Bijlage - Begroting 2025 Doorgaan met waarmaken - definitief

Regiodeal Zuidoost-Friesland

Met andere gemeenten in Zuidoost Fryslân, het Wetterskip en de provincie werken we samen aan de Regiodeal Zuidoost-Friesland. We werken aan het programma ‘Samen vitaal en krachtig’. Dit is het uitvoeringsprogramma 2020 – 2024 vanuit de Regiodeal. Voor recreatie en toerisme is een Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost-Friesland met een uitvoeringsprogramma opgesteld. Deze voeren we samen met onze partners uit. Onderdeel hiervan is de aanleg van Toeristische opstapplaatsen in Smallingerland bij onder meer Oudega en De Leien.

Doarpen yn't Grien

Samen met Plaatselijk Belang De Wilgen, Smalle Ee en Buitenstvallaat en Dorpsbelangen Opeinde voeren we projecten uit vanuit het concept 'Doarpen yn’t Grien’. Hierbij worden dorpen 'groener' gemaakt met streekeigen beplanting en ontstaan er dorpsommetjes.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Masterplan Waterfront Oudega_okt_2019 (1).pdf

58

3.5 Verbindende opgave van bereikbaarheid Wat willen we bereiken? De fiets en voetganger krijgen prioriteit

Het stimuleren van lopen en het gebruik van de (elektrische) fiets speelt een belangrijke rol in het verduurzamen van de mobiliteit. Fietsen en lopen nemen immers weinig ruimte in, en zijn gezond en duurzaam. De afstanden binnen Drachten en tussen Drachten en de omliggende dorpen zijn dusdanig, dat de fiets voor veel mensen een prima alternatief is voor de auto. Ook hebben lopen en fietsen een belangrijke recreatieve functie. Binnen verblijfsgebieden zien we de voetganger en de fietser als de maat der dingen. Bij de (her)inrichting van verblijfsgebieden waarin wordt gewoond, gewerkt, gewinkeld en/of wordt gerecreëerd, vormen verblijven, lopen en fietsen het uitgangspunt. Gezondheid, leefbaarheid, aantrekkelijkheid en welbevinden zijn hier minstens zo belangrijk als (auto)bereikbaarheid. We hanteren hierbij het zogeheten STOMP-principe en we passen bij het ontwerp van voorzieningen voor voetgangers en fietsers eigentijdse ontwerpuitgangspunten toe op basis van de meest actuele landelijke ontwerprichtlijnen. We hebben daarbij oog voor een veilige en toegankelijke openbare ruimte en goede stallingsmogelijkheden voor fietsers. We streven ernaar om werkzaamheden in het kader van beheer en onderhoud aan te grijpen om de inrichting voor voetgangers en fietsers zo verkeersveilig en optimaal mogelijk te maken.

Netwerk langzaam verkeer & toekomstbestendige wegencategorisering We streven naar het beperken van het aantal niet-duurzame verplaatsingen en het verduurzamen van de bestaande mobiliteit. Het stimuleren van het gebruik van de (elektrische) fiets speelt hierin een belangrijke rol. De fiets neemt immers weinig ruimte in, en fietsen is gezond en duurzaam. De afstanden binnen Drachten en tussen Drachten en de omliggende dorpen zijn dusdanig, dat de fiets voor veel mensen een prima alternatief is voor de auto. Maar ook het recreatieve belang van fietsen is groot in de gemeente Smallingerland. We zetten daarom in op een netwerk van veilige, directe, aantrekkelijke en comfortabele fietsverbindingen binnen de gemeente. Meer verblijfskwaliteit en langzaam verkeer rondom het centrum van Drachten door het afbouwen van de huidige dominantiepositie van het autoverkeer in de openbare ruimte. De kracht van het centrum van Drachten wordt mede gevormd door een goede (auto)bereikbaarheid. Op voorhand realiseren we in de komende jaren geen nieuwe extra auto-infrastructuur, maar geven we voorrang aan duurzame en gezonde vormen van vervoer.

Een vlotte en veilige verkeersdoorstroming op het hoofdwegennet om een goede bereikbaarheid van de bedrijventerreinen in de gemeente te waarborgen door het doorgaand autoverkeer in en rondom het centrum van Drachten en in de verblijfsgebieden (waaronder de woonwijken) te beperken.

Aanpak verkeersonveiligheid

In lijn met het landelijke Strategisch Plan Verkeersveiligheid streven we naar 0 verkeersdoden en ernstige verkeersslachtoffers in 2050. Het verkeersysteem moet daarom zo ingericht zijn dat het tot veilig gedrag en veilig samengaan van de verschillende soorten verkeer en vervoer leidt. De aanpak van Smallingerland is erop gericht om ongevallen te voorkomen.

Begroting 2025

Toekomstbestendig parkeren

In 2024 vindt actualisatie van de gemeentelijke parkeernormering plaats. Met deze actualisatie wordt tot een passende en meer flexibele toepassing van parkeernormen gekomen, zowel voor personenauto’s van bewoners en bezoekers, als voor fietsen. Hierbij worden de meest actuele landelijke parkeer-kencijfers en een aantal actuele thema’s betrokken, waaronder de kwaliteit van de leefomgeving en actuele maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de opkomst van kleine woonvormen (bijvoorbeeld tiny houses), deelmobiliteit en laadinfrastructuur. Een belangrijk aspect hierbij is het belang van de realisatie van de woningbouwopgave. Bij het vaststellen van actuele parkeernormen wordt de betaalbaarheid en realiseerbaarheid van de woningbouwopgave daarom betrokken.

Toegankelijk aanbod van openbaar vervoer & deelvervoer Goede, betaalbare en toegankelijke mobiliteit voor álle inwoners van de gemeente is van groot maatschappelijk belang. Het openbaar vervoer, kleinschalige vervoersinitiatieven en deelvervoer vervullen hierin een belangrijke rol. Openbaar vervoer en deelmobiliteit vormen tevens belangrijke pijlers om de doelstellingen op het gebied van CO2-reductie te behalen. We hebben daarbij oog voor toegankelijke mobiliteit voor minder-validen en ouderen, mede gezien de vergrijzing. De provincie is primair verantwoordelijk voor het openbaar vervoer in de provincie Fryslân. We blijven daarom bij de provincie Fryslân pleiten voor goede busverbindingen in de gemeente en in de regio. Het verbeteren van de bereikbaarheid van de dorpen, de woonwijken én de bedrijventerreinen per openbaar vervoer heeft daarbij onze prioriteit.

Dekkend netwerk laadinfrastructuur

Om de bestaande (auto)mobiliteit te verduurzamen is het noodzakelijk om voertuigen op fossiele brandstoffen uit te faseren. Naast landelijke regelgeving is daarin een belangrijke rol voor gemeentelijke overheden weggelegd. We zien hierbij de grootste kansen in de elektrificatie van de automobiliteit. We stimuleren elektrificatie van de automobiliteit door het aanbieden van een dekkend, toegankelijk, betaalbaar en veilig netwerk van laadinfrastructuur voor elektrische voertuigen binnen de gemeente Smallingerland. Ook waterstof zien we als alternatieve brandstof, met name voor de logistieke sector.

Duurzame logistiek In Drachten is sprake van relatief veel logistieke mobiliteit, mede door de omvang van de bedrijventerreinen. Een goede en veilige logistieke bereikbaarheid is van groot belang voor het economisch vestigingsklimaat en een breed scala aan dagelijkse voorzieningen in de gemeente. We werken aan randvoorwaarden voor goede en veilige verbindingen tussen deze bedrijventerreinen en het landelijke en regionale hoofd- en vaarwegennet.

60

Wat gaan we daar voor doen? Verbeteren fietsoversteekplaatsen

Voor een viertal fietsoversteken moet de verkeersveiligheid en oversteekbaarheid verbeterd worden. Het gaat om de oversteken Overstesingel – Kuinder, Eikesingel – Burmanialaan, Eikesingel – Sportlaan en Ringweg – Noorderdwarsvaart. De oversteken bij de Eikesingel worden opgepakt in samenhang met het nieuwe zwembad en mogelijke aanpassingen aan de Sportlaan.

