Bijlage - Begroting 2025 Doorgaan met waarmaken - definitief

Centraal punt financiële vragen koppelen aan huiskamers

Huiskamers zijn allerlei ontmoetingsplekken, zoals het wijkcentrum, dorpshuis, sportkantine en de bibliotheek. Inwoners met financiële vragen en/of zorgen over rondkomen willen we dicht bij hun leefomgeving in beeld krijgen en een mogelijkheid bieden vragen te stellen en zorgen te uiten. De benodigde zichtbaarheid van bepaalde dienstverlening brengen wij per gebied in kaart (wijkgericht werken) en richten we samen met maatschappelijke (vrijwilligers)organisaties in. De doorgeleiding naar professionele hulp vindt plaats door een goede samenwerking tussen het voorliggende veld, de eerste lijn ondersteuning en eventuele tweedelijns hulp.

Borgen overgang 18-/18+

Worden jongeren achttien, dan zijn ze voor de wet volwassen en verandert er veel. Voor jongeren die jeugdhulp krijgen verandert er nog veel meer, want de jeugdhulp stopt. Hoe zorgen we ervoor dat noodzakelijke zorg doorloopt en jongeren ook op andere gebieden de ondersteuning krijgen die nodig is (wonen, werken/onderwijs, financiën, veiligheid, sociaal netwerk)? Dit vraagt om een integrale, domein overstijgende aanpak, zodat ondersteuning van kwetsbare jongeren niet verzandt in wet- en regelgeving en financiële vraagstukken.

Digitalisering klantprocessen

Dienstverlening aan onze inwoners richten we passend in. We bedoelen hiermee dat we persoonlijk klantcontact hebben waar nodig en we zetten digitale instrumenten in die het proces en de betreffende inwoner(s) ondersteunen. Zo kunnen we met digitale instrumenten steeds beter

Begroting 2025 aansluiten bij de behoefte van inwoners om (meer) regie te houden op onder andere het eigen dossier, het indienen van aanvragen en het volgen van aanvraagprocessen. Ook willen we onderzoeken in hoeverre bepaalde automatisering in administratieve processen, zaken kunnen versnellen en versimpelen. Zo krijgt een inwoner eerder duidelijkheid over (de status van) een aanvraag.

Borging Armoedepact Op 31 januari 2024 hebben 30 partners en onze gemeente het Armoedepact Smallingerland ondertekend. Deze partners committeren zich daarmee aan werkafspraken en een bepaalde werkwijze om de armoedeproblematiek in onze gemeente gezamenlijk aan te pakken. In het Uitvoeringsprogramma Sociale Koers dragen de activiteiten die vanuit het Armoedepact worden gerealiseerd integraal bij aan drie van de vijf opgaven. Voor het uitvoeren en borgen van de werkafspraken, is beleidsmatige versterking, inzet van ervaringsdeskundigen en projectbudget nodig.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave ertoe doen. Onderwerp Incidenteel Borging Armoedepact Totaal

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Uitvoeringsprogramma Sociale Koers 2024 - versie 2 april 2024.pdf

32

Bedragen * €1.000 2025 251 251

2.2 Ertoe doen Wat willen we bereiken? Kansrijke omgeving voor het gezin

Vanuit het gedachtegoed positieve gezondheid versterken we de handelingsvaardigheden van kwetsbare gezinnen door meer in te zetten op leren door te doen. De ondersteuning is coachend en sluit aan bij waar het gezin behoefte aan heeft. Wij willen dat kinderen en jongeren zich in de eigen leefomgeving ontwikkelen en opgroeien. Deze omgeving willen we versterken in het kunnen omgaan met de diversiteit van onze jeugd. “Ieder kind hoort thuis in onze samenleving”. Generatiearmoede en een stijgend aantal jongeren dat Jeugdhulp nodig heeft, vraagt om een holistische ondersteuning van het gezinssysteem. Door actief te werken aan het vergroten van de handelingsvaardigheden, worden de gezinsleden minder afhankelijk van professionele ondersteuning. Door zowel ouders/verzorgers als kinderen op deze manier te ondersteunen werken we aan het doorbreken van generatiearmoede en vergroten we de kansen van onze jongeren om zich optimaal te ontwikkelen.

Op de werkvloer

Met een krimpend aandeel beroepsbevolking wordt het belangrijker om zoveel mogelijk arbeidspotentieel te benutten. Dit vermindert de behoefte van bedrijven aan personeel en de afhankelijkheid van arbeidsmigranten en geeft onze inwoners meer kansen om naar vermogen te werken en daarmee hun inkomen te verhogen. De bijstandspopulatie kent in toenemende mate een grotere problematiek, waardoor uitstroom naar werk steeds arbeidsintensiever en langduriger wordt. We leggen de focus op meer persoonlijk contact en op de uitstroom van jongeren tot 27 jaar en statushouders. Door nog meer in te zetten op inclusief ondernemen en hierbij onze werkgevers én uitkeringsgerechtigden de juiste ondersteuning te bieden, wordt de stap naar werk kleiner. Door ondersteuning op de werkvloer te blijven bieden, krijgen inwoners meer kansen hun talenten en vaardigheden te ontwikkelen en blijven meer inwoners duurzaam inzetbaar. De economie in onze gemeente biedt voldoende (werk) gelegenheid om hier gezamenlijk invulling aan te geven. Aan de ene kant is een divers banenaanbod nodig, aan de andere kant moedigen wij werkgevers aan gebruik te maken van onze werkzoekenden.

Wat gaan we daar voor doen? Evaluatie gezinshulp

In september 2024 zijn we gestart met Gezinshulp. Een innovatieve werkwijze in samenwerking met vele partners. De aanpak is gericht op intensieve ondersteuning in het gezin. We gaan in 2025 evalueren wat de effecten zijn van deze manier van (samen)werken, of de resultaten in lijn zijn met verwachtingen en of/hoe de aanpak een vervolg krijgt binnen onze gemeente.

Begroting 2025

Vorming Integraal Kind Centrum (IKC)

Via de Leja (lokaal educatieve jeugdagenda) worden de partners (onderwijs, kinderopvang, welzijn en zorg ) gestimuleerd om de samenwerking in (in ieder geval) de multifunctionele accommodaties verder te brengen. Deze samenwerking draagt bij aan een kansrijke omgeving. Dit is een continu proces.

Uitvoering Wet van school naar duurzaam werk

Het doel van dit wetsvoorstel is om jongeren met een afstand tot de arbeidsmarkt de juiste begeleiding en ondersteuning te geven richting economische zelfstandigheid. De wet gaat in per 1 januari 2026. In 2025 werken we aan de governance en voorbereiding ten behoeve van de uitvoering. Dit gebeurt met vier samenhangende maatregelen: 1. Aanvullende loopbaanbegeleiding tot een jaar na diplomering of het verlaten van de school in het beroepsonderwijs, praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs 2. De maximumleeftijd van de doelgroep van de Doorstroompuntfunctie (voorheen RMC-functie) wordt verhoogd van 23 naar 27 jaar. 3. Gemeenten krijgen in de Participatiewet een meer preventieve rol bij het ondersteunen van jongeren naar werk. 4. Het wetsvoorstel stimuleert de samenwerking tussen onderwijs, Doorstroompunten en gemeenten op casusniveau en bij een regionaal programma.

Project aanpak schoolaanwezigheid

De uitvoering van de Leerplichtwet richt zich op uitvoering van wettelijke taken, waarbij de rol van de leerplichtambtenaar in beeld komt bij ongeoorloofd schoolverzuim. Met een preventieve aanpak, waarbij de focus wordt verlegd van afwezigheid naar schoolaanwezigheid wordt vroegtijdig gesignaleerd, waardoor langdurig verzuim kan worden voorkomen. Leerplichtambtenaren stimuleren scholen om meer aandacht te hebben voor schoolaanwezigheid van leerlingen. Het RtI model (Response to Intervention) is een hulpmiddel en is gebaseerd op een wetenschappelijk onderbouwde aanwezigheidsvisie uit de Verenigde Staten. Hierbij ligt de focus op de aanwezigheid van leerlingen, in plaats van afwezigheid. Het model richt zich met een schoolbrede aanpak op álle leerlingen en niet alleen op de leerlingen waar zorgen over zijn. De aanpak wordt uitgevoerd volgens de werkwijze van het preventieteam (een leerplichtambtenaar versterkt dit team), de aanpak met betrekking tot thuiszitters en sluit aan bij de ontwikkelingen op het gebied van openbare orde en veiligheid.

