Bijlage 3 - 240612 Gebiedsprogramma centrum Drachten deel 2

Het gebouw waarin het museum is gehuisvest, is eigendom van de gemeente. Het is één van de weinige gemeentelijke monumenten en het is nog niet verduurzaamd. Het gebouw is niet alleen te klein, maar ook technisch verouderd en niet berekend op haar functie. Kortom, de huidige huisvesting vormt een rem op de doorgroei van het museum. Om die redenen vraagt dit gebouw om onze aandacht. De locatie in het centrum is om meerdere redenen zeer geschikt voor het onderbrengen van het museum. Een renovatie en uitbreiding is voor Museum Dr8888 noodzakelijk om op deze locatie het juiste perspectief op de toekomst te houden.

Afbeelding 41: Het museum is gehuisvest in een van de weinige gemeentelijke monumenten.

Het Museumplei staat te vol. Het Museum is daardoor thans niet goed zichtbaar. En er kunnen geen culturele activiteiten op het plein worden georganiseerd. Het Museumplein zal worden heringericht op een wijze dat zichtlijnen naar het museum worden hersteld en kleinschalige culturele activiteiten op het plein kunnen worden georganiseerd.

072

2.3

Inspiratie

text?

073

5.2 Wat moet er gerealiseerd worden? Het bestaande te renoveren gebouw is ongeveer 1400 m2 groot. De uitbreiding is ongeveer 1200 m2 groot. Er is nog geen keuze gemaakt op welke wijze de uitbreiding achter het museum wordt gerealiseerd. Onderdeel van de ontwerpopgave vormt de museumtuin, een semi-openbare tuin waar inwoners van Smallingerland en bezoekers van het museum elkaar kunnen ontmoeten. De museumtuin draagt bij aan de sociale doelstellingen van het project. Verder is van belang dat ook het Museumplein wordt heringericht.

Afbeelding 42: De vorm van de uitbreiding staat nog niet vast en isonderdeel van de opgave die medio 2024 bij de architect wordt neergelegd.

De inpassing van de uitbreiding van de uitbreiding van het Museum en de Museumtuin in de groene zone achter het museum vormt een belangrijke uitdaging voor de architect.

Afbeelding 43: Onderdeel van de ontwerpopgave is ook de museumtuin. De museumtuin is semi-openbaar. In de museumtuin is ruimte om beelden ten toon te stellen. Voor de inwoners van Smallingerland en bezoekers van het museum vormt de museumtuin een plek om tot rust te komen en elkaar te ontmoeten

074

075

5.4 Strategie en vervolgproces In april 2024 heeft de raad ingestemd met het project en is krediet beschikbaar gesteld voor de realisatie van de renovatie en uitbreiding. Vanaf april loopt de procedure voor het selecteren van een architect voor het maken van een bouwplan. Naar verwachting kunnen we in oktober 2024 een architect contracteren en kan het ontwerpproces van start gaan. Zodra de plannen voldoende concreet zijn, wordt een omgevingsplanprocedure opgestart. Daarna volgt een aanbesteding en de uitvoering van het bouwproject. De uitvoering vindt gefaseerd plaats. Eerst wordt de nieuwbouw gebouwd. Zodra de nieuwbouw klaar is en er activiteiten vanuit de nieuwbouw georganiseerd kunnen worden, wordt het bestaande museum gerenoveerd. Op deze wijze willen we besparen op kosten voor tijdelijke voorzieningen. Verwacht wordt dat het nieuwe Museum Dr8888 in 2028 in gebruik kan worden genomen. De gemeente treedt op als opdrachtgever van het project en neemt in deze rol de eindbeslissingen gedurende het ontwerpproces en de bouw. Dit neemt niet weg dat het project in intensieve samenwerking met Museum Dr8888, de VVV en Smelne’s Erfskip tot stand komt. Zo is het Programma van Eisen reeds in nauw overleg met deze partijen opgesteld. Ook worden de gebruikers betrokken bij de selectie van de architect en belangrijke ontwerpkeuzes die nog gemaakt moeten worden.

Deze betrokkenheid geven we in overleg met Museum Dr8888 nader vorm. Ons gezamenlijk belang is dat het gebouw transformeert naar een toekomstbestendig onderkomen, waar de gebruikers zich thuis voelen.

Afbeelding 44: Huidig interieur Museum Dr8888 (bron: www. museumdrachten.nl)

076

077

Pier Panderstraat en omgeving

N Afbeelding 45: Visiediagram

6

078

079

6 Pier Panderstraat en omgeving

6.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de omgeving van Pier Panderstraat en omgeving? Aan de westkant van het centrum spelen er verschillende losse ontwikkelingen die zich vooral langs en nabij de Pier Panderstraat concentreren. Te weten: • • • •

Nieuwbouw van de Sint Lukasschool en een gymlokaal; Al dan niet behoud van de monumentale katholieke kerk en de mogelijke ruimtelijk, functionele consequenties; Renovatie en uitbreiding van het Museum Dr8888; Renovatie en inpandige verbouwing van het gemeentehuis.

De Centrumvisie zet in op verbetering van het vastgoed en de aansluitingen op het centrumgebied. De bovengenoemde ontwikkelingen passen goed in het beeld. Hoewel het gaat om losstaande ontwikkelingen, zullen de ontwikkelingen wel invloed op elkaar hebben. Om de samenhang tussen de verschillende genoemde ontwikkelingen te vergroten, kan een herinrichting van de openbare ruimte worden ingezet Ook is er aanleiding de verkeersituatie integraal te analyseren en te heroverwegen. Uit de analyse van de fietsstructuur rond het centrum blijkt bijvoorbeeld dat er aan de westkant een geschikte noordzuidroute ontbreekt. Ook de verkeerssituatie rond de school vraagt aandacht. Met uitzondering van het museum vallen de bovengenoemde ontwikkelingen buiten de (financiële) kaders van het Centrumprogramma. Omdat het gaat om een gebied direct grenzend aan het centrum met belangrijke routes voor wandelaars, fietsers en gemotoriseerd verkeer, is een integrale gebiedsbenadering van de openbare ruimte noodzakelijk, zoals qua functionaliteit, beleving en veiligheid.

Afbeelding 47: Bestaande groene dekking

6.2 Wat moet er gerealiseerd worden? Door de verschillende vastgoedontwikkelingen met eigen exploitaties is een samenhangende (her)inrichting van de openbare ruimte noodzakelijk. Hierbij zal ook de voorgestane, doorgaande noordzuidfietsverbinding langs de westelijke rand van het centrum worden verbeterd.

Monumentale kerk aan de Gauke Boelensstraat

De kwaliteit van de openbare ruimte staat ten dienste van de woon- en leefkwaliteit in het algemeen en de identiteit en cultuurhistorische waarden van de voormalige kloostertuin in het bijzonder. Vergroening maakt hier een belangrijk onderdeel van uit.

Afbeelding 46: Bestaande situatie Pier Panderstraat

080

081

6.3 Inspiratie Schematische verbeelding van de verschillende actuele onderdelen en de aanloop/fietsbewegingen.

3.

Locatie katholieke kerk: medio 2024 is er nog geen zicht op herontwikkeling van het terrein of van de opstallen. De insteek is het parkeren vanaf de zijde Pier Panderstraat te verplaatsen naar de zuidzijde van het terrein, in aansluiting op het in te richten parkeerterrein voor de kinderopvang.

4.

Gedeeltelijke aanpassing van de verbindende straatvoor fietsers en voetgangers, afschalen van de autoverbinding en geen doorgaand verkeer meer mogelijk maken. Om hier snel een verandering tot stand te brengen wordt ingezet op tijdelijke voorzieningen (groenbakken) om het doorgaande verkeer te ontmoedigen. Dit wordt als quick win meegenomen. De verdere uitwerking wordt in de vervolgfase op een integrale wijze opgepakt.

