Bijlage - Begroting 2025 Doorgaan met waarmaken - definitief

Begroting 2025

Oanbiedingsbrief Achte leden fan de gemeenteried fan Smellingerlân, Foar jo leit de begrutting 2025 en de mearjierrerûzing 2026-2028. Dy begrutting is in ferfolch op de Kadernota 2025-2028 én ús mid term review. Yn dat weromsjen op de earste twa jier fan ús bestjoersperioade, dat wy jo yn july fan dit jier stjoerden, konstatearren wy dat wy goed op koers lizze en dat in soad ambysjes út it koälysje-akkoart berikt en wiermakke binne. Dêr binne wy as kolleezje grutsk op, net yn it lêste plak omdat dat ferrint yn goed oparbeidzjen mei jo as ried, ús ynwenners, bedriuwen, ynstellingen, ferieningen en maatskiplike partners en fansels ek mei ús amtlike organisaasje. Trochgean mei wiermeitsjen Mei dat wiermeitsjen wat wy tasein hawwe gean wy troch, ek al bart dat yn in ûnwis finansjeel perspektyf. Nei de ferkiezingen foar de Twadde Keamer is der in nij kabinet kaam. In kabinet dat – lykas wy – foar flinke finansjele útdagingen stiet. In kabinet dat ús en alle oare gemeenten nedich hat en net sûnder ús kin. As gemeente binne wy nammentlik de earste oerheid en dêrmei it meast tichtby foar ús ynwenners. En dêryn dogge wy it goede, foar in part út ús eigen beliedsambysjes wei en foar in wichtich part ek út wetlike ramten fan it ryk wei. Dat dat in soad jild kostet die earder dit jier bliken, doe't wy struktureel miljoenen mear rûzje moasten foar jeugd.

Dat needsake ús om yn de Kadernota dochs noch finansjele oanpassingen te dwaan. Dêrmei is de begrutting 2025 struktureel en reëel slutend, mar foldocht it mearjierrebyld noch net oan ús finansjeel ramt. Yn in apart riedsfoarstel dat jo njonken dy begrutting krije, hawwe wy dêrom oanfoljende maatregels foarsteld om ús finânsjes yn mearjierreperspektyf fierder te ferbetterjen. Wy meitsje ús sterk foar in better finansjeel perspektyf Ut it regearakkoart fan it kabinet docht noch net folle reëel útsjoch bliken op de needsaaklike ekstra middels. Ekstra middels dy't nedich binne om de ekstra maatskiplike opjeften dêr't gemeenten foar stean mooglik te meitsjen. Lykas by oare gemeenten giet it ek by ús om ekstra ynvestearringen yn de iepenbiere romte foar de grutte wenningbou-opjefte, yn de enerzjy-transysje, foar de klimaatadaptaasje, yn de fernijing en renovaasje fan ûnderwiisgebouwen en yn fernijing en renovaasje fan kapitaalguod yn de iepenbiere romte út de jierren sechtich, santich en tachtich. Mar troch de koarting yn 2026 en de needsaak ta ombûgingen, ûntbrekt it ek by ús oan strukturele romte foar de byhearrende ôfskriuwings- en rintelêsten fan dy ynvestearringen. As kolleezje stypje wy de ynspanningen fan de VNG tsjin de koarting op it gemeentefûns.

It kolleezje jout dêrby op ynhâld ynfolling oan de winsken dy't de ried, ûnder mear troch in tal moasjes, utere hat by de behanneling fan de Kadernota. Rjochting it ryk jout it kolleezje dan ek ferskate bestjoerlike sinjalen ôf. Sa hawwe wy yn VFG-ferbân, tegearre mei VGG, op 6 augustus ll. In brief nei kabinet Schoof stjoerd oer de gefolgen fan it ryksbelied foar noardlike gemeenten. Njonken it freegjen fan omtinken foar de tige nuodlike finansjele situaasje fan gemeenten, uterje wy yn dy brief ek soargen oer de gefolgen fan Haachsk belied foar plattelânsgemeenten op trije ûnderwerpen: de regiotoets, it opnij itigjen fan it gemeentefûns en de koarting fan goed 2 miljard op it gemeentefûns. Fierder ûndersykje wy yn it ferlingde fan de moasje fan de VVD wat juridysk mooglik is om in rjochtfeardige útkearing út it gemeentefûns ôf te twingen.

2

Ta beslút wurdt it VNG-bestjoer foarsjoen fan ynsichten út de regio wei yn hjoeddeistige ûntjouwingen, lykas de finânsjes, fia de klankboerdgroep 'VNG vanuit de regio', dêr't wy fia de VFG in sit yn hawwe. Net ôfwachtsje, mar antisipearje op meardere senario's Nettsjinsteande ús ynspanningen en dy fan ús netwurkpartners moatte wy konstatearje dat it mar tige de fraach is oft der yn de maitiidsnota fan it ryk, en dêrmei yn de maaiesirkulêre takom jier, ekstra middels beskikber komme. Dat betsjut dat wy antisipearje moatte op ekstra ombûgingen om by de begrutting fan 2026 oannimlik te meitsjen dat ús finansjeel perspektyf wer slutend wurdt, ek as it ryk net mei ekstra middels oer de brêge komt. Yn it haadstik strategy rjochting begrutting 20262029 ljochtsje wy ta hoe't wy dat dogge. Foardat wy dêrop yngean, jouwe wy in ynlieding op de begrutting 2025, want dat is de begrutting dy't no foarleit. In begrutting dy't foar it earst ek – neffens ús modernisearring planning & control – yn de foarm fan in webside oanbean wurdt. Wy fertrouwe derop dat dizze begrutting foldocht oan de ramten dy't jo steld hawwe. En wy sjogge der dan ek nei út om – út ús rol wei – mei jo ried te praten oer sawol de ynhâld as de foarm fan dizze begrutting. Mei freonlike groetnis,

Boargemaster en wethâlders fan Smellingerlân,

Boargemaster,

Sekretaris,

Jan Rijpstra

Siebren van der Berg

Begroting 2025

Aanbiedingsbrief Geachte leden van de gemeenteraad van Smallingerland, Voor u ligt de begroting 2025 en de meerjarenraming 2026-2028. Deze begroting is een vervolg op de kadernota 2025-2028 én onze mid term review. In die terugblik op de eerste twee jaar van onze bestuursperiode die wij u in juli dit jaar stuurden constateerden wij dat we goed op koers liggen en dat veel ambities uit het coalitieakkoord zijn bereikt en waargemaakt. Daar zijn we als college trots op, niet in de laatste plaats omdat dit in goed samenspel verloopt met u als raad, onze inwoners, bedrijven, instellingen, verenigingen en maatschappelijke partners en natuurlijk ook met onze ambtelijke organisatie. Doorgaan met waarmaken Met dat waarmaken wat we beloofd hebben gaan we door, ook al gebeurt dit in een onzeker financieel perspectief. Na de verkiezingen voor de Tweede Kamer is een nieuw kabinet aangetreden. Een kabinet dat - net als wij - voor forse financiële uitdagingen staat. Een kabinet dat ons en alle andere gemeenten nodig heeft en niet zonder ons kan. Als gemeente zijn wij namelijk de eerste overheid en daarmee het meest nabij bij onze inwoners. En daarin doen wij het goede, deels vanuit onze eigen beleidsambities en voor een belangrijk deel ook vanuit wettelijke kaders van het rijk. Dat dat veel geld kost bleek eerder dit jaar toen we structureel miljoenen meer moesten bijramen voor jeugd.

