Bijlage - Begroting 2022-2025

- Een activeringscentrum starten voor jongeren met een grote afstand tot school of arbeidsmarkt, waar gemeente, MOS, onderwijsinstellingen en anderen organisaties 24

-

aan zijn verbonden. Om deze jongeren te ondersteunen, zetten we gezamenlijk onze expertise, instrumenten en formatie in. Inzet is gericht op duurzame zelfredzaamheid. Denk aan trainingen, workshops, bedrijfsbezoeken, ondersteuning bij studiekeuze en sollicitaties en zorg (Carins). Uitvoering geven aan de wijzigingen in het woonplaatsbeginsel voor de Jeugdwet. Het woonplaatsbeginsel wijzigt in 2022 en moet daarom geïmplementeerd worden. Implementeren van de contracten vanuit de ‘Regionale aanbesteding jeugd’. Dit vloeit voort uit de aanbesteding die SDF voor de Friese gemeenten uitvoert. Starten met de lokale inkoop 'beschermd wonen'. Ook dit vloeit voort uit de aanbesteding die SDF voor de Friese gemeenten uitvoert. Meer inzetten op- en kaders bepalen voor ondersteuning/hulpverlening door maatschappelijke partners ter voorkoming van eerste en tweedelijns zorg. Nieuw mantelzorgbeleid opstellen. Lokaal uitvoeringsplan ‘Geweld in afhankelijkheidsrelaties’ uitvoeren.

Wat gaat het opleveren? Een aantal stappen verder in het bereiken van de ambities opgenomen in ‘De Kracht van Smallingerland’. Beter inzicht in welke interventies hieraan bijdragen, en een verschuiving van de inzet van dure maatwerkvoorzieningen naar het gebruik van laagdrempelige algemene voorzieningen. Dit laatste zal een gunstig effect op de financiën hebben, zonder dat we dit nu kunnen kwantificeren. Vooral draagt het bij aan het voorkomen van (grotere) problematiek van inwoners. ERBIJ HOREN Onze ambitie: iedereen in Smallingerland is uniek, mag er zijn en hoort erbij. Inwoners zijn betrokken bij elkaar en staan voor elkaar klaar. Voor gezelligheid, maar ook voor een luisterend oor of voor het bieden van hulp als het minder goed gaat. Inwoners voelen zich verantwoordelijk voor zichzelf en voelen zich verbonden aan anderen om zich heen. Wat willen we bereiken? Samen leven Een sociaal netwerk is voor de meeste mensen essentieel. Vanuit deze netwerken is er aandacht en steun. Omdat niet iedereen over een dergelijk netwerk beschikt, is het belangrijk dat er voor deze groep mogelijkheden zijn voor ontmoeting, recreatie, steun en ondersteuning. Dit draagt bij aan het mentaal welbevinden. Inclusie In een inclusieve samenleving doet iedereen mee. Vanuit gelijkwaardigheid werken we aan een samenleving zonder drempels, letterlijk én figuurlijk. En dat bekijken we breed.

Iedereen kan dus meedoen, ongeacht bijvoorbeeld gender, geloof, etniciteit, beperking, seksuele voorkeur, economische status. De mogelijkheden en talenten van inwoners staan centraal. Wat gaan we daar voor doen? - Uitvoering geven aan de Lokale inclusieagenda 2021; - Een nieuwe skatevoorziening bouwen (renovatie en uitbreiding) in het Slingepark; - Het sport- en beweegbeleid herijken, nieuwe afspraken opstellen met het Sportbedrijf. - Start met de bouw van de nieuwe sporthal De Drait, volgens het projectplan ‘Nieuwbouw sporthal De Drait’. - Start voorbereidingen voor de bouw van het nieuwe zwembad, verder uitgewerkt in het programma Fysiek. - Vervanging van een aantal kunstgrasvelden bij VV Drachtsterboys, conform het meerjarenoverzicht buitensportvoorzieningen. - Inzet van extra jongerenwerkers, die jongeren ook op straat benaderen. 25

-

-

-

-

-

Continuering van het stimuleren van wijken en dorpen om gezamenlijk activiteiten te organiseren of voorzieningen in de openbare ruimte aan te brengen door het subsidiëren en ondersteunen van verschillende initiatieven/activiteitenclubs. Uitvoeren van de nog vast te stellen cultuurvisie 'Cultuur is (g)een eiland'. In deze nota staat aandacht voor de dynamiek tussen cultuur en andere beleidsterreinen centraal. Hiermee kunnen we de meerwaarde van cultuur (in combinatie met de intrinsieke waarde) nog meer in verbinding met het fysiek, economisch én het sociaal domein gaan benutten voor onze inwoners, voor bezoekers, bedrijven en organisaties. Een besluit nemen over de huisvesting van Museum Dr8888. Het gaat om de keuze tussen renovatie en uitbreiding enerzijds of nieuwbouw anderzijds, al dan niet in combinatie met andere voorzieningen. De culturele sector: in 2021 is in gezamenlijkheid ingezet op heropening. In 2022 zal dit een vervolg krijgen. Starten met de nieuwbouw voor basisschool ‘GBS de Parel’ in Drachten, inclusief de vervanging van gymzaal ‘De Bûtewacht’. Opstellen van het definitief ontwerp voor de nieuwbouw voor het Speciaal (Basis) Onderwijs. Opleveren van nieuwbouw basisschool ‘De Diamant’ in Oudega.

Opleveren MFC in Drachtstercompagnie, met in dit complex nieuwbouw voor basisschool ‘De Frissel’, een gymzaal, een kantine voor de buitensport en een voorziening als dorpshuis. Sluiten van een bouwheerovereenkomst met het schoolbestuur van basisschool ‘St. Lukas’. Opstellen van een ‘Integraal Huisvestingsplan’ en de nieuwe ‘Verordening Voorzieningen onderwijshuisvesting’. Aanpak laaggeletterdheid: inzetten op financiële borging. Aansluiten bij het recente inzicht dat het hier in feite gaat om het complex van basisvaardigheden: lezen/schrijven/rekenen, gezondheidsvaardigheden, sociale en juridische vaardigheden, digitale vaardigheden.

Wat gaat het opleveren? - Een inclusieve samenleving waar iedereen mee doet. Een samenleving zonder drempels, letterlijk en figuurlijk. - Diverse doelgroepen meer mogelijkheden voor ontmoeting en recreatie bieden, waaronder jongeren. - Gezondere inwoners, minder afname van zorg en meer sociale cohesie. - Een sporthal voor sport, bewegen en onderwijs. - Meer ondersteuning voor jongeren, minder overlast door jongeren. - Meer inwoners doen mee aan activiteiten of zetten zich in voor hun dorp, buurt of straat en voelen zich daardoor meer verbonden. - De culturele sector krijgt weer een stevige basis om zich na corona weer te ontwikkelen in de lijn van de nieuwe Cultuurnota. - Meer mensen doen actief en passief mee aan cultuur. GOED VOELEN Onze ambitie: inwoners zitten 'goed in hun vel' en voelen zich vitaal. Fysiek en mentaal. Ze zijn mobiel en fysieke beperkingen vormen geen belemmering om mee te kunnen doen. Inwoners ervaren regie over hun eigen leven.

26

Wat willen we bereiken? Veilige en gezonde leefomgeving Een omgeving die veilig en gezond is en uitnodigt tot gezond gedrag. Dat is een randvoorwaarde voor een gezonde ontwikkeling en ontplooiing. Gezonde leefstijl We streven naar een samenleving waarin de gezonde keuze de gemakkelijkste keuze is. Dit omdat een gezonde leefstijl ervoor zorgt dat mensen langer en met meer kwaliteit van leven kunnen participeren in de samenleving. Dit draagt bij aan hun gezondheid en welbevinden. Deze beleidsthema's hebben een sterke verbinding met de begrotingsprogramma's Fysiek Domein en Dienstverlening. Daarom vindt u activiteiten en resultaten die toegelicht moeten worden voor 2022 voor een deel bij die twee begrotingsprogramma's. Wat gaan we daar voor doen? - Onderzoek uitvoeren naar de mogelijkheden tot structurele uitvoering van de ‘Gezond in de Stad’ activiteiten. Wat gaat het opleveren? - Een lager percentage inwoners met een lage sociaaleconomische status.