Indexeringen Jeugd en Hulpmiddelen Wmo

We indexeren de budgetten voor de voorzieningen binnen de Jeugdwet en Wmo. Dit heeft te maken met een nieuwe aanbesteding binnen de Wmo en autonome ontwikkelingen binnen Jeugd, waaronder de stijging van loonkosten via CAO.

Integraal huisvestingsplan onderwijs

Het IHP is onlangs vastgesteld. Het is een gezamenlijk meerjarenplan van de gemeente en onderwijsbesturen waarin de onderwijshuisvestingplannen voor een periode van 16 jaar inzichtelijk zijn gemaakt, inclusief de planning en de raming. Duurzaamheid is een belangrijk aspect hierbij.

Seminar basisvaardigheden

In maart 2025 houden we het seminar basisvaardigheden. Dit is een samenwerking tussen het onderwijs (primair onderwijs en het Praktijkonderwijs), de kinderopvangorganisatie die het grootste deel van de voorschoolse educatie aanbiedt en de gemeente.

34

Aanjager laaggeletterdheid

De functie van aanjager laaggeletterdheid is al een aantal jaren belegd bij de Bibliotheek Drachten. De functie is onmisbaar om de doelgroep én de betrokken partijen (zoals onze eigen gemeente, werkgevers, zorgpartijen) te blijven bereiken en acties te ondernemen die bijdragen aan een vermindering van de problematiek. Voor 2025 is een (weer) eenmalige bijdrage opgenomen. In 2025 willen verder komen met de uitbreiding naar beheersing vaardigheden en de aanpak / aanjaagfunctie structureel borgen.

Duurzame arbeidsmarkttoeleiding

Inhuren jobcoach(es) In 2025 implementeren we het opgestelde protocol waar jobcoaches zich aan moeten houden. Wij zetten jobcoaches in om mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt te ondersteunen op de werkvloer om de plaatsing zo duurzaam mogelijk te maken. Inhuren taalcoaches: Taalcoaches hebben de focus op taalstages en de begeleiding van werkgevers hierin. In 2025 bereiden we dit voor en organiseren we de start van dit initiatief, mogelijk in samenwerking met de arbeidsmarktregio Fryslân. Taalstageplekken: Samen met de taalcoaches werken we aan werk(ervarings)plekken waar ondersteuning geboden wordt aan inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt vanwege onvoldoende taalbeheersing (bijv. Nederlands als tweede taal). Werkfit traject kantelen: Nazorg bieden aan inwoners die aan het werk zijn gekomen via een re-integratietraject.

Doorontwikkelen HOPPA! HOPPA! is een samenwerking van verschillende organisaties die zich bezighouden met (opgroeiende) jeugd in onze gemeente. In 2025 werken we binnen Hoppa! (OKO) gezamenlijk aan de geformuleerde speerpunten en doelen. We zetten hiervoor werkgroepen in die zijn samengesteld vanuit de vier omgevingen: school, peergroup, vrije tijd en gezin. Het komende jaar ligt de focus op de uitvoering van interventies en activiteiten die zijn gebaseerd op de cijfers uit de Jeugdmonitor en de daarbij behorende speerpunten. We werken hierbij nauw samen met onze preventiepartners, waarbij we één gezamenlijke boodschap uitdragen: het bevorderen van gelukkige en gezonde jongeren.

Begroting 2025

Borging Human Capital Agenda

De arbeidsmarkt staat blijvend onder druk; vergroening en vergrijzing lijken nu echt hun effect te krijgen. Dit heeft niet alleen gevolgen voor en impact op de arbeidsmarkt, maar dwingt ook tot keuzes over werken, wonen en mobiliteit. In Smallingerland hebben zowel de 'bovenkant' als de 'onderkant' van de arbeidsmarkt te maken met schaarste: er zijn te weinig (technisch) middelbaar en hoogopgeleide kandidaten en er zijn te weinig vacatures voor laag of niet-geschoolde werknemers. De Human Capital Agenda wil de hele arbeidsmarkt bedienen. Het collegeprogramma streeft een inclusieve en innovatieve arbeidsmarkt na. In 2025 willen we het Smallingerland Inclusief collectief uitbreiden en versterken met nieuwe ambassadeurs en nieuwe inclusieve ondernemers zodat er meer mensen aan het werk komen. Verder doen we onderzoek naar een business case voor basisbanen in Smallingerland en mogelijk de uitrol voor 5 tot 10 basisbanen. Daarnaast organiseren wij voor het Smallingerland Inclusief collectief evenementen op het gebied van inclusief ondernemen.

Preventienetwerk

We willen meer aandacht voor de kracht van onderwijs. Samen met alle andere partners die op en om de school met onze kinderen werken, willen we een sterke verbinding maken die noodzakelijk is om kinderen te laten opgroeien in een kansrijke, gezonde en veilige omgeving die nodig is om op te groeien tot evenwichtige volwassenen. We pakken dit op vanuit de Lokale educatie en Jeugd agenda (LEJA) die gezamenlijk is gemaakt met het onderwijs in onze gemeente. Dat doen we onder de werktitel van 'preventienetwerk'.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave ertoe doen. Onderwerp Incidenteel Seminar basisvaardigheden Aanjager laaggeletterdheid

Bedragen * €1.000 2025 30 70 100

Structureel Indexeringen Jeugd en Hulpmiddelen Wmo

1.178

Totaal

1.278

36

2.3 Goed voelen Wat willen we bereiken? Stad Drachten, wijken en dorpen: woonomgeving voor het leven

We ontmoeten elkaar in de wijken en dorpen waarin inwoners, vrijwilligers en professionals samenwerken aan een sterke Mienskip. Een omgeving die alle inwoners uitnodigt tot bewegen en ontmoeten hoort hierbij zodat opgroeien, ontwikkelen en ouder worden op een gezonde en duurzame manier mogelijk is voor iedereen. Hierdoor versterken we de onderlinge verbondenheid en inclusie in de wijken en dorpen en de (mentale) gezondheid. Een toegankelijk aanbod van sport, kunst en cultuur laat inwoners elkaar ontmoeten en draagt bij aan goed opgroeien en het ontdekken en ontwikkelen van talent. Voorzieningen, passend bij de stedelijke uitstraling van Drachten, zijn hiervoor essentieel. We zetten in op het aantrekken en behouden van jongeren en (jonge) gezinnen. Het woningaanbod, het Innovatiecluster en de campusontwikkeling dragen hieraan bij. We ondersteunen elke wijk en elk dorp om hier zelf goed invulling aan te geven. Hierin werken we nauw samen met het programma Omgeving, zodat ook de aanpassingen in de fysieke omgeving bijdragen aan deze opgave. In de wijken en dorpen komen demografische ontwikkelingen, klimaatadaptatie, duurzaamheid en gewenste economische ontwikkelingen samen. Door inwoners, vrijwilligers en professionals hier samen aan te laten werken, vergroten we de betrokkenheid van inwoners bij hun directe leefomgeving.

Wat gaan we daar voor doen? Koppeling met wijkvernieuwing Daar waar sprake is van ingrijpen in de woonomgeving vanuit het fysiek domein kijken we of we combinaties kunnen maken met de wijkontwikkeling vanuit het sociaal domein, bijvoorbeeld een gezonde leefomgeving, een beweegvriendelijke omgeving en ruimte voor ontmoeting.

Woonzorgvisie operationaliseren De woonzorgvisie en het uitvoeringsplan voor wonen, welzijn en zorg voor ouderen en andere kwetsbare doelgroepen is tot stand gekomen samen met belanghebbenden en regiogemeenten in Zuidoost Friesland. In eerste kwartaal 2025 leggen wij de visie ter besluitvorming voor. Later in 2025 volgt het uitvoeringsprogramma, waar de concretisering naar afspraken en activiteiten plaats vindt.

Dak- en Thuisloze jongeren De pilot is in september 2024 afgerond en in het vierde kwartaal volgt een eindevaluatie. Bij de tussenevaluatie is besloten om voor de doelgroep 16-27 jarigen aan te sluiten bij landelijke pilot vanuit VNG. Dit betreft jongeren die o.a. uitstromen uit residentiële inrichtingen.