Dit noopte ons om in de kadernota alsnog financiële aanpassingen te doen. Daarmee is deze begroting 2025 structureel en reëel sluitend, maar voldoet het meerjarenbeeld niet meer aan ons financiële kader. In een apart raadsvoorstel dat u naast deze begroting ontvangt hebben wij daarom aanvullende maatregelen voorgesteld om onze financiën in meerjarenperspectief verder te verbeteren. We maken ons hard voor een beter financieel perspectief Uit het regeerakkoord van het kabinet blijkt nog weinig reëel uitzicht op de noodzakelijke extra middelen. Extra middelen die nodig zijn om de extra maatschappelijke opgaven waar gemeenten voor staan mogelijk te maken. Net als bij andere gemeenten gaat het ook bij ons om extra investeringen in de openbare ruimte voor de grote woningbouwopgave, in de energietransitie, voor de klimaatadaptatie, in vernieuwing en renovatie van onderwijsgebouwen en in vernieuwing en renovatie van kapitaalgoederen in de openbare ruimte uit de jaren zestig, zeventig en tachtig. Maar door de korting in 2026 en de noodzaak tot ombuigingen ontbreekt het ook bij ons aan structurele ruimte voor de bijbehorende afschrijvings- en rentelasten van die investeringen. Als college steunen wij de inspanningen van de VNG tegen de korting op het Gemeentefonds.

Het college geeft daarbij op inhoud invulling aan wensen die de raad, onder andere via een aantal moties, heeft geuit bij de behandeling van de Kadernota. Richting het rijk geeft het college dan ook diverse bestuurlijke signalen af. Zo hebben wij in VFG verband, samen met VGG, op 6 augustus jl. een brief naar kabinet Schoof gestuurd over de gevolgen van het rijksbeleid voor noordelijke gemeenten. Naast het vragen van aandacht voor de zeer penibele financiële situatie van gemeenten uiten we in deze brief ook zorgen over de gevolgen van Haags beleid op plattelandsgemeenten op drie onderwerpen: de regiotoets, de herijking van het gemeentefonds en de korting van ruim 2 miljard op het gemeentefonds. Verder onderzoeken wij in het verlengde van de motie van de VVD wat juridisch mogelijk is om een rechtvaardige uitkering uit het gemeentefonds af te dwingen. Tot slot wordt het VNG bestuur voorzien van inzichten uit de regio op huidige ontwikkelingen waaronder de financiën via de klankbordgroep 'VNG vanuit de regio', waar wij via de VFG zitting in hebben.

4

Niet afwachten, maar anticiperen op meerdere scenario's Onze inspanningen en die van onze netwerkpartners ten spijt moeten wij constateren dat het maar zeer de vraag is of er in de voorjaarsnota van het rijk en daarmee in de meicirculaire volgend jaar extra middelen beschikbaar komen. Dat betekent dat wij moeten anticiperen op extra ombuigingen om bij de begroting 2026 aannemelijk te maken dat ons financieel perspectief weer sluitend wordt, ook als het rijk niet met extra middelen over de brug komt. In het hoofdstuk strategie richting begroting 2026-2029 lichten wij toe hoe wij dat doen. Voordat wij daarop ingaan, geven wij een inleiding op de begroting 2025, want dat is de begroting die nu voorligt. Een begroting die voor het eerst ook - conform onze modernisering planning & control - in websitevorm wordt aangeboden. We vertrouwen erop dat deze begroting voldoet aan de door u gestelde kaders. En wij kijken er dan ook naar uit om – vanuit onze rol - samen met uw raad te spreken over zowel de inhoud als de vorm van deze begroting. Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Smallingerland,

Burgemeester,

Secretaris,

Jan Rijpstra

Siebren van der Berg

Begroting 2025

Inhoudsopgave Oanbiedingsbrief .................................................................................................................................... 2 Aanbiedingsbrief ..................................................................................................................................... 4 Inleiding................................................................................................................................................... 7 Strategie richting begroting 2026-2029 ................................................................................................ 12 Programma Dienstverlening ............................................................................................................. 14 Programma Sociaal domein .............................................................................................................. 26 Programma Fysiek domein ............................................................................................................... 42 Programma Economie....................................................................................................................... 68 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................

79 Overhead........................................................................................................................................... 80 Heffing Vennootschapsbelasting ...................................................................................................... 81 Onvoorzien ........................................................................................................................................ 82 Meerjarenbegroting 2025-2028 ....................................................................................................... 83 Paragrafen ............................................................................................................................................. 85 Lokale heffingen................................................................................................................................ 85 Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................................... 90 Onderhoud kapitaalgoederen........................................................................................................... 96 Financiering .....................................................................................................................................

102 Bedrijfsvoering ................................................................................................................................ 105 Grondbeleid .................................................................................................................................... 119 Verbonden partijen ......................................................................................................................... 126 Wet Open Overheid ........................................................................................................................ 139 Bijlagen................................................................................................................................................ 143 Bijlage A: Structureel nieuw beleid ................................................................................................ 143 Bijlage B: Eenmalig nieuw beleid .................................................................................................... 144 Bijlage C: Ombuigingsmaatregelen ................................................................................................. 146 Bijlage D: Baten en lasten per taakveld ..........................................................................................

147 Bijlage E: Prognose balans .............................................................................................................. 149 Bijlage F: Algemene reserve ............................................................................................................ 151 Bijlage G: Bestemmingsreserve en voorzieningen.......................................................................... 153 Bijlage H: Subsidiestaat ................................................................................................................... 157 Bijlage I: Investeringsoverzicht ....................................................................................................... 158 Bijlage J: Incidentele lasten en baten ............................................................................................. 160

6

Inleiding

In dit hoofdstuk gaan we in op de uitgangspunten bij het opstellen van deze begroting en de ontwikkeling van ons financiële perspectief voor de begroting 2025-2028. Ook benoemen we hoe we concreet stappen vooruit zetten in de modernisering van planning & control. Algemene financiële uitgangspunten De Kadernota 2025-2028, vastgesteld op 16 juli 2024, vormt samen met onderstaande algemene financiële uitgangspunten de basis voor deze begroting. In deze begroting zijn de voorstellen uit de Kadernota verwerkt. De begroting is opgesteld op basis van constante prijzen. Dat betekent dat de eerste jaarschijf van de meerjarenbegroting wordt geïndexeerd op basis van de inflatiecijfers. In de jaren daarna wordt geen inflatie doorgerekend en worden de inkomsten ook zonder inflatie opgenomen. In de tabel hieronder geven we aan welke indexeringen en generieke aanpassingen zijn toegepast bij het opstellen van de begroting 2025. Omschrijving Salarissen gemeente Goederen en diensten gemeenten Subsidies Leges en overige lokale heffingen Grondbedrijf

Accres 4,40% 2,70% 3,70% 3,40% Separaat vastgesteld

De begroting 2025 is structureel en reëel sluitend De begroting 2025 sluit met een positief saldo van € 70.000. Dat hebben we gerealiseerd door in de kadernota voor € 1,2 miljoen aan structurele oplossingsrichtingen op te nemen waarmee het saldo verbetert. Het begrotingsjaar 2025 is daarmee structureel en reëel sluitend en daarmee voldoen we aan het kader uit de Gemeentewet. De meerjarenraming laat tekorten zien: 2026 is € 6,0 miljoen negatief, de jaren 2027 en 2028 sluiten respectievelijk € 6,9 en € 7,0 miljoen negatief. Bij het opstellen van de kadernota is in het perspectief uitgegaan van toekomstige (gedeeltelijke) compensatie door het Rijk in verband met het 'ravijnjaar' 2026 en verder waarbij een afweging is gemaakt tussen enerzijds investeren en anderzijds financiële behoedzaamheid. Het financiële tekort in de laatste jaarschijf is maximaal 50% van de terugval in middelen via het gemeentefonds vanaf 2026. De verwachte terugval in middelen via het gemeentefonds bedraagt ongeveer € 7 miljoen. Op basis daarvan hebben we als kader bepaald dat het tekort in 2028 bij het vaststellen van deze begroting beperkt moet zijn tot maximaal € 3,5 miljoen. Door de maatregelen die in de kadernota opgenomen zijn kunnen we nu een sluitende begroting 2025 presenteren.

