliere middelen subsidie Sportbedrijf. Dit heeft te maken met gewijzigd Rijksbeleid (van algemene uitkering naar specifieke uitkering), waardoor minder budget is uitgegeven dan geraamd. De energielasten zijn in 2023 wel fors hoger uitgevallen dan begroot. Zaalsportaccommodaties: Voor een aantal gymzalen staat nieuwbouw gepland. Alleen de strikt noodzakelijke werkzaamheden worden uitgevoerd om de resterende periode de gymzalen in stand te houden. Ook hierbij staan veiligheid, functionaliteit en continuïteit voorop. De genoemde werkzaamheden zijn noodzakelijk om de gebouwen in stand te houden. Hierdoor vallen de kosten in 2023 hoger uit dan begroot. Cultureel erfgoed De verwachting was dat het aantal subsidieaanvragen voor evenementen in 2023 zou toenemen na een aantal corona jaren. Dit effect is echter achterwege gebleven. Hierdoor vallen de lasten in 2023 lager uit dan begroot. Openbaar groen en (openlucht) recreatie Er zijn geen uitgaven voor nieuwe speelvoorzieningen in de exploitatie aangezien daar een investeringskrediet voor aangevraagd is per 1 januari 2023. Voor het hekkelen van watergangen is minder uitgaven door een koud voorjaar (minder groei, minder onderhoud), geen oliecalamiteit, geen ecologische onderzoeken.

Er is voor € 24.000 minder onderhoud van extensieve terreinen uitgevoerd dan geraamd en € 34.000 hiervoor is onder bestekonderhoud openbaar groen verantwoord. De plannen voor de aanpak voor het van Haersmapark zijn nog niet in uitvoering. De geraamde kapitaallasten vallen vrij in 2023. De middelen voor areaaluitbreiding kapitaalgoederen vallen vrij in 2023. De begrote subsidie voor klimaatadaptatie is nog niet ontvangen, terwijl hier ook nog geen kosten voor zijn gemaakt. Zie ook kostenkant, per saldo budgetneutraal. Riolering Een niet begrote onttrekking aan de voorziening baggeren levert een voordeel op van € 222.000, zie ook batenkant. De kosten voor de riolering (eigenaren en gebruikers) waren hoger dan begroot. Huishoudelijk afval De afvalstofheffing kent een negatief saldo van € 455.000, terwijl er een bedrag van € 741.000 was begroot. De onttrekking uit de voorziening komt ten gunste van de opbrengsten. De verwerkingskosten zijn o.a. door het ontvangen van inkomstem op afval van hout en lagere gft door een droge zomer € 521.000 lager uitgevallen (incl. verrekeningen oude jaren). De motorbrandstoffen is € 68.000 hoger dan de raming en

60

40 270

66

-120

215

-136

95

60

79 58

39 125 110 -222

-296 -362

Bedrag x € 1.000

Onderwerp + toelichting de onderhoudskosten vallen € 96.000 hoger uit dan begroot. Op de overige kosten ontstaat een nadeel van € 22.000. Milieubeheer/Duurzaamheid In de begroting is structureel geld beschikbaar gesteld voor duurzame mobiliteit en een duurzaamheidsloket. In 2023 is hier niets aan uitgegeven. De kosten hiervoor komen vanaf 2024. De uitgegeven kosten voor de Tijdelijke regeling klimaat- en energiebeleid zijn lager dan begroot omdat werkzaamheden zijn doorgeschoven naar 2024. Hier staat een lagere bate tegenover. Per saldo budgettair neutraal. Ruimte en leefomgeving De geraamde kapitaallasten voor onder andere de scholen en zuivelfabriek zijn niet aangesproken in 2023 en vallen vrij. Daarnaast zijn de geraamde lasten rondom de Oliemolenstraat niet volledig benut. Dit zorgt voor een onderbenutting van het budget in 2023. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen): De kosten m.b.t. particuliere initiatieven worden verantwoord onder grondexploitaties. Deze kosten worden niet begroot en zorgen zodoende voor een overschrijding van het budget (zie ook opbrengsten). Daarnaast zijn enkele inbrengwaarden (panden Eikesingel en Wetterwille) van de Ontwikkelstrategie (nog) niet geboekt omdat deze panden in gebruik zijn voor de opvang van bijzondere doelgroepen. Tot slot zijn de kosten van het bouwrijp maken Vrijburgh fase 2 in 2023 lager uitgevallen dan vooraf was begroot.