Begroting 2025

Vluchtelingen Oekraïne

De druk op de Oekraïense opvang zal verder toenemen, het aantal opvangplekken zal van 380 naar 420 gaan begin 2025. Met het in gebruik nemen van de locatie aan de Ringweg 7A-7B was er al een langdurige optie voor opvang gecreëerd. Met het huren van voormalig behandelcentrum Woodbrookers in Korthemmen is de continuïteit voor het vervallen van locatie aan de Wetterwille gewaarborgd voor de komende 4 jaar. De uitdaging om opvangplekken te vinden blijft in 2025 onverminderd van kracht, gezien de verhoogde doelstelling. De totale kosten voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen voor 2025 worden op € 7.300.000 geraamd. Vanuit het Rijk ontvangen we per gerealiseerde opvangplek een normbedrag van € 61 per dag, dat is toereikend om onze kosten te dekken. Leefgeld wordt één op één vergoed door het Rijk. De totale vergoeding is geraamd op € 10.100.000, zodat we op de opvang een eenmalig voordeel verwachten te realiseren van € 2.800.000.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave Goed voelen. Onderwerp Incidenteel Dak- en Thuisloze jongeren Totaal

38

Bedragen * €1.000 2025 90 90

2.4 Erbij horen Wat willen we bereiken? Krachtige Mienskip in wijken en buurten

We ontmoeten elkaar in de wijken en dorpen, waarin inwoners, vrijwilligers en professionals samenwerken aan een sterke Mienskip. De Mienskip participeert in diverse ontwikkelingen binnen de leefomgeving, vanaf de start tot en met uitvoering. Elke wijk en elk dorp is anders en heeft zijn eigen behoeften, talenten en kansen. Door hierop in te spelen krijgen inwoners meer invloed op de eigen omgeving. We ondersteunen elke wijk en elk dorp om hier zelf goed invulling aan te geven. We zetten hiermee middelen effectief in en met draagvlak vanuit de Mienskip in. Zijn wijken en dorpen beter in staat om informeel en preventief inwoners te ondersteunen dan is de onderlinge verbondenheid sterker. Lokale huiskamers als ontmoetingspunt waar sociale contacten versterkt worden en inwoners met hun vragen terecht kunnen horen hierbij. Vanuit deze huiskamers vindt informele en formele ondersteuning plaats. “Je thuis is meer dan je huis”. Maatschappelijke inzet biedt de mogelijkheid tot het leveren van een bijdrage aan de (leef)omgeving, een nuttige daginvulling, het opdoen van vaardigheden en het ontdekken van talent(en). Vrijwilligers zijn onmisbaar voor sportverenigingen, amateurverenigingen en maatschappelijke voorzieningen. En mantelzorgers zijn onmisbaar voor onze zieke en zorgbehoeftige inwoners. Zij worden bij een terugtredend zorglandschap steeds belangrijker.

Wat gaan we daar voor doen? Iedere wijk heeft een Treft't-overleg Treft 't is een overlegstructuur voor betrokken professionals, vrijwilligers en inwoners die in de betreffende wijk of het betreffende dorp. Het overleg is een plek waarin signalen, kansen en problemen uit de wijk of het dorp besproken worden. Het is de bedoeling dat uiteindelijk elke wijk en dorp een Treft't overleg heeft. In 2025 gaan we aan de slag met de uitbreiding van het aantal wijken en dorpen.

80 Jaar bevrijding

Eens in de 5 jaar stellen wij middelen (€ 1 per inwoner) beschikbaar voor de viering van Bevrijdingsdag. In 2020 is de viering vanwege de Coronamaatregelen niet doorgegaan. Daarom wordt de editie 2025 extra groots aangepakt en is € 2 per inwoner beschikbaar.

Uitbreiding wijkgericht werken met 2 gebieden

We willen de dienstverlening wijk- / dorpsgericht inzetten als de situatie in die wijk of dorp daarom vraagt. In 2025 willen we in drie wijken daarvoor een concrete aanpak opstellen en daarmee starten.

Begroting 2025

Vrijwilligersvergoeding/minimapas onderzoeken

Gekoppeld aan het onderzoek minimapas (zie ook Zeker Bestaan), willen we uitzoeken of vrijwilligers in onze gemeente een klein gebaar van waardering kunnen ontvangen voor hun inzet in onze Mienskip. Dit kan in allerlei vormen, zoals het uitwisselen van kennis en kunde tussen vrijwilligers(organisaties), een belevingsmoment ter ontspanning of een keer iets lekkers voor bij de koffie. Wij onderzoeken of het haalbaar is om dit op te zetten in samenwerking met diverse lokale ondernemers en maatschappelijke organisaties.

Opleidingsacademie vrijwilligers

Wij willen kennis en kunde over vrijwilligerswerk van diverse organisaties die werken met vrijwilligers bundelen en beschikbaar stellen aan vrijwilligers in onze gemeente. Hierbij kijken we naar mogelijkheden de informatie en/of trainingen te bundelen en digitaal beschikbaar te maken.

Effectiviteit vrijwilligersnetwerk verstevigen

In onze gemeente zijn veel vrijwilligers en organisaties die werken met vrijwilligers. Door een netwerk op te bouwen, kunnen de partners van elkaar leren en samen hun activiteiten of ondersteuning aan inwoners ontwikkelen.

GEM start

Een Ecosysteem voor Mentale Gezondheid (afgekort GEM) is een van de interventies die passend is om de aanpak op mentaal welbevinden te transformeren, onder de vlag van Fries Integraal Zorg Akkoord (FrIZA). Wij streven ernaar om een groot netwerk op te bouwen in onze gemeente aan steunpunten, kleine en grotere initiatieven en organisaties die bijdragen aan het mentaal welzijn van onze inwoners. De partners binnen de zorg (GGZ), welzijn en het voorliggend veld weten elkaar via het netwerk te vinden en benutten elkaars deskundigheid en kracht ten volle.

Sport Plus bestemming In verband met de wens om in elke wijk en dorp een laagdrempelige ontmoetingsplek te hebben, onderzoeken wij of wij daarin sportaccommodaties kunnen meenemen. Het onderzoek richt zich ook op mogelijkheden binnen de bestemmingsplannen en de vergunningen.

Simmerdeis De Lawei kan met de structurele subsidie voor Simmerdeis jaarlijks een aansprekend festival, grotendeels gratis toegankelijk, (blijven) organiseren voor inwoners en bezoekers. Hiermee stimuleren wij een blijvende verbinding met kunstenaars, faciliterende partijen, de andere professionele culturele organisaties en het amateurkunstveld.

Zwem Hub Noord Topsport Inspireert Met de gemeentelijke subsidie kan de inzet van coaches Topsport Noord voor verenigingsondersteuning worden uitgevoerd. De impact van topsport kan groot zijn op het boeien en binden van vrijwilligers (niet alleen binnen de sport, maar ook in het algemeen).

Automatische beregening sportvelden We investeren in automatische beregening voor sportvelden van Rugby Club Drachten, vv Drachten, vv Drachtster Boys, sc Boornbergum, vv ONT, vv ONB, vv TFS, sv Houtigehage, vv Rottevalle en Drachten Diamonds. De investering past bij het ondersteunen van vrijwilligers zoals opgenomen in de Sociale Koers. De sportverenigingen dragen voor 50% bij aan de investeringskosten (kapitaallasten) en het onderhoud waarna onze structurele last uitkomt op ruim € 18.000 per jaar.