Beleidsstukken per programma - Sociale Koers De Kracht van Smallingerland - Regionaal programma VSV en JIKP 21-24 - Regionaal Actieplan Startwijzer 2022 - Beleidsplan Focus op Werk - Actieplan Human Capital (onderdeel van de Economische Actieagenda); - Beleidsplan Inburgering - Uitvoeringsovereenkomst, Prestatieovereenkomst Dienstverleningsovereenkomst Carins - Lokale inclusieagenda Smallingerland 2021 In ontwikkeling: - Beleidsagenda Onderwijs en Jeugd; - Uitvoeringsplanplan VVE; - Uitvoeringsplan laaggeletterdheid (later te noemen 'basisvaardigheden'); - Beleidsnotitie preventie; - ‘Iedereen telt mee’, integraal beleidsplan Schuldhulpverlening, Minima en Armoede. Specifieke risico’s per programma 1. Invoering woonplaatsbeginsel voor jeugd Sinds 1 januari 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk voor alle ondersteuning van, hulp aan en zorg voor jeugdigen. Om per geval de (financieel) verantwoordelijke gemeente voor deze hulp aan jeugdigen te bepalen, is het woonplaatsbeginsel opgesteld. De definitie hiervan wijzigt van ‘de gemeente waar de jeugdige woont’ naar ‘de gemeente waar de jeugdige zijn woonadres heeft volgens de Basisregistratie Personen (de BRP)’. Naar verwachting leidt dit tot lagere lasten voor de gemeente Smallingerland, omdat in onze gemeente relatief veel instellingen zijn waar jeugdigen kunnen verblijven die bij een andere gemeente in het BRP staan ingeschreven.

Die gemeente wordt dan ook (financieel) verantwoordelijk. De bijdrage uit het gemeentefonds zal voor ons echter ook afnemen. Hoe beide effecten zullen uitpakken is nu nog moeilijk in te schatten. De invoering van het woonplaatsbeginsel is uitgesteld naar 1 januari 2022. Dit betekent dat het budget voor voogdij en 18+ voorlopig nog op dezelfde manier verdeeld wordt als eerdere jaren (historisch zorggebruik t-2). Uit de meicirculaire blijkt dat het budget voor voogdij en 18+ voor Smallingerland weer fors lager is vastgesteld en dat weer een 27

beroep gedaan moet worden op de Compensatieregeling voogdij en 18+ met alle bijbehorende onzekerheden. Deze aanvraag doen we in 2022 opnieuw. Het is niet zeker of de compensatie ook daadwerkelijk toegekend zal worden. 2. Compensatie voor diverse ontwikkelingen door het rijk Er zijn een aantal landelijke ontwikkelingen die een grote impact hebben op de financiën van de gemeenten. Met betrekking tot de ontwikkelingen in het sociaal domein zijn de gemeenten al langere tijd met het Rijk in gesprek over compensatie. Het gaat hierbij onder andere over de stijging van de kosten voor de Wmo als gevolg van vergrijzing, langer thuis wonen en de invoering van het abonnementstarief. 3. Aanvullende uitkering inzake financiering Jeugd Het rijk heeft eenmalig voor drie jaar extra middelen beschikbaar gesteld voor de tekorten op jeugdhulp. Op dit moment wordt onderzoek gedaan of deze middelen daarna structureel toegekend moeten worden en zo ja, ter hoogte van welk bedrag. De toezichthouder (de provincie) heeft aangegeven dat gemeenten 70% van de toegekende middelen structureel mogen opnemen in de begroting vanaf 2023. Zo is het ook verwerkt door de gemeente Smallingerland. Dit is echter nog wel onder voorbehoud van de definitieve besluitvorming van het nieuw te vormen kabinet over dit onderwerp. Het maximale risico in de planperiode 2022-2025 bedraagt € 4.826.000. 4.

Wijziging BTW-sportvrijstelling De BTW-sportvrijstelling is met ingang van 2019 gewijzigd. De gemeente kan de kostenverhogende BTW nu niet meer aftrekken. Ter compensatie is een tijdelijke regeling ingevoerd tot en met 2023, waarbij de gemeenten de betaalde BTW grotendeels kunnen declareren bij het Rijk. Dit fonds kent echter wel een maximum, zodat vooraf niet duidelijk is hoe hoog de compensatie zal zijn. Dit levert met name een risico op bij de nieuwbouw van het zwembad en sporthal De Drait. Verder is nog niet bekend wat er met de compensatieregeling gebeurt na 2023. 5. Huisvesting Museum Dr8888 Museum Dr8888 is nu gevestigd in het gemeentelijk monument aan het Museumplein. Het is al langer bekend dat het gebouw toe is aan groot onderhoud, terwijl het gebouw over twee jaar ook zou moeten voldoen aan energielabel C. Daar komt nog bij dat het gebouw niet voldoet aan museale eisen én te klein is. Adequate huisvesting zal een forse investering met zich mee brengen. Meer inzicht in de hoogte van de kosten volgt. Beleidsindicatoren per programma Verplichte indicatoren Indicator Periode Waarde Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO) % Absoluut verzuim

2019

2,7

%

NL: 2,0 2,1 2019 NL: 2,4 20

Relatief verzuim

Eenheid

2019

per 1.000 leerlingen

per 1.000 leerlingen

NL: 26 % Niet-wekelijkse sporters

2016

53,9

% 28

Beschrijving Bron Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) DUO (Dienst dat voortijdig, dat wil zeggen Uitvoering zonder startkwalificatie, het Onderwijs) onderwijs verlaat. Het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op DUO/ Ingrado een school, per 1.000 leerlingen. Het aantal leerplichtigen dat wel staat ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd DUO/ Ingrado afwezig is, per 1.000 leerlingen. Percentage niet-wekelijks Gezondheidssporters. enquête

Indicator

Periode Waarde

Eenheid

1 Jongeren met delict voor rechter

2019

% NL: 1 844,8

Banen

Netto arbeidsparticipatie

2019

2019

NL: 792,1 68

Lopende reintegratie voorzieningen WMO-cliënten met een maatwerkarrangement

% kinderen in uitkeringsgezin

498,4 2019

2019

NL: 381,7 215,3 NL: 207

2019

760 NL: 640

%

CBS Participatiewe t

per 10.000 inwoners 15-64 jr.

CBS Participatiewe t

per 10.000 inw.

% NL: 6

% werkloze jongeren

2019

4

%

NL: 2 13,9

Jongeren met jeugdhulp

2020

Jongeren met jeugdreclassering

2020

% NL: 12,3

0,6

%

NL: 0,4 Jongeren met jeugdbescherming

2019

1,9

Het percentage van de CBS – werkzame beroepsbevolking Arbeidsdeelna ten opzichte van de me (potentiële) beroepsbevolking.

per Het aantal personen met een 10.000 bijstandsuitkering, per 10.000 inwoners inwoners.

7 2019

Bron Verwey Het percentage jongeren (12- Jonker 21 jaar) dat met een delict Instituut voor de rechter is verschenen. Kinderen in Tel

per 1.000 Het aantal banen, per 1.000 inw. 15- inwoners in de leeftijd van 15- LISA 64 jr. 64 jaar.

NL: 68,8 Bijstandsuitkering en

Beschrijving

%

NL: 1,2

Het aantal re-integratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 1564 jaar Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de WMO.

Verwey Het percentage kinderen tot Jonker 18 jaar dat in een gezin leeft Instituut dat van een bijstandsuitkering Kinderen in moet rondkomen. Tel Personen van 16 t/m 22 jaar Verwey die als werkzoekende staan Jonker ingeschreven bij het UWV Instituut – WERK bedrijf en tegelijkertijd Kinderen in geen baan hebben als Tel werknemer. Het percentage jongeren tot CBS – 18 jaar met jeugdhulp ten Beleidsopzichte van alle jongeren tot informatie 18 jaar. Jeugd Het percentage jongeren (12CBS – 23 jaar) met een Beleidsjeugdreclasseringsmaatregel informatie ten opzichte van alle jongeren Jeugd (12-23 jaar). Het percentage jongeren tot CBS – 18 jaar met een Beleidsjeugdbeschermingsmaatregel informatie ten opzichte van alle jongeren Jeugd tot 18 jaar.

Bronnen: - Waarstaatjegemeente.nl - Sportenbewegenincijfers.nl/kernindicatoren - https://www.gezondheidinsociaaldomein.nl/raderen/ 29

CBS - Monitor Sociaal domein WMO

Verbonden partijen Naam Recreatieschap voor het Friese Waterland Marrekrite Sociale Werkvoorziening Fryslân Caparis NV

Wat doet deze organisatie? Beheer en onderhoud van aanlegvoorzieningen in het buitengebied Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet sociale werkvoorziening en opdrachtgever voor Caparis NV. Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening.

