Bijlage - Begroting 2022-2025

Verder is de dalende trend voor wat betreft de biodiversiteit omgebogen in een stijgende lijn. 46

Circulariteit In 2050 willen we dat de Smallingerlandse economie circulair is. Dit is een van de enorme uitdagingen waar onze samenleving voor staat. Daarmee is het een opgave die in samenhang met de andere belangrijke en actuele opgaven Energie en Klimaat opgepakt moet worden. Beleidsstukken - Routekaart Duurzaam Smallingerland 2040 - Raadsvisie 2020-2022 - Klimaatakkoord - Nationale Agenda Laadinfrastructuur - Kadernota Duurzame mobiliteit - Friese Klimaatatlas - Gemeentelijk Waterplan 2017-2020 - Gemeentelijk Rioleringsplan 2021-2025 - Ambitiedocument circulair Inkopen 2019 - Ambitiedocument duurzaamheid Huisvesting 2020 Beleidsindicatoren Ons doel is in 2022 een monitor te ontwikkelen en die te laten aansluiten bij de P&C-cyclus van de gemeente Smallingerland. Op die manier geven we de raad zo goed mogelijk inzicht in cijfers en behaalde resultaten. Specifieke risico’s 1. Wel of geen compensatie voor diverse landelijke ontwikkelingen door het Rijk Er zijn een aantal landelijke ontwikkelingen die een grote impact hebben op de financiën van de gemeenten. Gemeenten doen forse investeringen waarover nog geen (concrete) afspraken gemaakt zijn met het Rijk over compensatie of tegemoetkoming in deze kosten. Zo zijn er bijvoorbeeld de ontwikkelingen met betrekking tot de ‘Regionale energiestrategie’ (RES) die leiden tot structurele lasten.

Daarover moeten met het Rijk nog afspraken gemaakt worden over een financiële bijdrage. 2. Asbesthoudende voegenkit Riolering die tussen 1945 en 1993 is aangelegd, kan asbesthoudende voegenkit bevatten. Het gaat daarbij om de voegen van met name de betonbuizen met ‘vaar-en-moer’ verbindingen en de gresbuizen. Inmiddels is er op een zestal locaties onderzoek gedaan, om te bepalen welke locaties in aanmerking komen voor rioolvervanging. Op alle zes de locaties is asbesthoudende voegenkit aangetroffen. Op dit moment dient dergelijk asbesthoudend materiaal verwijderd en gestort te worden, onder de strenge regels die daarvoor gelden. Wat de financiële gevolgen zijn, is op dit moment nog onbekend. Het zal zeker kostenverhogend blijken te zijn. Gezien de leeftijdsopbouw van de riolering in Smallingerland mogen we er wel van uitgaan dat er veel locaties zijn waar asbesthoudende voegenkit is toegepast. Dit zal geen invloed hebben op de gemeentelijke begroting, maar het vormt een risico in de berekening van het vGRP. 3. Risico's bij kapitaalgoederen in de openbare ruimte In de kadernotitie ‘Beheer en onderhoud van kapitaalgoederen in de openbare ruimte’ staan verschillende aandachtspunten genoemd die nog niet meegenomen zijn of die verder uitgezocht moeten worden. Het gaat onder andere om: - Kade industriehaven Drachten De kades zijn onderzocht.

Het blijkt dat ze aan onderhoud of vervanging toe zijn. Er is besloten nader onderzoek te doen naar de verschillende herstel- en vervangingsmogelijkheden, waarbij tevens de gevolgen worden meegenomen wanneer we er voor kiezen de kade direct geschikt te maken voor een hogere vaarklasse Va. Afhankelijk van deze onderzoeken en de definitieve besluiten is de verwachting dat eind 2021 de werkvoorbereiding kan starten en dan vanaf 2022 een eerste fase in de 47

-

uitvoering. Hier is sprake van een investering, die zal worden geactiveerd en afgeschreven. Bij de huidige planning is er dan sprake van afschrijvingslasten vanaf 2023. Hoe hoog die lasten zullen worden, is afhankelijk van de nog te maken keuzes. Herstructurering Na de herstructurering van ‘Noordoost’ en ‘De Bouwen’ zal elders in de gemeente ook herstructurering nodig zijn. De basiskosten (volgens het principe ‘sober en doelmatig’) zijn meegenomen in de notitie ‘Beheer en onderhoud van kapitaalgoederen’. Bij een keuze voor een hoger kwaliteitsniveau van de openbare ruimte zullen extra structurele middelen nodig zijn. Afhankelijk van de te nemen maatregelen leidt dit tot extra lasten, eenmalig of structureel.

4. Bijdrage aan de aanleg van de N381 Op grond van oude afspraken moeten we mogelijk een financiële bijdrage leveren aan de aanleg van deze weg. Hiervoor zijn nog geen middelen gereserveerd. 5. Wet kwaliteitsborging (Wkb) De Wkb heeft de bedoeling om de bouwkwaliteit en het bouwtoezicht te verbeteren door inschakeling van private kwaliteitsborgers. Daarnaast wordt de positie van de consument beter beschermd door uitbreiding van de aansprakelijkheid van aannemers ten opzichte van particuliere en professionele opdrachtgevers. De invoeringsdatum stond gepland op 1-12021 maar dit is uitgesteld, samen met de invoeringsdatum van de nieuwe Omgevingswet. Omdat een deel van de preventieve Bouwbesluittoets naar de markt gaat, gaan de werkzaamheden binnen het Team VTH veranderen. De Bouwbesluittoets komt te vervallen en er komen nieuwe werkzaamheden. Wij moeten de gegevens die de kwaliteitsborger/ initiatiefnemer indient controleren en er zal meer vooroverleg komen. Daarnaast is er een verschuiving van toezicht houden tijdens de bouw naar handhaving achteraf. De financiële consequenties zijn nog onzeker. 6. Deltaplan ruimtelijke adaptatie en 7. Uitvoeringsprogramma klimaatadaptatie In 2018 is het ‘Deltaplan Ruimtelijke adaptatie’ (DPRA) toegevoegd aan het Nationale Deltaprogramma. Dit betekent dat vanaf 2020 bij iedere ruimtelijke ingreep rekening moet worden gehouden met weersextremen.

In 2050 moet de aanpassing van de stedelijke omgeving op deze weersextremen volledig gerealiseerd zijn. Dit zal van iedere gemeente in Nederland een flinke inspanning vragen. Binnen het DPRA staan vier thema's centraal: wateroverlast, hittestress, droogte en overstroming. Om de ambities mogelijk te maken, wordt een ‘Uitvoeringsprogramma Klimaatadaptatie’ voorgesteld met als belangrijke onderdelen een uitvoeringsagenda en risicodialogen met de belangrijkste stakeholders. Bij de uitvoering van het GRP is rekening gehouden met deze vereisten, voor zover ze op dit terrein liggen. Het opstellen van een uitvoeringsprogramma vergroot de impact bij het aanvragen van een subsidie in het kader van de ‘Impulsregeling Klimaatadaptatie’. 7. Overdracht geluidswal Op grond van milieuregelgeving voor nazorglocaties heeft de gemeente de verplichting tot monitoring en onderhoud van de geluidswal Drachtstervaart. Op grond van het Nazorgplan wordt een afkoopsom voor toekomstige monitoring en beheer en onderhoud bepaald. Hiervoor is € 2,1 mln. gereserveerd. Zolang de gemeente de locatie nog in eigendom heeft, voeren we jaarlijks monitoring en onderhoud uit. Er lopen op dit moment diverse onderzoeken om de daadwerkelijke kosten te bepalen. Het risico bestaat dat de uiteindelijke afkoopsom hoger uitvalt. 8.