Om het tekort in de laatste jaarschijf 2028 binnen het afgesproken financiële kader te krijgen zijn extra ombuigingsmaatregelen in beeld gebracht oplopend tot een bedrag van € 3,5 miljoen in 2028. Deze ombuigingsmaatregelen leggen wij tegelijk met de begrotingsbehandeling in een apart raadsvoorstel aan de gemeenteraad ter besluitvorming voor. Als de raad daarmee instemt voldoen we ook voor 2028 aan ons financiële kader. In het deel "Strategie richting begroting 2026-2029" gaan we in op de stappen die we daarna met u willen zetten om ook in het meerjarenperspectief weer evenwicht te krijgen. Ontwikkeling van het financieel perspectief sinds het vaststellen van de begroting 2024 In onderstaande tabel maken we de totstandkoming van het structurele begrotingssaldo inzichtelijk waarbij we u meenemen in de ontwikkeling van het financieel perspectief van de begroting 2024 naar nu.

Begroting 2025

Bedragen * €1.000 2026 2027 2028 -2.174 -2.736 -2.736 -5.339 -5.222 -5.240 1.977 1.568 1.522 -82 -89 -109 -425 -420 -420 -6.043 -6.899 -6.983

Omschrijving 2025 Saldo begroting 2024 8.167 A Aanvullende raadsbesluiten voor kadernota -5.382 B Mutaties kadernota 2025 -2.232 C Aanvullende (raads)besluiten na kadernota -83 D Ontwikkelingen begroting 2025 -400 Saldo begroting 2025-2028 70 exclusief separaat voorgestelde ombuigingen De beginstand wordt gevormd door de vastgestelde programmabegroting 2024-2027. Hieronder volgt een toelichting op elk van de vier aspecten die daarop volgden.

A. Aanvullende raadsbesluiten voor kadernota Dit zijn een aantal vastgestelde raadsbesluiten die een structurele doorwerking hebben in de begroting 2025 en volgende jaren. Het gaat hierbij om extra verduurzaming zwemcentrum de Welle en de 1e bestuursrapportage 2024 waarin met name de noodzakelijke structurele begrotingsaanpassing door de stijgende kosten voor jeugdhulp tot een structureel nadeel leidt. B. Mutaties kadernota 2025 De mutaties zoals aangegeven in de kadernota 2025 zijn verwerkt in de begroting 2025. Het Gemeentefonds is daarbij - zoals gebruikelijk -verwerkt op basis van de meicirculaire 2024. C. Aanvullende (raads)besluiten na kadernota Na de kadernota zijn nog een tweetal besluiten genomen, die verwerkt zijn in de begroting 2025. Het betreft aanpassing personeelshandboek en aanpassingen (openbare) infra annex met onderwijshuisvesting. D. Ontwikkelingen begroting 2025 Tijdens het begrotingsproces hebben er nog een aantal aanvullende noodzakelijke mutaties plaatsgevonden. Dit betreft onder andere de verwerking van afvalstoffenheffing en rioolrechten. Ook de budgetten salarissen zijn aangepast conform de CAO. Ten opzichte van de kadernota betreft dit een aanpassing van € 500.000 structureel. Dit verklaart grotendeels het gewijzigde begrotingssaldo 2025-2028 ten opzichte van de kadernota 2025.

8

Saldo begroting 2025 per begrotingsonderdeel Onderstaand overzicht toont het saldo begroting 2025 voor de verschillende onderdelen van de begroting. Omschrijving Programma Dienstverlening Programma Sociaal Domein Programma Fysiek Domein Economie Overhead Algemene dekkingsmiddelen Onvoorzien Vennootschapsbelasting Totaal van baten en lasten Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Totaal mutaties reserves Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) Structureel begrotingssaldo

Lasten -13.374 -156.291 -60.619 -2.734 -25.768 -481 -100 0 -259.367

Baten 1.122 43.887 33.321 431 579 175.489 0 0 254.829

Bedragen * €1.000 Saldo -12.252 -112.404 -27.298 -2.303 -25.189 175.008 -100 0 -4.538

0 -2.830 -2.830

7.438 0 7.438

7.438 -2.830 4.608

0

0

0

-262.197

262.267

70

Ontwikkeling algemene reserve In onderstaand overzicht tonen we het verloop van de algemene reserve sinds de balansdatum 31 december 2023 uit de jaarrekening. Een deel van de algemene reserve wordt apart gehouden voor de dekking van eventuele onvoorziene risico’s die zich kunnen voordoen. Het bedrag dat we hiervoor reserveren is in totaal € 13 miljoen en opgebouwd uit een risicobuffer van € 2,5 miljoen en weerstandsvermogen algemeen van € 10,5 miljoen. In de onderste regel vindt u de ruimte die na die reservering nog beschikbaar is in de algemene reserve. Bij positieve besluitvorming over de ombuigingen die we voorstellen naast deze begroting verbetert dit beeld. Een adequate reservepositie in aanvulling op ons weerstandsvermogen en risicobuffer is belangrijk om financieel en inhoudelijk wendbaar te blijven.

Begroting 2025 Ontwikkeling algemene reserve

Bedragen * €1.000 2027 2028

2024 2025 2026 Jaarrekening 2023 stand 48.784 31-12 Algemene Reserve Jaarrekening 2023 stand 5.355 31-12 Reserve projecten Jaarrekeningresultaat 16.736 2023 Begroting 2024: Primitief 5.611 begrotingsresultaat Budgetoverheveling oude -17.923 jaren Overheveling naar reserve -20.000 centrum ontwikkeling Begroting 2024: -848 Aanvullende raadsbesluiten Bestuursrapportage 2024 -2.729 1: nadelig resultaat Bestuursrapportage 2024 5.876 2: voordelig resultaat Stand 1-1 40.862 37.730 28.640 20.390 Vluchteling Oekraïne* 2.830 Saldo begroting 2025 70 `-6.043 -6.899 -6.983 Nieuw beleid voorgaande -3.727 -2.102 -850 0 begroting Nieuw beleid Kadernota -2.305 -945 -501 0 2025-2028 Stand algemene reserve 37.730 28.640 20.390 13.407 31-12 Risicobuffer -2.500 -2.500 -2.500 -2.500 Weerstandsvermogen -10.500 -10.500 -10.500 -10.500 algemeen voorlopig Stand vrij besteedbare 24.730 15.640 7.390 407 reserve Totaal effect 381 1.587 3.673 7.076 ombuigingsmaatregelen** Stand vrij besteedbare 25.111 17.227 11.063 7.483 algemene reserve na ombuigingsmaatregelen *) Op basis van de normbedragen zoals die tot nog toe gelden verwachten we een voordeel. Mocht het rijk besluiten deze normbedragen te verlagen dan verandert dit. **) Zie rapport Ombuigingen en meerjarenbeeld 2025-2028 voor toelichting op deze cijfers.

10

Twee volgende stappen vooruit in modernisering van onze planning & control Volgend op de met de raad afgesproken doorontwikkeling zetten we in deze begroting twee volgende stappen vooruit in de modernisering van onze planning & control. In de eerste plaats gaat het om het ontsluiten van deze begroting via een website. Daarmee bevorderen we de toegankelijkheid voor raadsleden, maar ook voor andere belangstellenden. Verder hebben we - in lijn met de "motie meten is weten" - aanvullende doelstellingen en indicatoren opgenomen in de begrotingsprogramma's. Ze zijn aanvullend aangezien er op grond van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) ook indicatoren verplicht zijn gesteld. We zijn benieuwd naar uw ervaringen met deze begroting nieuwe stijl en werken op basis daarvan stap voor stap verder aan verbetering.