Realisatie doorfietsroute Drachten - Heerenveen

Door de provincie is deze snelfietsverbinding aangemerkt als een van de vijf kansrijke routes, waarbij we provinciale subsidie hebben gekregen. Het project draagt bij aan drie opgaves uit de omgevingsvisie: 'levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen', 'versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied' en 'versterken van de kwaliteit van het buitengebied'. Het sluit ook naadloos aan op onze duurzaamheidsambities. De planvorming voor de route vindt plaats in 2024. Dit doen we samen met Opsterland en Heerenveen. Uitvoering zal op zijn vroegst eind 2025 zijn.

Verkeersmonitoring

Verkeersmonitoring is een wettelijke taak om intensiteiten te registreren op gemeentelijke wegen en onder andere input te leveren voor de BGE (basiskaart geluidsemissies).

Toekomstbestendige wegencategorisering

Om een toekomstbestendig mobiliteitsnetwerk binnen Smallingerland te kunnen garanderen, heroverwegen we de huidige functie van de autostructuur en de inrichting van wegen binnen de gemeente. Hierin betrekken we ook de landelijke invoering van de norm 30km binnen de bebouwde kom en de wijze waarop we daar in Smallingerland vorm aan geven.

Aanpak verkeersonveiligheid o.b.v. uitvoeringsprogramma

De verkeersonveiligheid in de gemeente pakken we aan op basis van de uitkomsten van de Risicoanalyse Verkeersveiligheid; we nemen maatregelen daar waar de risico’s het grootst zijn én waar deze het meeste effect hebben.

Doelgroepenaanpak op basis Manifest Permanente Verkeerseducatie

Vanuit Permanente Verkeerseducatie heeft het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Fryslân diverse projecten ontwikkeld voor alle verkeersdeelnemers. Ook in 2025 worden er in Smallingerland activiteiten uitgevoerd. - Verkeersmarkten en verkeerslessen op diverse scholen; - Cursussen scootmobiel in een groep en 1-op-1 training; - Rijvaardigheidsdag voor 50+ers; - Op de scholen voor het voortgezet onderwijs zijn diverse projecten om het verkeersgedrag van de leerlingen positief te beïnvloeden. Met als doel minder betrokken te zijn bij verkeersongevallen; - Programma ‘Doortrappen’ is bedoeld om ouderen bewust te maken van het aspect fietsveiligheid. We doen dat door het onderwerp bespreekbaar te maken op de plekken waar ouderen al zijn. Vervolgens gaat het erom hen te verleiden tot aanpassingen aan de fiets of in gedrag in het verkeer; - In 2025 zijn er diverse interventies die de oudere fietser meer bewust maakt van veilig fietsen.

Parkeer-regulerende maatregelen rondom centrum van Drachten

Het huidige parkeerbeleid moet in overstemming zijn met het mobiliteitsbeleid van de gemeente Smallingerland. Daarnaast vragen de verschillende ruimtelijke ontwikkelingen binnen de gemeente

Begroting 2025 om geactualiseerde parkeernormen. Een herijking van dit beleid is dan ook voorzien. We verwachten dat bestuurlijke vaststelling in 2024 kan plaatsvinden. Hier hoort een uitvoeringsagenda bij met acties die in 2025 opgepakt worden. We beperken in de komende jaren de huidige dominantiepositie van het autoverkeer in de openbare ruimte, ten gunste van meer verblijfskwaliteit en een betere positie voor het langzame verkeer. Hiervoor verminderen we in en rondom het centrum van Drachten - daar waar mogelijk het aanbod van parkeervoorzieningen op maaiveld-niveau.

Actualisatie parkeerbeleid (2024-2025)

Er is in 2024 een beleidskader mobiliteit vastgesteld. Deze actualisatie is een nadere uitwerking op het gebied van parkeren.

Verbeteren toegankelijkheid van openbaar vervoer en deelvervoer Goede en betaalbare en toegankelijke mobiliteit voor álle inwoners van de gemeente, waaronder de woonwijken in én de dorpen rondom Drachten blijft van groot belang. Op de korte termijn pleiten we bij de provincie Fryslân voor goede busverbindingen. Openbaar vervoer en deelmobiliteit zijn naast de fiets ook belangrijke pijlers om de doelstellingen op het gebied van CO2-reductie te behalen. Met het formuleren van heldere criteria voor aanbieders van deelmobiliteit in de openbare ruimte, wordt de uitrol van innovatief deelvervoer gefaciliteerd, zonder dat daarbij onevenredig veel hinder en overlast ontstaat in de openbare ruimte. Hiertoe wordt een gemeentelijk beleids- en vergunningenkader deelmobiliteit opgesteld. Dit wordt in 2024 opgepakt.

Onderzoek kansen first & last-mile (deelvervoer) Drachten

We zien de fietsers en voetganger als belangrijke schakels in de vervoersketen in combinatie met het openbaar vervoer. Hiervoor is het van belang dat op de transferpunten voldoende goede stallingsmogelijkheden voor fietsers en wachtvoorzieningen aanwezig zijn. Ook onderzoeken we hoe de bedrijventerreinen in Drachten beter bereikbaar kunnen worden vanaf de transferpunten, bijvoorbeeld door de inzet van innovatief deelvervoer.

Uitrol openbare laadinfrastructuur door deelname regionale samenwerking In het afwegingskader voor elektrische laadinfrastructuur is de gemeentelijke strategie bepaald waarmee we in de komende jaren de transitie naar duurzame mobiliteit in de gemeente stimuleren en faciliteren. Hiertoe neemt de gemeente Smallingerland onder andere deel aan een regionale samenwerking met de provincie en andere Friese gemeenten. We werken daarbij in beginsel vooral vraag-gestuurd.

62

Verkenning duurzame logistiek Smallingerland

In Drachten is relatief veel logistieke mobiliteit. Met lokale wet- en regelgeving versnellen we de transitie naar duurzame mobiliteit in het centrumgebied, mede om zo de uitstoot, hinder en overlast tegen te gaan. Denk aan venstertijden centrumgebied en ZE-zones. Specifiek voor het goederenvervoer speelt de gemeente in op de mogelijkheden voor transport over water. Bij het bedrijventerrein De Haven en Tussendiepen in Drachten liggen hiervoor goede mogelijkheden. We blijven streven naar de realisatie van een klasse-Va vaarweg naar Drachten, zodat ook de grootste categorie binnenvaartschepen Drachten vanaf het Prinses Margrietkanaal kan bereiken.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Mobiliteitskader.pdf

Begroting 2025

3.6 Leidend principe duurzaamheid Wat willen we bereiken? Energie en warmte

We gebruiken zo min mogelijk energie en wat we gebruiken is zoveel mogelijk duurzaam opgewekt. Het energienetwerk wordt zo efficiënt mogelijk gebruikt. We werken aan het veiligstellen van de energievoorziening voor onze inwoners. Voor alle inwoners en bedrijven is energie toegankelijk en beschikbaar. Onze leefomgeving nodigt uit tot duurzame en gezonde vervoersbewegingen. Hierdoor verminderen we de CO₂-uitstoot en worden de negatieve effecten op het klimaat tegengegaan. In 2050 hebben wij in Smallingerland geen aardgas meer nodig om in onze energiebehoefte te voorzien.

Klimaatadaptatie en biodiversiteit Als uitwerking van de Omgevingsvisie Smallingerland en in het kader van de Visie Duurzaamheid is het Klimaatadaptatieplan Smallingerland 2024-2028 opgesteld. Het plan richt zich op de thema's wateroverlast, droogte, hittestress en biodiversiteit en bestaat uit drie onderdelen: de groenblauwe structurenkaart, de klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Het klimaatadaptatieplan is door het college en de raad vastgesteld in het voorjaar van 2024. De groenblauwe structuren en de knelpunten in de structuren zijn geïnventariseerd. Het product is een groenblauwe structurenkaart die geldt voor alle ruimtelijke ontwikkelingen en het beheer binnen onze gemeente. Deze kaart is een randvoorwaarde voor alle ruimtelijke ontwikkelingen. Het behoud en de versterking van groenblauwe structuren is van groot belang voor het oplossen van problemen die rondom de vier thema's spelen. De structuren zijn dus van groot belang voor de leefbaarheid binnen de woonwijken. Om een helder kader voor alle ruimtelijke ontwikkelingen te beschrijven, is een klimaatadaptatiestrategie uitgewerkt. Er is een strategie per wijk beschreven en er zijn strategieën per categorie waarbij ook de consequenties voor de ruimtelijke ontwikkeling en het beheer worden uitgewerkt. De klimaatadaptieve randvoorwaarden gelden voor alle ruimtelijke ontwikkelingen.