Openhouden Vliegveld Drachten Vanuit de gemeente wordt jaarlijks een subsidie verstrekt aan de exploitant van Vliegveld Drachten (Stichting Vliegveld Drachten). De stichting is verantwoordelijk voor het onderhoud en de exploitatie van het vliegveld. Deze subsidie is bedoeld voor de dekking van een structureel tekort in de begroting van genoemde stichting. In de afgelopen periode zijn, in afwachting van besluitvorming over de toekomst van Vliegveld Drachten, geen reserveringen gedaan door deze stichting t.b.v. langjarig onderhoud. Gezien de huidige status van de landingsbaan en gebouwen ligt het in de lijn der verwachting dat op korte termijn kosten gemaakt zullen moeten worden door de stichting om Vliegveld Drachten open te houden, in 48

afwachting van de uitkomsten van het proces Toekomstvisie Vliegveld Drachten. Gezien de exploitatie onvoldoende middelen opbrengt om hierin te kunnen voorzien, bestaat er een risico dat Stichting Vliegveld Drachten de gemeente verzoekt deze extra kosten te dekken d.m.v. een aanvullende subsidieverstrekking. Verbonden partijen Naam Stichting Vliegveld Drachten Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing, (FUMO) Openbaar Lichaam Afvalverwijdering Friesland Afvalsturing Friesland (Omrin)

Wat doet deze organisatie? Exploitatie van vliegveld Drachten. Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven. Verantwoorde uitvoering van milieu- en reinigingstaken. Is in ruste, de uitvoering is in 1995 overgegaan naar Omrin. Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval.

HuisVuilCentrale (HVC) Duurzaam afvalbeheer. Welstands- en monumentenzorg Hûs en Hiem

Welstandsadvisering en monumentenzorg.

Exploitatiemaatschappij Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven. Bedrijvenpark Drachten

Wat mag het kosten? Bedragen in €

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Baten

27.796.700

26.697.983

24.858.300

Lasten

-46.014.497

-62.944.722

-45.453.620

Saldo voor resultaatbestemming

-18.217.797

-36.246.739

-20.595.320

Onttrekking algemene reserve

13.983.270

654.950

953.410

Onttrekking bestemmingsreserve

4.658.918

14.805.399

424.391

-20.786.390

-19.641.910

-20.786.390

-19.641.910

Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve

-14.786.399

Voorgestelde resultaatbestemming

-254.950

Netto resultaat

-14.616.958

49

Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) 2022 Structureel: Nieuwbouw zwembad de Welle (uitgebreide variant) Nieuwbouw sporthal de Drait Nieuwbouw zwembad de Welle Diverse aanpassingen buitensportaccommodaties Skatebaan Veiligheidsregio Brandweer, dekkingsplan 2.0 Meerkosten ontsluiting Nij Smellinghe Rotonde bij afslag ziekenhuis Combineren wegonderhoud met GRPwerkzaamheden Infra/omgeving de Parel Zuivelfabriek Oudega Inrichting openbare ruimte locatie S(B)O Implementatie omgevingswet (80 % van €389.000) Draagkracht bruggen Vervanging wegen Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Tijdelijke huisvesting sporthal de Drait Sloopkosten zwembad Buitensportaccommodaties IBOR waterwegen en bruggen IBOR vervanging lichtmasten Omgevingswet Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 Herschikkingen 2021-2024 Verhogen baten parkeervoorzieningen Omvormen dure beheergroepen naar gazons Subtotaal herschikkingen Niet-trendmatige ontwikkelingen Areaaluitbreiding openbare ruimte BTW-effecten GRP Buitensport accommodaties Gereserveerde kapitaallasten de Welle Veiligheidsregio Fryslân Onderhoudsbudget cf. IBOR 2019-2023 Kapitaallasten cf. IBOR 2019-2023 FUMO BTW-effecten huishoudelijk afval Subtotaal niet trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen 50

-67 -28 -35 -4 -20 -12

2023

2024

2025

-55

-391 -206 -361

-12

-12

-391 -261 -361 -67 -28 -35 -4 -20 -36

-970

-7 -20 -100 -311 -28 -15 -1.684

-7 -20 -75 -311

-572

-25 -28 -15 -142

0

-150 -488 -110 -5 -688 -953

-654 -1.142

-10

-130

-41 -408 -459

-130

Totaal

-150 -488 -250 -5 -41 -1.750 -2.684

120 5 125

120 5 125

120 5 125

0

-40 116 67 -100 -9

-40 29 -47 -139 -36

-40 -28 -21

-40 54 -36

-55 -430 -54

-14

-628 -1.932

-36 -166

-57 -16 -39 -1.439

-233 -1.392

360 15 375 -160 171 -37 -239 -100 -430 -68 -57 -16 -936

Structurele lasten Nieuwbouw zwembad de Welle In aanvulling op de structurele middelen van bijna € 1,1 miljoen die al beschikbaar zijn, heeft de raad bij de vaststelling van de begroting 2019-2022 en begroting 2020-2023 voor een nieuw zwembad nog eens bedragen van respectievelijk € 391.000 en € 361.000 structureel extra beschikbaar gesteld. Daarmee komen de totale afschrijvings- en exploitatielasten van het nieuwe zwembad naar verwachting uit op circa € 1,82 miljoen per jaar. De bijdrage van de provincie is daar al in verrekend. Nieuwbouw sporthal de Drait In 2015 is voor de nieuwbouw van de sporthal, op basis van een investeringsbedrag van € 3,3 miljoen (exclusief btw) structureel € 137.000 gereserveerd ter dekking van de kapitaallasten. Hiervan hebben we € 10.000 gereserveerd in de begroting 2021. Sinds die tijd zijn de bouwkosten fors gestegen, geldt er een nieuw Bouwbesluit en is de btw-vrijstelling gewijzigd. Al deze kostenverhogende ontwikkelingen samen leiden tot een benodigd totaal investeringsbudget van ruim € 6,5 miljoen (inclusief btw). De aanvullende kapitaallasten van € 134.000 door de hogere investeringskosten van € 3,2 miljoen hebben we meegenomen in de begroting 2021-2024.

Diverse aanpassingen buitensportaccommodaties In verband met de nieuwe financiële verordening is voor de investeringen in de buitensport bepaald welk deel eenmalig en welk deel structureel gedekt wordt. Dit leidt tot hogere eenmalige lasten, maar het verlaagt de structurele lasten. Zie ook de mutaties onder ‘Eenmalig lasten’ en ‘Niet-trendmatige ontwikkelingen’. Verder is conform het Meerjarenonderhoudsplan Buitensportaccommodaties de jaarschijf 2025 toegevoegd. Skatebaan De kosten voor de renovatie en uitbreiding van de skatebaan worden geraamd op € 200.000. De jaarlijkse lasten voor deze investering van € 28.000 zijn meegenomen in de begroting van vorig jaar. Het gaat om kapitaallasten plus onderhoud. Veiligheidsregio Brandweer, dekkingsplan 2.0 Het definitieve dekkingsplan is in 2018 door de gemeenteraden en VRF vastgesteld. Dit leidt voor onze gemeente tot een kostenstijging van € 59.000 in 2019, oplopend tot € 231.000 in 2025. De jaarlijkse stijging tot en met 2024 hebben we verwerkt in deze begroting, de jaarschijven 2023 en 2024 zijn verwerkt in de ‘Niet-trendmatige ontwikkelingen’. Meerkosten ontsluiting Nij Smellinghe De budgetaanvraag betreft een aanvulling op een eerder besluit over de bereikbaarheid van het ziekenhuis. Het betrof in eerste instantie alleen de hoofdontsluiting.

Door aanpassingen in het programma van het ziekenhuis (onder andere de komst van ROC Friese Poort) moet er ook een aanpassing komen van de tweede ontsluiting. Indertijd is een bedrag gereserveerd van € 600.000. Nu is een extra bedrag van € 150.000 nodig. Dat leidt tot een extra kapitaallast van € 4.000. Rotonde bij afslag ziekenhuis Dit bedrag van € 20.000 aan kapitaallasten is voor de investering (€ 670.000; 50 jaar) voor het realiseren van een rotonde bij afslag ziekenhuis. Combineren wegonderhoud met GRP-werkzaamheden Bij een aantal projecten is het wenselijk om bij de vervanging van de riolering direct ook de herinrichting of verbetering van de betreffende weg aan te pakken. Daarmee worden bepaalde investeringen in wegen een aantal jaren naar voren gehaald. Dit principe van combineren van werk met werk is efficiënter en het leidt tot kostenbesparing. De verwachting is dat er € 400.000 per jaar nodig is. Deze investeringen moeten we activeren en dit leidt tot structurele kapitaallasten van € 12.000 per jaar. In de toekomst leidt dit tot lagere lasten.