Begroting 2025

Strategie richting begroting 2026-2029 Blijven waarmaken waar we voor staan in een onzeker financieel perspectief Het college staat achter de ambities uit het coalitieakkoord en gaat daarom onverminderd door met het daadwerkelijk waarmaken van de ambities en plannen zoals door de raad bekrachtigd in onze visies en onderliggende uitvoeringsagenda's. Gelet op het meerjarenperspectief wordt dit echter steeds lastiger. Met de ombuigingen die het college in aanvulling op deze begroting 2025 aan u voorstelt zetten we een belangrijke stap in verbetering van dit perspectief. Conform de moties die de raad bij de kadernota heeft vastgesteld werken wij – zelfstandig en met onze netwerkpartners – aan beweging bij het rijk welke recht doet aan adequate financiering van onze medebewindstaken, dit op grond van wettelijke kaders waar wij het rijk aan houden. De voortekenen op dat vlak zijn op korte termijn niet gunstig, uitgaande van het regeerakkoord. Op zijn vroegst in de meicirculaire is een eventuele beweging voor ons een feit, terwijl wij bij de kadernota maatregelen zullen moeten voorstellen richting een sluitend financieel meerjarenperspectief. Deze aanvullende maatregelen zullen naar verwachting nog meer impact hebben dan wat nu al voorligt.

Het college wil voorkomen dat we onnodig diep snijden, terwijl er mogelijk binnen een afzienbare periode wel een reële vergoeding van de kosten voor jeugdhulp komt van het rijk of dat de korting op het gemeentefonds geheel of gedeeltelijk wordt teruggedraaid. Samen met de gemeenteraad optrekken in de stappen die we zetten om door het ravijn heen te komen Als raad heeft u aangegeven het belangrijk te vinden om meegenomen te worden in de stappen die wij – elk vanuit onze eigen verantwoordelijkheid – met elkaar zetten om door het financiële ravijn te komen. Op grond van de Gemeentewet artikel 189 heeft u daarbij een eigen verantwoordelijkheid: u moet er namelijk op toezien dat de begroting structureel en reëel in evenwicht is. Het begrotingsjaar is het kalenderjaar. U heeft daarbij twee opties voor de begroting 2026. Optie 1 is bij de kadernota 2026 die begroting structureel sluitend maken. Dit vraagt stevig en snel ingrijpen met nog meer consequenties voor onze inwoners. Een proces dat u zorgvuldig wenst te voeren dat dan in kort tijdsbestek dient te gebeuren. Optie 2 is de begroting 2026 incidenteel sluitend te maken door het tekort te dekken uit incidentele middelen zoals de algemene reserve.

De Gemeentewet bepaalt dan dat u dit alleen kunt doen als aannemelijk is dat het structureel en reëel evenwicht in de begroting in de eerstvolgende drie jaren (dus uiterlijk bij de begroting 2029) tot stand zal worden gebracht. Wij willen samen met u dat doen wat op de lange termijn het beste is voor Smallingerland. Daarom hebben we naast de begroting 2025 ook al voorstellen gedaan voor ombuigingen. In een informatieavond die we in het eerste kwartaal organiseren willen we nader met u in gesprek over ons meerjarenperspectief en daarbij ook verder kijken dan 2029. Daarbij willen we in gesprek over de verschillende opties en hun consequenties, aangezien ook binnen optie 2 meerdere procesvarianten te onderscheiden zijn om te komen tot een financieel evenwicht. Ondertussen gaan we niet afwachten als college. Dat betekent dat we voorbereidingen treffen voor (contouren van) een maatregelenpakket. Een maatregelenpakket dat ook wat ons betreft het resultaat moet zijn van een zorgvuldig proces en dat balans biedt tussen aanpassing in ambities en doorlopende beleidsterreinen en balans in de effecten voor verschillende groepen inwoners. Conform de lijn uit ons coalitieakkoord kijken we daarbij in eerste instantie naar onze eigen uitgaven en daarna naar de lokale lasten. Onze gedachtelijnen qua proces bereiden we voor en bespreken we met u op de informatieavond.

Onze reservepositie geeft ons de mogelijkheid om weloverwogen keuzes te maken. Desalniettemin houden we de hand op de knip en zullen wij ons bij de komende kadernota beperken

12

in voorstellen voor extra middelen. We richten ons daarbij met name op voorstellen die naar onze mening onontkoombaar en onuitstelbaar zijn of politiek urgent. In de ruimtelijke investeringsagenda die we wederom aan de kadernota toevoegen gaan we in op de effecten hiervan op onze investeringsplanning. Naast bovenstaande werken wij in de tussentijd door aan onze lobby voor adequate financiering zodat we onze medebewindstaken naar behoren en behoorlijk gefinancierd kunnen uitvoeren. Zo willen we voorkomen dat we onnodig maatregelen hoeven te treffen die onze Smallingerlandse samenleving mogelijk diep zullen raken. Daarmee willen we de sociale gemeente die we zijn behouden.

Begroting 2025

Programma Dienstverlening Algemene toelichting

In onze gemeente Smallingerland staat de kracht van de samenleving voorop. Met die kracht willen we werken aan een sociale en welvarende toekomst. In alle wijken en dorpen. Voor alle inwoners, bedrijven en organisaties. We vinden het belangrijk om met elkaar te werken aan oplossingen voor de uitdagingen die we zien. Dit doen we vanuit vertrouwen en daarbij vinden we het belangrijk dat de bedoeling voorop staat en niet de regels. We werken vanuit de kernwaarden persoonlijk, samen en doen. Ze zijn de basis voor onze manier van samen leven, samen werken en samen leren. Ze vertegenwoordigen de kracht van Smallingerland. Wij zijn een betrouwbare overheid en we gaan ook van vertrouwen uit. Alhoewel regels zekerheid bieden voor onze inwoners, bedrijven en instellingen, waken we in Smallingerland voor onwenselijke bureaucratie. Het is ons vak en onze verantwoordelijkheid om algemene en individuele belangen voortdurend tegen elkaar af te wegen. Onze inwoners staan voorop. Het draait om hen. Wij denken met hen mee en zijn duidelijk over wat ze van ons mogen verwachten. Als gemeente willen we niet alles zelf regelen. Daarom geven we ruimte aan en staan we open voor maatschappelijk initiatief en betrokkenheid. De basisgedachte bij de uitvoering van beleid is denken vanuit de inwoner.

De belangrijkste voorwaarde in het nemen van beslissingen is het betrekken van onze inwoners en ondernemers. De kennis en ervaringen van onze inwoners en ondernemers gebruiken we om logische en effectieve beslissingen te kunnen nemen. We zien dat de informatiesamenleving en toegenomen digitalisering kansen bieden, maar tegelijk ook nieuwe vraagstukken opwerpen. Dankzij digitaal werken hebben we informatie beter en sneller beschikbaar, zodat de dienstverlening verbetert. En omdat we meer data beschikbaar hebben, kunnen we beter onderbouwd beleid maken en achteraf ook evalueren. Aan de andere kant doen zich vraagstukken voor rond privacy en informatiebeveiliging. Om de gemeente te zijn waar iedereen zich prettig voelt, waar ondernemers zich graag willen vestigen en waar je aangenaam kunt wonen, werken en recreëren, is veiligheid een noodzakelijke randvoorwaarde. Dit betekent dat mensen zich veilig moeten voelen en dat de aandacht voor veiligheid, criminaliteit, overlast en leefbaarheid in verhouding moet staan tot de omvang en de aard van problemen of wat inwoners als problemen ervaren.