40

Wat mag het kosten? In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave erbij horen. Onderwerp Incidenteel 80 Jaar bevrijding Zwem Hub Noord Topsport Inspireert

Bedragen * €1.000 2025 114 20 134

Structureel Simmerdeis

50

Totaal

184

Begroting 2025

Programma Fysiek domein Algemene toelichting

Omgevingsvisie De omgevingsvisie is in maart 2022 door de raad vastgesteld. Het is een overkoepelende visie op de fysieke leefomgeving van Smallingerland. De visie is opgesteld vanuit brede maatschappelijke vraagstukken op het gebied van economie, wonen, duurzaamheid, voorzieningen, mobiliteit, landschap, gezondheid en inclusiviteit. De omgevingsvisie is het kompas voor de gemeentelijke inzet van de komende jaren. En belangrijk voor de afweging van plannen vanuit de samenleving. Met de omgevingsvisie streven we ernaar dat Smallingerland in 2040 een gemeente is waar inwoners gezond kunnen leven en zich veilig kunnen voelen. Ook willen we dat Smallingerland een aantrekkelijke gemeente is waar voldoende werk is voor iedereen. Om dit te bereiken sturen we binnen het Fysiek Domein, met het programma Omgeving, op een goede samenhang tussen verschillende projecten, visies en activiteiten. We baseren ons hierbij op de doelen en visies uit de omgevingsvisie. De programmabegroting Fysiek Domein is daarom ingedeeld op basis van de vier doelen uit de omgevingsvisie, de verbindende doelstelling van bereikbaarheid en het leidende principe van duurzaamheid. Leidende principes In de omgevingsvisie staan drie leidende principes. Deze principes zijn de basis voor alle ontwikkelingen binnen het Fysiek Domein. De leidende principes zijn, duurzaam, inclusief en identiteit.

Het leidend principe Duurzaamheid is uitgewerkt in het programma Duurzaamheid. Opgaven Op basis van de leidende principes zijn de volgende doelen vastgesteld in de omgevingsvisie: - Versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied; - Versterken van Drachten als stad voor innovatieve maakindustrie; - Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen; - Versterken van de kwaliteit van het buitengebied; - Verbindende doelstelling van bereikbaarheid. Kosten uitvoering Omgevingsvisie In 2022 heeft het college het Programmaplan van het programma Omgeving vastgesteld. Met het programma omgeving geeft het College uitvoering aan de omgevingsvisie. Met een programmatische aanpak sturen we doelgericht op voortgang, integraliteit en het afmaken van projecten. Kortom, het programma geeft richting en focus in het dagelijks werk. In de Omgevingsvisie is een stevige ambitie neergelegd. Het afgelopen jaar is gebleken er voor verschillende opgaven budget nodig is om kansen die zich voordoen verder te kunnen brengen richting concrete projecten die bijdragen aan de ambitie. Ontwikkelbudget voor bijvoorbeeld onderzoeken en afgebakende adviesopdrachten waarvoor de specifieke expertise niet intern beschikbaar is en/of in gezamenlijkheid met samenwerkingspartners processen worden gefinancierd.

Ontwikkelbudget dat ertoe leidt dat we flexibel in kunnen spelen op de actualiteit.

42

Programmabrede ontwikkelingen

Voor het programma fysiek domein zijn er twee nieuwe budgetten die het hele programma betrekken.

Jurist handhaving en vergunningverlening VTH

Er komen steeds meer juridische werkzaamheden op het gebied van vergunningen en handhaving bij team VTH. Voorbeelden zijn bibob toetsing, afhandeling Wet Open Overheid verzoeken (WOO), procesvertegenwoordiging in bezwaarprocedures en passend contact gesprekken. Wanneer deze juridische werkzaamheden niet worden uitgevoerd dan leidt dit tot langere doorlooptijden, aansprakelijkheid, meer klachten en (gegronde) bezwaren en daarmee hogere kosten. Op dit moment werkt er 1 fte handhavingsjurist voor VTH. Aangezien de werkzaamheden structureel zijn, is uitbreiding van de huidige formatie nodig.

Werkvoorbereider Kunstwerken team OBG De werkvoorbereider Kunstwerken is verantwoordelijk voor de uitvoering en begeleiding van het onderhoud en vervanging van de gemeentelijke civiele kunstwerken. Onderhoud en vervanging van kunstwerken is onderdeel van het Kapitaalgoederen beheer. Deze functie wordt vanaf 2026 structureel opgenomen in de begroting. Voor 2025 is nog incidenteel geld beschikbaar.

Beheerder Speeltoestellen

Er zijn wettelijke verplichtingen voor beheer van speeltoestellen. Dan gaat het om regels voor o.a. installatie, montage, inspectie en onderhoud en het voorzien van opschriften (Warenwetbesluit attractie- en speeltoestellen). Doel van deze wetgeving is dat bij gebruik van de speeltoestellen er geen gevaar is voor de gezondheid of veiligheid van personen. De bestaande capaciteit van 1 fte is onvoldoende om de circa 1300 speeltoestellen in de gemeente Smallingerland te inspecteren en te onderhouden. De uitbreiding met minimaal 1 fte is vereist om de veiligheid van speeltoestellen te kunnen garanderen.

Verlagen budget economische agenda

Door het budget voor de economische agenda met € 75.000 te verminderen resteert er van de in de begroting 2023 aangevraagde en gekregen extra middelen nog € 225.000 structureel om onze ambities te realiseren.

Verhogen parkeeropbrengst 2,5%

We stellen voor om de parkeertarieven bovenop de indexstijging van 2,7% met 2,5% extra te laten stijgen in 2025.

Opbrengsten plaatsen reclamezuil A7

Door het plaatsen van een reclamezuil bij de A7 verwachten we een meerjarig contract af te kunnen sluiten met een adverteerder. Naar verwachting levert dit jaarlijks € 75.000 op. Incidenteel is een investering van € 50.000 nodig om de zuil aan te schaffen.

Verhoging van liggelden

Door het verhogen van liggelden, kunnen extra inkomsten worden gegenereerd. Dit vereist wel dat de voorzieningen op peil zijn, dat het proces goed wordt geregeld en de tarieven vergelijkbaar zijn met andere gemeenten in Fryslân.

Begroting 2025

Beheer en onderhoud openbare ruimte/kapitaalgoederen

Op het totaal van beheer en onderhoud van onze kapitaalgoederen kan een besparing gerealiseerd worden waarbij nog steeds voldaan wordt aan het niveau van sober en doelmatig.

Duurzaamheid Door de subsidies voor duurzaamheid vanuit het Rijk kan een deel van de beschikbaar gestelde middelen afgeraamd worden zonder de ambitie terug te brengen. Wij investeren vanaf 2025 in maatregelen uit het klimaatadaptatieplan zodat in 2050 de gebouwde omgeving van Smallingerland zo is ingericht dat het de weersextremen kan opvangen. Daarmee is de kans op wateroverlast, hittestress en droogte tot een acceptabel niveau beperkt en daarmee behouden wij een prettig leefklimaat voor mens en dier. Verder is de dalende trend voor wat betreft de biodiversiteit omgebogen in een stijgende lijn.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel een overzicht van kosten van het nieuw beleid en de verwachte besparingen van de Ombuigingsmaatregelen. Bedragen * €1.000 Naam 2025 Structureel Nieuw beleid Jurist handhaving en vergunningverlening VTH 50 Beheerder Speeltoestellen 67 Subtotaal nieuw beleid

117

Ombuigingsmaatregelen Verlagen budget economische agenda Verhogen parkeeropbrengst 2,5% per jaar Opbrengsten plaatsen reclamezuil A7 Verhogen van liggelden Beheer en onderhoud openbare ruimte Duurzaamheid

-75 -80 -75 -50 -122 -200

Subtotaal Ombuigingsmaatregelen

-602

Totaal

-485

44

Wat mag het kosten

In de onderstaande tabel het totaal aan baten en lasten plus de toevoegingen en onttrekkingen uit de reserve. In bijlage d van de begroting zijn de baten en lasten per taakveld opgenomen. Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

Begroting 2024 35.362 -69.723 -34.361 32.688 -20.450 -22.123

Bedragen * €1.000 Begroting 2025 33.321 -60.619 -27.298 2.014 0 -25.284

Verplichte beleidsindicatoren Indicator Omvang huishoudelijk restafval [kg per inwoner] Percentage bekende hernieuwbare elektriciteit [%] Gemiddelde WOZ-waarde [*€1.000] Nieuw gebouwde woningen [per 1.000 woningen] Demografische druk [%] Gemeentelijke woonlasten éénpersoonshuishouden [€] Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishouden [€]

Small 2022 126

NL 2022 148

Small 2023

NL 2023

17

34

234 4,2

Small NL 2024 2024

317 9,3

276

368

78,8 869

70,3 823

78,8 873

70,3 860

78,9 915

911

905

915

942

959

70,4

Begroting 2025

Aanvullende beleidsindicatoren Wat willen we bereiken

Hoe meten we dat?