51

Infrastructuur en omgeving De Parel De omgeving rond De Parel moet ook worden aangepast aan de nieuwe situatie. In die nieuwe situatie komen de voorschoolse en naschoolse voorzieningen en gymzaal allemaal in één gebouw. Met de aanpassing van de omgeving en infrastructuur is naar verwachting een investering van € 200.000 gemoeid. De kapitaallasten van deze investering bedragen € 7.000 (gemiddeld 40 jaar). Zuivelfabriek Oudega In 2020 is de oude melkfabriek gesloopt. We werken aan de voorbereiding van de verbetering van leefbaarheid rondom het gebied van de haven op die locatie. Implementatie omgevingswet (80 % van €389.000) De gemeenteraad heeft op 25 mei jl. de startnotitie Omgevingsplan 2.0 vastgesteld. Voor de uitvoering van de startnotitie Omgevingsplan is voor 2022 en volgende jaren een structureel budget nodig van € 389.000,- voor: - Jaarlijkse plankosten voor het opstellen/bijhouden van de kerninstrumenten Omgevingsplan en Omgevingsvisie. Deze plankosten zijn nodig voor de externe inhuur van stedenbouwkundige bureaus en adviseurs voor het daadwerkelijk opstellen van het Omgevingsplan en het wijzigen van de Omgevingsvisie. Daarvoor ontbreekt intern de benodigde kennis en capaciteit. Benodigde onderzoekskosten zijn in de raming meegenomen. - Uitbreiding bijbehorende interne formatie voor de ontwikkeling en begeleiding van omgevingsplannen en omgevingsvisie.

- Jaarlijkse deelname aan het ‘Digitaal Stelsel Omgevingswet’ (DSO) voor het functioneel beheer. In de begroting hebben we conform de kadernota 2022-2025 80% van de geraamde lasten opgenomen. Inrichting openbare ruimte locatie S(B)O De investeringen in de infrastructuur bij clustering S(B)O worden geraamd op € 3,5 miljoen. De jaarlijkse lasten die daarbij horen, in totaal € 100.000, zijn meegenomen. Draagkracht bruggen Bij een inspectie is gebleken dat niet alle bruggen voldoen aan de NEN-normen voor draagkracht. Een investering van ca. € 785.000 is nodig om onze bruggen op de vereiste norm te krijgen. Wij stellen voor een structureel bedrag van € 27.500 per jaar aan kapitaallasten op te nemen. Daarnaast willen we, gelijktijdig met het actualiseren van de nota ‘Beheer en onderhoud van kapitaalgoederen’, in kaart brengen of dergelijke situaties zich nog meer kunnen voordoen. We kunnen dan bezien of een duurzame financiële voorziening nodig is. De werkzaamheden worden uitgevoerd in 2022 en leiden tot een kapitaallast in 2023. Vervanging wegen Het blijkt dat een deel van de huidige wegen in werkelijkheid ouder is dan het beheersysteem aangeeft. Dit komt omdat de leeftijd van de wegen in het systeem aangepast is aan de laatste keer dat er onderhoud aan is gepleegd.

Hierdoor is in sommige gevallen het beeld ontstaan dat er tot 2024 nog geen vervanging van wegen noodzakelijk zou zijn. We zien nu dat dit wel nodig is. Bij enkele wegen moet het zelfs direct gedaan worden, om kapitaalvernietiging en onveilige situaties te voorkomen. Deze ontwikkeling zullen we meenemen bij de actualisatie van de nota ‘Beheer en onderhoud kapitaalgoederen 20232027’. Die zal naar verwachting in 2022 verschijnen en dan ook voor besluitvorming worden voorgelegd aan de raad. De werkzaamheden worden uitgevoerd in 2022 en leiden tot een kapitaallast in 2023. Eenmalige lasten Tijdelijke huisvesting sporthal de Drait Tijdens de bouw van een nieuwe sporthal verplaatsen we het bewegingsonderwijs tijdelijk naar andere gymzalen in de gemeente. Dat brengt kosten met zich mee. Hiervoor is een 52

eenmalig budget van € 150.000 gereserveerd. De sportverenigingen kunnen niet (volledig) worden herplaatst, daarvoor is er te weinig capaciteit in de sporthallen. We onderzoeken nog (in overleg met de sportverenigingen zelf) welke mogelijkheden er zijn als alternatief. Daar is op dit moment nog geen duidelijkheid over. Wanneer die alternatieven tot meerkosten leiden, zullen we hiervoor later extra budget aanvragen. Sloopkosten zwembad Bij nieuwbouw van het zwembad zal het oude bad gesloopt moeten worden. Vooralsnog is het bedrag daarvoor in deze begroting meegenomen in de jaarschijf 2023. De kosten van de sloop zijn geraamd op € 488.000. Buitensportaccommodaties In verband met de nieuwe financiële verordening is voor de investeringen in de buitensport bepaald welk deel van de lasten eenmalig en welk deel structureel gedekt wordt. Dit leidt tot hogere eenmalige lasten, maar het verlaagt de structurele lasten. Zie ook mutaties onder ‘Structurele lasten’ en ‘Niet-trendmatige ontwikkelingen’. Verder hebben we conform het Meerjarenonderhoudsplan Buitensportaccommodaties de jaarschijf 2025 toegevoegd. IBOR waterwegen en bruggen In paragraaf 3.4 ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ staat een volledige toelichting. IBOR vervanging lichtmasten We verwachten dat er in 2024 een bedrag van € 41.000 nodig is voor de vervanging van lichtmasten.

Omdat dit bedrag de activeringsgrens van € 100.000 niet haalt, wordt dit eenmalig gedekt. In paragraaf 3.4 ‘Onderhoud kapitaalgoederen’ staat een volledige toelichting. Omgevingswet De gemeenteraad heeft op 16 februari 2021 de incidentele implementatiekosten van de Omgevingswet voor 2021 beschikbaar gesteld. Daarbij is aangegeven dat het benodigde eenmalige implementatiebudget voor 2022 en verder wordt verwerkt in de Kadernota. Dit budget hebben we nu ook opgenomen in de begroting. We hebben de oorspronkelijke programmabegroting kritisch beoordeeld en ruim 25% naar beneden bijgesteld, in lijn met de opdracht van de gemeenteraad voor een minimale, ‘doelmatige en sobere’ implementatie van de Omgevingswet. Hiervoor is voor 2022 t/m 2024 een incidenteel implementatiebudget nodig van totaal € 1.751.000 voor de volgende doelen:  (Door)Ontwikkeling Omgevingsvisie en programma's;  (Door)Ontwikkeling intaketafel Omgevingswet, omgevingstafel en ontwikkelformule;  Inhuur ondersteuning teams Concern, VTH, I&A en communicatie t.b.v. implementatie, voortzetting huidige inzet t/m 2024;  Communicatiemiddelen en pilots;  Implementatiekosten ketensamenwerking;  Opleidingskosten voor vakinhoudelijke trainingen t.b.v. implementatie. Herschikkingen 2021-2024 Verhogen baten parkeervoorzieningen We hebben diverse herschikkingen doorgevoerd die extra baten moeten opleveren.