14

Programmabrede ontwikkeling Budget voor service normen verlagen

Het effect van deze maatregel is dat er minder geïnvesteerd kan worden in klanttevredenheidsonderzoeken of de verdere ontwikkeling van de bestaande dashboards en de monitoring daarvan. Met deze dashboard monitoren we onder andere de snelheid van de terugbelverzoeken en de klachtafhandeling.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel een overzicht van de verwachte besparingen uit de Ombuigingsmaatregelen. Naam Structureel Ombuigingsmaatregelen Budget voor servicenormen verlagen

Bedragen * €1.000 2025

-20

Totaal

-20

Wat mag het kosten

In de onderstaande tabel vindt u het totaal van baten en lasten voor het programma Dienstverlening. In bijlage d van de begroting zijn de baten en lasten per taakveld opgenomen.Bedragen * €1.000 Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

Begroting 2024 1.031 -12.700 -11.669 350 0 -11.319

Begroting 2025 1.122 -13.374 -12.252 1.543 0 -10.709

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren voor dit programma. Indicator Verwijzingen Halt [per 1.000 jongeren] Misdrijven - Geweldsmisdrijven [per 1.000 inwoners] Misdrijven - Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) [per 1.000 inwoners] Misdrijven - Diefstallen uit woning [per 1.000 inwoners] Misdrijven - Winkeldiefstallen [per 1.000] Jongeren met een delict voor de rechter [%]

Aanvullende beleidsindicatoren

Small 2022 9 4,1

NL 2022

Small 2023 NL 2023

8 4,5

7 4,2

9 4,3

5,9

5,9

6,6

5,8

7

1,4

0,6

1,3

3 2

2,3 1

3,2

2,5

Begroting 2025 Wat willen we bereiken Beperkte wachttijden aan de telefoon Beperkte reactietijd op de chat Korte wachttijd in het gemeentehuis

16

Hoe meten we dat?

Stand 2024

Doel 2025

Doel 2028

Gemiddelde antwoordtijd (in seconden) Gemiddelde eerste reactietijd (in seconden) We meten het gemiddelde aantal minuten wachttijd t.o.v. de oorspronkelijke afspraak

194

180

180

58

30

30

1,21

<2

<2

Verbonden partijen

De onderstaande verbonden partijen zijn verbonden aan dit programma. Naam Data Fryslân Vereniging Friese Gemeenten (VFG) Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) Bank Nederlandse Gemeenten (BNG) Veiligheidsregio Fryslân

Wat doet deze organisatie Coöperatie van publieke en private organisaties, platform voor stimuleren datagedreven beleid en daardoor effectieve dienstverlening voor inwoners van Friesland. Belangenbehartiger, advisering en platform voor Friese gemeenten. Belangenbehartiger van alle gemeenten en biedt een platform voor opinievorming en vernieuwing. Bank voor de Nederlandse gemeenten. Regionaal organiseren van brandweerzorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding.

Begroting 2025

1.1 Publieke dienstverlening Wat willen we bereiken? Verbeteren publieke dienstverlening

Afgelopen jaren is er een flinke ontwikkeling geweest in onze publieke dienstverlening. We werken als organisatie doorlopend aan het verbeteren van de publieke dienstverlening. In 2022 is het programma GOED opgestart. Dit programma heeft een looptijd van drie jaar. Ons doel is daarbij: Onze dienstverlening is GOED; Gastvrij, Ondernemend, Eenvoudig en Deskundig, daar zetten wij op in de komende jaren. Om dat te realiseren is onze organisatieontwikkeling gericht op eigenaarschap, samenwerken, waarmaken en werken vanuit de bedoeling. Het is van belang dat we hier op kunnen sturen en blijvend werken aan het verbeteren van onze dienstverlening. Een van de speerpunten voor de komende jaren is daarom dat we onze dienstverlening (meer) meetbaar maken.

Wat gaan we daar voor doen? Voortgang en ontwikkelingen dienstverlening

Vanaf 2022 is het programma Dienstverlening opgevolgd door o.a. het programma GOED. Binnen dit programma wordt hard gewerkt aan het in beeld brengen van onze huidige dienstverlening en vervolgens aan de optimalisatie en verbetering. Inmiddels is de nodige vooruitgang geboekt en zijn er o.a. servicenormen vastgesteld, klantbeloftes geformaliseerd, dashboards ingericht, managementgesprekken georganiseerd, etc. Essentieel voor deze resultaten en ook de aanpak in het vervolg is de adviseur dienstverlening. Tot op heden wordt deze rol intern ingevuld. De afgelopen periode heeft uitgewezen dat deze rol passend is en ook is duidelijk geworden dat deze inzet minimaal is vereist om dergelijke ontwikkelingen te kunnen realiseren. Om de voortgang van de ontwikkelingen m.b.t. Dienstverlening te kunnen waarborgen willen we in de periode van 2025-2028 investeren in deze rol.

Verbeteren van de interne en externe communicatie Een goede en transparante communicatie draagt bij aan onze dienstverlening. De gemeente informeert de inwoners en communiceert met ze via diverse kanalen zoals verschillende websites, sociale media, nieuwsbrieven en persberichten. We zorgen dat de communicatie begrijpelijk is en aansluit bij de doelgroep. Dat kan tekst zijn maar ook video, infographics en andere vormen van visuele communicatie. De stappen die zijn gezet in het kader van begrijpelijke taal blijven we in 2025 doorontwikkelen, zodat dit organisatiebreed geborgd is en blijft. We werken aan het (vergroten van het) communicatiebewustzijn van de organisatie.

Nieuw participatiebeleid

In 2025 zal door middel van projectleiding worden gestart met het opstellen en het laten vaststellen van het brede participatiebeleid. Insteek is om het op te stellen beleid in dezelfde lijn en aanvullend te laten zijn op het in 2023 vastgestelde participatiebeleid vanuit de Omgevingswet. Daarnaast is de insteek om het beleid op te stellen in nauwe samenwerking met de Werkgroep 8 maart vanuit uw raad en met aandacht voor de uitvoering in en door de organisatie.

Kwaliteitsverhoging Burgerzaken

De afgelopen jaren heeft de gemeente op het gebied van klantcontact en burgerzaken met een aantal veranderingen te maken gehad. Gevolg daarvan is dat er veel dagelijkse operationele zaken

18

door het team moet worden opgevangen dat zich hier mee bezig houdt. Om deze werkzaamheden beter te beleggen is in 2023 ingezet op coördinatie en kwaliteitsverbetering, dit heeft voor een positief effect gezorgd. Jaarlijks wordt het verplichte BRP onderzoek (Basis registratie personen) verricht. Hierbij wordt onderzoek gedaan naar de inrichting, de werking en de beveiliging van de basisregistratie, alsmede naar de verwerking van gegevens in de basisregistratie. De resultaten hiervan hebben uitgewezen dat er op een aantal vlakken nog niet voldoende wordt gescoord. Er is een kwaliteitsimpuls nodig om te kunnen voldoen aan de minimaal gestelde criteria vanuit de BRP. Om deze kwaliteitsimpuls te bereiken, is aanvullende personele inzet vereist.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave publieke dienstverlening. Onderwerp Incidenteel Voortgang en ontwikkelingen dienstverlening Kwaliteitsverhoging Burgerzaken Totaal

Bedragen * €1.000 2025 81 81 172

Begroting 2025

1.2 Digitale en datagedreven samenleving Wat willen we bereiken? Het verbeteren de datamanagement We willen waarde creëren voor de samenleving met behulp van data en informatie. We zien het belang van het gebruiken van data in het vergroten van de kennis van medewerkers bij verlenen van onze dienstverlening, bij het continu ontwikkelen en aanpassen van het beleid en data gebruiken we ter ondersteuning van de besluitvorming. We maken gebruik van onafhankelijke, betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde kennis van het Planbureau Fryslân en we participeren in DataFryslân. Ook gaan we onze digitale dienstverlening verder ontwikkelen, met het oog op vereenvoudiging voor klanten. We gaan gemeentelijke informatie open en transparant beschikbaar stellen. We concretiseren onze datavisie in een datastrategie, waarlangs we de komende jaren richting geven aan de waardecreatie van data voor onze dienstverlening en bedrijfsvoering.

Het verbeteren van de digitale toegankelijkheid We willen voor onze klanten op verschillende manieren toegankelijk zijn, waarbij klanten het communicatiekanaal van hun voorkeur kunnen kiezen. De veiligheidsrisico's van onze ICT-omgeving willen we verkleinen en we willen gevoelige informatie goed beschermen, waaronder persoonsgegevens. Ondermijning willen we tegengaan en het liefst helemaal voorkomen bijvoorbeeld door het vergroten van de digitale weerbaarheid van medewerkers. We willen hiermee de gemeentelijke organisatie adequaat inrichten om cyberaanvallen en datalekken tegen te gaan. Hiervoor organiseren we nieuwe trainingen. De digitale training wordt vernieuwd en ook worden er andere vormen van bewustwording georganiseerd, zoals een test met phishing mails.