Toevoegen 1.500 woningen in de periode 2021-2030 Het verbeteren van de isolatie van slecht geïsoleerde woningen met een lage WOZ waarde Subsidie regenwaterbenutting

Aantal gerealiseerde woningen

Subsidie groene tuinen Subsidie groene daken Vergroening schoolpleinen Operatie Steenbreek

Aantal subsidieaanvragen en uitgevoerde maatregelen worden bijgehouden Aantal huishoudens die subsidie voor een systeem voor regenwaterbenutting aanvragen aantal m2 tuinvergoening aantal m2 groene daken Aantal groene schoolpleinen Aantal groenmarkten Tuinadviezen van tuinambassadeurs Buurtvergroeningsprojecten

Stand 2024 471

Doel 2025 861

Doel 2028 1500

20

100

900

10

40

3.000 9.000 2 4 50 4

7.500 22.500 10 10 125 10

1.500 4.500 1 2 25 2

Verbonden partijen Hieronder een overzicht van de verbonden partijen voor het programma fysiek domein. Naam Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) HuisVuilCentrale Afvalsturing Friesland (OMRIN) Bedrijvenpark Drachten Azeven Stichting Vliegveld Drachten Recreatieschap Marrekrite Sociale werkvoorziening Fryslân

Caparis NV

46

Wat doet deze organisatie Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven. Duurzaam afvalbeheer. Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval. Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven. Exploitatie van vliegveld Drachten. Beheer en onderhoud van aanlegvoorzieningen in het buitengebied. Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet sociale werkvoorziening en opdrachtgever voor Caparis NV. Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening.

3.1 Stad Drachten Wat willen we bereiken? Versterken van de regiopositie van Drachten

Samen met onze partners zorgen we ervoor dat bestaande aantrekkelijke en ruim opgezette woongebieden en verbindingen breed worden uitgedragen. Daarnaast zorgen we ervoor dat goede reclame voor onze stad als een innovatieve, open en ambitieuze stadsregio heeft geleid tot het aantrekken van nieuwe inwoners en bezoekers.

Drachten als stad met een eigentijds hart verbonden met de Friese Meren

In 2040 is het stadshart Drachten veranderd in een gebied waar het levendig en uitnodigend is. Zowel voor inwoners van de gemeente, als voor bezoekers en mensen die er werken. De versterking van het voorzieningenniveau in het centrum draagt positief bij aan de Noordelijke regio als geheel. Het wonen in het centrum is gestimuleerd. Dit geldt zowel voor jongeren en studenten als voor ouderen en expats. Drachten staat in 2040 bekend als de oostelijke poort van de Friese meren. En als uitvalsbasis of entree naar andere waardevolle gebieden in Fryslân en binnen de regio. Juist in Drachten ligt de verbinding tussen de Friese meren en de Friese Wouden. Drachten ligt tussen twee beschermde gebieden (nationaal park de Alde Feanen en nationaal landschap Noardlike Fryske Wâlden). Ook ligt Drachten op de overgang naar het landschap met bossen en buitenplaatsen aan de zuidzijde van de gemeente.

Drachten als plek voor aantrekkelijke en moderne werklocaties met daarbij behorende voorzieningen

In 2040 heeft Smallingerland maximaal ingespeeld op de groeiende vraag naar goede plekken om te werken. Deze opgave uit de Omgevingsvisie Smallingerland wordt uitgevoerd vanuit het programma Economie en de actieagenda economie.

Drachten als stad die zich op regionaal niveau onderscheidt met kunst, cultuur en sport In 2040 onderscheidt Drachten zich op regionaal niveau sterker met kunst, cultuur en sport.

Wat gaan we daar voor doen? Gebiedsprogramma centrum

In 2023 is een bedrag van € 101 miljoen (prijspeil 2023) berekend voor niet-rendabele uitgaven binnen het Gebiedsprogramma van het centrum van Drachten. De meeste besluiten van de raad over de daadwerkelijke besteding van dit geld worden verwacht tussen 2025 en 2028. Gedurende die tijd zal gezocht moeten worden naar financiering voor deze uitgaven. Voor de volgende fase van investeringen in het centrum reserveren we kapitaallasten om investeringen ter hoogte van € 20 miljoen te kunnen realiseren. Het gaat hier onder andere om investeringen in Vogelzang als nieuw brongebied voor ons winkelcentrum. Daarvoor is een subsidie aangevraagd van € 5 miljoen vanuit de Impulsaanpak winkelgebieden, een subsidieregeling van de rijksoverheid.

Begroting 2025

Gebiedsontwikkeling Leerpark

Gemeente Smallingerland werkt samen met de onderwijsinstellingen CSG Liudger en Firda en het Sportcentrum Smallingerland aan 'Leerpark Drachten', een campusgebied met een multifunctionele en geïntegreerde omgeving, die zowel ruimtelijk als sociaal de instellingen onderling en met de wijk verbindt. Dit campusterrein aan de Splitting is de afgelopen jaren al flink onderhanden genomen. Gebouwen van Firda en Liudger zijn gesloopt en herbouwd, er zijn wandelpaden aangelegd en er is meer ruimte gemaakt voor groen. Deze veranderingen vormen tezamen aanleiding voor hoe we het campusterrein nog meer kwaliteit kunnen geven. Daarvoor maken we een plan waarbij we o.a. kijken hoe het gebied aantrekkelijker, veiliger en toegankelijker kan worden. De totstandkoming van het nieuwe ‘Leerpark Drachten’ vraagt om een integrale aanpak. Niet alleen de grondeigenaren, maar ook omwonenden, recreanten en sportliefhebbers verdienen hier hun plek. Huidige en toekomstige gebruikers denken mee. Met input vanuit de wijken de Wiken en de Venen, de scholen en het sportcentrum vormen we nieuwe richtlijnen voor het campusterrein. Op basis van de voorverkenning in 2024 dient in 2025 een gemeenschappelijk gedragen integrale gebiedsvisie met Firda, CSG Liudger en Sportbedijf Drachten tot stand te komen. Participatie door stakeholders c.q. omwonenden maakt hier onderdeel van uit.

Naast een masterplan wordt ook gewerkt aan een samenwerkingsovereenkomst, uitvoeringsplan, businesscase en programma van daden. Na een go-no go moment gaan we over tot uitvoering en het opstellen van een beheervisie met vastgelegde afspraken.

Lelylijn In november wordt een besluit genomen over de Lelylijn. Bij een positief besluit start de MIRTverkenning. Afgelopen jaar hebben wij actief bijgedragen aan de projectorganisatie. Deze actieve betrokkenheid zorgde ervoor dat we aangehaakt waren bij de actualiteit en zo Smallingerland goed konden vertegenwoordigen. We verwachten voor volgend jaar deze capaciteit te kunnen leveren. Bij een positief besluit in november, zal een nieuwe fase starten. Momenteel wordt verkend wat dit betekent voor de regionale projectorganisatie en dus ook voor de betrokkenheid van Smallingerland. Dit kan leiden tot een verzoek voor een financiële bijdrage en extra capaciteitsvraag. Op dit moment is onvoldoende bekend om hier een inschatting van te maken. Overigens heeft de raad in 2022 middelen beschikbaar gesteld. Deze zijn voldoende om ook volgend jaar de huidige inzet te kunnen continueren. In de loop van 2025 komen we met een raadsvoorstel over de financiële bijdrage vanaf 2026.

Waterfront Drachten

Doel van de ontwikkeling van Waterfront Drachten is om het water bij Drachten beter zichtbaar, beleefbaar en bereikbaar te maken voor bezoekers en eigen inwoners, zowel de water- als de landrecreant. De belangrijkste maatregelen zijn: 1. Het realiseren van een Waterfront, gericht op meer vaarwater bij Drachten, waarbij het Gaastereiland en het Buitenstvallaat (Skûtsjewerf) een aantrekkelijk gezicht van Drachten aan het water vormt. 2. Het realiseren van een fiets-veerpontverbinding Drachten-west. 3. Het ontwikkelen van een hoogwaardige Parkhaven aan de Drachtstervaart die aansluit op het Slingepark (Piipbrêge) nabij het centrum.