Eén daarvan is het parkeren in de gemeente Smallingerland. Een gefaseerde verhoging van de parkeertarieven in de periode 2021-2024 moet uiteindelijk een extra jaarlijkse opbrengst opleveren van € 600.000 in 2024. Gezien het winkelaanbod en de overige voorzieningen lijkt deze extra opbrengst door verhoging van de parkeertarieven haalbaar. Omvormen dure beheergroepen naar gazons Het verminderen van de onderhoudsbudgetten leidt tot een beperkter onderhoud van het bestaande openbaar groen. Ook worden dure beheergroepen omgevormd tot relatief onderhoudsarme gazons. Het maatschappelijk effect hiervan is, dat de burger het groen als 53

soberder zal kunnen ervaren. De herschikkingen passen binnen het vastgestelde gemeentelijke beleid. Niet-trendmatige ontwikkelingen Areaaluitbreiding openbare ruimte Jaarlijks nemen we een vast bedrag mee voor de ‘areaaluitbreiding openbare ruimte’. BTW-effecten GRP Bij de jaarlijkse doorrekening van het GRP bepalen we steeds welk bedrag aan BTW op de investeringen en de dagelijkse onderhoudslasten drukt. Dit levert per jaar een wisselend bedrag op. Daardoor is er ook sprake van een wisselende doorbelasting naar het GRP. Buitensportaccommodaties In verband met de nieuwe financiële verordening is voor de investeringen in de buitensport bepaald welk deel eenmalig en welk deel structureel gedekt wordt. Dit leidt tot hogere eenmalige lasten, maar het verlaagt de structurele lasten. Verder is conform het Meerjarenonderhoudsplan Buitensportaccommodaties de jaarschijf 2025 toegevoegd. Gereserveerde kapitaallasten de Welle Zie hierboven: dit vormt een onderdeel van de reeds beschikbare dekking voor nieuwbouw zwembad. Veiligheidsregio Fryslân De begroting van de Veiligheidsregio Fryslân laat een forse kostenstijging zien, met name door extra kosten om de bedrijfsvoering toekomstbestendig te maken. Onze gemeente heeft als enige gemeente niet ingestemd met de begroting. De overige Friese gemeenten hebben wel, daarmee is hij aangenomen.

Zodat ook wij ons aandeel in de lasten van deze gemeenschappelijke regeling moeten dragen. De jaarschijven 2023 en 2024 hebben betrekking op het dekkingsplan 2.0 van de brandweer. Onderhoudsbudget conform IBOR 2019-2023 Dit betreft de toevoeging van onderhoudsbudgetten conform IBOR, in de paragraaf ‘Onderhoud Kapitaalgoederen’ staat een volledige toelichting. Kapitaallasten conform IBOR 2019-2023 Dit betreft de toevoeging van kapitaallasten conform IBOR, we geven in de paragraaf ‘Onderhoud Kapitaalgoederen’ een volledige toelichting. FUMO De bijdrage aan de FUMO stijgt meer dan de trendmatige verhoging. Dit komt door de nieuwe systematiek van financiering en extra afname van bodemtaken. We hebben de gemeenteraad hierover geïnformeerd. De raad heeft een zienswijze op de begroting 2022 ingediend. BTW-effecten huishoudelijk afval Periodiek wordt bij de doorrekening van het huishoudelijk afval bepaald welk bedrag aan BTW op de investeringen en de exploitatiekosten drukt. Per saldo wordt € 16.000 minder BTW aan de afvalstoffenheffing doorbelast.

54

2.4 Programma Economie Algemene toelichting op het programma In het programma Economie van Smallingerland werken we aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. Het programma draagt direct en indirect bij aan alle vier de opgaven die centraal staan in de ‘Strategische koers omgevingsvisie’. Centraal in de uitvoering staat hierbij onze ‘Actieagenda economie’, het uitvoeringsprogramma voor de periode 2020-2022. We streven naar een economie met voldoende werk voor iedereen, waarin economische activiteiten worden ontplooid die bijdragen aan de welvaart en het welzijn van de burgers. We zetten in op het verhogen van de wendbaarheid en weerbaarheid van onze ondernemers en (beroeps)bevolking, zodat zij gezamenlijk in staat zijn optimaal in te spelen op de grote transities, kansen en uitdagingen van deze tijd. Voor onze bezoekers én inwoners ontwikkelen we samen met de ondernemers en de gemeenschap een aantrekkelijk aanbod op het gebied van recreatie en toerisme. Binnen het programma Economie zijn we daarnaast verantwoordelijk voor het op orde houden van de basisvoorwaarden om binnen onze gemeente goed te kunnen ondernemen. In het programma Economie werken we aan de hand van een drietal sporen aan de toekomstbestendigheid en vitaliteit van de economie van Smallingerland. Per spoor hebben we uitdagingen benoemd waar we in de periode 2020-2022 aan willen werken.

Hieronder beschrijven we per uitdaging welke activiteiten en projecten we in de komende periode uitvoeren. OPTIMALISEREN VAN HET VESTIGINGSKLIMAAT Wat willen we bereiken? Binnen het spoor 'optimaliseren van het vestigingsklimaat' werken we aan uitstekende werklocaties, het stadshart, ‘human capital’ vraagstukken en het versterken de samenwerking in de gastvrijheidseconomie. Wat gaan we daar voor doen? Uitstekende werklocaties Bovengemiddeld veel van de werkgelegenheid in Smallingerland bevindt zich op de werklocaties. Met andere woorden: bedrijventerreinen. Door trends en ontwikkelingen zien we de eisen die aan dit soort werklocaties gesteld worden veranderen. Het afgeronde traject ‘Transformatie verouderde bedrijventerreinen’ dat we in het afgelopen jaar hebben uitgevoerd in de regio Zuidoost-Friesland geeft onder meer inzicht in de implicaties van deze ontwikkelingen voor onze bedrijventerreinen. Daarnaast laten prognoses zien dat de verwachte vraag naar bedrijventerreinen groter is dan de strategische voorraad die Smallingerland op dit moment aanhoudt. Genoemde ontwikkelingen hebben geleid tot een herijking van de gemeentelijke visie op werklocaties. In de tweede helft van 2021 wordt deze visie aan de raad aangeboden.

In deze visie benoemen we concrete activiteiten en projecten voor 2022 (en daarna), noodzakelijk om ook op de lange termijn over voldoende kwalitatief hoogwaardige werklocaties te kunnen blijven beschikken. In 2022 gaan we daarnaast verder met de al ingezette uitvoeringstrategie om in samenwerking met de gemeente Opsterland 20 hectare bedrijventerrein te realiseren op Bedrijvenpark ‘Drachten Azeven’. We starten bovendien in samenwerking met Verenging Circulair Fryslân een verkenning naar de mogelijkheden die bedrijventerrein ‘De Haven’ biedt om de transitie naar een circulaire economie te versnellen.

55

Samen met het ondernemerscollectief ‘Bévé Tussendiepen’ werken we op dit moment aan de uitvoering van het project ‘Mooiere Drachtstervaart’. Doel van dit traject is om de zijde van de Tussendiepen die gericht is op de Drachtstervaart meer watergericht te maken en hier ook passende nieuwe functies toe te staan. Het concept-bestemmingsplan leggen we nog dit jaar ter inzage. Ook het Beeldkwaliteitsplan is in concept klaar. In 2022 werken we verder aan de totstandkoming van een anterieure overeenkomst met 18 deelnemende ondernemers. Binnen deze overeenkomst(en) zullen naar verwachting 23 locaties gaan vallen. Met het ondernemerscollectief zijn we daarnaast bezig met een KVO-traject (Keurmerk Veilig Ondernemen), gericht op het verbeteren van de veiligheid. Stadshart Drachten In 2021 zijn we een traject gestart om te komen tot een nieuw ‘Integraal gebiedsprogramma centrum’. Doel van dit traject is de aantrekkelijkheid van het centrum te vergroten. Daarbij wordt bijvoorbeeld ook gekeken welke eisen allerlei ontwikkelingen nu en in de toekomst zullen stellen aan de wijze waarop het gebied is ingericht. Het gaat daarbij om veranderingen in consumentengedrag, mobiliteitspatronen en ontwikkelingen in de vraag naar kantoorruimte.

Dit traject doorlopen we samen met een vertegenwoordiging van alle betrokken branches en partijen, zoals winkeliersvereniging ha&ie, eigenaren van vastgoed en de horeca. Het eindresultaat is een integraal en gezamenlijk opgestelde Centrumvisie/ontwikkelingsrichting met een concreet uitvoeringsprogramma. Gedragen door de stakeholders. De visie maakt keuzes door programmalijnen te definiëren, maar is ook in staat om mee te bewegen met trends en ontwikkelingen, kortom de factor ‘tijd’. De visie zal bovendien zo zijn geformuleerd, dat er jaarlijks eenvoudig een aangepast uitvoeringsprogramma uit kan worden samengesteld. In het licht van bovenstaande is het van belang te melden dat het traject om te komen tot het gebiedsprogramma centrum kan deels worden gefinancierd uit de beschikbare middelen binnen het programma Economie. Daarnaast verwachten we dat de voorbereidingskosten hoger zijn. Die hogere kosten worden gefinancierd uit de gereserveerde centrummiddelen. De uitvoering van het gebiedsprogramma centrum moeten worden gefinancierd uit nieuw aan te vragen financiële middelen. Arbeidsmarkt & O3 In 2022 werken we verder aan de samenwerking tussen ondernemers, onderwijs en overheid (vandaar O3), op het gebied van de arbeidsmarkt. Deze samenwerking is verwoord in de Human Capital Agenda Smallingerland 2021-2022.