Het verbeteren van de digitale samenwerking zowel intern als extern

Er is steeds meer behoefte in de organisatie om digitaal samen te werken, zowel met collega's als met externe relaties en partners. Bijvoorbeeld rondom projecten, beleidsvormende processen en inwonerparticipatie. Hiervoor voeren we, zonder het wiel opnieuw uit te vinden, een digitaal platform in. Middels dit platform wordt het mogelijk om veilig samen te werken aan documenten, presentaties en plannen. De ambitie is om dit in 2025 gefaseerd mogelijk te maken. Hiermee vervangen we onze netwerkmappen en gaan we volledig in de Cloud werken.

Wat gaan we daar voor doen? Concretiseren van de Datavisie

Data worden ingezet als strategisch middel om grip en zicht te krijgen op ambities uit de samenleving en doelen van de gemeente. De Datavisie Smallingerland (2023) en Datastrategie Smallingerland (2024) zijn leidraden waarlangs de komende jaren datagedreven werken verankerd wordt in de organisatie. Dit doen zij langs diverse pijlers waaronder datavaardigheden, datagovernance en techniek. Hierbij maken ze gebruik van een bestaande applicatie om data te analyseren en te visualiseren in interactieve dashboards en rapportages. Hierbij zijn koppelingen en integratie met andere bestaande applicaties noodzakelijk om data geautomatiseerd te actualiseren.

Informatieconsultancy

Het is belangrijk om te ondersteunen bij en adviseren over zaakgericht werken, wat bijdraagt aan transparante en terugvindbare informatie. Ook afhandelen van informatieverzoeken en uitvoeren 20

van kwaliteitscontroles valt hier onder. Er is onvoldoende capaciteit hiervoor. Er is een extra fte (structureel) noodzakelijk om deze taken in het fysieke domein goed te kunnen organiseren. Een te werven adviseur denkt mee met de organisatie en adviseert over toepassen van zaakgericht werken. Ook is de adviseur betrokken bij verbeteren van de informatiehuishouding in processen.

Volledig toegankelijke gemeentelijke website De website is het eerste online communicatiemiddel naar onze inwoners en ondernemers. Hoe beter de website, hoe beter de dienstverlening. In 2025 zetten we de verbetering van de website door. In 2025 willen we onderzoeken welke stappen nodig zijn om verbeteringen door te kunnen voeren en te borgen in de organisatie. Deze verbeteringen zien vooral toe op een zo volledig mogelijk toegang voor iedereen.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel staan de nieuw op te nemen budgetten voor de opgave digitale en datagedreven samenleving. Onderwerp Structureel Informatieconsultancy Totaal

Bedragen * €1.000 2025 91 91

Begroting 2025

1.3 Openbare orde en veiligheid Wat willen we bereiken? Het verbeteren en borgen van de veiligheid en veiligheidsbeleving.

We willen de veiligheid en de veiligheidsbeleving verbeteren en borgen. Als mensen zich veilig voelen en vertrouwen hebben, betekent dit meer woon- en leefplezier. Om dit te bereiken werken we nauw samen met onze partners, zowel preventief als bij de handhaving. In het geactualiseerde Kernbeleid veiligheid 2023-2026, wat door de raad is vastgesteld, geven we invulling aan het coalitieakkoord en werken we onze doelen nader uit. We werken verder aan de prioriteiten en strategische thema's die we eerder formuleerden en nog steeds aandacht behoeven: - Prioriteiten: sociale overlast, jeugd(groepen)overlast, ondermijnende criminaliteit met speciale aandacht voor cyberveiligheid; - Strategische thema’s: woninginbraken, veilige evenementen, jeugd, alcohol en drugs, rampen/crisisbeheersing, ambtelijke en bestuurlijke integriteit.

Wat gaan we daar voor doen?

Uitrollen werkwijze Lokale Informatie Overleg

In 2024 is de werkwijze van het Lokaal Informatie Overleg (LIO) met bijbehorende werkwijzen en protocollen verder uitgerold. We blijven inzetten op het trainen van medewerkers om signalen van ondermijning te herkennen. Het tegengaan van ondermijning is een prioriteit in het door de raad vastgestelde Kernbeleid Veiligheid. Dit vraagt meer capaciteit van ons als gemeente dan voorheen. Doordat in de kadernota keuzes gemaakt moesten worden ten aanzien van de capaciteit, is de wijze van uitvoering die in eerste instantie beoogd was, bijgesteld. In 2025 wordt in de uitvoering ingezet op casussen waarbij sterke vermoedens zijn van ondermijning.

'De Friese Norm' verder uitrollen

In Friesland is in het najaar van 2022 de Friese Norm vastgesteld. Dit is een gezamenlijke aanpak van ondermijnende criminaliteit. Daartoe is een aanjager aangesteld die alle gemeenten in Friesland op een vergelijkbare aanpak moet krijgen op het terrein van; 1) Art 13B Opiumwet met aandacht voor voorbereidingshandelingen en productie (synthetische) drugs 2) Implementatie vernieuwd Bibob beleid; voor Smallingerland uitbreiding op het terrein van de omgevingsvergunning, WABO, bouwen

Het verminderen van radicalisering In 2025 gaan we verder op de ingeslagen weg. Binnen Friesland gaan we met alle aandachtsfunctionarissen radicalisering aan de slag om betere afstemming en focus aan te brengen. We gaan bezig met een Friese aanpak en het verdelen van de aandachtsgebieden die beschreven staan in de huidige DTN (Dreigingsbeeld Terrorisme Nederland). Wat dit voor Friesland betekent en hoe we hier met elkaar aandacht aan geven stemmen we af in deze Friese aanpak. Dit voorkomt dat we op lokaal niveau met alle thema's bezig zijn en helpen we elkaar met het delen van aanpak, trends en signalen.

Vergroten van de kennis over mensenhandel

In 2025 gaan we verder met de aanpak mensenhandel. We doen dit in samenspraak met de Friese collega's en de aangestelde ketenregisseur. Binnen de gemeente en met directe ketenpartners zoal

22

onderwijs, Carins, en woningcorporaties ontwikkelen we informatiesessie die inhoud geven aan de signalen en waar deze gedeeld kunnen worden. Je gaat het pas zien als je het kan herkennen.

Verminderen van woonoverlast

Voor 2025 gaan we op basis van de aanpak woonoverlast de regiefunctie vervullen die inzicht en overzicht moet geven over de woonoverlastproblematiek binnen de gemeente Smallingerland. Dit gaat bijdragen aan het veiligheidsgevoel en de leefbaarheid voor de inwoners van gemeente Smallingerland.

Verminderen van jeugdoverlast

Trends en ontwikkelingen van meldingen jeugdoverlast worden gedeeld in het maandelijkse JOSoverleg. Tijdens dit overleg worden hotspotlocaties in beeld gebracht met de verschillende ketenpartners en indien nodig worden interventies uitgevoerd. Wanneer sprake is van een criminele of een overlast gevende jeugdgroep, kan worden opgeschaald naar een groepsaanpak. Deze aanpak van jeugdoverlast wordt in 2025 verder doorgezet en vanuit de 7 stappenmethodiek geoptimaliseerd.

Verbeteren interne crisisorganisatie De crisisorganisatie binnen de gemeente Smallingerland gaat in 2025 verder geprofessionaliseerd worden. In de warme fase (als zich een incident of ramp voordoet) is iedereen zich bewust dat een crisisorganisatie noodzakelijk is. In de koude fase (in de periode dat er geen incidenten zijn) raakt dit op de achtergrond en staat dit lager in de prioriteit. Hiervoor gaan we het onderwerp binnen de organisatie actueel houden door de mensen die deel uitmaken van de crisisorganisatie beter te faciliteren om hun taak ook in de koude fase goed te beheersen. Trainen en oefenen met deze taakorganisatie is wat we in 2025 gaan doen.