5.

Uitbreiding museum met de museumtuin als groene buffer tussen het museum en de woningen aan de Pier Panderstraat.

6.

Gedeeltelijk her in te richten ruimte door en voor het museum en het gemeentehuis; nader af te stemmen bouwgrenzen en inpassing WKO-voorzieningen plus resterende tuin.

7.

Herinrichting zone aan de oostzijde van het gemeentehuis; geheel of gedeeltelijk saneren parkeerruimte ten gunste van groen en verblijf in combinatie met een te verbeteren voetgangerszone. Ook bij handhaving van de kerk is de insteek om de parkeervoorziening aan de noordzijde te verplaatsen naar de zuidzijde van het perceel.

8.

Herinrichting voorplein gemeentehuis in relatie tot de inpandige verbouwing; vergroening in combinatie met beperking opstelruimte/verharding en looproutes.

9.

Herinrichting Museumplein (is opgave die elders is ondergebracht).

Hoewel de ontwikkelingen verschillende tijdpaden hebben, willen we vanuit de openbare ruimte de samenhang bewaken en daarmee anticiperen op ontwikkelingen die in tijd later komen. In het beeld is rekening gehouden met een transformatie van de situatie van de katholieke kerk (al dan niet met behoud van het huidige gebouw en religieuze functie), uitbreiding van het museum en een interne verbouwing van het gemeentehuis. De herinrichting van de (openbare) ruimte verbindt de verschillende ontwikkelingen en is bedoeld de inpasbaarheid van de ontwikkelingen te versterken. Vermindering van oppervlakteverharding en vergroting van het oppervlak aan groen en water vormen belangrijke ingrediënten. Eén van de onderdelen is het afwaarderen van de verbindende straat tussen de Pier Panderstraat en de Gauke Boelensstraat tot fietsverbinding, als onderdeel van een te versterken noordzuidfietsverbinding aan de westzijde van het centrum. Specifiek betekent dit (zie nummering in afbeelding QQ ): 1.

Locatie school: de verantwoordelijkheid voor de schoolontwikkeling (Integraal Kind Centrum) in combinatie met nieuwe gymvoorziening en de buitenruimte ligt bij het schoolbestuur en de gemeente. Deze ontwikkeling heeft een eigen exploitatie.

2.

Ook het trottoir langs het terrein van de school wordt vanuit deze ontwikkeling meegenomen en gesaneerd ten gunste van groen en een meanderend voetpad in de nieuw aan te leggen groene zone tussen het Museumplein en de nieuwe schoolomgeving. Bij de school moet nog nader worden bepaald hoe om te gaan met hekwerken etc.

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 48: Schematische verbeelding van de verschillende actuele onderdelen en de aanloop/fietsbewegingen

082

083

6.4 Strategie en vervolgproces De ontwikkelingen in de Pier Panderstraat en de omgeving daarvan kennen elk een eigen ontwikkeltraject en verantwoordelijkheid. Gezien de ligging ten opzichte van het centrum, met name de routes voor alle soorten verkeer naar het centrum, willen we met de herinrichting van de openbare ruimte inzetten op een samenhangend beeld en een verbetering van de routestructuren. Dit betekent dat we vanuit het Centrumprogramma deze samenhang willen bewaken. Doorde verschillende ontwikkelingstrajecten en tijdelijke situaties zal de herinrichting van de buitenruimte ongeveer vanaf 2026/2027 kunnen plaatsvinden. Als pilot worden enkele kortetermijnmaatregelen genomen: •

De ‘Tút en derút’-situatie voor de school wordt sterk begrensd tot de J.M. Houwenstraat. Bebording en rijrichting hiervoor zoals aangegeven;

•

Aan de zuidzijde van de Pier Panderstraat geldt voor het gedeelte langs het schoolterrein een stopverbod;

•

In de verbindende straat tussen de Gauke Boelensstraat en de Pier Panderstraat worden tijdelijke voorzieningen getroffen waardoor doorgaand autoverkeer niet meer mogelijk is (d.m.v. bloembakken of andere verplaatsbare voorzieningen die duidelijk herkenbaar zijn gemarkeerd).

Hiertoe zullen aanvullende maatregelen zoals een verkeersbesluit, bebording en markering nodig zijn. In totaal wordt rekening gehouden met een kostenpost van circa € 10.000,- (ex BTW)

Impressie van de nieuwe school Afbeelding 49: Deellocaties binnen de omgeving Pier Panderstraat: Wat hoort bij centrumproject en wat niet?

Afbeelding 50: XXX

084

085

Laweiplein en omgeving

N Afbeelding 51: Visiediagram

7

086

087

7 Laweiplein en omgeving | gebiedsontwikkeling

7.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de omgeving van het Laweiplein? Het Laweiplein vormt een belangrijk entreepunt voor de zuidzijde van het centrum. Het Laweiplein en de omgeving geven echter niet het welkomgevoel dat bij zo’n entreegebied zou passen. Dat geldt zowel voor de inrichting van de openbare ruimte als voor de functionele invulling rond het plein. De openbare ruimte is vanaf 2003 ingericht volgens de shared space principes, als een van de eerste in Nederland. Uitgangspunt is zo min mogelijk regelen en de verkeersdeelnemers stimuleren om meer verantwoordelijkheid te nemen voor hun eigen gedrag. Tegelijk moest de inrichting bijdragen aan de kwaliteit van de openbare ruimte. Desondanks wordt de ruimtelijke kwaliteit van dit entreepunt niet als optimaal ervaren en is met name de hoeveelheid verharding en verkeersruimte groot en ontbreekt het nagenoeg aan groene ruimte. Het Laweiplein functioneert nu vooral als barrière voor fiets en voetganger. De Lawei is een belangrijke culturele voorziening voor Drachten en wijde omgeving, maar verder is de functionele invulling van de gebouwen rond het plein niet versterkend voor de centrumfunctie. Ook ondersteunen de huidige bouwmassa’s de ruimte rond het Laweiplein onvoldoende. Tenslotte is er onvoldoende herkenbare toeleiding van het Laweiplein naar het kernwinkelgebied.

Dat geldt onder meer voor de relatie tussen busstation en Zuiderbuurt.

Afbeelding 52: Bestaande situatie straatkruisingen

Onaantrekkelijke openbare ruimte met veel verharding Afbeelding 53: Waterpartijen

088

089

7.2 Wat moet er gerealiseerd worden? Om de entreefunctie van het Laweiplein en omgeving te versterken zijn de volgende ingrepen nodig: •

Duidelijker toeleiding van wandelaars en fietsers naar het kernwinkelgebied; routing van en naar het centrum moet integraal worden meegenomen bij de herontwikkeling van het vastgoed in dit gebied;

•

Herontwikkeling voormalige Rabobanklocatie (bij voorkeur met toevoegen van verblijfsaccommodatie/hotel) en oostwand van de Burgemeester Wuiteweg met centrum-ondersteunende functies in de plint en versterking van de woonfunctie;

•

Vergroening route van het Kiryat Onoplein naar het centrum;

•

Versterking van de verblijfskwaliteit van het Laweiplein; Laweiplein intiemer maken met groen, horeca en culturele performances (programmering). Kans om theaterprogramma zichtbaar te maken op straat;

•

Aandacht voor oversteekbaarheid voetgangers en herijking functionele verkeersruimte van het Laweiplein.