Oudega aan het Water

Dit bestaat uit de deelprojecten Zuivelfabriek terrein, Waterfront Oudega en het meer bij Oudega. In 2025 worden de volgende resultaten verwacht: - Oplevering van het dorpsplein bij de haven

48

- Afbouw van de 5 woonarken (privaat) - Mogelijk: start van de bouw van horeca en recreatieve verblijven - Fase 1 werkzaamheden uitvoering Meer Het project kan naar verwachting worden uitgevoerd binnen de beschikbare financiële kaders.

Realiseren van een fiets-veerpontverbinding en belevingsplekken De fiets-veerpontverbinding Drachten-west vormt een belangrijk onderdeel van de realisatie en verdere ontwikkeling van het Waterfront Drachten. Door de ligging van de route langs openbare oevers wordt de stadsrand ontsloten en wordt het water beleefbaar. De route verbindt niet alleen de noord- en de zuidoever aan weerszijden van het Gaasterdiep, maar ook verschillende belevingsplekken met elkaar. De plannen voor invulling van deze plekken zijn in het voorjaar van 2024 in een inloopbijeenkomst gepresenteerd. Nu het tracé van het fietspad obstakelvrij en de technische uitwerking grotendeels gereed is, worden ruimtelijke procedures voorbereid. De start van de uitvoering is voorzien aan het begin van 2025.

Aanleggen van passantenhaven Parkhaven aan de Drachtstervaart

De aanleg van Parkhaven aan de Drachtstervaart, op een zichtlocatie langs de Zuiderhogeweg, zorgt voor een uitnodigende passantenhaven op een knooppunt van wandel-, fiets- en vaarwegen. De ontwikkeling van de horecafunctie in Parkhaven wordt in samenwerking met een geïnteresseerde partij uitgewerkt. De uitvoering van de civiele werkzaamheden zijn in 2024 nagenoeg afgerond. De werkzaamheden voor aansluiting van de haven op de omliggende infrastructuur is in voorbereiding.

Toekomst Vliegveld Drachten

Op 14 november 2023 is door de raad besloten dat de plannen vanuit het kader 'Toekomst Vliegveld Drachten' haalbaar en realiseerbaar zijn. Dit betekent dat voor de komende 50 jaar het terrein van Vliegveld Drachten gebruikt kan worden als vliegveld op basis van een nieuwe erfpachtovereenkomst tussen de gemeente en de Stichting Vliegveld Drachten, die exploitant is van het vliegveld. In 2024 wordt er een nieuwe governance structuur (bestuursstructuur) gerealiseerd voor Vliegveld Drachten. Daarnaast zal de planologische procedure opgestart worden om de plannen van de initiatiefnemers mogelijk te maken. Vanaf 2025 zal Vliegveld Drachten op afstand van de gemeente komen te staan en zal zij enkel de bloot eigenaar van het vliegveldterrein zijn.

Nieuwbouw zwembad De Welle

Er is een besluit genomen voor een onderzoek naar verdere verduurzaming en daar heeft de raad positief over besloten. Op 20 december 2024 wordt het bouwkundige deel van De Welle opgeleverd. Daarna volgt het inhuizen door het Sportbedrijf. Dit is de fase tussen bouwkundige oplevering en ingebruikname van het pand na verhuizing. De verwachting is dat het zwembad medio januari 2025 in gebruik kan worden genomen. Dan is een groot deel van het parkeerterrein ook gereed, maar nog niet helemaal afgerond. Het project is medio 2025 geheel gereed en in gebruik.

Meerwaardetraject Sportlaan

Voor de Sportlaan is samen met de verenigingen en bedrijven een meerwaardepakket opgesteld. De onderwerpen raken met name de inrichting van de openbare ruimte en hebben een verbindend karakter. De belangrijkste thema's zijn verkeer, sociale veiligheid, duurzaamheid, bewegen en groen. De kosten om het gehele pakket te realiseren worden momenteel ingeschat op 1,85 miljoen euro. Het college heeft besloten een versobering door te voeren.

Begroting 2025

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Omgevingsvisie Smallingerland.pdf  240612_Gebiedsprogramma centrum Drachten_deel 1 (2).pdf  Visie rapport centrum Drachten.pdf  240612_Gebiedsprogramma centrum Drachten_deel 2 (2A).pdf  240612_Gebiedsprogramma centrum Drachten_deel 2 (2B).pdf

50

3.2 Maakindustrie Wat willen we bereiken? Vernieuwende, innovatieve en schone maakindustrie

De hoogwaardige technische industrie is een belangrijke motor voor de werkgelegenheid en de economie in Smallingerland. In toenemende mate wordt deze positie erkend in heel NoordNederland. We hechten er belang aan dat we de positie van Drachten in dit noordelijk netwerk vasthouden en de komende jaren verder uitbouwen. Zodanig dat Drachten het centrum blijft van dit netwerk. Wanneer door het 'vliegwiel'-effect de ontwikkeling van deze sector succesvol verder op gang wordt gebracht, geeft dit een stimulans aan de leefomgeving van de inwoners van Drachten en de dorpen van Smallingerland. Niet alleen in termen van werkgelegenheid, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van voorzieningen, onderwijs, woningen en vervoer.

Wat gaan we daar voor doen? Programma Economie

Deze opgave uit de omgevingsvisie wordt uitgevoerd vanuit het programma Economie en de actieagenda economie. De actiepunten zijn vermeld onder programma economie.

Begroting 2025

3.3 Wijken en dorpen Wat willen we bereiken? Woningen voor iedereen

Voor iedereen een mooie en passende plek om te wonen.

Verbeteren omgevingskwaliteit gebouwde omgeving en openbare ruimte

In 2040 hebben de gebouwde omgeving en de openbare ruimte in de dorpen en wijken minimaal de bestaande kwaliteit behouden. In bepaalde gebieden zetten we in op extra kwaliteit.

Wat gaan we daar voor doen? Opstellen van een volkshuisvestingsprogramma

Het coalitieakkoord geeft aan dat er meer, sneller en voor alle doelgroepen in Smallingerland gebouwd moet worden. Daarom wordt gekeken naar mogelijkheden voor versnelling en naar meer locaties voor woningbouw. De acties gericht op woningbouw sluiten aan bij de afspraken in de Regionale woondeal Zuidoost Fryslân (april 2023) waarin gemeenten, provincie Fryslân en het Rijk samenwerken om sneller te bouwen, meer betaalbare woningen te realiseren en gezamenlijk knelpunten aan te pakken. De gemeente Smallingerland heeft toegezegd minimaal 1.230 woningen toe te voegen in de periode 2023 tot en met 2030. In 2024 vindt herijking van de woondeal plaats. Voor de provincie Fryslân is er een extra woningbouwopgave van 3.000 woningen, die nog verdeeld moet worden over de regio's/gemeenten. Eind 2024 moet de herijking rond zijn en is duidelijk welke extra opgave Smallingerland krijgt. Dit betekent ook een extra sociale huuropgave en een herijking van het convenant met de woningcorporaties. De actuele stand van zaken en planning van de woningbouwplannen wordt nauwgezet bijgehouden, zodat hierop gestuurd kan worden. De gemeenteraad wordt twee keer per jaar geïnformeerd over de stand van zaken van de realisatie van de woningbouwambities. In 2025 wordt het Volkshuisvestingsprogramma 2025-2035 opgesteld.

Gemeenten zijn vanuit de Omgevingswet verplicht in 2026 een Volkshuisvestingsprogramma te hebben. Het vervangt de huidige Woonvisie 2020-2025. Het Volkshuisvestingsprogramma omvat beleid voor onder andere de gemeentelijke woningbouwopgave, de benodigde ontwikkeling van nieuwe en bestaande woningvoorraad, ouderen en aandachtsgroepen, stedelijke vernieuwing, samenstelling woningvoorraad, toetsingskader voor nieuwe initiatieven en monitoring. Het Volkshuisvestingsprogramma is een bevoegdheid van het college. Eind 2025 vindt besluitvorming plaats. De gemeenteraad wordt betrokken via informatie- en consultatiebijeenkomsten, op verschillende momenten in het proces.

Uitvoeren van het woningbouwprogramma

De gemeente bereidt woningbouwprojecten voor en zorgt dat die uitgevoerd worden. Zowel in de kernen/wijken als op uitleglocaties, en van grote woningbouwprojecten tot begeleiding van kleine particuliere initiatieven.