De samenwerking moet bijdragen aan een sterkere arbeidsmarkt in Smallingerland en daarmee aan doelstellingen vanuit zowel het sociaal als economisch domein. Deze werkagenda bestaat uit vier sporen, onder andere 'inclusief ondernemen' en 'leven lang ontwikkelen'. De agenda bevat 21 resultaatgebieden. Deze resultaatgebieden variëren van inhoud en zichtbaarheid van onze dienstverlening (zoals het organiseren van matchingsevents en school- en loopbaanoriëntatie), tot het benoemen van ambassadeurs (werkgevers en ondernemers). Zij gebruiken hun invloed en netwerk om collega-werkgevers te stimuleren concrete stappen te zetten met betrekking tot inclusief ondernemen en ‘een leven lang ontwikkelen’. Gastvrijheidseconomie In 2022 werken we verder aan het uitbouwen van het platform ‘Gastvrij Smallingerland’, waar het afgelopen jaar een start mee is gemaakt. In dit platform werkt de gemeente - samen met een vertegenwoordiging uit de sector - aan de verdere verbetering van Smallingerland als aantrekkelijke bestemming voor toeristen en recreanten. In opdracht van het platform wordt op dit moment een toeristisch marketingplan opgesteld. Onder het motto: ‘samenwerken door te doen’ wordt in dit traject tegelijkertijd gekeken hoe de samenwerking in de sector en dit platform op een duurzame wijze kan worden georganiseerd.

Gezamenlijk streven wij ernaar om nog vóór de zomer van 2022 het platform operationeel te hebben. Samen met het platform willen we ook bepalen hoe we de opgehaalde middelen uit de in te voeren toeristenbelasting kunnen aanwenden om de gastvrijheidseconomie te versterken. Hiermee 56

geven we invulling aan de wens van de Raad om de in te voeren toeristenbelasting ten goede te laten komen aan de sector zelf. In de toeristische marketing en promotie van Drachten en Smallingerland werken wij verder nadrukkelijk samen met ‘Merk Fryslân’, de ‘Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland’ en VVV-Smallingerland. Samen met deze partijen zorgen we ervoor dat Smallingerland optimaal wordt gepositioneerd in de initiatieven die vanuit deze regionale partners opgestart worden. VERSTERKEN ONDERNEMERSCHAP Wat willen we bereiken? Binnen spoor 2 'versterken ondernemerschap' werken wij aan het ondersteunen van het ondernemerschap in Smallingerland en de acquisitie en promotie van Smallingerland. Wat gaan we daar voor doen? Ondersteunen ondernemerschap In 2022 continueren we de werkwijze die we met de herijking van onze strategische visie op accountmanagement hebben ingezet. Dit betekent dat we, naast het leveren van de reguliere publieke dienstverlening, ook zelf proactief naar buiten blijven gaan om zo in contact te blijven staan met de ondernemers binnen onze gemeente. Op deze wijze zijn we als gemeente in staat snel in te spelen op de behoefte die bij ondernemers leeft.

In de afgelopen coronaperiode is dit een effectieve werkwijze gebleken en ook voor de komende periode zien wij dit als een goede manier om zicht te houden op de economische gevolgen van de coronapandemie in onze gemeente op de lange termijn. Om optimaal in te kunnen spelen op de behoefte van specifieke doelgroepen zoals starters, maken wij gebruik van het ondersteuningsaanbod van andere partijen in de regio. Onder andere Ynbusiness, Founded in Fryslân, KvK en SNN. Als onderdeel van onze strategische visie op accountmanagement zijn wij ook voortdurend met deze partijen in gesprek om samen het ondersteuningsaanbod zo optimaal bij de behoefte van de ondernemers in onze gemeente aan te laten sluiten. Acquisitie en promotie Citymarketing In 2020 hebben we vanuit de Actieagenda een opdracht verstrekt aan een strategisch communicatiebureau. Dit bureau is gestart met de ontwikkeling van de (economische) profilering met daarbij een merkvoorstel (identiteit + huisstijl) voor Smallingerland. Begin dit jaar heeft de Raad kennis kunnen nemen van de koers en de aanpak voor het citymarketing traject. In de komende periode zal het profiel en bijhorend merk worden uitgerold, in nauwe samenspraak en samenwerking met interne en externe stakeholders. Acquisitie en grondverkoop De bedrijventerreinen in Smallingerland zijn in trek.

In de afgelopen periode merkten we dat er een groeiende vraag was naar kavels. We proberen ons aanbod niet alleen zo goed mogelijk te laten aansluiten op die vraag, we zetten ook samen met de F4-gemeenten en de provincie Fryslân in op de acquisitie van bedrijven van buiten de regio. Vanuit Smallingerland zetten wij daarbij gericht in op het aantrekken van bedrijven die van toegevoegde waarde zijn op de concurrentiekracht/het verdienvermogen van Smallingerland én de welvaart van onze inwoners. Daartoe is met het ICD een propositie opgesteld voor Drachten als aantrekkelijke vestigingsplaats voor bedrijven in de innovatieve maakindustrie. En werken wij in F4-verband aan een propositie, bedoeld om Zuidoost-Friesland op de kaart te zetten als aantrekkelijke plek voor logistieke bedrijvigheid. In dit laatste traject zijn gemeente Smallingerland en Heerenveen in de lead, bij de inhoudelijke uitwerking is ook de Noordelijke Ontwikkeling Maatschappij nauw betrokken. 57

BENUTTEN KRACHT VAN SMALLINGERLAND Wat willen we bereiken? In spoor 3 van onze Actieagenda werken we gericht aan het uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland: (high tech) industrie, havengerelateerde bedrijvigheid en onze omvangrijke zorgsector. Wat gaan we daar voor doen? Cluster high tech industry De gemeente Smallingerland kent samen met de provincie Fryslân een langlopende subsidierelatie met het ‘Innovatiecluster Drachten’ (ICD). Deze financiële ondersteuning heeft er mede voor gezorgd dat het ICD in de afgelopen jaren is uitgegroeid tot het kristallisatiepunt van de hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in Noord-Nederland. Genoemde subsidierelatie is eerder in 2021 nog verlengt, in 2022 loopt hij af. Gezien het belang voor het verdienvermogen van Noord-Nederland, is samen met de provincie Fryslân en het Innovatiecluster een traject gestart om te komen tot een gezamenlijke toekomstvisie voor de komende jaren. Binnen dit traject (met een beoogde afronding medio 2022) wordt ook gekeken op welke wijze de gemeente Smallingerland in de komend periode kan bijdragen aan de ambitie om het aanwezige ecosysteem verder te versterken. En wel zodanig dat nog meer inwoners van Smallingerland mee kunnen profiteren van de activiteiten die binnen dit cluster worden ontplooid.

In het licht van bovenstaande is het van belang om te melden dat wij een onderbesteding hebben gerealiseerd ten opzichte van de gesubsidieerde activiteiten van het ‘Innovatie Cluster Drachten’. Conform de prognose voor het tweede kwartaal van 2021 leidt dit mogelijk tot een vrijval van circa € 370.000,-. Tegelijkertijd draagt de gemeente uit de beschikbare middelen voor de Actieagenda Economie bij aan kosten van de bovenstaande verkenning voor de doorontwikkeling van dit ecosysteem. De eventuele vormgeving van de organisatie en 'governance' hiervan zal aanzienlijke plan- en opstartkosten vergen, de beschikbare middelen in de Actieagenda zijn hiervoor ontoereikend. De te verwachten vrijval binnen de subsidieregeling ICD (in totaal ruim € 370.000) zou hiervoor dekkingsmiddel kunnen zijn. In dat geval zal daarover apart besluitvorming moeten plaatsvinden van Gemeenteraad (en Provinciale Staten). Cluster haveneconomie We bevorderen netwerkvorming in de sector 'natte economie'. Hiermee bedoeld we de samenwerking tussen de industriehavens in Fryslân. Dit onder de werktitel 'Ports of Fryslân'. In de afgelopen periode is onder havenondernemers in Friesland een verkenning uitgevoerd naar de behoefte aan netwerkvorming op regionale schaal.