De meeste randvoorwaarden gelden voor het openbaar terrein. Een aantal randvoorwaarden gelden voor het privaat terrein. Er is een uitvoeringsagenda klimaatadaptatie samengesteld waarbinnen projecten worden benoemd met bijbehorende kosten, kostendekking en planning. De uitvoeringsagenda is verdeeld in drie soorten projecten: uitvoeringsprojecten, bewustwordingsprojecten en onderzoeken (kennis).

Circulariteit Gemeente Smallingerland streeft naar een circulaire samenleving waarin we zorgvuldig omgaan met de grondstoffen en materialen die beschikbaar zijn. We gebruiken wat de aarde ons geeft zodanig dat onze vraag en het aanbod van de aarde in balans zijn. We maken optimaal gebruik van onze grondstoffen en door het sluiten van kringlopen doen we meer met minder. Afval bestaat niet.

64

Duurzame bedrijfsvoering

De gemeente Smallingerland heeft een voorbeeldfunctie als het gaat om duurzame bedrijfsvoering. We minimaliseren onze CO₂-voetafdruk. Om deze voorbeeldrol te kunnen aannemen hanteren we een integrale aanpak. De belangrijkste pijlers zijn energie, klimaatadaptatie en circulariteit. Om de gemeentelijke organisatie draaiende te houden gebruiken we energie voor onze gebouwen, voor ons vervoer, produceren we afval, kopen we producten in en besteden we werkzaamheden aan. Onze activiteiten hebben een impact op de klimaatverandering, onze leefomgeving en de economie.

Wat gaan we daar voor doen? Energie besparen en verduurzamen gebouwde omgeving

We intensiveren de gemeente brede aanpak voor inwoners met activiteiten gericht op energiebesparing en CO2-reductie. Met het Nationaal Isolatie Programma (NIP) bieden we financiële ondersteuning aan woningeigenaren voor isolatie van hun woning. Hiervoor heeft de gemeente van het Rijk €2,1 miljoen ontvangen in de vorm van een specifieke uitkering. De uitvoering van het NIP doen we samen met de andere Friese gemeenten en de provincie. Door het aannemen van een adviseur woningverduurzaming geven we invulling aan de doelstelling van het coalitieakkoord door het gemeentelijk duurzaamheidsloket te versterken en uit te breiden. Ook faciliteren we onze energiecoaches die de inwoners helpen energie te besparen en de woning te verduurzamen.

Energieopwek en -beschikbaarheid

In Smallingerland is sprake van netcongestie (zie ook programma Economie). Bedrijven met plannen voor uitbreiding of nieuwbouw en daarvoor een grote stroomaansluiting nodig hebben van netbeheerder Liander kunnen niet worden gefaciliteerd. Om er voor te zorgen dat Drachten de komende jaren economisch niet op slot komt te staan, zijn middelen nodig voor pilots. Deze zijn gericht op het creëren van (tijdelijke) oplossingen van de netcongestie op het bedrijventerrein Azeven-Noord en het bedrijventerrein De Haven. De pilots dragen ook bij aan kennisontwikkeling over netcongestie en de inrichting van een toekomstig en duurzaam energiesysteem. Met bedrijven op het bedrijventerrein Azeven-Noord onderzoeken we de mogelijkheden voor een smart grid om de bedrijven te faciliteren in hun stroomvraag ondanks de netcongestie. Ook voor woningbouw en verduurzaming onderzoeken we hoe we het elektriciteitsnet zoveel mogelijk kunnen ontlasten. Door een bronnenstrategie brengen we in kaart hoe het (duurzame) energiesysteem van Smallingerland in 2050 eruit zou kunnen zien. We werken verschillende scenario's uit in lijn met de Friese Energievisie. Deze scenario's worden geconcretiseerd in het ruimtelijk ontwikkelperspectief (zie ook Buitengebied) waarin de verschillende ambities van de gemeente ruimtelijk vertaald worden.

De bronnenstrategie en het ruimtelijk ontwikkelperspectief vormen de basis voor onze inbreng in de Provinciale Omgevingsvisie (POVI).

Uitvoering Transitievisie Warmte

De gemeente werkt aan de warmtetransitie om woningen en gebouwen aardgasvrij te maken. We werken aan wijkuitvoeringsplannen aardgasvrije wijken voor de startwijken uit de Transitievisie Warmte (TVW). We onderzoeken hoe we de warmteketen (distributienet en warmtebedrijf) kunnen inrichten, zodat we voldoen aan de Wet collectieve warmte. De TVW moet uiterlijk in 2026 worden geactualiseerd als verplicht warmteprogramma onder de Omgevingswet. In het warmteprogramma wordt per wijk of buurt het tijdpad van verduurzaming beschreven en worden potentieel beschikbare duurzame warmte-alternatieven in beeld gebracht voor de wijken waar de gemeente de komende tijd aan de slag gaat. Het opstellen van een

Begroting 2025 warmteprogramma vergt een zorgvuldig proces waar wij in 2025 mee zullen beginnen. De gemeenteraad wordt hierbij periodiek betrokken en geïnformeerd.

Uitvoeringsagenda klimaatadaptatieplan

Als uitwerking van de Omgevingsvisie Smallingerland en in het kader van de Visie Duurzaamheid heeft de gemeente Smallingerland een Klimaatadaptatieplan opgesteld. Dit plan gaat over wateroverlast, droogte, hittestress en biodiversiteit en bestaat uit drie belangrijke onderdelen: de groenblauwe structurenkaart, de klimaatadaptatiestrategie en de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie. Zowel de groenblauwe structurenkaart als de klimaatadaptatiestrategie gelden als randvoorwaarde voor alle ruimtelijke ontwikkelingen en het beheer binnen de gemeente Smallingerland. Binnen de uitvoeringsagenda klimaatadaptatie worden projecten benoemd met bijbehorende kosten, kostendekking en planning. Er zijn drie typen projecten te onderscheiden: • Uitvoeringsgerichte projecten; • Projecten om de bewustwording bij bewoners en bedrijven te vergroten; • Projecten die bijdragen aan het verbeteren van de kennis om in de toekomst het beleid te monitoren. Uitvoering is van belang om stappen te zetten in de klimaatadaptieve inrichting in bestaande wijken waar de komende jaren ook andere opgaven liggen. Bewustwording is ook van belang om niet alleen de openbare ruimte aan te passen aan het klimaat, maar ook de private eigendommen in onze gemeente klimaatadaptief in te richten.

Naast het vergroenen van straten, pleinen en parkeerplaatsen is het ook van belang om het aangrenzende gebied in de vorm van tuinen, daken en bedrijventerreinen te vergroenen. Bij groene tuinen stroomt het regenwater niet of sterk vertraagd naar de bergingsvoorzieningen van de gemeente. Verder zorgen groene tuinen voor demping van hittestress en droogte en voor een toename van de biodiversiteit. Met de aanvullende kennisverbetering is monitoring van het beleid en de doelen mogelijk en kunnen vragen uit de samenleving beter worden beantwoord.