Wonen en Bouwen De SiSa bijdrage Woningbouwimpuls is voor meerdere jaren ontvangen in 2023. In 2023 zijn er 18 woningen gerealiseerd van de in totaal geplande 689 woningen. De gemaakte kosten worden, net als de baten, naar rato ten laste van de exploitatie gebracht. Dit heeft in 2023 geleid tot een niet begrote kostenpost van € 165.000. Zie ook opbrengstenkant, per saldo budgetneutraal. Winstneming grondbedrijf De winstneming van een aantal complexen is hoger dan verwacht. Dit komt enerzijds doordat de hoeveelheid verkochte bouwgrond hoger is dan verwacht, anderzijds omdat een aantal projecten het einde nadert en het grootste deel van de investeringen gereed zijn. Voorziening riolering Er heeft een extra dotatie plaatsgevonden aan de voorziening riolering. Verschillen kleiner dan € 50.000 Totaal lasten: Mutaties reserves: Toevoeging bestemmingsreserve Reserve onderhoud Er is minder groot onderhoud uitgevoerd aan het gemeentehuis en overige gebouwen voor eigen gebruik. Aan de reserve onderhoud vastgoed wordt € 218.000 gedoteerd. Reserve grondbedrijf Bij de vaststelling van het grond- en vastgoedbeleid is besloten een reserve grondbedrijf te openen. De winstneming na aftrek van de vennootschapsbelasting bedraagt € 599.000. Dit bedrag wordt gedoteerd aan de reserve grondbedrijf.

Onttrekking bestemmingsreserve Reserve projecten in uitvoering Een deel van de projecten zijn niet of slechts deels uitgevoerd in 2022. Het restant blijft beschikbaar in de reserve projecten in uitvoering. Zie bijlage 2 voor een specificatie van de projecten. Een aantal projecten is afgerond in 2023 (zie bijlage 1). De kosten zijn lager dan begroot. De hierbij behorende middelen vallen vrij. De budgetten van een aantal projecten worden omgezet in kredieten (zie bijlage 1). De hierbij behorende middelen vallen vrij. Verschillen kleiner dan € 50.000

61

175

79

173

-1.474

-165

800

-49 85 9.819

-218

-599

-4.245

-651 -201 37

Bedrag x € 1.000 -5.877

Onderwerp + toelichting Totaal mutaties reserves Totaal saldo:

7.232

Voorgestelde resultaatbestemming Onderwerp + toelichting Snelfietsroute Drachten-Heerenveen Na de voorbereiding in 2023 krijgt de doorfietsroute Drachten – Heerenveen in 2024 een vervolg. Duurzaamheidsvoucher Het budget voor Duurzaamheidsvoucher is in 2023 nog niet besteed. Dit zal in 2024 uitgegeven worden. Opgave energie programma Duurzaamheid Een gedeelte van het budget Opgave energie programma duurzaamheid is niet besteed, dit zal in 2024 verder opgepakt worden. Gebiedsprogramma Centrum De inrichting van het Raadhuisplein is in uitvoering. Milieubeheer/Duurzaamheid De gelden voor het klimaat-adaptatieplan zijn in 2023 nog niet besteed, hier wordt in 2024 mee gestart. Geluidswal Drachtstervaart De geluidswal langs de Drachtstervaart wordt op 1 januari 2025 overgedragen aan de provincie. Voor de voorbereiding en onderhoud is budget nodig in 2024. Strategie kade de Haven Drachten Er is € 300.000 toegekend voor de strategiebepaling in verband met onderhoud of vervanging van de kademuren in de haven. In 2023 is hiervoor een budget van € 200.000 beschikbaar gemaakt. Het onderzoek wordt afgerond in 2024 Ruimtelijke verkenning wijk de Swetten Het project ruimtelijke verkenning van wijk de Swetten is gestart in de 2e helft van 2023 en is nog niet afgerond. Sportaccommodaties De verplaatsing van het clubgebouw van de Jeu de Boules vereniging SVP wordt in 2024 gerealiseerd.

Voor 2024 is budget nodig bestaande uit de resterende middelen samen met de verwachte kapitaallasten t.b.v. de nieuwbouw De Welle. Visie Buitengebied De visie voor het buitengebied wordt in 2024 afgerond. Voorgesteld wordt daarom het restantbudget mee te nemen naar 2024. Totaal voorgestelde resultaatbestemmingen

62

Bedrag x € 1.000

1.170

500

112

400 354

545

192

50

39

41

3.404

4 Programma Economie Algemene toelichting op het programma In het programma Economie van Smallingerland wordt gewerkt aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. Het programma draagt direct en indirect bij aan de maatschappelijke opgaven uit de Omgevingsvisie en Sociale koers. Centraal in de uitvoering staat de actieagenda economie, het uitvoeringsprogramma voor de komende bestuursperiode. In het programma economie staat de mens voorop en hebben alle inwoners kans op passend werk en om zich te ontwikkelen. Wij zetten ons ervoor in dat opleidingen en de kwaliteiten van de beroepsbevolking aansluiten op de vraag van werkgevers. Ondernemers krijgen ruimte en ondersteuning bij innovatie en groei. En er wordt gewerkt aan blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee stimuleren wij economische ontwikkeling en werken we toe naar een nog positievere arbeidsmarktbalans, passend bij de regiofunctie die Smallingerland vervuld. In Smallingerland wordt daarmee ingezet op economische groei, maar dan wel één die bijdraagt aan een hoger welvaartsniveau in brede zin. Een duurzame en eerlijke economie met een innovatief karakter. Het programma Economie is vormgegeven langs een drietal sporen. Per spoor hebben we toegewerkt naar resultaten op basis van de doelen van de Actieagenda Economie.