De verkenning heeft aangetoond dat het bevorderen van netwerksamenwerking op regionale schaal de concurrentiepositie van de ‘natte economie’ versterkt. Ook betrokken overheden en kennisinstellingen zouden daarin kunnen participeren en op die manier bijdragen aan het scheppen van randvoorwaarden voor productief ondernemerschap in de sector natte economie. In 2022 ondersteunen we vanuit een faciliterende rol de ondernemers bij het realiseren van een duurzaam samenwerkingsverband in de natte economie; we trekken hierbij nauw op met de overige binnenhavens in Friesland. Naast het faciliteren van bovenstaand proces zetten we als gemeente zelf in op het op orde houden van de randvoorwaarden om in de industriehaven Drachten goed te kunnen (blijven) ondernemen. Ook in 2022 spannen wij ons in voor de bereikbaarheid van de industriehaven Drachten voor Klasse Va-schepen. En blijven we, als havenbeheerder, adequaat invulling geven aan de exploitatie en beheer & onderhoud van de industriehaven Drachten. Cluster zorgeconomie De zorg zien wij niet alleen als belangrijke voorziening, maar ook als een van de grootste werkgevers in de gemeente Smallingerland. In de afgelopen periode hebben wij samen met de sector verkend op welke onderdelen de gemeente een rol kan spelen bij het versterken van de economische kracht en potentie van de zorg in Smallingerland, richting de toekomst. 58

In 2022 werken wij verder aan de uitvoering van drie actielijnen, die uit een verkenning naar voren zijn gekomen. In actielijn 1 staan de ‘human capital’ vraagstukken binnen deze sector centraal. In deze actielijn kijken we onder andere hoe we ‘Nij Smellinghe’ en ‘De Friese Poort’ kunnen ondersteunen bij het realiseren van de geplande zorgcampus. We trekken hierbij ook op met Regiodeal Zuidoost Friesland. In actielijn 2 werken we aan het laten uitgroeien van Smallingerland tot een plek waar zorginnovaties worden bedacht, uitgeprobeerd en gemaakt. We doen dit door initiatiefnemers te ondersteunen bij het opwerken van projecten en bij het leggen van verbindingen met innoverende partijen, subsidiegevers en financieringsverstrekkers en het verzorgingsgebied in de regio. In actielijn 3 werken we aan het versterken van de kracht van de bestaande netwerken. Vanuit de Regiodeal Zuidoost Friesland wordt in opdracht van de gemeente onder meer gewerkt aan een ‘Krachtenkaart’ om het bestaande netwerk in Smallingerland in beeld te brengen. INVESTEREN IN DUURZAME REGIONALE SAMENWERKING Wat willen we bereiken? In toenemende mate constateren wij dat het realiseren van onze eigen economische beleidsambities vraagt om regionale samenwerking.

Soms omdat de oplossing van lokale vraagstukken op een regionaal schaalniveau gevonden kan worden, vaker omdat we door samen op te trekken met andere overheden, het onderwijs en het bedrijfsleven, efficiënter en/of effectiever kunnen zijn in het realiseren van onze ambities. Wat willen we daar voor doen? F4 en Friese Projecten Machine (FPM) De regionale economische samenwerking vindt primair plaats in F4-verband: de vier gemeenten Leeuwarden, Smallingerland, Heerenveen en Súdwest-Fryslân. Ook de Provincie Fryslân en het Innovatiepact Fryslân zijn hierbij aangehaakt. In 2021 heeft de gemeente Smallingerland besloten om te participeren in de ‘Friese Projecten Machine’. Een initiatief van de Provincie Fryslân om het projectgenererend vermogen binnen de drie O’s (ondernemers, onderwijs en overheid) in Friesland te vergroten, met als doel om op die manier meer Europese (subsidie)middelen aan te kunnen trekken. Binnen de sporen van de Actieagenda Economie verkennen wij de komende periode welke projecten zodanig kunnen worden opgeschaald of kunnen worden opgestart dat ze hiervoor in aanmerking komen. Ook hierbij zullen we de samenwerking zoeken met de overige drie F4-gemeenten. Strategische alliantie Naast de regionale samenwerking met medeoverheden zetten wij in Smallingerland in op het versterken van de samenwerking met onze belangrijkste lokale partners.

In de afgelopen periode is gestart met het opzetten van een ‘strategische alliantie’ samenwerking met de Rijksuniversiteit Groningen, Innovatie Cluster Drachten, ROC de Friese Poort, Nij Smellinghe en Philips. In deze samenwerking werken we vanuit een gezamenlijk ontwikkeld wenkend perspectief aan de toekomst van Smallingerland. De samenwerking reikt daarbij verder dan alleen het economische domein. In 2022 willen we vanuit het economische programma de slagkracht van deze partijen gebruiken bij het versterken van de economische structuur van Smallingerland. Regiodeal Zuid- en Oost-Friesland Vanuit het economische programma zoeken we rondom onze activiteiten in de zorgeconomie en gastvrijheidseconomie actief de verbinding met de Regiodeal Zuid- en Oost-Friesland. In deze regiodeal staat de ambitie centraal: “een leefbare regio met vitale kernen in een veerkrachtig landschap”. Onze voorgenomen projecten binnen de Actieagenda Economie dragen bij aan het realiseren van deze ambitie.

59

Wat gaat het opleveren? Het programma economie draagt bij aan de vitaliteit van onze economie. Een vitale economie is in onze ogen een belangrijke drijvende kracht achter de grote opgaven en transities van deze tijd. Economisch perspectief leidt tot financiële zelfredzaamheid en eigenwaarde en is daarmee een belangrijke factor als het gaat om het geluk van mensen. Een vitale economie draagt bovendien bij aan de leefbaarheid van onze centra en wijken, aan een bloeiend verenigingsleven, aan ruimtelijke kwaliteit en tegelijk ook aan de oplossing voor een keur aan maatschappelijke vraagstukken. Of het nu gaat om gezonde voeding en een gezonde levensstijl, het laten slagen van de energietransitie of het vergroten van de veiligheid, het gaat alleen echt lukken als overheden en het bedrijfsleven hier samen aan gaan werken. Op de hiervoor beschreven manier draagt het programma Economie niet alleen direct bij aan een van de centrale doelstellingen uit de Omgevingsvisie. Ook draagt het programma integraal bij aan het realiseren van de verschillende opgaven, die in dezelfde Omgevingsvisie geschetst worden.

Beleidsstukken per programma  Actieagenda Economie, vastgesteld in december 2019 Specifieke risico’s per programma Vaarweg naar Drachten Voor de inpassing van de vaarweg in de gebiedsontwikkeling ‘Hegewarren’ is door het college en de havenondernemers aan de Provinciale Staten de toezegging gedaan daar financieel aan te willen bijdragen. De toezegging bedraagt € 15 miljoen, waarvan € 10 miljoen door de gemeente en € 5 miljoen door havenondernemers. Deze toezegging lijkt in het co-creatieproces Hegewarren relevant te worden bij het maken van afwegingen over de scenario's voor de gebiedsontwikkeling en de haalbaarheid daarvan. In de paragraaf Weerstandsvermogen en risico's is deze ontwikkeling opgenomen als incidenteel bedrag. We onderzoeken ook de mogelijkheden om de bijdrage te activeren en in een langere periode af te schrijven tegen structurele lasten in plaats van hogere, eenmalige lasten. Beleidsindicatoren per programma Bedrijventerreinen Realisatie 2020 Prognose 2021 Prognose 2022 Verkoop bedrijventerreinen* 2,2 4,3 7 *) Deze cijfers zijn inclusief ‘Bedrijvenpark Azeven’, dat gezamenlijk met Opsterland wordt geëxploiteerd. Verplichte beleidsindicatoren Indicator Banen

Periode Waarde 2020 834,1

Eenheid Per 1.000 (NL=795,9) inw. 15 t/m 64 jr. 111,0 Per 1.000 (NL=135,2) inw. 15 t/m 64 jr.