Sociaal Domein Fryslân (SDF)

Inkoop, contractmanagement en verwerking van diverse (wettelijke) taken op de terreinen Participatie, Wmo en Jeugd, voor alle gemeenten in Fryslân uit te voeren. Opgericht in 2015.

Carins

Ondersteunen van de inwoners van Smallingerland op basis van de Wmo en de jeugdwet. Opgericht per 1-1-2019

Veiligheidsregio Fryslân (GGD)

Regionaal organiseren van gezondheidszorg.

Wat mag het kosten? Bedragen in €

Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

Rekening 2020

35.552.404 -126.694.132 -91.141.728

Begroting 2021

Begroting 2022

30.424.120 29.471.690 -129.058.459 -123.443.270 -98.634.339 -93.971.580

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

201.000 1.443.888

2.100.000 1.172.890

162.000

-73.620 -89.570.460

-95.361.449

-93.809.580

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

-1.447.940 -2.100.000

Netto resultaat

-93.118.400

-95.361.449

-93.809.580

30

Toelichting op cijfers: Ontwikkelingen programma Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) 2022 Structureel: Meerkosten de Parel (bouwkostenstijging) Clustering S(B)O, stijging bouwkosten Clustering S(B)O, 2e fase Nieuwbouw Sint Lukasschool Begroting Carins 2022 (80 % van € 301.000) Subtotaal nieuw - structureel Eenmalig: Afboeken boekwaarden Sint Lukasschool Vroeg signalering van schulden Subtotaal nieuw- eenmalig Herschikkingen: Herschikkingen 2020-2023 WMO: - nieuw indicatieprotocol hulp bij het huishouden - beperken stijging tarieven huishoudelijke hulp - beleidsmatige aanscherping begeleiding Jeugdhulp: - contractmanagement intensiteit, dure trajecten - beschikking jeugdzorg maximumbandbreedte Vluchtelingenwerk (Incidentele) culturele evenementen Herschikkingen 2021-2024 Implementeren van de interventie ‘HRC Powerful Ageing’ Verlagen subsidie Zienn Subtotaal herschikkingen Niet-trendmatige ontwikkelingen Wmo huishoudelijke hulp Wmo begeleiding Wmo maatwerkvoorzieningen Begeleide participatie (WSW) GIDS (taakmutatie in AU) Landelijke vreemdelingenvoorziening (taakmutatie in AU) Inburgering (taakmutatie in AU) Kinderopvang SMI Bijstelling subsidie WSW Subtotaal niet trendmatige ontwikkelingen Totaal ontwikkelingen

31

2023

2024

2025

-585

-64 -144 0 -266 -241 -715

0

-245 -162 -407

-64 -144 -175 -266

175 -241 -66

-64

0 -245

-162 -162

500 150 150

250 26 46

74 3 1.199 -714 -296 -166 -156 148

0

-245

24

500 300 150 0 100 500 26 70

3 527

3 3

74 9 1.729

-764 -318 -179 64

-509 -344 -194

150 0 100 250

0

-1.987 -958 -539 -92 148

79 -93 -4 305 -897 74

Totaal

-16 -5 -1.218 -755

-1.047 -1.289

0 -585

79 -109 -9 305 -3.162

Structurele lasten Nieuwbouw De Parel Als gevolg van de afgelopen jaren enorm gestegen bouwkosten en het nieuwe Bouwbesluit was het gereserveerde bedrag van € 5,1 miljoen voor de nieuwbouw van De Parel en een gymzaal onvoldoende. Het investeringskrediet hebben we in de begroting van vorig jaar verhoogd met € 1.814.500. De jaarlijkse kapitaallasten hiervan bedragen € 64.000 afschrijving in 40 jaar. Clustering S(B)O In eerdere begrotingen is € 175.000 gereserveerd voor de 2e fase van dit project. Door de marktontwikkelingen en het nieuwe Bouwbesluit zijn de kostenramingen bijgesteld en zijn in de begroting 2021-2024 aanvullende structurele middelen (€ 144.000) gereserveerd voor de realisatie van deze clustering van scholen voor speciaal (basis)onderwijs. De gereserveerde kapitaallasten zijn doorgeschoven van jaarschijf 2020 en 2022 naar 2025. Voor de investeringen in de infrastructuur hebben we middelen gereserveerd binnen het programma Fysiek Domein. Nieuwbouw Sint Lukasschool Het schoolgebouw en de gymzaal Gauke Boelensstraat zijn aan vervanging toe. De staat van de gebouwen is slecht, het binnenklimaat matig en de school voldoet qua functionaliteit niet meer aan de redelijke, hedendaagse eisen. Voor de nieuwbouw van de school en het gymlokaal is een budget van € 6,5 miljoen nodig, gebaseerd op de VNG-norm 2020.

De gereserveerde kapitaallasten van deze investering ad € 266.000 (afschrijving in 40 jaar) zijn doorgeschoven van 2024 naar 2025. Begroting Carins 2022 (80 % van € 301.000) Carins en de gemeente Smallingerland hebben de uitvoeringsovereenkomst en prestatieovereenkomst vastgesteld. Beide overeenkomsten hebben invloed op de benodigde financiële middelen van Carins in de begroting 2022. In de Kadernota was voorgesteld 80% van de geraamde lasten in de gemeentelijke begroting op te nemen. Dat hebben we nu zo verwerkt. Eenmalige lasten Nieuwbouw Sint Lukasschool Op de huidige gebouwen bij Sint Lukas rest nog een boekwaarde van € 245.000. Bij nieuwbouw wordt de resterende boekwaarde afgeboekt. Vroegsignalering Vroegsignalering is een wettelijke taak. In 2021 is de uitvoering in pilotvorm gestart, aan de hand van de outreachende aanpak. De personele inzet bedraagt 2 fte plus kosten voor een applicatie. We willen deze aanpak structureel maken, maar gelet op het financiële perspectief kiezen we voorlopig voor verlenging van de pilot. Herschikkingen 2020-2023 In jaarschijf 2022 wordt vanuit de eerste ronde herschikkingen € 1,12 miljoen aan herschikkingen doorgevoerd. Hieronder lichten we toe hoe deze herschikkingen gerealiseerd worden.

Wmo (€ 800.000 in 2022) Gemeente Smallingerland kan scherper zijn in het toekennen van voorzieningen en het bepalen van de omvang van toegekende voorzieningen. Sturingsmogelijkheden zijn er vooral op de lokale voorzieningen. De voorstellen hiervoor staan hieronder in beknopte vorm. Ook is het mogelijk te sturen door het vergroten van de kennis en vaardigheden van medewerkers. Ook deze maatregelen passen binnen het bestaande beleid. -

Hulp bij het huishouden: we hanteren voor alle cliënten een nieuw indicatieprotocol. 32

-

Begeleiding: we kunnen een besparing realiseren door herdefiniëring en goede uitwerking van de begrippen basis- en specialistische begeleiding binnen het bestaande contract en beleid. Vervoer: de huidige individuele vervoersvoorziening vervangen we door een collectieve vervoersvoorziening.

Jeugdhulp (€ 250.000 in 2022) Dit is een ‘open einde’ regeling, waarbij provinciebreed gekozen is voor een uniform beleid ten aanzien van tweedelijns jeugdzorg. De maatregelen passen binnen dit beleid, waardoor de maatschappelijke impact op inwoners laag blijft. De maatregelen zijn al in gang gezet. Aanscherpen van beleid: - Carins gaat werken met een helder afwegingskader voor het toewijzen van jeugdhulp. Dit leidt naar verwachting vaker dan nu tot een besluit om geen indicatie voor ondersteuning af te geven. - Voor huisartsen wordt het eenvoudiger en aantrekkelijk gemaakt om door te verwijzen naar het gebiedsteam. Dit doen we door de inzet van ‘Gebiedsteamondersteuners Huisartsen’ en de mogelijkheid om door te verwijzen via Zorgdomein. - Afname van doorverwijzingen door gecertificeerde instellingen door middel van inzet op preventie en via subsidievoorwaarden en samenwerkingsafspraken. Overig (€ 72.000 in 2022) - Vluchtelingenwerk: we beperken ons tot de wettelijk voorgeschreven taak. - (Incidentele) Culturele evenementen. In het kader van de herschikkingen verlagen we het budget voor (incidentele) culturele evenementen in stappen structureel, oplopend tot een besparing van in totaal € 270.000 in 2023. Herschikkingen 2021-2024 Vanuit de 2e ronde herschikkingen voeren we in 2022 € 77.000 aan herschikkingen door. Hieronder lichten we toe hoe we deze herschikkingen realiseren.