Realiseren van circulaire inkoop en circulair bouwen

De gemeente werkt aan circulaire inkoop en circulair bouwen volgens de afspraken die er liggen. We zoeken zowel bij het circulair inkopen als bij het circulair bouwen nadrukkelijk de samenwerking met Vereniging Circulair Friesland en regionale overheden met de kennis- en intervisieprogramma's 'Circulair Opdrachtgeven & Inkopen Friese Overheden' en 'Fryslân bouwt Circulair'. Voor het laatste programma is het woningbouwproject 'Vrijburgh fase 3' aangedragen. Ook de verbouwing van het gemeentehuis is inmiddels onderdeel van 'Fryslân bouwt Circulair'.

Het inzetten van grondstoffen en groen-reststroom Vanuit de Actieagenda Economie en het Programma Duurzaamheid werken we de komende jaren samen aan het versnellen van de transitie naar een circulaire economie. Op basis van de Routekaart die we samen met de Vereniging Circulair Fryslân voor bedrijventerrein "De Haven" hebben opgesteld, ontwikkelen we (als onderdeel van ontwikkelplan De Haven) een aanpak om bedrijventerreinen circulair te maken. De hierin benoemde opgaven en interventies worden voortgezet in 2025. Ook gaan we de komende jaren aan de slag met in het kaart brengen van onze waardevolle grondstofstromen. Zo creëren we een kans om grondstoffen optimaal in te zetten of her te gebruiken, denk hierbij bijvoorbeeld aan het inzetten van onze groen-reststroom (vrijgekomen bij groenonderhoud en infra-projecten).

66

Meten en monitoren met de milieubarometer

We willen in 2025 meer grip krijgen op de duurzaamheidsimpact van de eigen gemeentelijke organisatie en de resultaten in kaart brengen. Door te communiceren over deze resultaten werken we actief aan meer bewustwording en werken we resultaatgericht aan het verkleinen van onze CO2voetafdruk. Daarom gaan we actief aan de slag met het meten en monitoren met de Milieubarometer. Daarnaast onderzoeken we de kansen van het certificeren met de CO2prestatieladder. We zetten bij de voorbereidingen van de verbouwing van het gemeentehuis in op een duurzaam gebouw, circulaire toepassingen en materialen.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave leiden principe duurzaamheid. Bedragen * €1.000

Naam Structureel Uitvoeringsagenda klimaatadaptatieplan

2025

Totaal

100

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Klimaatadaptatieplan-Smallingerland-2024-2028.pdf  Bijlage 1 - Samen duurzame stappen zetten Visie (deel A).pdf  Bijlage 2 - Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2023-2026 - Samen duurzame stappen zetten (deel B).pdf

100

Begroting 2025

Programma Economie Algemene toelichting

In het programma Economie van Smallingerland wordt gewerkt aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. Het programma draagt direct en indirect bij aan de maatschappelijke opgaven uit de Omgevingsvisie en Sociale koers. Centraal in de uitvoering staat de Actieagenda Economie, het uitvoeringsprogramma voor de komende bestuursperiode. In het programma Economie staat de mens voorop en hebben alle inwoners kans op passend werk en om zich te ontwikkelen. De gemeente zet zich ervoor in dat opleidingen en de kwaliteiten van de beroepsbevolking aansluiten op de vraag van werkgevers. Ondernemers krijgen ruimte en ondersteuning bij innovatie en groei. En er wordt gewerkt aan een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee stimuleren wij economische ontwikkeling en werken we toe naar een nog positievere balans op de arbeidsmarkt, passend bij de regiofunctie. In Smallingerland wordt daarmee ingezet op economische groei, maar dan wel één die bijdraagt aan een hoger welvaartsniveau in brede zin. Een duurzame en eerlijke economie met een innovatief karakter.

Wat mag het kosten

In de onderstaande tabel het totaal van baten en lasten voor dit programma. Inclusief de onttrekkingen en toevoegingen aan de reserve. In bijlage d van de begroting zijn de baten en lasten per taakveld opgenomen.

Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

Begroting 2024 346 -4.061 -3.715 1.991 0 -1.724

Bedragen * €1.000 Begroting 2025 431 -2.734 -2.303 845 0 -1.458

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren voor het programma economie. Indicator Functiemenging [%] Vestigingen [van bedrijven] Banen [per 1.000 inwoners van 15-64 jaar]

68

Small 2022 54,6 148,3 898,1

NL 2022 53,8 174,1 825,4

Small 2023 NL 2023 55,3 54,2 156,9 181,8 933,2 836,6

4.1 Optimaliseren ondernemerschapsklimaat Wat willen we bereiken? Het optimaliseren van het ondernemerschapsklimaat

Wat willen we bereiken? Met het 'optimaliseren van het ondernemerschapsklimaat' zet de gemeente in op werklocaties (inclusief het centrum van Drachten), het stimuleren van ondernemerschap en innovatie in het MKB en op de profilering van Drachten als innovatie maakstad.

Wat gaan we daar voor doen? Realiseren van hoogwaardige werklocaties Wat gaan we daar voor doen? Begin 2022 is de visie op werklocaties vastgesteld door de gemeenteraad. Vanuit het bijhorende uitvoeringsprogramma werken wij aan onze werklocaties met als doel ook op de lange termijn over voldoende kwalitatief hoogwaardige werklocaties te kunnen beschikken. Door de groeiende interesse in onze bedrijventerreinen is de strategische voorraad bedrijventerreinen momenteel lager dan de verwachte vraag die de gemeente op de middellange termijn op haar af ziet komen. Om over voldoende bedrijventerreinen te kunnen blijven beschikken, continueert de gemeente de inspanningen om in 2025 in samenwerking met de gemeente Opsterland 20 hectare bedrijventerrein te realiseren op Bedrijvenpark ‘Drachten Azeven’. Daarnaast is er via de gemeenschappelijke regeling Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten voor fase vier 35 hectare grond aangekocht voor toekomstige ontwikkeling van het bedrijventerrein Azeven Noord. Tevens continueren we de gesprekken met de provincie om de vastgestelde programmeringsafspraken naar voren te halen. Hierbij worden de uitkomsten van de vraagbehoefte van grote (groter dan 3 hectare) en watergebonden kavels meegenomen.

Het verbeteren van het bedrijventerrein "De Haven" Wat gaan we daar voor doen? Drachten heeft de grootste binnenhaven van Fryslân. Het aangrenzende bedrijventerrein is één van de grootste aaneengesloten bedrijventerreinen van Noord-Nederland. Het vervult dan ook een belangrijke werkgelegenheidsfunctie voor de regio. Sinds 2022 zijn de nodige stappen gezet voor een ontwikkelplan "De Haven". Zo zijn diverse onderzoekstrajecten gestart die meer inzicht geven in de specifieke opgaven op het bedrijventerrein. Bijvoorbeeld het tegengaan van hittestress en wateroverlast, de transitie naar een circulaire economie en de bereikbaarheid van bedrijven over water. Ook is het ambitiedocument ‘Op weg naar de groenste Circulaire haven van Noord-Nederland’ opgesteld. En zijn er serieuze stappen gezet in een (economisch) houdbaar model om de kaden van de industriehaven structureel te kunnen onderhouden. Voor de ondernemers op het bedrijventerrein is er een consultatieronde om ook van hen te horen welke opgaven zij zien. Dit traject vormt tegelijkertijd ook een eerste aanzet om de organisatiegraad (en investeringsbereidheid) op het terrein te vergroten. In januari 2024 is de bouwstenen notitie voor de ontwikkeling van bedrijventerrein "De Haven" vastgesteld. Hierin zijn drie ambities benoemd. De uitwerking daarvan vindt de komende jaren plaats.

In 2025 continueren we de ingezette route om samen met ondernemers te werken aan een

Begroting 2025 toekomstbestendig havengebied. Dit leidt tot een ruimtelijk ontwikkelperspectief inclusief financieringsstrategie. Hieruit volgen een aantal kansrijke zones waarmee we de komende jaren aan de slag gaan. Tevens werken we samen met de sociëteit "De Haven" aan de uitbouw en professionalisering van het georganiseerde bedrijfsleven.