Begroting 2025

1.4 Gemeenteraad Wat willen we bereiken? Versterken van de rollen van de gemeenteraad

De gemeenteraad van Smallingerland wil ook in 2025 verder werken aan het versterken van de drie belangrijkste rollen van de gemeenteraad. Te weten de volksvertegenwoordigende rol, de kaderstellende rol en de controlerende rol.

Wat gaan we daar voor doen? Doorontwikkeling gemeenteraad

Binnen de gemeenteraad is de Werkgroep 8 maart actief die door de gemeenteraad is ingesteld om de raad beter in positie te brengen. Dit zodat de raad goed gefaciliteerd wordt om zijn drie rollen vorm te kunnen geven. De gemeenteraad heeft in 2024 het Jaarplan 2024-2025 van de Werkgroep 8 maart vastgesteld. De werkgroep wil in het politieke seizoen 2024-2025 o.a., in afstemming met de gemeentelijke organisatie en het college, aan de slag met de uitvoering van de Wet Versterking participatie op decentraal niveau. Hierbij gaat de aandacht van de werkgroep voornamelijk uit naar de rol van de gemeenteraad daarbij. Daarnaast komt de werkgroep met voorstellen aan de gemeenteraad als het gaat om het versterken van de kaderstellende rol van de gemeenteraad.

Uitvoeren raadscommunicatieplan

In 2023 is het raadscommunicatieplan vastgesteld. Hiermee wordt invulling gegeven aan de wens van de gemeenteraad om beter zichtbaar te zijn voor inwoners, verenigingen, instellingen en ondernemers. Dit zodat betrokkenen weten hoe zij in contact kunnen komen met de gemeenteraad, hoe zij invloed kunnen uitoefenen en op welke manier inwoners kunnen participeren in het besluitvormingsproces van de gemeenteraad. In het bijzonder is er daarbij aandacht voor het betrekken van jongeren en laaggeletterden. Voor de uitvoering van het plan is structureel budget beschikbaar. Dit voor de bekostiging van een vaste pagina na elke raadsvergadering in een huis-aanhuis blad, investeren in online communicatie, het jaarlijks uitvoeren van het project Tienskip en programma's zoals Democracity en Klassenbezoek@gemeentehuis van ProDemos voor leerlingen in het primair en voortgezet onderwijs. Naast deze reguliere activiteiten zal in 2025 de cursus Politiek Actief worden aangeboden. Deze cursus is bedoeld voor iedereen die erover nadenkt politiek actief te worden of voor inwoners die meer inzicht willen in het besluitvormingsproces van de gemeenteraad.

Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers

Raadsleden en fractievertegenwoordigers hebben, op grond van het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers, recht op een vergoeding of krijgen voor het bijwonen van een vergadering een presentievergoeding. Elk jaar vindt er een groei (accres) plaats van dit budget. Hiermee wordt voldaan aan de geldende wet- en regelgeving.

Uitvoeren griffieplan 2023-2026

De gemeenteraad is de werkgever van de griffie. Deze werkgeversrol wordt ingevuld door de werkgeverscommissie. Door de werkgeverscommissie en de griffier zijn afspraken gemaakt over de ondersteuning en advisering van de raad door de griffie. Deze zijn vastgelegd in het griffieplan. Het griffieplan 2023-2026 is op 26 september 2023 gepresenteerd aan de gemeenteraad. Dit plan is nu

24

in uitvoering. In 2025 zal de griffie ook extra werkzaamheden verrichten als het gaat om de tijdelijke huisvesting van de gemeenteraad en de raadsvergadering tijdens de verbouwing van het gemeentehuis. Op dit moment is nog niet inzichtelijk of hiervoor extra middelen nodig zijn.

Begroting 2025

Programma Sociaal domein Algemene toelichting Visie In juni 2021 heeft de gemeenteraad de visie op het Sociaal Domein 'De Kracht van Smallingerland onze Sociale Koers' vastgesteld. Dit is een gezamenlijke visie op de toekomst, mede gedragen door onze maatschappelijke partners, waarin we beleid en uitvoering binnen en buiten de organisatie met elkaar verbinden. Deze visie is de paraplu voor de activiteiten en inspanningen die de benodigde transformatie binnen het sociaal domein met zich meebrengt. Ambities We hebben vier ambities opgenomen in onze Sociale Koers. Deze ambities hebben wij met inwoners, ondernemers, vrijwilligers, verenigingen en maatschappelijke organisaties uitgewerkt in het Koersplan. De gemeenteraad heeft dit plan in oktober 2022 vastgesteld. In het Koersplan hebben wij de vier ambities van de Sociale Koers concreet gemaakt en vertaald naar maatschappelijke resultaten. Opgaven De gemeenteraad heeft begin april 2024 het Uitvoeringsprogramma Sociale Koers 2024 ter informatie ontvangen. In dit programma hebben wij de geprioriteerde activiteiten, projecten en (beleids-)ontwikkelingen opgenomen die bijdragen aan de maatschappelijke resultaten. Wij voeren dit programma uit in vijf opgaven. Per opgave werken wij samen met uitvoerende partners binnen het sociaal domein. De opgaven dragen allemaal in meer of mindere mate bij aan de vier ambities.

Wij hebben de opgaven die het meest aan een van de ambities bijdraagt aan deze ambitie gekoppeld binnen de begroting. Het bovenstaande vertaalt zich in het volgende overzicht: Ambitie Zeker bestaan Ertoe doen Goed voelen Erbij horen

Opgave Toegankelijke dienstverlening aan inwoners Kansrijke omgeving voor het gezin Op de werkvloer Stad Drachten, wijken en dorpen: woonomgeving voor het leven Krachtige Mienskip in wijken en buurten

Samenhang visie, Koersplan en Uitvoeringsprogramma Met de visie en nadere uitwerking in het Koersplan en het Uitvoeringsprogramma Sociale Koers waarborgen wij de samenhang in beleid, ontstaat er financiële grip en beheersbaarheid en kunnen we gerichter sturen op effectiviteit en efficiëntie. Wij willen de onderliggende oorzaken van problematiek aanpakken. Daarbij helpt dat wij prioriteren en samenhang aanbrengen in de aanpak van belangrijke maatschappelijke en wettelijke taken die er zijn: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven gemakkelijker maken. Samenhang andere begrotingsprogramma's Voor een aantal onderdelen binnen het programma Sociaal Domein geldt dat er een sterke samenhang is met andere begrotingsprogramma's. De taakvelden Cultuur, Sport (met uitzondering van de sportaccommodaties) en Onderwijs maken ook deel uit van het begrotingsprogramma Sociaal Domein. In samenwerking met het Fysiek Domein en haar begrotingsprogramma geven we

26

vorm aan de areaaluitbreiding van sport- en speelvoorzieningen en aanpassingen die we doen om openbare ruimte beweegvriendelijker te maken. Ambities en financiële kaders Het Uitvoeringsprogramma Sociale Koers omschrijft een integraal geheel aan opgaven. De inspanningen per opgave vragen idealiter om investeringen, terwijl de financiële kaders op dit moment beperkt zijn. Dit vraagt om een programmatische aanpak: welke kansen liggen er vanuit landelijke regelingen, waaronder IZA & GALA? Welke ruimte zit er in de structurele begroting? En waar kunnen we passende keuzes maken in bestaand beleid, om zo op termijn de gewenste transitie alsnog in gang te zetten?

Programmabrede ontwikkelingen

Voor het programma sociaal domein zijn er drie nieuwe budgetten die het hele programma betrekken.

Wijkatlas

De wijkatlas wordt met ingang van 2025 één keer per 2 jaar uitgebracht in plaats van één keer per 4 jaar. De wijkatlas is een belangrijke bron van objectieve data én inwonerservaringen. We gaan onderzoeken hoe de wijkatlas nog meer kunnen inzetten voor informatie over de maatschappelijke resultaten. Dit is een continu proces.