Bij nieuwe ontwikkelingen worden rooilijnen zoveel mogelijk uitgelijnd met die van het historisch lint. Hierdoor krijgt het voorplein van De Lawei meer duiding. Het voorplein zelf wordt meer afgeschermd waardoor er een aangename terraszone ontstaat. Tussen het gemeentehuis en De Lawei wordt ingezet op inpassing van boombeplanting. Tenslotte wordt de route richting het Kiryat Onoplein vergroend en indien mogelijk ook verbreed. Dit zowel voor fietsers als voetgangers.

Aan de zuidwestzijde kan een bouwvoornemen op de voormalige Rabobanklocatie een flinke versterking geven voor het Laweiplein en omgeving. Dat is in principe ook denkbaar aan de oostzijde van de Burgemeester Wuiteweg. Er wordt ingezet op een kwaliteit waarbij de groene structuren over het plein doorlopen en de kruising voor fietsers en voetgangers beter functioneert. De harde verkeersruimte wordt zo verzacht met structureel meer groen en groenvakken en de entreeruimte wordt daarmee versterkt.

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 54: Recent ontworpen landschap

Afbeelding 55: Voorbeeld van een groen straatbeeld voor fietsers in Eindhoven

090

091

7.4 Strategie en vervolgproces De transformatie van de omgeving is zeer gebaat bij de (her)ontwikkeling van de voormalige Rabobanklocatie. De tijdelijke huisvesting aan Oekraïense vluchtelingen komt op termijn te vervallen. Daarmee ontstaat de ruimte om de locatie te herontwikkelen. De inzet is om hier naast de versterking van de woonfunctie onder andere ook horeca en kantoorruimte hier in te passen. Met deze ontwikkeling kan ook de doorsteek van het Kiryat Onoplein naar het centrum worden aangepakt en met groen worden versterkt. Dit in samenhang met de verbetering van het Laweiplein zelf richting centrum en busstation; herijking van de verkeerssituatie en vergroening van de ruimte er omheen. Dit gaat mogelijk ten koste van de huidige waterelementen. Voor de versterking van de oostwand langs de Burgemeester Wuiteweg en het Laweiplein is nog nader onderzoek nodig in overleg met de betreffende eigenaren. In overleg met De Lawei zal worden nagegaan op welke wijze inhoud kan worden geven aan het streven om het theaterprogramma beter zichtbaar te maken op straat en wat dat betekent voor de inrichting van de openbare ruimte. Start realisatie 2026/2027 afhankelijk van vrijval ruimte en procedures.

herkenbare en aantrekkelijke architectuur vormen een herkenbare entree Afbeelding 56: Versterking bouwmassa aan de zuidzijde van het Laweiplein

092

093

Assenkruis

N Afbeelding 58: Visiediagram

8

094

095

8 Assenkruis

8.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het assenkruis? Het assenkruis is de belangrijkste historische structuur van Drachten en bestaat uit de Zuider- en Noorderbuurt, Noorder- en Zuiderkade, Moleneind Noordzijde en Moleneind Zuidzijde. Zoals de Centrumvisie het verwoordt bestaat het centrum uit een ‘duidelijk herkenbaar assenkruis, verbonden met het ‘achterland’ via een diffuus netwerk van expeditieterreinen, parkeerterreinen, toegangswegen en onaantrekkelijke stegen.’ Verbonden met het assenkruis zijn er verschillende samenhangende gebiedsontwikkelingen, die wij in deze paragraaf niet willen herhalen. Voor de gebiedsgerichte aanpak van Vogelzang/Noorderbuurt, De Kaden, Sander Israëlsplein/Moleneind verwijzen wij naar de betreffende gebiedsuitwerkingen. Voor dit uitvoeringsprogramma deel 2 beperken we in deze paragraaf het assenkruis zoveel mogelijk tot het directe gebied rond het carillon om te voorkomen dat we alle gebiedsgerichte en thematische maatregelen herhalen die in het kernwinkelgebied als geheel worden genomen en die voor een belangrijk deel ook in deel 1 beschreven zijn.

Afbeelding 59: Bestaand karakter langs het water

Het Carillon als hart van het centrum met een rommelige en ongedifinieerde openbare ruimte Afbeelding 60: Bestaand boomdak langs de kade

096

097

De Zuider- en Noorderbuurt

Moleneind

De Kaden

De Zuider- en Noorderbuurt vormen de belangrijkste winkelstraten van het centrum. De Zuiderbuurt is een gebied waaraan het centrum van Drachten een groot deel van haar identiteit ontleent. De winkelfunctie van de Noorderbuurt staat onder druk.

Het Moleneind ligt aan de Drachtstervaart. De Drachtstervaart is historisch gezien één van de belangrijkste structuren van Drachten en kruist de Zuider- en Noorderbuurt. Aan de Drachtstervaart bevond zich van oorsprong veel bedrijvigheid zoals molens, touwslagers en leerlooiers. De molens zijn in de loop der tijd verdwenen en de Drachtstervaart is in 1971 zelfs voor een deel gedempt. In 2015 is een deel weer uitgegraven en is de nieuwe Drachtstervaart vanaf het westen tot aan het carrillon geopend. Met het heropenen van de Drachtstervaart werd meer bedrijvigheid en recreatie verwacht aan de beide zijden van Moleneind. De huidige situatie laat echter een ander beeld zien. Door de aanwezigheid van twee grote parkeerplaatsen (Sander Israëlsplein en de Markt) aan de achterzijde van de bebouwing aan de vaart, hebben een aantal winkels en horecazaken hun voorkant juist richting deze parkeerplaatsen georiënteerd. Als onderdeel van het assenkruis kent het Moleneind (te) weinig reuring. Daarnaast wordt het profiel van het Moleneind gedomineerd door verharding en wordt de aanwezigheid van water niet altijd ervaren door de geringe breedte van de vaart en de, in verhouding, hoge kades. De nieuw aangeplante bomen hebben naar verwachting voldoende ruimte om te groeien en zullen in de toekomst het beeld van Moleneind deels vergroenen.

Het Moleneind is onderdeel van het hoofdfietsnetwerk en vormt een belangrijke route naar het centrum vanuit wijken ten westen van het centrum. De route vanaf de Zuiderhogewegbrug verspringt van de zuidkant naar de noordkant ter hoogte van Tjalling Wagenaarsstraat en weer terug naar de zuidkant bij de brug Oude Nering tot aan het carillon. Deze verspringing in de route is gedeeltelijk het gevolg van de aanleg van de passantenhaven, waardoor fietsers aan de zuidzijde niet in één lijn door kunnen fietsen. De tweede verspringing komt door uitstalling van terrassen aan de noordzijde richting het carillon.

Het deel van de Kaden tussen het carillon en de Torenstraat is onderdeel van het assenkruis en is historisch gezien een belangrijke structuur in Drachten. Ook dit was in het verleden onderdeel van de Drachtstervaart, totdat deze in 1971 gedempt werd. Nu is het onderdeel van het voetgangersgebied en een schakel in de oostwestelijke doorgaande fietsroute. Het meest kenmerkend aan het huidige profiel zijn de grote platanen. Deze worden als zeer positief gewaardeerd door de inwoners en geven de straat een groene uitstraling. Onder de bomen zijn kleine vierkante plantvakken. De huidige verharding bestaat uit de gele en rode Engelse stenen die met regenachtig weer glad worden en daarmee voor gevaarlijke situaties kunnen zorgen. In het midden van het profiel ligt verlaagd een zone voor fietsers en auto’s te gast. Dit geeft een lichte barrière voor voetgangers tussen de Noord- en Zuidzijde van de Kaden.