Beter energienetwerk op het bedrijventerrein Wat gaan we daar voor doen? De afgelopen jaren is er veel belangstelling geweest en is er veel verkocht op de bedrijventerreinen Azeven-Noord, De Haven en Nijtap. In Drachten is sprake van netcongestie. Dit houdt in dat er geen stroom geleverd of terug geleverd kan worden aan het net. Dat betekent dat grote aansluitingen voor nieuwe bedrijven, of bedrijven die willen uitbreiden, niet meer mogelijk zijn en bedrijven op de wachtlijst komen bij Liander. Dit is een risico voor de grondverkopen voor de komende jaren en zet economische ontwikkelingen onder druk. De oplossing is een nieuw onderstation. Realisatie daarvan duurt 6 tot 8 jaar. Samen met (nieuwe) bedrijven, Liander en Tennet wordt gezocht naar oplossingen voor de korte en middellange termijn. In 2025 willen we starten met pilots op bedrijventerreinen De Haven en Azeven-Noord, die oplossingen bieden voor de netcongestie. Dit sluit ook goed aan bij onze ambitie om Drachten als de innovatie maakstad van Noord-Nederland te profileren. De financiële middelen die voor de pilots nodig zijn, staan in het programma Fysiek Domein van deze begroting.

Het contact met de ondernemers verbeteren

Wat gaan we daar voor doen? In 2025 gaan we door met de werkwijze die is ingezet met de herijking van de strategische visie op accountmanagement. Dit betekent dat de gemeente, naast het leveren van de reguliere publieke dienstverlening, ook zelf proactief naar buiten gaat voor contact met de ondernemers binnen de gemeente. Zo zijn we als gemeente in staat snel in te spelen op de behoefte die bij ondernemers leeft. Om optimaal in te kunnen spelen op de behoefte van specifieke doelgroepen zoals starters, maken wij gebruik van het ondersteuningsaanbod van andere partijen in de regio. Voorbeelden zijn Ynbusiness, Founded in Fryslân, Kamer van Koophandel en Samenwerkingsverband Noord Nederland. Als onderdeel van onze strategische visie op accountmanagement zijn wij ook voortdurend met deze partijen in gesprek en organiseren we (thematisch) ondernemersbijeenkomsten met bijvoorbeeld de Ondernemersvereniging Drachten. Dat doen we om samen het ondersteuningsaanbod zo goed mogelijk bij de behoefte van de ondernemers in de gemeente aan te laten sluiten. In de lijn van het gebiedsprogramma centrum Drachten wordt verder gewerkt aan de aantrekkelijkheid van het centrum. Daarbij wordt ook gekeken naar trends en ontwikkelingen en de gevolgen daarvan op de inrichting van het gebied. De gemeente wil ervoor zorgen dat het centrum van Drachten een plek blijft waar het goed ondernemen is.

70

4.2 Positionering en profilering Smallingerland Wat willen we bereiken? Talent en bedrijven verleiden om te blijven vestigen in Smallingerland

Positionering en profilering van onze gemeente is noodzakelijk om talent en bedrijven te verleiden om zich in Smallingerland te blijven vestigen. En om anderen te verleiden mee te investeren in de realisatie van onze (ontwikkel)opgaven.

Wat gaan we daar voor doen? Profileren van Drachten als de innovatie maakstad van Noord-Nederland

In de Omgevingsvisie Smallingerland heeft de gemeenteraad de ambitie uitgesproken om de positie van Drachten in het regionale verzorgingsgebied te willen versterken. En ook in te willen zetten op de profilering van Drachten als de innovatie maakstad van Noord-Nederland. Majeure evenementen aansluitend bij de identiteit van Smallingerland kunnen een belangrijke rol spelen in de realisatie van bovenstaande ambities. Niet alleen omdat zij Drachten | Smallingerland op de kaart kunnen zetten bij een groter publiek. En op die manier de aantrekkingskracht van Drachten op inwoners en bedrijven van buiten vergroten. Maar vooral ook omdat zij de trots van eigen inwoners voeden en zorgen voor een economische impuls van onze bedrijven. Evenementen leveren daarmee ook een belangrijke bijdrage aan de leefbaarheid in onze gemeente. Daarom is vanuit de Actieagenda Economie een initiatief gestart voor een meer structurele en grootschalige evenementenplanning in de gemeente. In dit kader wordt met de Centrummanager, Platform Gastvrij Smallingerland en de ondernemersverenigingen (HA&IE, OVD, De Kades) verkend welk type evenementen een aanvulling kunnen zijn op hetgeen in Smallingerland al plaatsvindt. In 2025 worden gesprekken gestart met de hiervoor genoemde organisaties om te kijken hoe er invulling wordt gegeven aan het evenementenplan.

De reclamebelasting wordt onder meer aangewend voor activiteiten in de decembermaand en is ontoereikend om grote evenementen te organiseren. Als onderdeel van bovengenoemd traject wordt daarom gekeken naar andere financieringsmodellen waarmee meer middelen kunnen worden opgehaald om activiteiten te organiseren.

Vestigingsklimaat en acquisitie

De gemeente blijft inzetten op het aantrekken van bedrijven die een bijdrage leveren aan het verdienvermogen van Smallingerland èn de welvaart van onze inwoners. Daarbij bundelen wij onze krachten met de overige gemeenten in de F4 (gemeente Leeuwarden, Heerenveen en SúdwestFryslân). Het accent in de acquisitie ligt voor een belangrijk deel op bedrijven die de positie van Drachten als stad voor innovatieve maakindustrie kunnen versterken. Bestaande proposities die samen met het ICD en de NOM zijn opgesteld, worden in 2025 gebundeld tot een acquisitiestrategie voor de gemeente Smallingerland.

Begroting 2025

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Bijlage 1 - Actieagenda economie 2023-2026 _ Deel A economische koers.pdf  Bijlage 2 - Actieagenda economie 2023-2026 _ Deel B beoogde activiteiten en projecten.pdf

72

4.3 Thematische aanpak Wat willen we bereiken? Het realiseren van de transitie van een lineaire naar een circulaire economie

We werken aan een aantal thema’s die deze bestuursperiode extra aandacht vragen. Dit zijn de thema’s die samenhangen met de schaarste opgave en met de grote transities in de economie en samenleving. Specifiek gaat het om de transitie van een lineaire naar een circulaire economie, de digitalisering van de economie en de vraagstukken op het gebied van Mens & Werk (human capital), bijvoorbeeld op-, om- en bijscholing, maar ook inclusie.

Wat gaan we daar voor doen? Het versterken van de samenwerking tussen de gemeente en de ondernemers In de afgelopen jaren heeft de gemeente geïnvesteerd in de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid rondom arbeidsmarktvraagstukken. De samenwerking moet bijdragen aan een sterkere arbeidsmarkt in Smallingerland en daarmee aan doelstellingen vanuit zowel het Programma Economie en programma Sociaal domein. Ook in 2025 wil de gemeente een stevige gesprekspartner voor het MKB blijven. Dit doen wij primair door kennis en ondersteuning van onszelf en derden te ontsluiten voor onze ondernemers en inwoners en bestaande samenwerkingsverbanden verder uit te bouwen. Een voorbeeld van een samenwerkingsverband is het netwerk van ondernemers, werkgevers en onderwijsinstellingen dat zich in Smallingerland heeft gevormd rond de opgave voor een inclusievere arbeidsmarkt: Smallingerland Inclusief. In 2025 wil de gemeente dit netwerk verder uitbouwen door samen met onze ambassadeurs nog meer werkgevers te verleiden concrete stappen te zetten voor inclusief ondernemen en ‘een leven lang ontwikkelen’. In 2025 zet de gemeente daarnaast in op concrete pilots in samenwerking met onder andere het ICD om talent aan te trekken en op te leiden in Smallingerland.

Het versnellen van de transitie naar een circulaire economie

Vanuit de Actieagenda Economie en het programma duurzaamheid zetten wij de komende jaren in op het versnellen van de transitie naar een circulaire economie. Dit doen wij onder meer door vanuit ons reguliere accountmanagement kennis en ondersteuning te ontsluiten die ondernemers kan helpen de transitie te maken naar een circulair business model. Ook willen wij met clusters van bedrijven verkennen hoe ketens lokaal kunnen worden gesloten. Op basis van de routekaart die Circulair Fryslân voor bedrijventerrein "De Haven" heeft opgesteld, ontwikkelen we (als onderdeel van ontwikkelplan De Haven) een aanpak om bedrijventerreinen circulair te maken.