Powerful Ageing (€ 74.000 in 2022) Dit is een gezondheidsprogramma en empowermentprogramma voor ouderen. De interventie heeft als doel om krachtig oud te worden, fysiek functioneren van deelnemers te verbeteren en de kwaliteit van leven zo te verhogen. Dit heeft als resultaat dat ouderen proactief in beweging komen voor een grotere zelfredzaamheid. Als gevolg hiervan doen minder mensen een beroep op (dure) zorg en ondersteuning. Overig (€ 3.000 in 2022) - Zienn: we verlagen de subsidie Niet-trendmatige ontwikkelingen Wmo Sinds de invoering van de verlaging van de eigen bijdrage (abonnementstarief) met ingang van 1 januari 2019, zien we een forse stijging van het aantal klanten voor hulp bij het huishouden. Er is sprake van een stijging van de hoogte van de indicatie bij begeleiding ‘individueel speciaal’ en begeleiding ‘groep speciaal’. Doordat de indicaties hoger zijn en er dus meer uren/dagdelen van deze twee soorten begeleiding geleverd worden, stijgen de kosten. Taakmutaties In de gemeentecirculaires zijn voor een aantal taken die de gemeente krijgt budget toegevoegd, onder andere als gevolg van wetswijzigingen. In principe is het budget vrij te besteden. De gemeente heeft echter wel een wettelijke verplichting en het is te verwachten dat we hiervoor kosten zullen maken. Bij de taakmutaties gaat het om: 33

-

GIDS Landelijke vreemdelingenvoorzieningen Inburgering

Overig - Bijstelling participatie (WSW) - Bijstelling kinderopvang SMI - Bijstelling subsidie WSW

34

2.3 Programma Fysiek Domein Algemene toelichting op het programma Omgevingsvisie Begin 2022 leggen we de ‘Ontwerp-Omgevingsvisie’ ter vaststelling aan de raad voor. De omgevingsvisie is een overkoepelende visie op de fysieke leefomgeving van Smallingerland. Vanuit brede maatschappelijke vraagstukken op het gebied van economie, wonen, duurzaamheid, voorzieningen, mobiliteit, landschap, gezondheid en inclusiviteit. De visie is het kompas voor de gemeentelijke inzet van de komende jaren. Daarnaast is de visie belangrijk voor de afweging van plannen vanuit de samenleving. Met de omgevingsvisie streven we naar een gezonde, veilige, aantrekkelijke en economisch vitale gemeente. Om dat te bereiken gaan we werken aan een verbindende opgave en vier hoofdopgaven, vanuit een aantal leidende principes. Deze opgaven werken we het komende jaar verder uit in een ‘Uitvoeringsprogramma 2022-2026’. Daar nemen we in op welke deelvisies, gebiedsontwikkelingen, projecten en activiteiten we de komende vijf jaar in samenhang gaan realiseren. Met steeds de beschrijving van een prioriteitstelling, een planning op hoofdlijnen, de inzet van onze middelen (capaciteit en geld) en de manier waarop we met de samenleving willen samenwerken. Dit uitvoeringsprogramma vormt straks ook de basis voor het programma Fysiek in de gemeentebegroting.

Ondanks dat het Uitvoeringsprogramma 2022-2026 nog niet klaar is, hebben we dit programma Fysiek al wel ingedeeld op basis van de opgaven, aangevuld met de verbindende opgave van bereikbaarheid en het leidende principe van duurzaamheid. De stip op de horizon van 2040 is: - In 2040 is Smallingerland een gemeente waar inwoners gezond kunnen leven; - In 2040 is Smallingerland een gemeente waar we ons veilig kunnen voelen; - In 2040 is Smallingerland een aantrekkelijke gemeente; - In 2040 is er in Smallingerland en omliggende regio's voldoende werk voor iedereen. Implementatie Omgevingswet Voor de implementatie van de Omgevingswet binnen de gemeente Smallingerland is een programmaorganisatie ingericht, een plan van aanpak vastgesteld en met de gemeenteraad de ‘LeidRAAD Omgevingswet’ afgestemd. We gaan uit van een sobere en doelmatige implementatie van de wet, om te voldoen aan de minimale wettelijke eisen. Leidende principes In de gemeentelijke Omgevingsvisie zijn een aantal leidende principes beschreven. Die dienen als leidraad bij alle ontwikkelingen binnen het fysiek domein in onze gemeente. De leidende principes zijn: -

Duurzaam Smallingerland Dit onderwerp werken we verder uit in paragraaf 8 van dit programma.

-

Inclusief Smallingerland Dit werken we uit in het programma Sociaal Domein.

-

Eigen identiteit Smallingerland In Smallingerland nemen we onze identiteit mee bij alle ontwikkelingen en bij het beheer van de leefomgeving. Het gaat bij die identiteit om kenmerken van het landschap, om cultuurhistorische kenmerken en om sociaal-culturele aspecten. Denk bijvoorbeeld aan landschapsstructuren, groen- en waterstructuren en historische bebouwing. Maar ook aan het feit dat er bij ons naar verhouding veel ruimte is om te leven. Dit aspect is bijvoorbeeld verwerkt in de Omgevingsvisie en in de Sociale Koers.

35

Opgaven Aan de hand van de genoemde algemene leidende principes zijn er in de Omgevingsvisie vier opgaven vastgesteld. Namelijk: - Versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied; - Versterken als plek voor innovatieve maakindustrie; - Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen; - Versterken van de kwaliteit van het buitengebied; - Verbindende opgave van bereikbaarheid. VERSTERKEN VAN DE POSITIE VAN DRACHTEN ALS REGIONAAL VERZORGINGSGEBIED Wat willen we bereiken? Drachten speelt op veel vlakken mee op het podium van het grootstedelijk netwerk in het Noorden. Dankzij krachtige regionale voorzieningen of bedrijvigheid. Op andere vlakken is de betekenis veel bescheidener. Dit kan wat ons betreft beter; zodat er samenhang ontstaat en verschillende voorzieningen en bedrijvigheid elkaar versterken. Drachten ontwikkelt zich binnen het stedelijk netwerk van Noord-Nederland steeds meer als stad. De woon- en werklocaties en voorzieningen in Smallingerland dragen bij aan de versterking van het regionale verzorgingsgebied en de positie in dit deel van het land. Wat gaan we daar voor doen? In het programma ‘Economie van Smallingerland’ werken we aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. Vanuit het programma Economie zijn we daarnaast betrokken bij enkele grootschalige gebiedsontwikkelingen.

Soms hebben we zelf het initiatief genomen voor deze ontwikkelingen op ruimtelijk, economisch en recreatief gebied. Stadshart Drachten Deze ontwikkeling beschrijven we nader in het programma Economie. De Welle De gemeenteraad heeft in zijn vergadering van 31 augustus 2021 het tweede voorbereidingskrediet beschikbaar gesteld. De verwachting is dat we raad rond de zomer van 2022 een voorstel voor zullen leggen, voor het beschikbaar stellen van het derde voorbereidingskrediet. De ontwikkeling loopt volgens planning. Ook in 2022 zullen we de gemeenteraad met voortgangsrapportages op de hoogte houden. Deltaplan In de Tweede Kamer is de motie van Mustafa Amhaouch van het CDA aangenomen, inzake een Deltaplan voor het Noorden. In dat plan worden de Lelylijn en de woningbouwopgaven samengebracht. Aan de vier provincies (Groningen, Fryslân, Drenthe en Flevoland) is gevraagd om dat op te pakken. De vervolgstap bestaat uit het onderzoeken en valideren van de ruimtelijke en sociaaleconomische effecten van het Deltaplan. Dit zal gezamenlijk uitgevoerd worden door het Rijk en de decentrale overheden, begin 2022. Tot slot zullen, gezamenlijk met het Rijk, conclusies worden getrokken voor nadere afspraken met een nieuw kabinet. De laatste stap zal in de loop van 2022 plaatsvinden. We zullen de gemeenteraad hier tijdig bij betrekken.

Vliegveld Drachten Uitgangspunt is dat het vliegveld openblijft, met behoud van de huidige status, er niet langer gemeentelijke middelen noodzakelijk zijn om de exploitatie te dekken en er tegelijk ook nieuwe economische (luchtvaart gerelateerde) kansen op het vliegveld mogelijk worden.