Het huidige profiel bestaat uit vijf zones: aan de zijkanten twee stroken met bestrating van rode steen langs de gevel (deze wordt veelal gebruikt voor uitstal van winkels en terrassen), twee zones met bomen en een middenzone met bestrating van gele steen voor voetgangers in beide richtingen. De winkelstraten Zuider- en Noorderbuurt worden in de huidige situatie gedomineerd door veel verharding en kleine bomen. Deze bomen zijn al toe aan vervanging ondanks dat ze nog geen 30 jaar oud zijn. Doordat de bomen relatief dicht aan de gevel staan, worden ze regelmatig gesnoeid en hebben ze een korte levensduur. Daarnaast zorgt een kleine boomspiegel en weinig ruimte in de ondergrond voor slechte groeiomstandigheden. De bestrating bestaat uit een Engelse strengperssteen in rood en geel. Deze steen is nog niet afgeschreven maar kent wel problemen doordat de steen glad wordt bij regen. Het riool ligt in het midden van het straatprofiel en kent nog geen gescheiden systeem. Het is verouderd, maar de vervanging is op dit moment niet urgent. De combinatie van de slechte staat van de bomen, de gladde straatstenen en het verouderde riool vraagt om een integrale aanpak voor de Zuider- en Noorderbuurt. Het is een kans om de twee hoofdwinkelstraten van Drachten toekomstbestendig te maken met een aantrekkelijk, groen en klimaatadaptief profiel.

Afbeelding 61: Het Carillion

Het Carillon Het carillon vormt het hart van Drachten. Het functioneert als herkenningspunt vanuit de verschillende assen. De plek zelf is echter een grote, rommelige, ongedefinieerde ruimte. De plek krijgt meer betekenis door de transformatie van de Noorder- en Zuiderbuurt en het Moleneind en de Kaden.

Afbeelding 62: Moleneind

Afbeelding 63: De Kaden

098

099

8.2 Wat moet er gerealiseerd worden? Zuider- en Noorderbuurt •

•

• •

•

• •

•

Primair aandachtsgebied voor instandhouding en vestiging van detailhandel en daaraan ondersteunende centrumfuncties. Verhogen verblijfskwaliteit in de openbare ruimte van de Zuider- en Noorderbuurt, door toevoegen van zitelementen met hoogwaardige groenvakken en sfeerverlichting. Vergroenen op maaiveld en ooghoogte van Zuider- en Noorderbuurt om regenwater in piekbuien op te vangen. Meer ruimte voor volwaardige bomen voor een aantrekkelijk centrum en om hittestress in de zomermaanden tegen te gaan. De Engelse stenen worden vervangen door de nieuwe rode steen, voor een herkenbaar rustig straatbeeld van Museumplein tot Vogelzang. Het verouderd riool moet op termijn vervangen worden door een gescheiden rioolstelsel. Het opruimen van de Zuider- en Noorderbuurt door het verwijderen van onnodige paaltjes en overmatige winkeluitstalling. Aandacht voor gevelverbetering.

De Kaden (tussen Carillon en Torenstraat) •

• • • • • •

Het Carillon •

•

Moleneind • •

• •

• •

Vergroenen van het Moleneind aan weerszijde van de vaart. Het vergroenen aan de zuidzijde van de vaart is een quick win en deze kan vervroegd gerealiseerd worden aangezien dit niet aan andere opgaves gekoppeld is. Functionele versterking door ruimte voor terrassen aan het water en aan de noordzijde van Moleneind. Het water zichtbaarder en toegankelijker maken door het gedeeltelijk weghalen van de houten aanlegsteiger en het toevoegen van bredere trappen vanaf de kade naar de steiger. Het verbeteren en herkenbaarder maken van de westoostfietsverbinding langs de zuidzijde van Moleneind. Kwaliteitsimpuls westelijk deel zuidzijde als onder deel van gebiedsaanpak Sander Israëlsplein.

De Engelse stenen worden vervangen door de nieuwe rode steen, voor een herkenbaar rustig straatbeeld van Museumplein tot Vogelzang. Het verouderd riool moet op termijn vervangen worden door een gescheiden rioolstelsel. Het hoogteverschil in het midden wordt opgeheven voor een barrièrevrij profiel. De grote platanen worden behouden. Groenvakken onder de platanen worden verruimd en waar wenselijk worden integraal zitplekken ontworpen. Clusters van eenduidige fietsnietjes worden zorgvuldig in groenvakken ingepast. Er komt meer sfeerverlichting om ook in de avonduren een aantrekkelijke en veilige plek te creëren.

• •

•

De gladde Engelse stenen worden vervangen voor de nieuwe rode steen, voor een herkenbaar rustig straatbeeld van Museumplein tot Vogelzang. Het verouderd riool moet op termijn vervangen worden voor een gescheiden stelsel. Om de huidige verrommeling tegen te gaan, moeten ondergrondse containers, afvalbakken, afwijkende armaturen en wegwijzers beperkt worden. De ruimte onder en direct rond om het Carillon blijft vrij voor doorloop van voetgangers en kleine evenementen. Het afbakenen van verblijfsruimte aan de oostzijde van het Carillon, voor onder andere terrassen, door groenvakken en bomen die visueel aansluiten op het profiel van de Kaden en Moleneind. Herkenbare oost-westfietsroute langs de zuidkant van het Carillon die Moleneind zuid verbind met de Kaden.

Een aantrekkelijk winkelgebied voor bezoekers, ondernemers investeerders! Een groen winkeldistrict dat deen groene voetafdruk rond het centrum verbetert! Afbeelding 64: Tweede winkelstraat van Alkmaar - B+B stedebouw en landschapsarchitectuur

0100

0101

8.3.1 Inspiratie Zuider- en Noorderbuurt

9,900m2

Voor een toekomstbestendige winkelstraat stellen we een profiel voor dat in drie zones is opgedeeld. Twee ruime zones langs de gevel voor voetgangers en een middenzone met grote groenvakken met geïntegreerde zitelementen, ruimte voor grotere bomen en plaats voor uitstalling van winkels en terrassen. Door de bomen meer naar het midden te brengen hebben ze ruimte om te groeien en kan de grotere boomkroon in de warme zomermaanden de gevoelstemperatuur in de Zuider- en Noorderbuurt verlagen. Daarmee wordt het bezoek aan de winkelstraten ook in deze maanden aantrekkelijker. Door het toevoegen van groen op ooghoogte in de vorm van plantvakken en het toevoegen van geïntegreerde zitelementen verhogen we de verblijfskwaliteit en versterken we de groene identiteit van het centrum. Daarnaast vangen deze plantvakken een substantieel deel van het regenwater op waardoor het riool bij piekbuien minder wordt belast. De Engelse steen wordt vervangen voor de gebakken klinker die onder andere al wordt toegepast op het Raadhuisplein. Door een verschil in verband worden de drie zones subtiel aangeduid en ontstaat een rustig straatbeeld waar winkels en groen alle aandacht krijgen. Afbeelding 65: Inspiratie voor het creëren van groene ruimtes om te pauzeren en te rusten

NU

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 66: Waarbij de warmtebelasting wordt verminderd door het vergroten van het groene bladerdak

2.0

2.2

0102

Van verrommelde winkelstraat...

0103

Naar groen en aantrekkelijk stadshart met verblijfskwaliteit!

Quick Win

0104

0105

8.3.2 Inspiratie Moleneind We zetten in op meer verblijfskwaliteit aan het water, Met onder andere terrassen aan de noordzijde van het Moleneind. Dit vraagt om een verduidelijking van de fietsroute aan de zuidkant en het ontmoedigen van fietsen aan de noordkant tussen de Oude Nering en het carillon. Dit doen we door het toevoegen van plantvakken aan de noordzijde en het verbeteren van de route vanaf de Kaden naar Moleneind Zuidzijde (zie hoofdstuk carillon).