Hieronder wordt per uitdaging beschreven op welke activiteiten en projecten wij inzet hebben gepleegd en wat dit heeft opgeleverd.

63

4.1

Optimaliseren ondernemerschapsklimaat

Wat wilden we bereiken? Binnen het spoor 'optimaliseren van het ondernemerschapsklimaat' zetten we in op de positionering en profilering van Smallingerland, de werklocaties (inclusief het centrum) en het stimuleren van ondernemerschap en innovatie in het MKB. Wat hebben we daarvoor gedaan? Werklocaties (inclusief het centrum) Begin 2022 is de visie op werklocaties vastgesteld door de Raad. Vanuit het bijhorende uitvoeringsprogramma is in 2023 gewerkt aan onze werklocaties met als doel ook op de lange termijn over voldoende kwalitatief hoogwaardige werklocaties te kunnen beschikken. Door de groeiende interesse in onze bedrijventerreinen is de strategische voorraad bedrijventerreinen momenteel lager dan de verwachte vraag die de gemeente op de middellange termijn op haar af ziet komen. Om over voldoende bedrijventerreinen te kunnen blijven beschikken, is gestart met het opstellen van een bestemmingsplan voor de uitbreiding van 10 hectare op bedrijvenpark 'Drachten Azeven-Noord'. Daarnaast zijn gesprekken gestart met de provincie Fryslân over hoe de voorraad in de periode 2025-2030 met nogmaals 40 hectare kan worden uitgebreid. Naast de behoefte aan uitbreiding van bedrijventerrein spelen er in het buitengebied ook opgaven als biodiversiteit, klimaatadaptatie en de energietransitie. Ook zien we problemen als bodemdaling, de stikstofopgave en het langzaam verdwijnen van het veen.

We merken dat door intensief gebruik van ons buitengebied de waarden onder druk staan. Er is sprake van concurrerende ruimteclaims (zie ook paragraaf buitengebied van het programma Fysiek Domein). We gaan graag in gesprek met de raad over deze concurrerende ruimteclaims voor het buitengebied. Door trends en ontwikkelingen veranderen de eisen die door gebruikers en de samenleving aan werklocaties worden gesteld. Vooral op bedrijventerrein de Haven zien we ontwikkelingen bij elkaar komen die vragen om een integraal ontwikkelplan richting de toekomst. In 2023 is samen met belanghebbenden gewerkt aan het ontwikkelplan "De Haven". Dit is vastgesteld door het college. Het vormde de basis voor een CEF aanvraag die in 2023 is voorbereid. Tegelijkertijd is gestart met het verhogen van de organisatiegraad op het bedrijventerrein. Dit heeft geleid tot eerste verkennende gesprekken om de bestaande havensociëteit nieuw leven in te blazen. Tot slot zijn we in 2023 gestart met het opstellen van vestigingsbeleid. Dit beleid is nodig om, bijvoorbeeld via de uitgifte van nieuwe terreinen, actief te kunnen sturen opdat gewenste ontwikkelingen op de gewenste plaats in Smallingerland plaatsvinden. Ondernemerschap en innovatie MKB In 2023 werd de werkwijze die met de herijking van de strategische visie op accountmanagement is ingezet, gecontinueerd.

Dit betekent dat wij, naast het leveren van de reguliere publieke dienstverlening, ook zelf proactief naar buiten gaan om zo in contact te blijven met de ondernemers binnen onze gemeente. Hierdoor zijn we in staat snel in te spelen op de behoefte bij ondernemers. Om optimaal aan te sluiten bij de behoefte van specifieke doelgroepen zoals starters, maken wij gebruik van het ondersteuningsaanbod van partijen in de regio zoals Ynbusiness, Founded in Fryslân, KvK en SNN. Als onderdeel van onze strategische visie op accountmanagement zijn wij ook voortdurend met deze partijen in gesprek om samen het ondersteuningsaanbod zo optimaal mogelijk bij de behoefte van de ondernemers in onze gemeente aan te laten sluiten. Accountmanagement algemeen Vanuit accountmanagement is het contact met het lokale bedrijfsleven in 2023 geïntensiveerd. Zo is er een extra accountmanager aangenomen waardoor elk bedrijventerrein nu een eigen aanspreekpunt heeft. Daarnaast zijn er verschillende events georganiseerd om contacten te leggen en te onderhouden, waaronder een Pramenregatta en een ondernemersontbijt. Ook is in samenwerking met de Ondernemersvereniging Drachten en Ha&Ie een grote ondernemersbijeenkomst in november 2023 georganiseerd. We zien een (forse) stijging in het aantal bezoekers bij deze bijeenkomsten wat de contacten met het lokale bedrijfsleven ten goede komt.