52

Grotere woningbouwprojecten in de gemeente zijn Vrijburgh fase 2 en Vrijburgh fase 3 (beide ongeveer 150 woningen). In Vrijburgh 2 wordt in twee deelgebieden al gebouwd. Het laatste deelgebied komt in 2025 in ontwikkeling. Met Vrijburgh 3 wordt een bijzondere en een aantrekkelijke wijk gecreëerd binnen het bestaande groen met een opvallend innovatief en duurzaam karakter en een eigenzinnige beleefkwaliteit. Ook wordt het een kindvriendelijke wijk zonder doorgaande wegen, met veel doorgaande wandel- en fietspaden en met speelvoorzieningen. Met de ontwikkeling van Vrijburgh 3 wordt de behoefte ingevuld aan nieuwe woonvormen die er tot nu toe nog niet zijn in de gemeente. Het gaat dan om duurzame en creatieve oplossingen, bijvoorbeeld klein wonen, maar ook andere (collectieve) woonvormen voor verschillende doelgroepen. Circulaire woningbouw wordt actief gestimuleerd. Na vaststelling van het plan eind 2024, kan de grond bouwrijp worden gemaakt en de verkoop worden gestart. Daarnaast werken we aan de Ontwikkelstrategie om meer dan 700 woningen te realiseren op diverse inbreidingslocaties in met name Drachten en enkele locaties in de dorpen. Op de locaties worden vooral betaalbare woningen voor starters/jonge huishoudens en senioren gerealiseerd. De Ontwikkelstrategie heeft een subsidie van € 6,3 miljoen gekregen uit de landelijke regeling Woningbouwimpuls.

Dat is bedoeld om met tempo meer betaalbare woningen te bouwen. Een deel van de woningen uit de Ontwikkelstrategie betreft sociale huur. In een convenant zijn afspraken gemaakt met woningcorporaties Accolade en WoonFriesland om binnen de Ontwikkelstrategie 300 sociale huurwoningen te bouwen. Twee locaties van de Ontwikkelstrategie zijn al gerealiseerd en op zes locaties wordt in 2025 gebouwd. Een groot deel van de locaties is in voorbereiding en hiervoor worden in 2025 de bouwenveloppen vastgesteld, de omgevingsplanprocedure opgestart en/of doorlopen. In de Ontwikkelstrategie zijn een aantal woningbouwlocaties in de wijk De Swetten, zie hiervoor 'Ontwikkeling De Swetten'. De woningbouwontwikkeling in de dorpen vindt plaats naar aard en omvang. We gaan voor de dorpen waar grotere aantallen woningen zijn gepland, zoals Boornbergum, Oudega en Opeinde, uit van een gebiedsgerichte aanpak op basis van het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief. We doen dit in samenhang met het op te stellen Volkshuisvestingsprogramma.

Meerjarige prestatieafspraken met woningcorporaties en huurdersvereniging

Jaarlijks worden prestatieafspraken gemaakt met de woningcorporaties en de huurdersvereniging op onder andere de thema's betaalbaarheid, beschikbaarheid, kwaliteit, wonen en zorg, en duurzaamheid. Daarnaast hebben we meerjarige prestatieafspraken voor de periode 2020-2025. Met de komst van het Volkshuisvestingsprogramma 2025-2035 in 2025 willen we nieuwe meerjarige prestatieafspraken maken. Daarmee kijken we vooruit zodat we voor de (middel)langere termijn afspraken kunnen maken. Deze worden elk najaar uitgewerkt in concrete jaarafspraken.

Begroting 2025

Ontwikkeling de Swetten

In 2024 is, na een intensief participatietraject, voor de wijk De Swetten (locaties It Ambyld, De Swetten, De Swetten (Kuiperssingel), De Zanding, De Geeuw, De Utwyk en De Brekken) het Eindadvies van de Ruimtelijke Verkenning opgeleverd. Op 18 juni 2024 heeft de gemeenteraad besloten het college opdracht te geven om de transformatie van de ontwikkellocaties en de openbare ruimte voort te zetten met het in het Eindadvies opgenomen voorkeursscenario als richtinggevend kader. Hierbij wordt gestreefd naar een groot speelveld aan de oostzijde van de wijk. In lijn hiermee wordt voor elke locatie zo spoedig mogelijk, maar deels ook gekoppeld aan de oplevering van het MFC op de locatie It Heechhof, de omgevingsplanprocedure doorlopen. Voor de afzonderlijke woningbouwlocaties worden grondexploitaties opgesteld en hierbij loopt dekking van het tekort via de Woningbouw Impuls subsidie die de gemeente van het Rijk heeft ontvangen. De investeringen in de openbare ruimte zijn tot nu toe niet voorzien in andere budgetten.

Opstellen nieuw beleid omgevingskwaliteit

Het welstandbeleid is verouderd en past niet meer bij de huidige opgave in Smallingerland. Ook moet het beleid vernieuwd worden vanwege de Omgevingswet. De gemeente stelt daarom een nieuwe nota omgevingskwaliteit op. Dit zorgt ervoor dat ruimtelijke procedures en vergunningstrajecten sneller kunnen worden afgerond. De nieuwe nota omgevingskwaliteit zit in de afrondende fase. De implementatie vindt plaats in 2025.

Opstellen van ontwerpkaders openbare ruimte

De woonwijken van Drachten en de dorpen hebben een kwalitatief mooie openbare ruimte. Het wonen wordt erg gewaardeerd en de woon- en leefomgeving moet hier bij passen. In de omgevingsvisie is als doel opgenomen om de aantrekkelijkheid te vergroten. Ruimte voor ontmoeting en sociale binding, goed bereikbaar, klimaatadaptief en met een goede ruimtelijke kwaliteit. We werken aan het opstellen van ontwerpkaders voor de openbare ruimte. Hiermee worden doelstellingen vertaald naar concrete richtlijnen. Een raadsvoorstel wordt eind 2024 / begin 2025 aan de gemeenteraad voorgelegd.

Wijkgerichte rioolvervanging De gemeente staat voor een omvangrijke vervangingsoperatie van het rioleringsstelsel in zes wijken. Drachten is door de vestiging van Philips in de jaren '50-'60 snel gegroeid. De wijken die destijds zijn ontstaan, zijn nu al 60 tot 70 jaar oud. Een rioleringsstelsel heeft doorgaans een levensduur van ongeveer 60 jaar. Dit betekent dat de riolering in deze wijken de komende 12 jaar moet worden vervangen. Op basis van uitgebreide rioolinspecties is vastgesteld dat het om de volgende wijken gaat in volgorde van vervangingsurgentie: • De Venen • De Wiken • De Bouwen • De Singels • De Drait • De Haven Hierdoor zal in de komende 12 jaar maar liefst 141 kilometer riool in de wijken worden vervangen. De vijf woonwijken tellen gezamenlijk ongeveer 17.000 inwoners. Dit betekent dat circa 25% van de inwoners van Drachten de komende jaren met deze vervangingsoperatie te maken krijgt. Het vervangen van de riolering biedt een unieke kans om door herinrichting de leefomgeving in deze wijken opnieuw vorm te geven en onze ambitie voor een hoogwaardige leefomgeving te verwezenlijken.

54

Deze uitvraag maakt onderdeel uit van de wijkaanpak maar richt zich in dit onderdeel enkel op de financiële consequenties voor de rioolvervanging en niet op de andere beleidsambities.

Herinrichting openbare ruimte bij wijkgerichte rioolvervanging

In de komende tien jaar zal 141 kilometer riool worden vervangen in zes wijken van Drachten. Deze wijken, ontstaan in de jaren '50-'80, hebben rioleringen die nu al 60 tot 70 jaar oud zijn. Het vervangen van de riolering is een omvangrijk project waarbij de weg volledig wordt heringericht. Dit biedt een unieke kans om het hele profiel, van tuin tot tuin, te herinrichten en zo de leefomgeving in deze wijken opnieuw vorm te geven. Door werk met werk te maken, zetten we aanzienlijke stappen in de ambitie om een hoogwaardige leefomgeving te verwezenlijken, zowel in de vijf woonwijken als op industriegebied De Haven. Uitgangspunt is dat het vervangen van de riolering wordt gedekt uit de rioolheffing. Om het hele profiel te herinrichten is er een extra investering nodig die wordt gedekt uit de algemene middelen.