5,450m2

Daarnaast maken we het water zichtbaarder en toegankelijker door de hoge kade gedeeltelijk te vervangen door trappen. Deze trappen vormen informele zitplekken aan het water en zorgen er ook voor dat het water vanaf de noordkant beter zichtbaar is. De zuidkant vergroenen we door in de zone langs de kade alle verharding te vervangen voor een halfhoog kruidenmengsel wat het huidige harde profiel verzacht. Groene drijvende eilandjes langs de zuidkade versterken dit beeld en zorgen bovendien voor meer biodiversiteit in en rondom het water. Om van het Moleneind een levendig deel van het centrum te maken is het belangrijk om niet alleen te kijken naar de openbare ruimte. Levendige plinten en veel bezoekersmotieven langs de Drachtstervaart zijn op zijn minst even belangrijk. Ontwikkellocaties zoals het Sander Israëlsplein kunnen hier een belangrijke betekenis in hebben. (zie hfd 10)

Afbeelding 67: Het verbeteren van de biodiversiteit langs de vaart.

Legenda: nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 68: Het creëren van ruimtes om te rusten en te ontmoeten aan het water.

Quick win

0106

0107

0108

0109

8.3.3 Inspiratie de Noord- en Zuidkaden In de voorgestelde situatie voor de Kaden tussen het carillon en de Torenstraat wordt de bestrating vervangen door de nieuwe rode klinker van het Raadhuisplein. Het hoogteverschil in de middenzone wordt opgeheven en de nieuwe klinker geeft subtiel verschillende zones aan door het gebruik van diverse patronen. De groene vakken onder de bomen worden vergroot en voorzien van diverse beplanting met tussenliggend clusters fietsnietjes

18,300m2

Afbeelding 69: Actieve begane grondgebruiken die het straatbeeld activeren

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 70: Versterken van het groene karakter van de Kaden door grotere plantvakken onder de bomen.

0110

0111

8.3.4 Inspiratie het Carillion Het Carillion is een belangrijke plek in het centrum van Drachten. Het ligt precies op de kruising tussen Moleneind, de Kaden en de Noorder- en Zuiderbuurt en is één van de drukstbezochte plekken in het centrum. Doordat er veel voetgangers en fietsers dit gebied kruisen is het belangrijk om een heldere een overzichtelijke openbare ruimte te creëren, waarin geen extra obstakels, zoals paaltjes, containers etc. in de weg staan.

2,250m2

Daarnaast helpt het vervangen van de bestrating voor de gebakken klinker van het Raadhuisplein op termijn om een goede samenhang met de verschillende assen te krijgen en een herkenbaar en rustig straatbeeld. Dit geld ook voor het vergroenen van het gebied. We stellen voor om de boomstructuur en groenvakken van de Kaden en Moleneind ook voor een deel door te zetten ten oosten van het Carillion waardoor hier een aantrekkelijk verblijfsgebied ontstaat, met mogelijkheid voor terrassen.

Afbeelding 71: Maak de ruimte rond de kerk levendiger en schaduwrijker

LEGENDA

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 72: Open terrassen voor cafés

Doorgaande fietsroute Verblijfsruimte/terraszone Indicatie groen Bestaande bomen Nieuwe bomen Entrees

0112

0113

8.4 Strategie voor vervolgproces Het vervolgproces voor het assenkruis is in hoge mate afhankelijk van de totaalplanning voor het vervangen van het rioolsysteem in het centrum. Om tot een integrale aanpak te komen voor het assenkruis is het belangrijk om hier eerst meer duidelijkheid over te krijgen. Vervolgens starten we een traject op om het Programma van Eisen voor het assenkruis aan te scherpen met onder andere gesprekken met ondernemers en overige belanghebbenden. Op basis van dit Programma van Eisen wordt er een definitief ontwerp gemaakt en werken we toe naar realisatie.

Een aangename verblijfsplek onder de bomen Afbeelding 73: Blake Hobbs Play-Za, NEW YORK

De Kaden

organische gebiedsontwikkeling

N Afbeelding 74: Visiediagram

9

0116

0117

9 De Kaden | organische gebiedsontwikkeling Voor de Kaden is een globale inventarisatie van de uitdagingen gemaakt en zijn eerste ideeën geïnventariseerd om dit deelgebied een verdere positieve ontwikkeling door te laten maken. Deze inventarisatie biedt het begin van een verder proces. Omdat er veel eigenaren en ondernemers in het gebied zitten zal een verdere transformatie stapsgewijs gaan. We noemen deze stapsgewijze transformatie een organische gebiedsontwikkeling. De globale ideeën worden verder op hun nut, noodzaak en uitvoerbaarheid beoordeeld. Vervolgens worden de ideeën geconcretiseerd met betrokkenen waarbij inbreng van ondernemers, eigenaren en bewoners van groot belang is. In de figuur is een gedeelte van het centrum te zien in vogelvluchtperspectief. Hierop zijn in het midden van de kaart duidelijk twee parallel lopende straten (Noordkade en Zuidkade) te zien, die samen de Kaden vormen. Het gebied dat in dit hoofdstuk aan de orde komt, wordt globaal begrenst door een aantal straten. Ten westen vormen de Torenstraat en de Drift de grens, aan de oostelijke kant zijn dit de Noorderdwarsvaart en de Zuiderdwarsvaart. Ook de achterstraat Eibertsbek aan de noordkant, en de naamloze achterstraat tussen De Meent en Zuidkade aan de zuidkant, behoren tot het plangebied.

Het eerste gedeelte van de Kaden, ten westen van de Torenstraat en de Drift, behoort tot een ander plangebied.

9.1 Waarom moet er geïnversteerd worden in De Kaden? Om de noodzaak van investeren te begrijpen, is het nodig om eerst de huidige situatie op de Kaden te duiden. De Kaden is onderdeel van het assenkruis en een belangrijk gebied in de ontwikkelingsgeschiedenis van Drachten. Na de Tweede Wereldoorlog zijn de oorspronkelijke waterwegen vervangen door wegen voor gemotoriseerd verkeer. Ondanks deze veranderingen bleven de historische structuren en gebouwen behouden die nu bijdragen aan het stadsbeeld en de identiteit.

Afbeelding 75: Achterzijde van de Kaden

De Kaden kent vanouds een detailhandelsfunctie en was een belangrijke plek in Drachten met handel en nijverheid. De winkels bevinden zich voornamelijk in het westelijke gedeelte, waarbij klanten een zeer gericht bezoek brengen en minder recreatief winkelen, zoals elders in het centrum. De goede bereikbaarheid en parkeermogelijkheden op de Kaden zijn van belangrijk voor deze zaken.