36

We zullen de raad eind 2021 bijpraten over de stand van zaken. De uitkomsten van het traject zullen naar verwachting begin 2022 aan de raad kunnen worden gepresenteerd, waarna besluitvorming over de toekomst van het vliegveld plaats kan vinden. Gebiedsontwikkeling Hegewarren en vaarweg Drachten In de afgelopen periode zijn in een co-creatie traject met stakeholders verschillende scenario’s voor het gebied uitgewerkt. Daarbij is ook de optie voor het opwaarderen van de vaarweg Drachten meegenomen. Uiterlijk begin 2022 vindt besluitvorming hierover in provinciale staten plaats. De verwachting is dat ook van Smallingerland een bijdrage in de kosten zal worden gevraagd voor verdergaande planvorming over de gebiedsontwikkeling Hegewarren en de vaarweg. De hoogte van die kosten is nu nog niet bekend. Voor de volledigheid verwijzen we naar de ‘Kadernota 2022-2025’, waarin melding is gemaakt van de toezegging voor een bijdrage van € 15 miljoen in de realisering van de vaarweg. Waarvan € 10 miljoen door de gemeente en € 5 miljoen door havenondernemers. Wat gaat het opleveren? Een meerjarenperspectief inclusief uitvoeringsprogramma om de positie van Drachten/Smallingerland te versterken als regionaal verzorgingsgebied.

Het resultaat van dit programmaonderdeel is een integraal en gezamenlijk opgestelde visie op Drachten Smallingeland en het aangeven van de belangrijkste ontwikkelrichtingen voor de gemeente met een concreet uitvoeringsprogramma. Gedragen door de stakeholders. De visie maakt keuzes door programmalijnen te definiëren maar is ook in staat om mee te bewegen met trends en ontwikkelingen (de factor ‘tijd’). De resultaten van de verschillende onderdelen moet bovendien zo zijn geformuleerd dat er jaarlijks eenvoudig een uitvoeringsprogramma uit kan worden samengesteld. Beleidsstukken - Haalbaarheidsstudie De Welle Olco dd. maart 2020; - Locatiestudie De Welle van Sweco. VERSTERKEN VAN DE POSITIE VAN DRACHTEN ALS PLEK VOOR INNOVATIEVE MAAKINDUSTRIE Wat willen we bereiken? De hoogwaardige technische industrie is een belangrijke motor voor de werkgelegenheid en de economie in Smallingerland. In toenemende mate wordt deze positie erkend in heel Noord-Nederland. We hechten er belang aan dat we de positie van Drachten in dit noordelijk netwerk vasthouden en de komende jaren verder uitbouwen. Zodanig dat Drachten het kristallisatiepunt blijft van dit ecosysteem. Wanneer door het 'vliegwiel'-effect de ontwikkeling van deze sector succesvol verder op gang wordt gebracht, geeft dit een stimulans aan de leefomgeving van de inwoners van Drachten en de dorpen van Smallingerland.

Niet alleen in termen van werkgelegenheid, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van voorzieningen, onderwijs, woningen en vervoersmodaliteiten. Wat gaan we daar voor doen? Om het bovenstaande te realiseren werken wij vanuit het programma Economie aan de toekomstvisie voor de doorontwikkeling van het huidige ecosysteem. We doen dit gezamenlijk met de provincie Fryslân en het Innovatiecluster Drachten. We verwacht dit traject in 2022 af te ronden. De uitkomsten van het traject zullen als opmaat dienen voor een concreet programma onder deze opgave. Dit programma dient in de loop van 2022 tot stand te komen en dient onder meer zicht te geven op de implicaties in het fysieke domein. Innovatiecluster Drachten De Gemeente Smallingerland kent samen met de provincie Fryslân een langlopende subsidierelatie met het Innovatiecluster Drachten (ICD). Deze financiële ondersteuning heeft 37

er mede voor gezorgd dat het ICD in de afgelopen jaren is uitgegroeid tot het centrum van de hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in Noord-Nederland. Genoemde subsidierelatie is in 2020 nog verlengd, in 2022 loopt hij af. Gezien het belang voor het verdienvermogen van Noord-Nederland, heeft de gemeente Smallingerland samen met de provincie Fryslân en het Innovatiecluster een traject gestart om te komen tot een gezamenlijke toekomstvisie voor de komende jaren. We willen dit traject medio volgend jaar afronden. Wat gaat het opleveren? Een belangrijke bouwsteen om concreet invulling te kunnen geven aan de realisatie van bovenstaande ambities. Concreet zal het daarbij gaan om: - ruimte bieden en reserveren voor high tech bedrijven en de functies die daarbij horen; - ruimte bieden voor een campusgebied; - de bijbehorende voorzieningen faciliteren: kennisinstellingen, onderwijsvoorzieningen, startende bedrijven. Beleidsstukken - Actieagenda Economie VERSTERKEN VAN LEVENDIGE, AANTREKKELIJKE WIJKEN EN DORPEN Wat willen we bereiken? In Smallingerland zetten we volop in op behoud en versterking van de leefbaarheid van dorpen en wijken. We willen dat dorpen en wijken levendig, gezond, veilig en aantrekkelijk zijn. Dankzij een open gemeenschap vol gemeenschapszin. Aan de hoofdkeuze voor deze opgave werken we aan de hand van een zevental lijnen of strategieën.

Woningbouw is er daar één van. De andere strategieën hebben betrekking op overige aspecten van leefbaarheid van wijken en dorpen, zoals ontmoeten, omgevingskwaliteit en zelfredzaamheid. Wonen In oktober 2020 heeft de Raad de nieuwe, omgevingsgerichte ‘Woonvisie 2020-2025’ van Smallingerland vastgesteld. In de Woonvisie is tevens het Woningbouwprogramma opgenomen. Het Woningbouwprogramma biedt ruimte voor 1000 nieuwe woningen in de periode t/m 2025, met een uitloop daarna. De woningbouw moet bijdragen aan de leefbaarheid en de vitaliteit van dorpen en wijken en ook aan de beschikbaarheid van woningen voor kwetsbare doelgroepen. Het woningbouwprogramma gaat voor het jaar 2022 uit van een netto toevoeging van circa 125 woningen. Netto wil zeggen: nieuwbouw minus sloop. Er staat geen complexmatige sloop van sociale huurwoningen gepland. Leefbaarheid Voor de overige strategieën geldt dat de overheid die samen met de samenleving en/of de initiatiefnemers zal uitwerken en uitvoeren. Wat en hoe en welke rol de gemeentelijke overheid daarbij speelt, zal in 2022 worden bepaald. Wat gaan we daar voor doen? Ontwikkelstrategie We voeren de Ontwikkelstrategie uit, zoals die in maart 2021 is vastgesteld door de Raad. In deze strategie staan locaties in bezit van de gemeente (vrijkomende gronden en gebouwen), die we kunnen inzetten voor woningbouw.

Denk hierbij bijvoorbeeld aan vrijkomende schoollocaties. Daarnaast staan er een aantal stagnerende particuliere locaties in de ontwikkelstrategie, die als het goed is tot een (snellere) ontwikkeling kunnen komen. Woningmarktverkenning We hebben een woningmarktverkenning gedaan, het ‘Onderzoek Compaenen’. Daarbij is ook de kwalitatieve behoefte voor wonen in de dorpen gepeild. Met de informatie uit het 38

onderzoek kunnen we in 2022 en daarna nadere strategische keuzes maken: welke woningen gaan we precies realiseren op de diverse locaties: type, grootte, doelgroep, woonmilieu, enzovoorts. Om zo optimaal in te spelen op de aanwezige woonwensen, op trends en ontwikkelingen. Dit doen we om zowel kwantitatief als kwalitatief zoveel mogelijk de juiste huizen te bouwen. Prestatieafspraken We maken prestatieafspraken voor de woningbouw met wooncorporaties en huurdersverenigingen. Betaalbaarheid en voldoende beschikbaarheid van sociale huurwoningen hebben de hoogste prioriteit. Daarnaast zijn er prestatieafspraken over kwaliteit/duurzaamheid, leefbaarheid en de combinatie wonen-welzijn-zorg. Samenwerking We werken samen en met de buurgemeenten in de regio Zuidoost en met de provincie Fryslân om afspraken te maken over de woningbouwruimte per gemeente. De bevolkingsprognose van de provincie, inclusief het aantal huishoudens, vormt de basis voor die afspraken. We definiëren samen met partners als verenigingen, wooncorporaties, onderwijsorganisaties en dorpsbelang/wijkbelang, een programma voor het versterken van de leefbaarheid van wijken en dorpen. Woningbouwprojecten We bereiden woningbouwprojecten voor en voeren die ook uit. Zowel in de kernen/wijken als op uitleglocaties.