Beheer kapitaalgoederen

Volgens de notitie ‘Beheer kapitaalgoederen’ wordt bij het beheer en onderhoud van de openbare ruimte als hoofdlijn een sober en doelmatig onderhoudsniveau aangehouden. Uitzondering zijn de vaste planten borders op de rotondes en in het centrum. Dit is ons visitekaartje voor wie de stad binnen rijdt. Daarom is voor deze borders gekozen voor een hoger onderhoudsniveau. De uitwerking/financiële vertaling hiervan staat in de paragraaf Kapitaalgoederen. Bij de realisatie van nieuwe kapitaalgoederen en de reservering van bijbehorende budgetten, reserveren we ook budgetten voor beheer en onderhoud. Deze budgetten worden elk jaar in de Kadernota in een overzicht opgenomen voor het betreffende begrotingsjaar.

Areaaluitbreiding openbare ruimte jaar 2025 Jaarlijks worden allerlei projecten gerealiseerd waardoor er meer openbare ruimte komt die door de gemeente moet worden onderhouden. Zoals in de notitie Beheer Kapitaalgoederen 2023-2026 is vastgelegd, wordt jaarlijks in de begroting de verwachte toename van beheerkosten voor de openbare ruimte opgenomen. De toename van beheerkosten voor groen, water, bestrating, meubilair en openbare verlichting is geraamd op € 175.000,- structureel. Per begrotingsjaar wordt in de Kadernota een overzicht gemaakt voor de verwachte toename van beheerkosten voor de openbare ruimte door areaaluitbreiding. Per jaar zullen de structurele kosten oplopen naar gelang er meer openbare ruimte wordt toegevoegd aan het gemeentelijk areaal.

Verhogen onderhoudsbudget openbare ruimte

Een aantal bestekken voor het onderhoud van de openbare ruimte moeten in 2024 opnieuw worden aanbesteed. Gelet op de prijsontwikkeling van de afgelopen jaren is het onvermijdelijk dat deze aanbestedingen leiden tot hogere inschrijvingen dan nu. Uitgaande van 10% prijsstijging dienen de onderhoudsbudgetten van in totaal circa € 3 miljoen, structureel met € 300.000 verhoogd te worden.

Verbeteren van recyclen afval Het Uitvoeringsprogramma VANG-HHA 2021- 2025 heeft als doel om in lijn met de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen, de kwaliteit van de ingezamelde huishoudelijke afvalstromen te verhogen en daarmee de recycling te verbeteren.

Begroting 2025 Belangrijkste doelstellingen voor de gemeente zijn: - Het nog beter scheiden van restafval. Twee derde van het huishoudelijk afval bestaat uit waardevol, recyclebaar materiaal. Te grote hoeveelheden hiervan belanden in de verbrandingsoven. - Het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen. Vervuiling en de aanwezigheid van stoorstoffen zorgen ervoor dat de deelstromen die gescheiden worden ingezameld niet optimaal zijn. - Het vergroten van de bewustwording bij huishoudens van hun afvalproductie en wat met het afval gebeurt in de keten. De openbare ruimte is van en voor onze inwoners, van de stoep tot aan de bezemwagen die hem schoon maakt. Niet iedereen voelt dat zo en dat is jammer. Daarom zetten we in op bewustwording. Dat doen we door vaker tastbaar te maken dat de inspanningen die we leveren, de materialen die we daarbij gebruiken en het resultaat dat we bereiken, van en voor onze inwoners is.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave wijken en dorpen Onderwerp Incidenteel Ontwikkeling de Swetten Structureel Wijkgerichte rioolvervanging Herinrichting openbare ruimte bij wijkgerichte rioolvervanging Areaaluitbreiding openbare ruimte jaar 2025 Verhogen onderhoudsbudget openbare ruimte Totaal

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam  Bijlage - Notitie Beheer Kapitaalgoederen 2023-2026 (1).pdf  Woonvisie Smallingerland definitief 6 oktober 2020.pdf

56

Bedragen * €1.000 2025 250

473 244 175 300 1.442

3.4 Buitengebied Wat willen we bereiken? Het realiseren van een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied

Ons goud is ons buitengebied. Een landschap waarin de geschiedenis afleesbaar is. Het buitengebied van Smallingerland speelt een grote rol in de aantrekkingskracht van de gemeente om te wonen, werken en te recreëren. In Smallingerland zetten we in op een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied met ruimte voor ondernemen in onder meer de agrarische en recreatieve sector. Dat betekent een gezonde bodem, gezonde lucht, een gezonde waterkwaliteit, dierenwelzijn en aandacht voor biodiversiteit. En dat in een afwisselend en toegankelijk landschap.

Wat gaan we daar voor doen? Opstellen van een Ruimtelijk Ontwikkelperspectief

De eerste fase van het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) heeft geresulteerd in een inventarisatie van ruimtevraagstukken die in de komende jaren in Smallingerland gaan spelen. De resultaten van deze fase worden uitgewerkt in een programma dat als leidraad zal worden gehanteerd bij de beoordeling van nieuwe initiatieven zoals die bijvoorbeeld op de intake-tafel worden besproken. In het programma zullen deelgebieden met specifieke kenmerken worden geïdentificeerd. Per deelgebied worden ontwikkelprincipes geformuleerd die richting geven aan toekomstige ruimtelijke keuzes. Deze ontwikkelprincipes zullen aangevuld worden met globale kaartbeelden. Dit hangt samen met het Uitvoeringsperspectief Buitengebied waarin we vastleggen hoe we onze ambitie uit de omgevingsvisie realiseren. De huidige situatie is inmiddels in kaart gebracht en er is een uitvoeringsperspectief voor de gewenste situatie opgesteld. Dit wordt uitgewerkt in een uitvoeringsprogramma dat richting geeft aan de ontwikkelingen in ons buitengebied. Dat is voor onze eigen opgave van belang, maar ook als toetsingskader voor initiatieven van derden. Gemeenteraad, inwoners en belanghebbenden hebben een belangrijke bijdrage in de totstandkoming van het perspectief.

Verbeteren van het gebied de Hegewarren De uitwerking van de variant 'Open en Natuurlijk' versterkt nadrukkelijk de verbinding van Drachten met de Friese Meren. De gemeente neemt proactief deel aan de voorbereidingen voor de gebiedsontwikkeling Hegewarren en ziet hierin kansen voor Smallingerland. Ongeveer de helft van het gebied is aangekocht. Een belangrijke mededeling is dat het planvormingsproces voor de uitwerking van ‘Open en Natuurlijk’ vertraging oploopt en het voorgenomen bestuurlijke besluitmoment over de planuitwerking opschuift naar medio 2025. Deze stond eerder gepland voor medio 2024. De vertraging is o.a. het gevolg van een flinke onderbezetting binnen het Veenweideprogramma en de projectorganisatie. Dat betekent overigens niet dat we stil gezeten hebben. In 2024 is de Landschapsecologische Systeem Analyse (LESA) afgerond. De LESA geeft inzicht in de werking van het watersysteem, bodem, natuur en haalbaarheid van ‘Open en Natuurlijk’. Ook is een eerste archeologische verkenning uitgevoerd en is de bodemkaart geactualiseerd. Medio 2025 wordt het ontwerpproces afgerond. Daarover informeren we de gemeenteraad op een later moment. Het duurt nog een aantal jaren totdat begonnen wordt aan de uitvoering van het plan ‘Open en

Begroting 2025 Natuurlijk’. In de tussentijd wordt de grond, die de provincie in de Hegewarren heeft aangekocht, voor een deel beschikbaar gesteld voor onderzoek door het Veenweideprogramma. Het onderzoek / de innovaties worden in twee bedrijfsconcepten uitgevoerd: een waterbedrijf en een natuurbedrijf. Deze bedrijven onderzoeken hoe op vernatte veengrond arbeidsefficiënt geteeld en geweid kan worden, welk financieel rendement kan worden behaald en of/waar het vastloopt voor wat betreft beleidskaders. De resultaten uit deze onderzoeken zijn bedoeld om agrariërs binnen het veenweidegebied te helpen de omslag te maken naar werken met een hoger waterpeil.