De Kade met horeca en detailhandel

Horecagelegenheden zijn op de Kaden vooral in het middenstuk en in het oostelijk gebied te vinden. In de loop der jaren is een concentratie van (nacht)horeca ontstaan, met een regionale verzorgingsfunctie. Daarnaast is in 2019 de openbare ruimte opnieuw ingericht, met bredere stoepen waar de diverse horecazaken ook gebruik van maken en Afbeelding 76: Open terrassen voor cafés

0118

0119

fietsers op de weg worden toegelaten. Hiervan profiteert op dit moment voornamelijk avondhoreca door het realiseren van een terras. De bebouwing aan de Kaden wordt gekenmerkt door een sterk wisselende ruimtelijke en bouwtechnische kwaliteit. De grote verscheidenheid aan activiteiten die plaats hebben gevonden aan de Drachtstervaart is terug te zien in de verschillende bouwvormen van de panden aan de Kaden. De bebouwing loopt uiteen van grote rijke panden tot kleine zeer eenvoudige woningen en bedrijfspandjes. In de jaren na de Tweede Wereldoorlog ondergingen veel panden een ingrijpende verbouwing.Hierdoor is een onsamenhangend ruimtelijk beeld ontstaan, waarin goedkope bouwkundige uitingen het beeld domineren. Her en der laat de staat van onderhoud van panden te wensen over. In afbeelding 103 is schematisch de situatie tot rond de Tweede Wereldoorlog weergegeven. Tot de jaren 50 centreerde de handel en bedrijvigheid zich rond de Drachtstervaart en het aanvullende kanalensysteem. Na de jaren 50 (figuur 5) en voornamelijk met de komst van Philips breidde Drachten zich explosief uit, onder andere met de wijken De Bouwen en Noordoost. De Eibertsbek en de doodlopende weg aan de zuidzijde van de Kaden doen dienst als achterontsluiting voor de winkels en horecagelegenheden.

Doordat ook de achterkanten van de woningen naar de Kaden gericht zijn, is het een straat met lage ruimtelijke kwaliteit.

Afbeelding 78: Situatie voor bouw Noordoost/de bouwen en transformatie na de Tweede Wereldoorlog

Sinds de demping van de Drachtstervaart is de auto dominant in het straatbeeld. Bij de herinrichting in 2019 zijn de fietsers verplaatst naar de rijbaan, waardoor brede stoepen zijn ontstaan met ruimte voor uitstallingen en terrassen. Parkeren is mogelijk in het midden en enkele parkeerhavens op de verbrede stoep. Ondanks de belangrijke rol als verbindingsweg maken de Kaden geen deel uit van de verkeershoofdstructuur. De eenrichtingswegen hebben een maximumsnelheid van 30 km/uur, maar er wordt vaak harder gereden.

Afbeelding 77: Functiekaart de Kaden

Afbeelding 79: Herinrichting De Kaden, 2019.

0120

0121

Conclusie Het is belangrijk om te benadrukken dat het gebied een groot aantal positieve kwaliteiten kent die behouden moeten blijven. We noemen: • De Kaden heeft een levendige en dynamische sfeer en vervult daarmee een belangrijke rol in centrum van Drachten. • Herkenbare functionele identiteit, waardoor de locatie goed bekend is bij inwoners van Drachten en omstreken. • Nachthoreca is relatief sterk ontwikkeld en het gebied staat daar ook van oudsher om bekend. Uitgaan in Drachten houdt in dat men naar de Kaden gaat. • Sinds de herordening van de openbare ruimte in 2019 is er meer ruimte voor terrassen gecreëerd, waar door de daghoreca zichtbaar gebruik van wordt gemaakt. De daghoreca heeft zich mede hierdoor ontwikkeld waardoor er op straat een gezelligere sfeer hangt. • Goede autobereikbaarheid en fietsbereikbaarheid voor de snelle boodschap. Ook parkeren voor de deur voor snelle boodschap of dienst is gemakkelijk. • Sinds de herinrichting van 2019 is er meer ruimte voor de voetganger door brede stoepen.

Groen stedelijk woonmilieu als referentie voor bebouwing aan de achterzijde van de Kaden

Daarnaast kent de Kaden ook een aantal specifieke uitdagingen: • Verrommeling en ondermaatse uitstraling van het vastgoed, verloedering van een deel van het vastgoed, soms weinig smaakvolle gevelarchitectuur. • Overlast van verkeer dat te hard rijdt, wat een belangrijke oorzaak is voor de onveilige sfeer. • Te dominante nachthoreca in combinatie met onveiligheidsgevoel. • Functies versterken elkaar niet, waardoor economische synergie ontbreekt. • Gebrek aan investeringsbereidheid eigenaren als gevolg van versnipperd eigenaarschap en het gebrek aan stedenbouwkundige samenhang. De sterk versnipperde kavels zijn stuk voor stuk moeilijk te herontwikkelen vanwege een combinatie van verloedering bij de buren, de slechte staat van de achterkanten, geen realistische parkeeroplossing en het ontbreken van perspectief. • Tot slot een complexe achterkantsituatie: aan de achterkant hecht het gebied niet goed aan de woonwijken. Deze achtergebieden zijn verwaarloosd en worden veelal functioneel inefficiënt gebruikt. Dit versterkt een onveilige sfeer.

De kwaliteit en uitstraling van het gebied ontwikkelt zich negatief en kent een sterk versnipperd particulier eigendom. Inzet van de Centrumvisie is een transformatie naar een gebied met meer woningbouw. Het doel is dat in het gebied met gerichte ontwikkelingen en investeringen juist een positieve verandering op gang wordt gebracht. Van belang is dat waardevolle elementen van de Kaden behouden blijven en worden versterkt, waarbij nieuwe kwaliteiten dienen te worden toegevoegd die helpen om de gewenste omslag te kunnen maken. Daarvoor zijn zowel particuliere als publieke investeringen nodig. Zonder regie van de gemeente en zonder een helder toekomstperspectief zal herontwikkeling moeilijk op gang komen en een echte kwaliteitsslag uitblijven. De investeringsbereidheid van eigenaren blijft dan laag.

0122

0123

9.2 Wat moet er gerealiseerd worden? De gemeente heeft in 2019 geïnvesteerd in de openbare ruimte van de Kaden en daarmee een eerste startschot gegeven voor een herontwikkeling van de Kaden. Om de neerwaartse spiraal verder te doorbreken, zijn aanvullende maatregelen en ingrepen nodig. We willen bereiken dat eigenaren weer willen en kunnen investeren in dit levendig en waardevol deel van het centrum. Versterking van de levendigheid en het dynamische karakter staat hierbij voorop. Zoals eerder aangegeven verwachten we voor de Kaden een organische gebiedsontwikkeling, waarbij wij in deze paragraaf op hoofdlijnen een ontwikkelrichting schetsen met een tienpuntenplan Functionele concentratie en vernieuwing Het gebied de Kaden is functioneel gezien kwetsbaar. Het tegengaan van leegstand is in het gebied een uitdaging. Door functies te concentreren, nieuwe functies toe te voegen en de kwaliteit en uitstraling van het gebied te verbeteren, willen we het gebied een nieuwe impuls geven. Als uitgangspunt in de Centrumvisie is dat het eerste (westelijke) deel van de Kaden, samen met het Raadhuisplein, De Marke, Zuiderbuurt en Noorderbuurt, de kern van het centrum vormt. Dat betekent dat een commerciële functie op de begane grond gewenst is, met als doel een levendige en uitnodigende plint te creëren.

Voor de dagelijkse functie met het specialistische aanbod in dit deel van de Kaden blijft voor het centrum van belang. Daarnaast dient de horecafunctie hier haar plek te behouden en versterkt te worden. Dit om meer verwevenheid te krijgen tussen de winkelfunctie en winkelondersteunende horeca waardoor beide functies elkaar versterken.