Begroting 2025

4.4 Benutten kracht van Smallingerland Wat willen we bereiken? Uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland: (high tech) industrie, haven gerelateerde bedrijvigheid en vrijetijdseconomie

Vanuit de Actieagenda Economie werkt de gemeente gericht aan het uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland. Deze pijlers zijn de (high tech) industrie, haven gerelateerde bedrijvigheid en de vrijetijdseconomie.

Wat gaan we daar voor doen? Het uitbouwen van de innovatieve maakindustrie

De gemeente Smallingerland kent samen met de provincie Fryslân een langlopende subsidierelatie met het ‘Innovatiecluster Drachten’ (ICD). Deze financiële ondersteuning heeft er mede voor gezorgd dat Drachten in de afgelopen jaren is uitgegroeid tot centrum van hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in Noord-Nederland. In de afgelopen subsidieperiode is een beschikking afgegeven voor een projectperiode van 2 jaren. De verwachting is dat het ICD eind 2024 een nieuw projectplan oplevert voor de periode 2025 - 2027. Het ICD heeft aangegeven dat zij effectiever kunnen zijn bij een projectperiode van 3 jaren. Dit geeft meer zekerheid om lange termijn projecten aan te gaan met relevante stakeholders. De gemeente Smallingerland staat hier positief tegenover omdat het ICD de afgelopen periode veel heeft bijgedragen aan ontwikkelingen in en rond Smallingerland zoals de komst van de Engineering Doctorate. Het ICD is tevens een belangrijke partner bij de campusontwikkeling in Drachten. De provincie Fryslân verstrekt net als de gemeente Smallingerland subsidie aan het ICD. De provincie Fryslân heeft tot en met 2027 middelen gereserveerd. Het college stelt daarom voor om ook in 2027 een bedrag van €400.000,- te reserveren voor het ICD.

Als onderdeel van de subsidieafspraken zijn in de afgelopen periode samen met de provincie Fryslân, IPF en het ICD ook plannen gemaakt om het netwerk voor de innovatieve maakindustrie in het Noorden verder uit te bouwen. Daarvoor werken de partners in 2025 onder meer aan de ontwikkeling van de Campus Drachten met als onderdeel een Hightech Startersfaciliteit en de profilering van Drachten als innovatieve maakstad (vanuit het merk Open Drachten). Daarnaast intensiveert de gemeente de samenwerking met relevante partners zoals de Noordelijke Ontwikkelings Maatschappij (NOM), Innovatiepact Fryslân (IPF), ICD, de provincie Fryslân en de noordelijke kennisinstellingen om een gunstig high tech ecosysteem te creëren. In 2025 geven we samen met deze partners onder andere verder invulling aan de noordelijke propositie in het kader van project Beethoven van het Rijk. Hiermee wordt ingezet op het ontwikkelen en aantrekken van talent in de high tech industrie en het bevorderen van Research & Development. De gemeente streeft er verder naar de aanwezige (innovatie)kracht en uitstraling van partijen in het netwerk meer te gaan benutten voor maatschappelijke opgaven in Smallingerland. Dat zijn bijvoorbeeld innovatieve projecten in het openbaar vervoer gericht op het oplossen van de 'last mile'.

Dit vanuit het gegeven dat onderwijsfaciliteiten en met name (stage)bedrijven in Drachten voor studenten en leerlingen lastig te bereiken zijn. Deze projecten dienen daarbij ook bij te dragen aan de uitstraling en herkenbaarheid van Drachten als innovatiestad.

74

Het bevorderen van verkeer over water in plaats van via de weg

In 2021-2022 is een verkenning uitgevoerd naar de behoefte onder havenondernemers en logistieke partijen op en rond de industriehavens in Friesland aan netwerkvorming en samenwerking. Vanuit deze verkenning is het Havennetwerk Fryslân ontstaan, een samenwerkingsverband tussen haven gebonden ondernemers, kennisinstellingen en overheden. Het doel van het Havennetwerk Fryslân is om samen met betrokken partijen het vervoer over water rendabel te houden, te maken en uit te bouwen, zodanig dat de verschuiving (modalshift) van weg naar water wordt gestimuleerd en bevorderd. Centraal in de samenwerking staat de strategische agenda. In 2025 blijft de gemeente deelnemen in het Havennetwerk Fryslân en de initiatiefnemers faciliteren bij het verder uitbouwen van het netwerk. Hiernaast zetten we als gemeente zelf in op het in orde houden van de randvoorwaarden om in de industriehaven Drachten goed te kunnen (blijven) ondernemen. Ook in 2025 spant de gemeente zich in voor de bereikbaarheid van de industriehaven Drachten voor Klasse Va-schepen. En blijven we, als havenbeheerder, adequaat invulling geven aan de exploitatie en het beheer en onderhoud van de industriehaven Drachten. Voor de verwezenlijking van onze ambities heeft de gemeente Smallingerland in samenwerking met diverse partners een beroep gedaan op het Europees Fonds Connecting Europe Facilities (CEF).

Het CEF subsidieert studies en de uitvoering van infrastructurele werken die bijdragen aan de verduurzaming van het goederenvervoer tussen de lidstaten. Havens en vaarwegen worden daaronder begrepen, als deze onderdeel zijn van het Europese netwerk TEN-T. De aanvraag van de gemeente had betrekking op het opwaarderen van de reeds bestaande kaden naar klasse Va en de nieuwbouw van ontbrekende kaden. Hiermee wordt de verduurzaming van het goederenvervoer bevordert en de verschuiving (modal-shift) naar meer vervoer van lading over water ingezet. Deze aanvraag is helaas afgewezen. De aanvraag heeft als overall waardering "Goed" gekregen. Dit tezamen met het gescoorde aantal punten geeft aan dat er een goed projectvoorstel is ingediend met een positief effect op de door de CEF gegeven doelstellingen. Uiteraard is de afwijzing een tegenvaller gezien het belang van het project en de inzet die is gedaan. Echter met het wegvallen van deze subsidie vervalt niet het belang van de vastgestelde ambities en investeringen. Om deze reden gaat de gemeente Smallingerland samen met haar partners in gesprek over de te nemen vervolgstappen. Onderdeel hiervan is een heroverweging van de te nemen investeringen, alternatieve financiering, etc.

Verder uitbreiden toeristische sector Smallingerland

In 2025 werken we samen met het in 2022 opgezette platform ‘Gastvrij Smallingerland’ aan de verdere verbetering van Smallingerland als aantrekkelijke bestemming voor toeristen en recreanten. Het opgestelde toeristische marketingplan in opdracht van de sector vormt daarbij de leidraad. In dit plan zijn onder meer verhaallijnen benoemd die sturing dienen te geven aan marketing en ontwikkeling van product-marktcombinaties vanuit de sector. In 2025 worden deze verhaallijnen nader uitgewerkt. Daarbij wordt ingezet op het ontwikkelen van het benodigde promotiemateriaal en producten om te laten zien wat er voor bezoekers in Smallingerland te beleven is. Waar nodig vindt afstemming plaats met citymarketing en het merk Open Drachten. In de toeristische marketing en promotie van Drachten en Smallingerland werkt de gemeente verder nadrukkelijk samen met ‘Merk Fryslân' en de ‘Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland’ (TRZF). Het niveau van dienstverlening van deze stichting willen we ook in 2025 vasthouden. De gemeente wil daarin, samen met de partnergemeenten in Zuidoost Friesland, de stichting faciliteren door jaarlijks € 20.000 extra beschikbaar te stellen. Samen met het Platform Gastvrij Smallingerland