Vestigingen

2020

Beschrijving Aantal banen per 1.000 inwoners van 15-65 jaar. Het aantal vestigingen van bedrijven, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 1565 jaar

Bron Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Vrije beleidsindicatoren Om de effecten van de inspanningen vanuit de gemeente objectief te kunnen beoordelen en bijsturen, is het van belang dat de gemeente Smallingerland een beeld heeft bij de 60

ontwikkelingen van de economische situatie. Gezamenlijk vervullen deze indicatoren vooral een antennefunctie en vormen ze een sturingsinstrument voor de gemeente, waar het gaat om de economische ontwikkeling van Smallingerland. Indicator Werkloosheid

Periode Waarde 2020 4,1

Bron Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Oprichtingen

2020

Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Opheffingen

2020

Snelgroeiende 2019 bedrijven

Exporterende vestigingen

2019

Eenheid Beschrijving % van de Werkloze beroepsbevolking beroepsbevolking (NL= 3,8) als percentage van de beroepsbevolking 99,2 Per 1.000 Aantal vestingen oprichtingen van (NL= bedrijven per 107,0) 1.000 vestigingen 61,4 Per 1.000 Aantal vestingen opheffingen van (NL=63,0) bedrijven per 1.000 vestigingen 23,6 Per 1.000 Aantal vestigingen snelgroeiende (NL=16,8) bedrijven per 1.000 vestigingen 7,2 % exporterende vestigingen t.o.v. (NL= 6,2 ) totaal aantal vestigingen

Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Waarstaatjegemeente.nl (VNG)

Verbonden partijen Naam Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Azeven Recreatieschap voor het Friese Waterland Marrekrite

Wat doet deze organisatie? Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven. Beheer en onderhoud van aanlegvoorzieningen in het buitengebied

Wat mag het kosten? Voor de uitvoer van de Actieagenda is in de periode 2020-2022 jaarlijks € 300.000,beschikbaar. De projectmatige activiteiten binnen de sporen in het programma worden hieruit bekostigd. Het zwaartepunt van de bestedingen van de beschikbare middelen ligt daarbij in de tweede helft van de uitvoeringsperiode. Concrete projecten kunnen aanvullende middelen vergen. Is dat het geval, dan zullen we dat aan de raad voorleggen.

61

Bedragen in €

Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

126.642 -2.919.864 -2.793.223

116.439 -4.622.501 -4.506.062

176.500 -1.197.830 -1.021.330

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

2.113.920 3.693.323

457.000 3.626.941

300.000

3.014.020

-422.121

-721.330

-422.121

-721.330

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming Netto resultaat

-3.626.941 -121.000 -733.921

Toelichting op cijfers: Economie Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) Structureel: Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Economisch beleid en marketing Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 Herschikkingen 2021-2024 Subtotaal herschikkingen Niet-trendmatige ontwikkelingen Subtotaal niet trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen

2022

2023

2024

2025

Totaal

0

0

0

0

0

-300 -300

0

0

0

-300 -300

0

0

0

0

0

0 -300

0 0

0 0

0 0

0 -300

Eenmalige lasten Economisch beleid en marketing We werken aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. We zetten in op een economie met wendbare en weerbare ondernemers en beroepsbevolking, die samen in staat zijn optimaal in te spelen op de grote transities en uitdagingen van deze tijd. Centraal 62

hierbij staat onze Actieagenda Economie. Die is vormgegeven aan de hand van drie sporen. Voor de jaren 2020 tot en met 2022 is er jaarlijks € 300.000 beschikbaar.

63

2.5 Overhead Indicatoren en kengetallen Personeel Formatie (in fte’s) Feitelijke bezetting (in fte's) Werkzame personen (vaste en tijdelijke dienst) Ziekteverzuim (excl. zwanger- schaps- en bevallingsverlof) Opbouw ziekteverzuim t/m 7 dagen (kort) 8 t/m 42 dagen (middel) 43 dagen en langer (lang)

Realisatie 2020 457 439 469

Prognose 2021 458 437 489

Prognose 2022 457 437 466

6,21%

7,86%

7,10%

Realisatie 2020 0,43% 0,76% 5,48%

Prognose 2021 0,48% 0,71% 4,60%

Prognose 2022 0,48% 0,75% 5,5%

Verbonden partijen Naam Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)

Wat doet deze organisatie? Bancaire diensten verlenen voor met name overheden.

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator

Periode waarde

Eenheid

Beschrijving

Bron

Formatie

2020

8,2

FTE per 1.000 inwoners

fte/inwoners

Eigen gegevens

Bezetting

2020

7,8

FTE per 1.000 inwoners

fte/inwoners

Eigen gegevens

Apparaatskosten

Externe inhuur

Overhead

De uitgaven voor overhead, salarislasten en € inhuur derden Eigen 2020 Kosten per inwoner 766.40 zijn als begroting uitgangspunt genomen voor de apparaatskosten Er is alleen gerekend met de Kosten als % van inhuur van totale loonsom + derden, Frictie en Eigen 2020 4,00% Totale kosten inhuur inhuur van begroting externen deskundigheid zijn niet meegenomen Overheadkosten: alle kosten die samenhangen Eigen 2020 8,60% % van totale lasten met de sturing en begroting ondersteuning van de medewerkers in 64

het primaire proces

Wat mag het kosten? Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

1.180.800 -18.968.746 -17.787.946

463.750 -19.002.603 -18.538.853

380.470 -23.464.410 -23.083.940

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

5.003.040 861.558 -622.840

1.982.550 477.353 -24.190

750.000

-12.546.188

-16.103.140

-22.333.940

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

175.650 -1.013.233 -1.035.000

Netto resultaat

-14.418.771

-16.103.140

-22.333.940

Bedragen in €

Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) 2022 Structureel: ICT-/automatisering en telefonie Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Wijkatlas Aanpak dienstverlening Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 Wijkatlas Herschikkingen 2021-2024 Subtotaal herschikkingen Niet-trendmatige ontwikkelingen Vervanging/upgrading/uitbreiding klimaatinstallaties Subtotaal niet trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen 65

-180 -180

2023

0

2024

0

2025

Totaal

0

-180 -180

0

-50 -750 -800

-50 -750 -750

0

38

-38

38

-38

-132 -132 -1.024

0 -38

-50

0

0

0 -50

0

0

0 0

-132 -132 -1.112

Structurele lasten ICT / automatisering en telefonie De organisatieverandering en een verbeterde dienstverlening leiden ook tot wensen op het vlak van de automatisering en de telefonie. Het gaat dan om de vervanging van vaste telefoons door mobiele telefoons, gecombineerd met een uitbreiding van het aantal laptops. Initieel was uitgegaan van een investering van € 660.000 (met een kapitaallast van € 262.000) en aanvullende structurele exploitatielasten voor beheersoftware van € 18.000. In totaal betekende dit jaarlijkse lasten van € 280.000. In het kader van de herschikkingen hebben we hier een versobering van € 100.000 op doorgevoerd, zodat hiervoor nu nog maar € 180.000 structureel is gereserveerd. Eenmalige lasten Aanpak dienstverlening De raad heeft een separaat voorstel ontvangen over aanpak van de dienstverlening en hier op 28 mei 2019 mee ingestemd. We willen, gelet op de sterk veranderende samenleving, onze dienstverlening effectiever, wendbaarder en efficiënter maken. In het coalitieakkoord is afgesproken om de dienstverlening op die manier te verbeteren. Dit gaat hand in hand met het proces van de gemeentelijke organisatieontwikkeling en maakt deel uit van een brede heroriëntatie van onze gemeente, waarin ‘denken vanuit de klant’ en digitalisering centraal staan.