Om van de Kaden een aantrekkelijke aanloopstraat te maken en in te spelen op de verwachte verdere afname van het winkel- en zwaardere horeca-aanbod, is het inkrimpen en concentreren van het aantal beschikbare panden voor deze functies een gedegen oplossing. Het deel vanaf de Torenstraat tot en met het nieuw te realiseren activiteitenplein, is het meest geschikt om beide functies hoofdzakelijk te concentreren. Daarnaast heeft een concentratie van beide functies in dit deel van de Kaden als voordeel dat ze dichter bij het centrum gevestigd zitten. Hiermee wordt een duidelijk sfeergebied gedefinieerd. Goed functionerende centra hebben meerdere deelmilieus, ieder met een eigen profiel. Variatie in vestigingsmilieus biedt ruimte aan verschillende typen winkels en voorzieningen en een onderscheidende mix aan functies. Het zorgt ook voor duidelijkheid voor bezoekers en (nieuwe) ondernemers. In het tweede (oostelijke) deel van de Kaden wordt een terugloop van de winkelfunctie verwacht. Hier wordt ruimte geboden voor verkleuring naar andere commerciële functies dan winkelen. Hierbij is de functie wonen het meest vanzelfsprekend. Volledige panden lenen zich hier voor transformatie, ook op de begane grond. Op enkele plekken is dat reeds aan de orde, zoals de ontwikkellocatie van Champino/M.O.S. als onderdeel van de Ontwikkelstrategie.

De hoofdstructuur (1) van de Kaden blijft de belangrijkste structuur vormen binnen het kerngebied van Drachten. De secundaire structuur (2) wordt gevormd door de Singel en het met de Kaden verbindende gedeelte van de Nachtegaalstraat. Hier is in potentie sprake van een royaal straatprofiel van gemiddeld 16 meter met aan de Singelzijde volwassen bomen. Ruimtelijk wordt voorgesteld deze structuur ook aan de noordzijde door te zetten en te ondersteunen met hoge straatwand aan weerszijden, aflopend naar de achterstraten. De diepte van de kavels van ruim 80 meter biedt ook mogelijkheden voor een andere stedenbouwkundige opzet waarin de achterliggende ruimte ook benut wordt. Een voorbeeld hiervan is het introduceren van een tweede linie (3). Deze bestaande dan wel aanvullende structuurlijnen kunnen nieuwe woonkwaliteiten opleveren. Over de kansen voor deze tweede linie meer in de volgende paragraaf (Inspiratie).

Bebouwing en stedenbouwkundig In de loop der tijd is er veel gesloopt, vervangen en aangepast en hierbij is niet altijd rekening gehouden met de oorspronkelijke (historische) architectuur of een goede kwaliteit. Relatief nieuwere gebouwen kunnen gedateerd aanvoelen of zijn door omstandigheden slecht onderhouden waardoor er een verloederd beeld dreigt te ontstaan. Het opknappen van de gevel op specifieke plekken kan bijdragen aan het verbeteren van de ruimtelijke kwaliteit en daardoor van sfeer, beleving en aantrekkelijkheid. In dit Gebiedsprogramma wordt voorgesteld om te onderzoeken hoe we (winkel)eigenaren kunnen stimuleren om het aanzicht van gevels te verbeteren

Afbeelding 80: Schematische weergave van het stedelijk weefsel op De Kaden

Upgrading openbare ruimte en veranderende verkeerssituatie Waar het deel van de Kaden tussen het carillon en de kruising Torenstraat/De Drift autoluw en slechts toegankelijk is voor fietsers, is ter versterking van de verblijfskwaliteit aan te bevelen ook een verluwing van het eerste/oostelijke deel van de Kaden te onderzoeken. Het doel is niet om de auto volledig te weren, aangezien voor de klandizie van ondernemers parkeren en bereikbaarheid van cruciaal belang zijn. Parkeren moet mogelijk blijven vanwege de doelgerichte bezoekfunctie van het aanbod. Daarnaast dient de openbare ruimte aangenamer te worden om te verblijven en meer aan te sluiten op de functies. Ook het gedeeltelijk terugbrengen van het historische karakter en het toevoegen van extra groen, zal bijdragen aan een betere beleving van de Kaden.

0124

Tienpuntenplan

0125

6.

Transformeren huidige achterzijden en dwarsrelatie met woonwijken : De gemeente zet in op het transformeren naar functionele woonkwaliteit en neemt waar nodig actief eigendomspositie in om transformatie op gang te brengen. Eigenaren en projectontwikkelaars worden uitgedaagd te ontwikkelen en investeren, in samenhang met aanpassingen in de openbare ruimte waarvoor de gemeente verantwoordelijk is.

7.

Toepassing olievlekprincipe : Vernieuwing en transformatie start op twee of drie locaties op de Kaden. Doel is om zodanig te (her)ontwikkelen dat vervolgens kan worden doorgeschakeld naar het perceel van de buren.

8.

Proces van lange adem : De gebiedsontwikkeling is organisch waarbij de eindsituatie niet precies bekend is en kent een lange doorlooptijd. De inschatting is grofweg 15 à 30 jaar.

9.

Gemeentelijke positie versterken : Door middel van grond- en opstalverwerving versterken we de positie van de gemeente op dusdanige wijze dat ontwikkelingen kunnen worden versneld.

Dit mondt uiteindelijk uit in het volgende tienpuntenplan voor de Kaden, met vijf concrete ambities en vijf procesmatige middelen: 1.

2.

3.

Levendige plint door functionele concentratie en vernieuwing : De plint van de Kaden blijft zo veel mogelijk een levendige plint, voornamelijk in het eerste deel van de Kaden met horeca en dagelijkse functie. Waar detailhandel niet mogelijk is kan worden ingezet op (zakelijke) dienstverlening of werken. Daarnaast wordt er ingezet op verplaatsing van enkele detailhandelsfuncties die op een andere plek in het centrum beter tot hun recht komen, zoals de bioscoop. Verbeteren stedenbouwkundige uitstraling vastgoed: We onderzoeken hoe pandeigenaren en winkeliers effectief door de gemeente kunnen worden gestimuleerd om gevelverbeteringen toe te passen. Hierdoor wordt ruimtelijke kwaliteit aanmerkelijk verbeterd en verhoogt het de sfeer, beleving en aantrekkelijkheid op en van de Kaden. Verbeteren verblijfskwaliteit openbare ruimte : Naast versterken van de levendige plint (punt 1) en het veranderen van de huidige verkeerssituatie (punt 4), kan ook door middel van het toevoegen van extra groen de algemene verblijfskwaliteit, de sfeer en het daarmee samenhangende veiligheidsgevoel verbeterd worden.

4.

Verbeteren verkeerssituatie voor auto’s en fietsers : De prioriteit ligt bij de fietsers. De openbare ruimte moet zo ingericht te zijn dat het langzaam verkeer voorop staat. De fietser moet zich veilig en op zijn gemak voelen. Daarnaast moeten er voldoende fietsparkeermogelijkheden te zijn. De bereikbaarheid voor auto’s blijft overeind, maar de auto is wel ondergeschikt.

5.

Verbeteren parkeersituatie: Bezoekersparkeren wordt gehandhaafd langs de Kaden in de huidige zone. Voor bewonersparkeren geldt een groeimodel: parkeervoorzieningen worden opgenomen in de herontwikkelingsopgave, die bijvoorbeeld op termijn met een extra laag uit te breiden is. Voor de bijdrage van bewoners aan bewonersparkeren worden regelingen op maat ontworpen.

10. Locaties binnen de Ontwikkelstrategie : Een gedeelte

van de Kaden is toegevoegd aan de gemeentelijke Ontwikkelstrategie om de woonfunctie in de gemeente te versterken. Deze locatie bestaat uit twee delen: het ene deel omvat de Skihut en Champino inclusief het achtergelegen parkeerterrein, het andere deel het M.O.S.-gebouw aan De Singel en een deel van het terrein ernaast en achter. De gemeente heeft het pand van Champino verworven . Het voornemen is de gehele locatie te ontwikkelen voor circa 80 appartementen, deels sociale huur en deels betaalbare koop. WoonFriesland is betrokken bij deze ontwikkeling. De gemeente heeft hiervoor WoningbouwImpuls (WBI)subsidie ontvangen.