Begroting 2025 (PGS) zorgen wij ervoor dat Smallingerland optimaal een plek krijgt in de initiatieven vanuit deze regionale partners. Per 2024 komen de inkomsten vanuit de toeristenbelasting voor het platform, c.q. de sector beschikbaar. In 2025 wordt verkend op welke wijze het platform een rol kan krijgen om, samen met de gemeente, ondernemers in de vrijetijdseconomie te ondersteunen bij arbeidsmarktvraagstukken, digitalisering en verduurzamingsopgaven. De uitvoering van de Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost-Friesland (2022) vormt daarbij voor de gemeente de leidraad. We werken daarin nauw samen met de gemeenten in Zuidoost-Friesland en doen dat via drie ontwikkellijnen: - Bestemmingsontwikkeling - Bestemmingsmarketing - Bestemmingsmanagement

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Presentatie Strategisch ontwikkelplan de Haven.pdf

76

4.5 Investeren in duurzame regionale samenwerking Wat willen we bereiken? Realiseren van de eigen economische beleidsambities

In toenemende mate constateert de gemeente dat het realiseren van de eigen economische beleidsambities vraagt om regionale samenwerking. Soms omdat de oplossing van lokale vraagstukken op een regionaal schaalniveau gevonden kan worden, vaker omdat we door samen op te trekken met andere overheden, het onderwijs en het bedrijfsleven efficiënter en/of effectiever kunnen zijn in het realiseren van onze ambities. Op steeds meer onderwerpen (o.a. bedrijventerreinen, woningbouwprogrammering, infrastructurele ontwikkeling) worden er buiten onze gemeente beslissingen genomen die van invloed zijn op het ontwikkelperspectief van Smallingerland. Ook zijn buiten Smallingerland diverse budgetten beschikbaar voor de opgaven in Smallingerland. De mate waarin wij als gemeente onze opgaven kunnen realiseren wordt daarmee deels buiten onze directe invloedsfeer bepaald. Positionering en profilering van onze gemeente is noodzakelijk om talent en bedrijven te verleiden om zich in Smallingerland te blijven vestigen. En om anderen te verleiden mee te investeren in de realisatie van onze (ontwikkel)opgaven.

Wat gaan we daar voor doen? Stimuleren van samenwerkingen binnen Fryslân De regionale economische samenwerking vindt primair plaats in F4-verband. Dat zijn de gemeenten Leeuwarden, Smallingerland, Heerenveen en Súdwest-Fryslân. Ook de Provincie Fryslân en het Innovatiepact Fryslân zijn hierbij aangehaakt. De gemeente Smallingerland neemt ook deel aan Europapact Fryslân, een initiatief van de provincie Fryslân om het project genererend vermogen binnen de drie o's (ondernemers, onderwijs, overheid) te vergroten. Daarnaast werkt de gemeente samen met het programma Founded in the North in 2025 om het aantal startups te vergroten. Met specifiek de inzet in de gemeente Smallingerland om startups vanuit het bestaande bedrijfsleven te 'spinnen'. Tevens participeert de gemeente Smallingerland in het Havennetwerk Fryslân om de 'natte economie' circulair te maken. In de Alliantie van Drachten werkt men samen aan de brede welvaart van de gemeente Smallingerland.

Realiseren van een campusomgeving in Drachten In de Alliantie Drachten hebben zeven partijen uitgesproken de krachten te bundelen en intensiever te gaan samenwerken. Alliantie Drachten richt zich op het versterken van: - het economische profiel. - de intensivering van de samenwerking tussen onderwijs, zorg, bedrijven en overheid. - de realisatie van de ambities uit de Omgevingsvisie Smallingerland op het gebied van het versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied en als plek voor innovatieve maakindustrie.

Begroting 2025 De samenwerking is in de afgelopen periode zo ingericht dat er een structureel gesprek is ontstaan over de ontwikkelkansen van Drachten van waaruit projectideeën worden uitgewerkt tot uitvoerbare projectvoorstellen. In 2025 wordt op initiatief van Alliantie Drachten verder gewerkt aan de realisatie van een Campusomgeving in Drachten.

Realiseren van een leefbare regio met vitale kernen in een veerkrachtig landschap

Vanuit het economische programma zoeken we rondom onze activiteiten in de gastvrijheidseconomie actief de verbinding met de Regiodeal Zuid- en Oost-Friesland. In deze regiodeal staat de ambitie centraal: “een leefbare regio met vitale kernen in een veerkrachtig landschap”. Onze voorgenomen projecten binnen de Actieagenda Economie dragen bij aan het realiseren van deze ambitie.

Versterken van de sociale cohesie, klimaat, milieu, water, landschap en biodiversiteit

LEADER is een Europees subsidieprogramma voor de financiering van projecten op het platteland. De focus ligt op sociaaleconomische ontwikkeling, versterken sociale cohesie, klimaat, milieu, water, landschap en biodiversiteit. Als Zuidoost-Friesland een LEADER-gebied wordt dan komt er voor vier jaar € 3,7 miljoen beschikbaar. Hiervan dragen de gemeenten in de regio € 80.000 per gemeente bij voor vier jaar. De provincie Fryslân en Europa dragen het grootste deel van de cofinanciering.

Benutten van subsidiemogelijkheden

De gemeente heeft een traject doorlopen met als doel een beter beeld te krijgen van de concrete externe financieringsmogelijkheden op nationale en Europese schaal in relatie tot de vastgestelde opgaven en te bepalen wat nodig is om deze externe financiering daadwerkelijk te benutten. We hebben de meest kansrijke thema's die in aanmerking komen voor Europese subsidies geïdentificeerd. Dit zijn de centrumvernieuwing, innovatie & high-tech en bedrijventerrein De Haven. Daarnaast zijn we aangesloten bij Europapact Fryslân. Vanuit dit samenwerkingsverband worden kansrijke Europese subsidiemogelijkheden met ons gedeeld. In 2025 zetten we in om aan te sluiten bij relevante Europese netwerken zodat de gemeente meer ervaring op kan doen en projectpartners voor projecten kan vinden die aansluiten bij de ambities van de gemeente Smallingerland.

Beleidsstukken Geen bestanden geüpload

78

Algemene dekkingsmiddelen Algemene toelichting

In het overzicht "algemene dekkingsmiddelen" zijn de inkomsten opgenomen die vrij besteedbaar zijn en waar geen directe tegenprestatie tegenover staat. Het gaat hierbij om de Algemene uitkering van het Rijk, Onroerendezaakbelasting, overige belastingen en dividend opbrengsten. Daar tegenover staan uitvoeringskosten.

Verplichte beleidsindicatoren Indicator Woonlasten meerpersoons-huishouden [€] Woonlasten éénpersoons-huishouden [€] WOZ-waarde woningen [* €1.000]

Small 2022 911 869 234

NL 2022 905 823 317

Small 2023 915 873 276

NL 2023 942 860 369

Onder dit programma vallen de volgende taakvelden:  0.5 Treasury  0.61 OZB woningen  0.62 OZB niet-woningen  0.64 Belastingen overig  0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen gemeentefonds In bijlage d van de begroting zijn de baten en lasten per taakveld opgenomen.

Saldo baten en lasten algemene dekkingsmiddelen Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

Begroting 2024 166.454 -1.126 165.328 0 0 165.328

Bedragen * €1.000 Begroting 2025 175.489 -481 175.008 0 0 175.008

Begroting 2025

Overhead Algemene toelichting

Het onderdeel Overhead is een verplicht onderdeel van de begroting. Onder het onderdeel Overhead worden alle kosten die gerekend worden onder de definitie van overhead verantwoord. Onder dit programma vallen de volgende taakvelden:  0.8 Overige baten en lasten In bijlage d van de begroting zijn de baten en lasten per taakveld opgenomen. Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

Indicator Formatie in FTE Bezetting in FTE Apparaatskosten per inwoner [€] Externe inhuur [%] van totale loonsom Overhead [%] van totale lasten

80

Begroting 2024 558 -24.854 -24.296 2.581 0 -21.715

Small 2023 8,90 8,90 919 17,6 8,6

NL 2023 0 0 0 0 0

Bedragen * €1.000 Begroting 2025 579 -25.768 -25.189 350

Small 2024 9,2 8,9 946 4,1 9,8

-24.839

NL 2024 0 0 0 0 0

Heffing Vennootschapsbelasting Algemene toelichting

De gemeente wordt voor vergelijkbare activiteiten als in het bedrijfsleven, fiscaal gelijk behandeld. Een aantal activiteiten valt daardoor onder de vennootschapsbelasting. Op dit moment is nog geen inschatting te maken wat het te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting is in 2025.