Grotere woningbouwprojecten in de gemeente zijn Vrijburgh (planvorming fase 2 en 3), Peinder Mieden (realisatie), Drachtstervaart (realisatie), Boornbergum Middelgeast (verkoop en realisatie). Oudega aan het Water Oudega aan het Water (inclusief Waterfront Oudega) vormt een essentiële schakel in de gebiedsaanpak, als verblijfsgebied voor toerisme op het water en op het droge bij Oudega en Drachten. De procedures voor het ‘Waterfront’ zijn inmiddels doorlopen; de uitvoering is al begonnen. Het ontwerp voor het meer is in 2021 vastgesteld door provincie en gemeente. Ook zijn de planologische procedure en het aanvragen van vergunningen al gestart. Het project wordt de komende jaren in fases uitgevoerd. Herontwikkeling schoolgebied Oudega Dit project betreft de herontwikkeling van het schoolgebied. Door een reeks van grondtransacties komt de nieuwbouw van de basisschool achter de Buorren. De huidige schoollocatie wordt ingevuld met twee woningen en een praktijkruimte. Tegelijk wordt de openbare ruimte in dit gebied opgeknapt. Herinrichting Torenstraat De herinrichting van de Torenstraat is een van de onderdelen van de opknapbeurt van het centrum van Drachten. Doel van de herinrichting van het centrumgebied is het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit, waarbij we dwarsverbanden met verkeer en parkeren meenemen in de plannen.

Uitbreiding Woonwagenstandplaatsen De locatie Drachtstercompagnie is aangewezen als woonwagenstandplaats en ook qua bestemming geschikt. Er is plaats voor 12 huurstandplaatsen. Voor de locatie Wetterwille is het bestemmingsplan gewijzigd, om er 3 standplaatsen mogelijk te maken. WoonFriesland ziet een verantwoordelijkheid om te voorzien in de uitbreidingsbehoefte en koopt deze huurstandplaatsen om ze te verhuren, met en zonder huurwoonwagen. In 2021 hebben WoonFriesland, gemeente en De Bewonersraad de inrichting van de standplaatsen en hun omgeving bepaald. Daarbij is ook de wachtlijst van getoetste geïnteresseerden vastgesteld. Naar verwachting kunnen we beide locaties voor de zomer 2022 opleveren en verhuren. Integraal beheer openbare ruimte

39

Conform de kadernotitie ‘Beheer kapitaalgoederen’ houden we bij het beheer van de openbare ruimte als hoofdlijn een onderhoudsniveau aan, dat aangeduid mag worden als ‘sober en doelmatig’. Uitzondering op dit sober en doelmatig onderhoud is het onderhoudsniveau dat we aanhouden bij het groen van de rotondes op de invalswegen van Drachten en in het Centrum. Omdat deze rotondes tenslotte ons visitekaartje zijn voor wie de stad binnen rijdt, is besloten daar op een hoger onderhoudsniveau te onderhouden. De uitwerking/financiële vertaling hiervan staat in de paragraaf Kapitaalgoederen. Bij de realisatie van nieuwe kapitaalgoederen en de reservering van bijbehorende budgetten, reserveren we ook budgetten voor dit soort specifiek beheer en onderhoud. Het Landelijk Afvalbeheerplan 2017-2029 (LAP3) vormt het belangrijkste kader voor het gemeentelijk afvalbeleid. Belangrijkste doelstelling voor ons als gemeente is onder andere het beperken van het restafval tot maximaal 30 kilogram per inwoner per jaar in 2025. Er is een fonds beschikbaar gesteld voor de aanpak van zwerfafval, waar de gemeente Smallingerland jaarlijks circa € 65.000 uit ontvangt. Bedoeld voor aanvullende activiteiten die gericht zijn op het schoonhouden van de leefomgeving. In 2022 blijven we hiermee acties om zwerfafval aan te pakken organiseren en ondersteunen.

Wat gaat het opleveren? - Nieuwe locaties voor woningbouw; - Nieuwe initiatieven voor woningbouw van de kant van corporaties en projectontwikkelaars; - Nieuwe initiatieven voor versterking van de leefbaarheid van wijken en dorpen; - Een goed onderhouden (dat wil zeggen: sober en doelmatig) en schone buitenruimte; - Efficiënte afvalinzameling en optimale afvalscheiding. Beleidsstukken - LAP3; - Nederland Circulair in 2050; - Van Afval naar Grondstof (VANG); - Collegebesluit zomer 2018, raadsbesluit december 2018 (Herontwikkeling schoolgebied Oudega); - Masterplan Waterfront vastgesteld door de raad maart 2020; - Ontwerp meer vastgesteld door het college augustus 2021 (Oudega aan het water); - Woonvisie 2020-2050; - Ontwikkelstrategie 2020; - Kadernotitie Beheer Kapitaalgoederen 2018. Beleidsindicatoren Wabo-aanvragen Bouwen Kappen Strijdig gebruik Overig Totaal Wabo-vergunningen Beschikkingen Huishoudelijk afval Hoeveelheid afval x 1.000 kg Hoeveelheid afval per inwoner Scheidingspercentage 40

Realisatie 2020 311 238 115 100 764

Prognose 2021 286 180 123 95 684

Prognose 2022 300 180 120 105 705

Realisatie 2020 455

Prognose 2021 414

Prognose 2022 423

Realisatie 2020 37.051 659 77,2%

Prognose 2021 36.500 650 77,5%

Prognose 2022 35.000 623 78%

Hoeveelheid restafval in kg per persoon Graven Begravingen en bijzettingen Nieuw uitgegeven graven Tussentijds verlengde contracten* Verlengde contracten** Opgezegde contracten

136

130

120

Realisatie 2020 110 49 24 91 53

Prognose 2021 120 60 30 96 80

Prognose 2022 120 60 30 111 74

* verlening grafhuurtermijn n.a.v. 2e begraving in een tweediep/dubbel graf ** verlenging grafhuurtermijn n.a.v. aflopend contract

Indicator

Periode

waarde

Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishoudens

2021

Koop:794 Huur:332

Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishoudens

2021

Koop:835 Huur:373

WOZ-waarde woningen

2020

195

Fijn huishoudelijk restafval

2019

Nieuw gebouwde woningen

2020

Demografische druk

134 NL: 161 42

Eenheid

Beschrijving Bron Het gemiddelde COELO – totaalbedrag in euro's per Atlas € jaar dat een gemeenten eenpersoonshuishouden 2021 betaalt aan woonlasten Het gemiddelde COELE – totaalbedrag in euro's per Atlas € jaar dat een gemeenten meerpersoonshuishouden 2021 betaalt aan woonlasten CBS – Statistiek De gemiddelde WOZ x € 1.000 Waarde waarde van woningen Onroerende Zaken De hoeveelheid niet geCBS scheiden ingezameld Statistiek kg huishoudelijk afval per inHuishoudelijk woner per jaar afval woningen

78,5 2021

% NL: 70,1

Waarde-opbouw woningen < € 150.000 € 150.000 tot € 200.000 € 200.000 tot € 250.000 > € 250.000 Woningbouw Beginstand Toename / nieuwbouw Sloop Eindstand Verhouding huur-koop bestaande woningen

41

Nieuw gebouwde woningen.

CBS

Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.

CBS – Bevolkingsstatistiek

Realisatie 2020 9.914 6.797 2.929 5.440

Prognose 2021 7.667 7.432 3.621 6.429

Prognose 2022 5.120 7.448 4.671 7.951

Realisatie 2020 25.768 103 30 25.833 Koop 64% Huur 36%

Prognose 2021 25.833 152 -37 25.948 Koop 64% Huur 36%

Prognose 2022 25.948 128 -5 26.071 Koop 64% Huur 36%

VERSTERKEN VAN DE KWALITEIT VAN HET BUITENGEBIED Wat willen we bereiken? Het buitengebied herbergt een groot aantal belangrijke functies zoals landbouw, natuur, wonen en recreatie. Daarnaast is het buitengebied ons landschap. Een landschap waarin de geschiedenis leesbaar is. Plus een aantrekkelijk landschap om in te wonen, werken of te verblijven. De druk op het buitengebied neemt toe. We merken dat door intensief gebruik van ons buitengebied sommige waarden achter dreigen te gaan. We zien dat aan de bodem, de lucht, de biodiversiteit en aan het landschap zelf. In Smallingerland zetten we in op een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied. Dat betekent: een gezonde bodem, gezonde lucht, een gezonde waterkwaliteit, een gezonde veestapel en aandacht voor biodiversiteit. En dat allemaal in een afwisselend en toegankelijk landschap. Wat gaan we daar voor doen? De opgave van het versterken van de kwaliteit van het buitengebied gaan we de komende tijd nader uitwerken in het Uitvoeringsprogramma van de Omgevingsvisie. Op de hieronder genoemde onderwerpen zijn we al druk bezig: - Met andere gemeenten in Zuidoost Fryslân, het Wetterskip en de provincie ontwikkelen we in het kader van de uitwerking van de regiodeal voor recreatie en toerisme het koepelproject 'Er-varen en turf'.