We gingen oorspronkelijk uit van een totaal eenmalig budget van bijna € 6,3 miljoen, waarvan € 3 miljoen in de jaren 2021 tot en met 2022. In het kader van de herschikkingen hebben we hier € 1 miljoen op in mindering gebracht. Herschikkingen 2020-2023 Wijkatlas Besloten is om de wijkatlas eenmaal per 4 jaar op te stellen. Er wordt eens per 4 jaar incidenteel een budget geraamd. De herschikking is hierop aangepast. Niet trendmatige ontwikkelingen Vervanging / upgrading/ uitbreiding klimaatinstallaties Een deel van de bestaande klimaatinstallatie voor de regeling van de binnentemperatuur en luchtkwaliteit is al enige jaren toe aan vervanging. Het andere deel functioneert niet goed, zodat aanpassingen noodzakelijk zijn. Verder is de voorziening maar in een beperkt gedeelte van het gebouw aangelegd. Vanwege arbo-technische redenen is vervanging, aanpassing en uitbreiding onvermijdelijk. De totale investering is geraamd op iets meer dan € 2 miljoen, in de begroting van 2021-2024 hebben we de aanvullende kapitaallasten van € 132.000 meegenomen.

66

2.6 Algemene dekkingsmiddelen Wat willen we bereiken? Doelstelling In het overzicht ‘Algemene dekkingsmiddelen’ zijn de inkomsten opgenomen die vrij besteedbaar zijn en waar geen directe tegenprestatie tegenover staat. Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator

Periode

Woonlasten meerpersoons -huishouden

2021

Woonlasten éénpersoonshuishouden

2021

waarde

Beschrijving

Bron

euro

Het gemiddelde totaalbedrag voor eigenaar-bewoner.

COELO, Groningen

euro

Het gemiddelde totaalbedrag voor eigenaar-bewoner.

COELO, Groningen

835 NL:810 794 NL:733 195

WOZ-waarde woningen

Eenheid

2020 NL: 270

De gemiddelde WOZ dzd euro -waarde van woningen.

CBS - Statistiek Waarde Onroerende Zaken

Wat mag het kosten? Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Baten

135.249.652

138.015.420

141.590.500

Lasten

-2.194.670

-182.480

-263.880

133.054.983

137.832.940

141.326.620

133.054.983

137.832.940

141.326.620

Bedragen in €

Saldo voor resultaatbestemming

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming 67

Netto resultaat

133.054.983

137.832.940

141.326.620

Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) 2022

2023

2024

2025 Totaal

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

Structureel: Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 Herschikkingen 2021-2024 Verlagen OZB tarief (terugdraaien eenmalige verhoging 2021)

-280

Subtotaal herschikkingen

-280

0

0

50

50

50

Niet-trendmatige ontwikkelingen Accres OZB woningen Accres OZB woningen Subtotaal niet trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen

150 50

50

50

50

50

50

200

-230

50

50

50

200

Toelichting op cijfers: Het belangrijkste onderdeel is de algemene uitkering van het Gemeentefonds. In deze begroting 2022 is het gemeentefonds bijgewerkt tot en met de meicirculaire 2021. De circulaire pakt niet positief uit, door lagere accressen en neerwaartse bijstellingen door actualisatie van maatstaven. In de meicirculaire staan nog een aantal extra baten in verband met taken die de gemeenten moeten uitvoeren. Deze bedragen zijn in eerste instantie gereserveerd als last en zijn opgenomen onder de niet-trendmatige ontwikkelingen. Dit betreft o.a. extra incidentele en structurele middelen voor de implementatie van de wet Open overheid. De uitkering voor voogdij/18+ is in 2022 € 2,2 miljoen lager vastgesteld dan de uitgaven die wij hiervoor op dit moment doen. Per 1 januari 2022 wordt het gewijzigde woonplaatsbeginsel doorgevoerd en gaan we ervanuit dat lasten en baten voor voogdij/18+ 68

beter in evenwicht zijn. Daarom is in de begroting 2022 in het gemeentefonds een stelpost opgenomen van € 2,2 miljoen. In aanvulling hierop, is nu in de begroting 2022 het extra geld dat het kabinet in 2022 incidenteel beschikbaar stelt via het gemeentefonds vanwege de tekorten in jeugdzorg meegenomen. Dit volgt uit het rapport van de zogenaamde 'Commissie van wijzen'. Dit gaat voor de gemeente Smallingerland om een bedrag van circa € 5,8 miljoen. Een nieuw kabinet moet nog een besluit nemen over extra middelen vanwege tekorten in de jeugdzorg voor de jaren daarna. Er zijn tussen het Rijk-IPO en VNG-afspraken gemaakt over een stelpost die hiervoor in de meerjarenraming van het gemeentefonds mag worden opgenomen door gemeenten. Concreet betekent dit dat de gemeenten als richtlijn 75% van de berekende tekorten mogen opnemen in de meerjarenraming 2023-2025. Deze richtlijn volgen wij in de meerjarenraming. Begin dit jaar is een nieuw verdeelmodel gepubliceerd voor het gemeentefonds. Reden voor de invoering van een nieuwe verdeling is een betere aansluiting bij de kosten van gemeenten. Het eerste voorstel voor de herverdeling zag er niet goed uit voor onze gemeente en voor het Noorden als geheel. In dit voorstel zouden we totaal € 52 per inwoner, oftewel circa € 2,9 miljoen minder gaan ontvangen vanuit het gemeentefonds.

In het laatste aangepaste voorstel komen we uit op een voordeel van € 23,- per inwoner oftewel circa € 1,29 miljoen. De laatste aanpassingen in het verdeelmodel vallen dus gunstig uit voor ons. Op dit moment volgt nog een traject van consultatie langs de ROB en de VNG. Gezien de onzekerheid over hoe dan uiteindelijk de nieuwe verdeling eruit zal zien is de voorlopige uitkomst nog niet verwerkt. De provinciaal toezichthouder heeft bevestigd dat dit te prematuur is. De invoering van het nieuwe verdeelmodel van het gemeentefonds is aan een nieuw kabinet. Planning voor invoering is 1 januari 2023. Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) Structureel: Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 Herschikkingen 2021-2024 Verlagen OZB tarief (terugdraaien eenmalige verhoging 2021) Subtotaal herschikkingen Niet-trendmatige ontwikkelingen Accres OZB woningen Subtotaal niet trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen

2022

2023

2024

0

0

0

0

0

0

0

0

0

0

-280

-280 -280

0

0

0

-280

50 50 -230

50 50 50

50 50 50

50 50 50

200 200 -80

Herschikkingen 2021-2024 Verlagen OZB tarief De eenmalige verhoging van de OZB in 2021 draaien we in 2022 weer terug. 69

2025 Totaal

Niet-trendmatige ontwikkelingen Accres OZB Jaarlijks houden we rekening met de areaaluitbreiding (nieuw en verbouw) onroerende goederen. Het volume van de WOZ-waarden neemt hierdoor toe en daarmee ook de opbrengst van de OZB.

70

2.7 Vennootschapsbelasting Wat willen we bereiken? Doelstelling De gemeente wordt voor vergelijkbare activiteiten als in het bedrijfsleven, fiscaal gelijk behandeld. Een aantal activiteiten valt daardoor onder de vennootschapsbelasting. Wat mag het kosten? Rekening 2020

Begroting 2021

Begroting 2022

Baten

0

0

0

Lasten

-369.780

-138.000

0

Saldo voor resultaatbestemming

-369.780

-138.000

0

-369.780

-138.000

0

-369.780

-138.000

0

Bedragen in €

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

Netto resultaat Taakvelden 0.9 Vennootschapsbelasting (Vpb)

71

2.8 Onvoorzien Doelstelling Jaarlijks is in de begroting een bedrag van € 50.000 beschikbaar voor niet voorziene uitgaven. Het college heeft met dit budget de mogelijkheid om snel en adequaat te handelen in onvoorziene situaties. In de jaarrekening verantwoorden we de uitgaven. Wat mag het kosten? Bedragen in €

Rekening 2020

Begroting Begroting2022 2021

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

0 0 0

0 -50.000 -50.000

0 -50.000 -50.000

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

0

-50.000

-50.000

0