Versterken Cliëntenadministratie/Financiële administratie

Een versterking in formatie is nodig om de administratieve organisatie met betrekking tot schuldhulpverlening en budgetbeheer rechtmatig in te richten.

Versterken Bedrijfsontwikkeling

We zetten een extra medewerker in bij bedrijfsontwikkeling om interne controle taken in de keten sociaal domein te implementeren, datavraagstukken te beheren voor interne beheersing, monitoring, sturing, prognosticeren en om het beheer van privacy structureel te maken.

Aframen jeugduitgaven

De reeds ingezette acties op beheersing van kosten voor de jeugdzorg, gaan in 2025 een structurele besparing opleveren.

Verminderen AV Frieso

De bijdrage voor de aanvullende zorgverzekering wordt verlaagd, dit is nog ruim boven de minimale vereiste vanuit AV Frieso.

Analyse- en diagnose-trajecten bij Caparis halveren In de praktijk blijkt dat we voor maximaal 50% gebruik maken van de plekken.

Minderheden budget afschalen

Voortschrijdend inzicht laat zien dat de komende jaren het budget te ruim is opgenomen.

Reservering Breed Offensief vervallen

De reservering voor het breed offensief zal de komende jaren niet volledig worden uitgenut.

Begroting 2025

Drempelhulpen algemeen gebruikelijk maken

In plaats van een Wmo indicatie wordt de drempelhulp algemeen gebruikelijk verklaard. Dit levert een geschatte besparing op van structureel € 35.000 in 2025.

Wat mag het kosten?

In de onderstaande tabel een overzicht van kosten van het nieuw beleid en de verwachte besparingen van de Ombuigingsmaatregelen. Bedragen * €1.000 Naam 2025 Structureel Nieuw beleid Wijkatlas 38 Versterken Cliëntenadministratie/Financiële administratie 96 Versterken Bedrijfsontwikkeling 46 Subtotaal nieuw beleid

180

Ombuigingsmaatregelen Aframen jeugduitgaven Verminderen AV Frieso Analyse-, en diagnose-trajecten bij Caparis halveren Minderheden budget afschalen Reservering Breed Offensief vervallen Drempelhulpen algemeen gebruikelijk maken

-100 -50 -100 -75 -100 -35

Subtotaal Ombuigingsmaatregelen

-460

Totaal

-280

Wat mag het kosten

In de onderstaande tabel het totaal van baten, lasten en onttrekkingen voor dit programma. In bijlage d van de begroting zijn de baten en lasten per taakveld opgenomen. Omschrijving Baten Lasten Saldo voor reservemutaties Onttrekking aan reserves Toevoeging aan reserves Netto resultaat

Begroting 2024 51.596 -159.941 -108.345 2.032 0 -106.313

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren voor het programma sociaal domein.

28

Bedragen * €1.000 Begroting 2025 43.887 -156.291 -112.404 2.686 -2.830 -112.548

Indicator Onderwijs: absoluut verzuim per 1.000 leerlingen Onderwijs: relatief verzuim per 1.000 leerlingen Voortijdige schoolverlaters zonder startkwalificatie [vsv-ers] [%] Niet-sporters [%] Achterstand onder jeugd - Kinderen in uitkeringsgezin [%] Achterstand onder jeugd - Werkloze jongeren [%] Netto arbeidsparticipatie [%] Personen met een bijstandsuitkering [per 10.000 inwoners] Lopende re-integratievoorzieningen [per 10.000 inwoners] Jongeren met jeugdhulp [%] van alle jongeren tot 18 jaar Jongeren met jeugdbescherming [%] Jongeren met jeugdreclassering [%] Cliënten met een maatwerkarrangement Wmo [per 10.000 inwoners]

Small 2022 3,9

NL 2022 4,2

Small 2023 3,7

NL 2023 6,3

100

24

57

27

2,9

2,4

2,8

2,4

56,2 7

46,4 6

3

1

71,9 445

72,2 366,7

71,8 441,7

73,1 344,8

163,8

197,7

204

191,5

12,4

11,1

12,4

11,1

2 0,5 860

1 0,3 710

2 0,5 870

1 0,3 700

Aanvullende beleidsindicatoren Wat willen we bereiken

Hoe meten we dat?

Stand 2024 2919

Doel 2025 2900

Doel 2028 2900

Durven meer inwoners die moeite hebben met rondkomen, eerder hulp te vragen en ontvangen vroegtijdig passende ondersteuning Hebben minder inwoners geldzorgen en financiële problemen Worden er meer kinderen geboren in, en groeien op in, een gezonde en veilige omgeving

Aantal meldingen bij vroegsignalering

Aantal inwoners dat gebruik maakt van bijzondere bijstand

1895

1900

1900

Aantal themacertificaten waar scholen op inzetten via Gezonde School-aanpak

16

20

Percentage jeugdigen met jeugdhulp ten opzichte van het aantal jeugdigen in Smallingerland

12,0%

11,8%

Alle scholen zetten in op gezondhe idsbevorderi ng 11,1%

Worden er meer kinderen geboren in, en groeien op in, een gezonde en veilige omgeving

Begroting 2025 Wat willen we bereiken

Hoe meten we dat?

Ronden meer jongeren een opleiding af (mbo 2, havo, vwo en hoger) Kunnen inwoners naar behoefte zonder belemmeringen meedoen

Percentage vroegtijdige schoolverlaters Aantal inwoners met een WMO indicatie

Stand 2024 2,77%

Doel 2025 2,60%

Doel 2028 2,50%

4530

4500

4500

Verbonden partijen

Hieronder de verbonden partijen aan het programma sociaal domein. Naam Sociale werkvoorziening Fryslân Caparis NV Hûs en Hiem Carins B.V. Sociaal Domein Fryslân

30

Wat doet deze organisatie Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet sociale werkvoorziening en opdrachtgever voor Caparis NV. Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening. Welstandsadvisering en monumentenzorg. Ondersteunen van de inwoners van Smallingerland op basis van de Wmo en jeugdwet. Inkoop, contractmanagement en verwerking van diverse (wettelijke) taken op de terreinen Participatie, Wmo en Jeugd, voor alle gemeenten in Fryslân uit te voeren.

2.1 Zeker bestaan Wat willen we bereiken? Toegankelijke dienstverlening aan inwoners

Wij willen dat inwoners gemakkelijk toegang hebben tot ondersteuning. Zij weten informatie over deze ondersteuning goed te vinden en begrijpen deze informatie. Wij gaan vanuit gelijkwaardigheid en oordeelvrij met onze inwoners in gesprek en hebben oog voor de verschillende (culturele) achtergronden en de invloed van stress op het gedrag en handelingsvermogen van onze inwoners. Wij maken onze (digitale) dienstverlening eenvoudiger, zijn aanwezig in de ‘huiskamers’ in onze wijken en dorpen en versterken de samenwerking tussen betrokken professionals. Ervaren inwoners het contact met vrijwilligers en professionals als veilig en prettig, dan is de drempel om ondersteuning te vragen lager. Hiermee willen we voorkomen dat problemen onnodig ingewikkeld en urgent worden.

Wat gaan we daar voor doen? Minimapas/Drachtenpas

Voor onze inwoners in een financieel kwetsbare situatie bieden wij verschillende minimaregelingen aan. We willen de toegang tot én de communicatie over deze regelingen versimpelen, zodat meer inwoners tijdig passende hulp en ondersteuning krijgen. Hierbij kijken we ook naar kansen om met lokale ondernemers en maatschappelijke partners samen te werken. Het introduceren van een minimapas, waarmee een specifieke groep inwoners een aanbod op maat krijgt, is een mogelijkheid om deze groep beter te bedienen. We onderzoeken deze mogelijkheid in 2025 en kijken of het mogelijk is om in 2026 de minimapas te realiseren.