Bovendien stellen we een toeristische ontwikkelstrategie op, met een uitvoeringsprogramma. - Uitvoeren van het programma ‘Samen vitaal en krachtig’ - een uitvoeringsprogramma 2020 – 2023 in het kader van dezelfde regiodeal. - Opstellen van een overkoepelende visie over veenweiden met andere betrokken overheden. - Verder ontwikkelen ‘Gebiedsaanpak Oostelijke Friese Meren’. - Meewerken aan het versterken van het Nationaal Park de Alde Feanen voor wat betreft ecologische waarden en beleefbaarheid, plus het opstellen van een ambitiedocument hoe te kunnen voldoen aan de nieuwe standaard voor Nationale Parken. - Uitvoeren van het project 'Doarpen yn’t Grien’. Wat gaat het opleveren? Vanuit de ‘Strategische koers 2040’ geven we in de Omgevingsvisie Smallingerland verder vorm aan de opgave voor het buitengebied. We zetten in op een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied. Op onderdelen wordt zeker al gewerkt aan de versterking van het buitengebied, zoals bijvoorbeeld de gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren (OPFM). Voor een meer integrale aanpak van het vraagstuk ontbreekt het nog aan een overkoepelend beleidskader. Hiertoe stellen we in de loop van 2022 een plan van aanpak op. Daarin komen dan de onderlinge relaties tussen de verschillende programma’s mooi bij elkaar.

Beleidsstukken - Omgevingsvisie Smallingerland - Bestemmingsplan Buitengebied - Visie Oostelijke Poort Friese Meren VERBINDENDE OPGAVE VAN BEREIKBAARHEID De ontwikkelingen dragen bij aan een grotere verkeersveiligheid, goede bereikbaarheid en verduurzaming van de mobiliteit. In dat kader dragen de ontwikkelingen bij aan alle vier de opgaven uit de Omgevingsvisie. Wat willen we bereiken? Ongeacht de ontwikkelingen is de verwachting dat de behoefte aan verplaatsingen van personen, goederen of berichten eerder toeneemt dan afneemt. Meer stad en ontwikkeling van wonen en bedrijvigheid in de stad betekent logischerwijs meer behoefte aan vervoer. 42

Daarnaast is er met het oog op duurzaamheid en gezondheid een belangrijke reden voor verandering van de bestaande vervoerssystemen. Denk hierbij aan meer fietsen en wandelen, collectief vervoer, elektrisch vervoer en verschillende deelsystemen voor motorvoertuigen. In Smallingerland zetten we in op goede fysieke en digitale verbindingen. Daarbij richten we ons allereerst op stimulering van het langzaam verkeer en slimme, duurzame vormen van vervoer. We spelen in op de mogelijkheid om bedrijven via het water te bereiken. En we verbeteren waar dat nodig is de bestaande netwerken. Wat gaan we daar voor doen? Strategisch Plan Verkeersveiligheid De doelstellingen voor minder verkeersongevallen uit het GVVP worden niet gehaald. Al jaren schommelt het aantal verkeersslachtoffers (gewonden en doden) in onze gemeente tussen de 12 en 16 per kwartaal. De stagnatie in de daling van het aantal verkeersslachtoffers is een landelijk beeld. Daarom heeft het Rijk samen met het IPO en VNG het ‘Strategisch Plan Verkeersveiligheid’ gelanceerd. Op basis van dit plan is elke gemeente verplicht om een risicoanalyse verkeersveiligheid te hebben, met daarbij ook een uitvoeringsprogramma. We werken op dit moment hard aan zowel die vereiste risicoanalyse als aan het uitvoeringsprogramma. We zullen in 2022 de uitkomsten met de gemeenteraad delen.

Verkeerseducatie In het kader van de Permanente Verkeerseducatie heeft het ROF Fryslân diverse projecten ontwikkeld voor alle verkeersdeelnemers. Ook in 2022 worden er in de gemeente Smallingerland diverse activiteiten uitgevoerd. Verkeersmarkten en verkeerslessen op diverse scholen, cursus scootmobiel in een groep en 1-op-1 training, plus de rijvaardigheidsdag voor 50+ers. Ook vinden er educatieve voorstellingen plaats op de scholen voor voortgezet onderwijs, over het verkeersgedrag van pubers. Tegengaan van het gebruik van de mobiele telefoon in het verkeer en gebruik van alcohol voordat je aan het verkeer deelneemt staan hierin centraal. Doortrappen Het doel van het programma ‘Doortrappen’ is om ouderen bewust te maken van het aspect fietsveiligheid. We doen dat door het onderwerp bespreekbaar te maken op de plekken waar ouderen al zijn. Vervolgens gaat het erom hen te verleiden tot aanpassingen aan de fiets of in gedrag in het verkeer. Als gemeente pakken we dit op door een netwerk te activeren en samen de boodschap van Doortrappen over te brengen. Daarnaast gaan we een aantal concrete interventies organiseren, samen met het ROF en Sport Fryslân. We krijgen landelijk ondersteuning van het programmabureau Doortrappen met communicatiemateriaal en een toolbox met interventies. Kadernotitie Duurzame Mobiliteit In juni 2019 is de kadernotitie Duurzame Mobiliteit vastgesteld.

Een notitie met een concreet uitvoeringsprogramma voor de jaren 2019, 2020 en 2021. In 2020 zijn, mede door corona, een aantal projecten tijdelijk ‘on-hold’ gezet, onder andere duurzame mobiliteit binnen de eigen organisatie, deelmobiliteit. Daarnaast zijn er activiteiten die we in samenwerking met de provincie opzetten, zoals de ‘Nationale Agenda Laadinfrastructuur’, deelfietsen busstations en fietsstimuleringsactie bedrijven. In 2021 zijn deze projecten na een pauze weer opgepakt. Ook in 2022 lopen ze door. Mobiliteitsvisie De Mobiliteitsvisie vormt de uitwerking van de vijfde (verbindende) opgave uit de Omgevingsvisie. De mobiliteitsdoelen uit de Omgevingsvisie vertalen we concreet in een visie, maatregelen en een meerjarenuitvoeringsprogramma. In hoofdlijn vervangt deze mobiliteitsvisie ons GVVP. Er staan maatregelen in op gebied van verkeersveiligheid (input vanuit Strategisch Plan Verkeersveiligheid), duurzame mobiliteit (input vanuit Kadernota Duurzame Mobiliteit) en bereikbaarheid. 43

Fietsoversteken Voor een viertal fietsoversteken moet de verkeersveiligheid en oversteekbaarheid verbeterd worden. Het gaat om de oversteken Overstesingel – Kuinder, Eikesingel – Burmanialaan, Eikesingel – Sportlaan en Ringweg – Noorderdwarsvaart. De oversteken bij de Eikesingel worden opgepakt in samenhang met het nieuwe zwembad dat daar komt en mogelijke aanpassingen aan de Sportlaan. Voor de overige oversteken maken we in 2022 ontwerpkeuzes; dan vindt een beoordeling plaats welke oversteken we binnen het budget kunnen aanpakken. Waar mogelijk vindt ook meteen de uitvoering plaats in 2022. Fietsagenda Zuidoost Fryslân Vanuit de ambities van de ‘Fietsagenda Zuidoost-Fryslân’ is het snelfietspad Drachten – Heerenveen als concreet fietsproject aangedragen. Vanwege de bezuinigingen is dit project uit de begrotingen van 2021 geschrapt door zowel Opsterland, Heerenveen als Smallingerland. Opsterland en Heerenveen nemen dit project voor 2022 wel op in hun begroting, omdat het aansluit op de doelen van die gemeenten. Door de provincie is deze snelfietsverbinding ook aangemerkt als een van de vijf kansrijke routes, waarbij nu ook kansen zijn op provinciale cofinanciering.