Begroting 2025

Onvoorzien Algemene toelichting

Jaarlijks is in de begroting een bedrag van € 100.000 beschikbaar voor niet voorziene uitgaven. Het college heeft met dit budget de mogelijkheid om snel en adequaat te handelen in onvoorziene situaties. In de bestuursrapportage en/of jaarrekening worden de uitgaven verantwoord.

Saldo baten en lasten onvoorzien Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

82

Bedragen * €1.000 Begroting 2024 Begroting 2025 0 0 -100 -100 -100 -100 0 0 0 0 -100 -100

Meerjarenbegroting 2025-2028 Omschrijving

Bedragen * € 1.000(-=nadeel)

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

Baten Dienstverlening Sociaal Domein Fysiek domein Economie Overhead Algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien Vennootschapsbelasting

1.512 49.696 31.958 284 1.455 159.901 0 0

1.031 51.596 35.362 346 558 166.454 0 0

1.122 43.887 33.321 431 579 175.489 0 0

1.257 33.808 29.451 431 579 167.220 0 0

1.382 32.963 29.509 431 579 168.613 0 0

1.202 33.263 29.649 431 579 170.082 0 0

Totaal baten

244.806

255.347

254.829

232.746

233.477

235.206

Bedragen * € 1.000(-=nadeel) Omschrijving

Rekening 2023

Begrotin g 2024

Begrotin g 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

Lasten Dienstverlening Sociaal Domein Fysiek Domein Economie Overhead Algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien Vennootschapsbelasting

-12.323 -152.375 -52.564 -3.196 -23.003 -1.809 0 -126

-12.700 -159.941 -69.723 -4.061 -24.854 -1.126 -100 0

-13.374 -156.291 -60.619 -2.734 -25.768 -481 -100 0

-13.252 -145.919 -55.441 -2.434 -24.837 -475 -100 0

-13.294 -145.712 -56.015 -2.037 -25.222 -430 -100 0

-13.076 -145.859 -56.233 -1.617 -24.874 -430 -100 0

Totaal Lasten

-245.396

-272.505

-259.367

-242.458

-242.810

-242.189

Begroting 2025 Bedragen * € 1.000(-=nadeel) Omschrijving

Rekening 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Raming 2026

Raming 2027

Raming 2028

-10.811 -102.679 -20.606 -2.912 -21.548 158.092 0 -126 -590

-11.669 -108.345 -34.361 -3.715 -24.296 165.328 -100 0 -17.158

-12.252 -112.404 -27.298 -2.303 -25.189 175.008 -100 0 -4.538

-11.995 -112.111 -25.990 -2.003 -24.258 166.745 -100 0 -9.712

-11.912 -112.749 -26.506 -1.606 -24.643 168.183 -100 0 -9.333

-11.874 -112.596 -26.584 -1.186 -24.295 169.652 -100 0 -6.983

Mutaties reserves Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Saldo mutaties

18.180 -854 17.326

39.642 -20.450 19.192

7.438 -2.830 4.608

3.669 0 3.669

2.434 0 2.434

0 0 0

Geraamd resultaat

16.736

2.034

70

-6.043

-6.899

-6.983

Saldo van baten en lasten Dienstverlening Sociaal Domein Fysiek Domein Economie Overhead Algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien Vennootschapsbelasting Totaal van baten en lasten

84

Paragrafen Lokale heffingen Algemene toelichting

Lokale heffingen vormen een belangrijk deel van de gemeentelijke inkomsten. Het gaat om inkomsten uit gemeentelijke belastingen (OZB) en heffingen: afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges. Deze paragraaf geeft informatie over de opbrengsten en tariefontwikkeling van de lokale heffingen. Ook komen het algemene en kwijtscheldingsbeleid met betrekking tot de lokale heffingen aan bod. Voor 2025 is in de Kadernota 2025 een stijgingspercentage van 3,4% (het accres) van de lokale heffingen aangehouden. Hierbij geldt als wettelijk kader dat heffingen maximaal 100% kostendekkend mogen zijn. Voor de belangrijkste gemeentelijke heffingen; de afvalstoffen- en rioolheffing, begraafrechten en omgevingsvergunningen, hebben we de kostendekking voor 2025 inzichtelijk gemaakt. In december 2024 bieden we de gemeentelijke belastingverordening van 2025 ter vaststelling aan de raad aan.

OZB

De Onroerende Zaak Belasting (OZB) wordt verhoogd met de trendmatige ontwikkeling van 3,4%. De definitieve tarieven voor 2025 kunnen we nog niet presenteren. Die zijn mede afhankelijk van de definitieve uitkomsten van de jaarlijkse herwaardering. In december 2024 leggen we de tarieven op basis van de bovenstaande uitgangspunten ter vaststelling voor aan de raad.

Afval

In 2024 zijn de tarieven voor de afvalstoffenheffing verhoogd met 6,5%. Voor 2025 kiezen we ervoor om het tarief te verhogen met 0,95%. Deze tariefstijging is een stuk lager, omdat we gebruik maken van het geld dat in de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing zit. Het tarief voor een meerpersoonshuishouden komt daarmee uit op € 298,- per jaar en voor een eenpersoonshuishouden € 253,50. Zoals uit de berekening blijkt dekken deze tarieven de kosten niet volledig, maar na de egalisatie met de voorziening is de afvalstoffenheffing alsnog volledig kostendekkend.

Riool Ons voorstel is om de tarieven voor de rioolheffing te verhogen met de vastgestelde indexering (3,4%) en een extra verhoging van 5%. Deze extra verhoging is benodigd omdat we op basis van de actuele doorrekeningen van het GRP voor de komende jaren een behoorlijke investeringsopgave voorzien die voor de komende begrotingsjaren een forse stijging van de rioolkosten tot gevolg heeft. Daarmee zal het tarief in 2025 voor eigenaren € 205,- bedragen (voorheen € 189,-) en voor gebruikers € 116,- (voorheen € 107,-). De verwachte inkomsten zijn daarmee niet kostendekkend en het tekort wordt zoveel als mogelijk gecompenseerd vanuit de bestemmingsreserve riolering en egalisatievoorziening riolering. Het resterende tekort komt ten laste van de algemene middelen. De komende periode wordt de dekking van het GRP en mogelijke waterheffing verder geconcretiseerd in een uitvoeringsplan voor de komende jaren. Dit gaat mogelijk nog een effect hebben op de rioolkosten voor de komende jaren en de kostendekkendheid zoals die nu is

Begroting 2025 gepresenteerd in deze paragraaf. We verwachten dit effect mee te kunnen nemen in de eerste bestuursrapportage van 2025.

Parkeertarieven

Naast de trendmatige verhoging van 3,4% wordt voorgesteld om een extra verhoging toe te passen. Een voorstel hiervoor is nog in behandeling. Afhankelijk van het besluit hierop worden in december 2024 de definitieve parkeertarieven ter vaststelling aan de raad voorgelegd.

Leges

De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Onder het nieuwe stelsel vindt er een verschuiving plaats van vergunningverlening naar administratieve werkzaamheden. Bovendien van toezicht aan de voorzijde naar toezicht en handhaving achteraf. De raad heeft besloten om met ingang van 2024 een 100% kostendekkend tarief voor leges Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging in te voeren.

Begraafplaatsen

In 2016 heeft de raad de kostendekkendheid van de begraafplaatsen als doel op zich losgelaten. De kostendekkendheid hangt met name af van de opbrengst uit verlengingen van het grafrecht in een bepaald jaar. Het aantal aflopende grafhuurtermijnen en daarmee het aantal verlengingen van het grafrecht fluctueert per jaar, waardoor de begraafplaatsen niet ieder jaar kostendekkend zullen zijn. De tarieven worden in 2025 geïndexeerd met 3,4%.