Het project sluit ook naadloos aan op onze duurzaamheidsambities; het draagt bij aan drie opgaves uit de Omgevingsvisie: 'levendige wijken en dorpen', 'versterken van Drachten als regionaal verzorgingsgebied' en 'versterken van de kwaliteit van het buitengebied'. We nemen dit project daarom mee in de afweging over de meerjarenbegroting, die later dit jaar in de raad op de agenda komt. Lelylijn De spoorlijn ‘Lelylijn’ is kansrijk en heeft een toegevoegde waarde voor Drachten, Fryslân en het Noorden. Drachten komt daarmee aan het spoor te liggen en dat heeft tot gevolg dat er nieuwe ontwikkelkansen ontstaan. Wat de economische positie ten goede zal komen. Door actief te werken aan de verdere versterking van de werkgelegenheid en het aanbod van voorzieningen, leggen we een stevige en aantrekkelijke basis voor de komst van de Lelylijn. Wij zullen ons samen met de provincie Fryslân, andere overheden en het bedrijfsleven hiervoor moeten inspannen. Wat gaat het opleveren? Met maatregelen uit de Mobiliteitsvisie, Strategisch Plan Verkeersveiligheid en Kadernotitie Duurzame Mobiliteit houden we de bereikbaarheid in stand, beheersen we de verkeersveiligheidsrisico's beter en dragen we bij aan duurzamere vervoerskeuzes. De concrete uitvoeringsprojecten leveren met name voor de fiets een betere bereikbaarheid en veiligheid op.

Dit draagt ook weer bij aan de doelstelling om de gevolgen van de klimaatverandering te beperken. Meer fietsen betekent minder CO2-uitstoot. Beleidsstukken - Omgevingsvisie - Strategisch Plan Verkeersveiligheid - Kadernotitie Duurzame Mobiliteit LEIDEND PRINCIPE DUURZAAMHEID Duurzaamheid staat hoger op de agenda dan ooit. Er is veel aandacht voor duurzaamheid in media en publiek debat. De huidige (klimaat)ontwikkelingen vragen om daadkrachtige keuzes van de gemeenten. Daarvoor hebben we het Uitvoeringsprogramma ontwikkeld, als concreet vervolg en invulling van de ‘Routekaart Duurzaam Smallingerland 2040’. Vanuit het Programma Duurzaamheid werken we aan de deelthema's Energietransitie, Klimaatadaptatie en Circulariteit. Dit doen we als gemeentelijke organisatie zelf (duurzame bedrijfsvoering), maar ook samen met onze doelgroepen: inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. Als gemeente hebben we hierbij soms een voorbeeldfunctie, vaak een aanjagende rol of zelfs een regiefunctie. We willen faciliteren én stimuleren. 44

De duurzaamheidstransities veranderen de komende tijd op ingrijpende wijze onze manier van leven, wonen, werken, verplaatsen, recreëren, produceren en consumeren. Wat willen we bereiken? We willen stappen zetten naar de ambitie uit de vastgestelde Routekaart Duurzaam Smallingerland: op weg naar een duurzaam, schoon en veilig Smallingerland in 2040. Hierin formuleren we drie grote opgaven: Energie: de gemeente Smallingerland energieneutraal maken. We gebruiken zo min mogelijk energie. Wat we gebruiken is duurzaam en zoveel mogelijk lokaal opgewekt. Zo voorkomen we verdere klimaatverandering als gevolg van CO2-uitstoot. Klimaat: de gemeente Smallingerland klimaatbestendig maken. We ondernemen actie om ons aan te passen aan de klimaatveranderingen en werken aan het herstel en versterken van biodiversiteit in onze gemeente. Circulariteit: De economie van de gemeente Smallingerland circulair maken. We gebruiken wat de aarde ons geeft zodanig dat onze vraag en het aanbod van de aarde in balans zijn. We maken optimaal gebruik van onze grondstoffen. Door het sluiten van kringlopen doen we meer met minder. Afval bestaat niet. Wat gaan we daar voor doen? We formuleren steeds jaarlijks plannen die bijdragen aan de gestelde doelen. Ook zijn we bezig met het opstarten van het monitoren van de behaalde resultaten.

In deze begroting is er speciaal aandacht voor het Klimaatadaptatieplan, de projecten in het kader van de Energietransitie en op het gebied van Duurzame Mobiliteit. Zie ook het onderdeel ‘opgave Bereikbaarheid’. Voor de uitvoering van de opgave Circulariteit ligt er een link met het begrotingsprogramma Economie (ontwikkellocaties, verduurzaming gemeentelijk vastgoed en circulaire economie) en de paragraaf Bedrijfsvoering. Om iedereen binnen onze gemeente mee te nemen op de weg naar een duurzame toekomst, is het belangrijk dat we duidelijk laten zien wat we als gemeente doen op het gebied van de Energietransitie, Klimaatadaptatie en Circulariteit. Niet alleen door als gemeente het goede voorbeeld te geven, maar ook door bedrijven en inwoners die duurzame stappen zetten een inspiratie voor anderen te laten zijn. Een duurzame toekomst is van ons allen, maar het is ook iets dat we met zijn allen moeten realiseren. Energie Voor de overgang van onze huidige energiesysteem naar een nieuw systeem voor het opwekken en gebruiken van energie, richten wij ons op de volgende onderdelen: 1. Energievraag verlagen. Projecten en activiteiten: - Energiebesparingsacties: Bespaarpakketten, Duurzame week, Junior Energiecoach, Energieadviezen, Isolatieactie - Energieloket - Energiecoaches - Duurzaamheidslening - Wijkuitvoeringsplannen richting aardgasvrij 2. Opwekken duurzame energie.

Projecten en activiteiten: - Regionale Energie Strategie - Initiatieven zonneparken - Restwarmte - Geothermie - Kleine windmolens - Energienetwerk Fryslân 3. Bewustmaken en in beweging krijgen - Bewustwordingscampagne richting aardgasvrij - Samen stappen zetten - Meedoen aan en faciliteren van evenementen 45

-

Communiceren over projecten Website duurzaamsmallingerland.nl

Klimaat In 2018 is het ‘Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie’ (DPRA) toegevoegd aan het Nationale Deltaprogramma. Het DPRA heeft als doel: een klimaatbestendige en ‘waterrobuuste’ inrichting van Nederland. Dit betekent dat we vanaf 2020 bij iedere ruimtelijke ingreep rekening houden met de kans op weersextremen. In 2050 moet de aanpassing van de stedelijke omgeving op deze weersextremen volledig gerealiseerd zijn. Dit zal van iedere gemeente in Nederland een flinke inspanning vragen. Binnen het DPRA staan vier thema's centraal: - Wateroverlast; - Hittestress; - Droogte; - Overstroming. Om de ambities uit het DPRA en vanuit biodiversiteit voor de klimaatbestendige en waterrobuuste inrichting mogelijk te maken, stellen we een Klimaatadaptatieplan op voor de periode 2023-2027. Circulariteit Een circulaire economie gaat uit van het duurzaam omgaan met grondstoffen en materialen die we gebruiken in consumptiegoederen, producten, gebouwen en infrastructuur. In een circulaire economie bestaat geen afval. Afval, zoals we dit nu nog kennen, is dan de nieuwe hoogwaardige grondstof voor onze nieuwe producten. Die grondstof gebruiken we telkens opnieuw. We focussen ons op de volgende vier thema's: 1. Lokale circulaire economie bevorderen. Projecten en activiteiten: - Startnotitie Circulaire economie opstellen - Deelnemen aan vereniging Circulair Friesland - Netwerk opzetten 'samen circulair 2.

Circulair Inkopen & Aanbesteden. Projecten en activiteiten: - Ambitiedocument circulaire inkoop implementeren - Aanpak duurzame GWW (grond/wegen/water) 3. Van Afval naar Grondstof. Projecten en activiteiten: - Verminderen restafval en voedselverspilling - Stimuleren afvalscheiding en hergebruik - Hergebruik bedrijfsafval 4. Bewustmaken en in beweging krijgen. Projecten en activiteiten: - Meedoen en faciliteren evenementen - Inhoudelijke bijdrage leveren omgevingsvisie - Aanpak duurzaamheid in programma's, projecten en activiteiten Wat gaat het opleveren? Energie In 2050 willen we als gemeente energieneutraal zijn. Dit betekent dat we binnen onze gemeentegrenzen jaarlijks net zoveel energie opwekken als we in een jaar gebruiken. De energie die we gebruiken komt van natuurlijke bronnen. Hierdoor verminderen we de CO2uitstoot en gaan we de negatieve effecten op het klimaat tegen. Het uiteindelijke doel is dat we in 2050 geen aardgas meer nodig hebben om in onze energiebehoefte te voorzien. Klimaat In 2050 is de bebouwde omgeving in Smallingerland op basis van het Klimaatadaptatieplan ruimtelijk zodanig aangepast dat de fysieke leefomgeving weersextremen op kan vangen; bovendien dragen we bij aan het herstel van biodiversiteit. De kans op wateroverlast, hittestress, droogte en overstromingen is tot een minimum beperkt.