Groen stedelijk woonmilieu als referentie voor bebouwing aan de achterzijde van de Kaden

0126

0127

9.3 Inspiratie In deze paragraaf presenteren we ruwe schetsen en denkbeelden voor ontwikkelrichtingen van verschillende deelgebieden van De Kaden. Deze beelden dienen daarmee om de gedachten te prikkelen en ter inspiratie.

Deelgebied D • •

Bebouwing en stedenbouwkundig Stedenbouwkundig gezien biedt de diepte van de kavels aan de hoofdstructuur van de Kaden van ruim 80 meter mogelijkheden voor een andere stedenbouwkundige opzet, waarin de achterliggende ruimte ook benut wordt. Een voorbeeld hiervan is het introduceren van een tweede linie. Deze bestaande dan wel aanvullende structuurlijnen kunnen nieuwe woonkwaliteiten opleveren. Door bijvoorbeeld achterzijden tot voorzijden met straatwand op te waarderen kan ook de relatie met de aanliggende woongebieden worden versterkt en verbeterd. In de deelgebieden C en D bieden we denkrichtingen aan die als inspiratie voor de herontwikkeling van deze gebieden kunnen dienen. Deelgebied C • •

• •

•

Functionele mix langs de Noordkade en versterking woonfunctie in het oostelijke deel. Door het gedeelte Eibertsbek op te waarderen als woonstraat en tussen Nachtegaalstraat en Ooievaarstraat te voorzien van voorzijdes. Een groen straatbeeld met stoeptuinen en groene gevels. Ook de connectie vanuit de woonbuurt met de Kaden kan op een strategische plek de onderlinge relatie versterken en de woonkwaliteit ondersteunen. Qua woontypologie kan hierbij gedacht worden aan een grondgebonden type waarbij in buitenruimte wordt voorzien in de vorm van een patio en/of (dak)terras.

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

•

•

Op de lange termijn uitgaan van versterking van de woonfunctie, ook langs de Noordkade zelf. Creëren van een tweede linie met nieuwe straatwand(en) aan de (verlengde) Nachtegaalstraat, waarbij verplaatsing van de bioscoop vanuit deze locatie naar Vogelzang een belangrijke rol kan spelen. Het resterende binnenterrein herinrichten voor privaatparkeren en groen met ontsluiting vanaf de Nachtegaalstraat. Versterking groene relatie tussen groene/parkachtige zone langs de Noorderdwarsvaart en de groene ruimte aan de Nachtegaalstraat.

0128

0129

9.4 Strategie en vervolgproces Samenwerkingsstrategie • Organische gebiedsontwikkeling met de gemeente als aanjager en regisseur. • Investeren door gemeente in procesmanagement en investeren in openbare ruimte, parkeren en gebiedsontwikkeling op een wijze dat de investeringsbereidheid van de eigenaren in het gebied toe neemt. • Samen met eigenaren ondernemers en bewoners analyseren wat precies het probleem is en wat het gewenste eindbeeld is. • De gemeente verwerft waar nodig op strategische plekken eigendom om herontwikkeling op gang te brengen.

•

Ruimtelijke strategie • Bebouwingsdichtheid vergroten waardoor woningbouw kan worden toegevoegd. • Sturen op actieve plint aan de Kaden. De levendigheid van de Kaden mag niet aan kracht verliezen. • Achterkanten en parkeervoorzieningen verbeteren en daarmee de haalbaarheid van herontwikkelingen vergroten.

Prioritering

Faseringsstrategie • Organisch herontwikkelen. Hiermee wordt bedoeld dat het eindbeeld niet geheel vast staat en er gefaseerd wordt herontwikkeld. • Nagaan op welke plekken kan worden begonnen. Vervolgens als een olievlek door het gebied. Financiële strategie • De gemeente draagt bij aan de transformatie van de achterkanten en parkeervoorzieningen op een wijze dat gelijktijdige herontwikkeling van vastgoed is verzekerd. • Om de transitie tot stand te brengen is het van belang de vinger op de zere plek te leggen. Waarom vindt de gewenste transitie niet als vanzelf tot stand? Waarom stagneert de gewenste transformatie naar woningbouw? Twee belangrijke oorzaken:

Afbeelding 82: impressie van Adema architecten voor de ontwikkelingslocatie Zuidkade

•

Transformatie naar woningbouw komt onvoldoende vanzelf van de grond omdat de dan groeiende parkeerbehoefte tot onrendabele plannen leidt. Zonder regie op de parkeeroplossing stagneert een gewenste transformatie naar woningbouw; Transformatie stagneert ook omdat het eigendom sterk versnipperd is. Het is al snel onrendabel om te investeren in een kavelgewijze transformatie als de buren het imago negatief blijven beïnvloeden. Een meer gezamenlijke aanpak vanuit een visie is noodzakelijk.

Doorlooptijd 20 of 30 jaar

Openbare ruimte van de Kaden zelf heeft een lagere prioriteit, vanwege de recente aanpassingen.

0130

0131

Sander Israëlsplein Integrale gebiedsontwikkeling

N Afbeelding 83: Visiediagram

10

0132

0133

10 Sander Israëlsplein | integrale gebiedsontwikkeling

10.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het Sander Israëlsplein en omgeving? De Centrumvisie zet in op vermindering van winkelfuncties in aanloopstraten, intensiveren van onder meer het wonen door het bebouwen van parkeerterreinen en verbetering van bestaand vastgoed. Herontwikkeling van het Sander Israëlsplein en omgeving kan aan al deze doelstellingen bijdragen. Hier kan een grotendeels lege openbare ruimte getransformeerd worden naar een aantrekkelijk stukje centrum met woningbouw en groen. Herontwikkeling van het plein kan worden aangegrepen om in samenhang daarmee het bestaande vastgoed aan de zuidzijde van het Moleneind te verbeteren, waarbij de commerciële functie in het gebied tussen de Action en de hoek Zuiderbuurt kan worden afgebouwd. Ook is het de inzet om de Action te verplaatsen naar Vogelzang om daarmee een impuls voor de herontwikkeling van Vogelzang te organiseren. Tegelijkertijd biedt dat meer ruimte om herstructurering van het Sander Israëlsplein en omgeving te organiseren.

10.2 Wat moet er gerealiseerd worden? Bij de herontwikkeling van het Sander Israëlsplein en omgeving zal vooral de woonfunctie versterkt worden. Dat betreft zowel verbetering van bestaand vastgoed als het toevoegen van nieuwbouw. Het perspectief van niet-wonenfuncties aan MoleneindZuid zal nader worden onderzocht, met name gericht op mogelijkheden om de levendigheid van het Moleneind en het gebruik van het water te vergroten. De gebiedsontwikkeling zal ook worden aangegrepen om de doorgaande noordzuidfietsverbinding langs de westelijke rand van het centrum te verbeteren.

Sander Israëlsplein met achterkanten en veel parkeren.

Afbeelding 84: Conditie van verbindingsgang

De kwaliteit van de openbare ruimte staat vooral ten dienste van de woningbouw. Daarbij kan het Sander Israëlsplein de grote katalysator zijn voor de haalbaarheid. In de huidige functie wordt er voornamelijk geparkeerd door bezoekers van de Action. Na verhuizing is het plein aantrekkelijk voor een combinatie van wonen en groen, met aandacht voor de relatie met de passantenhaven. Het parkeren wordt afgestemd op de woonfunctie. Daarnaast zal de gebiedsontwikkeling worden benut om de omgeving van de jachthaven aantrekkelijker te maken.

Afbeelding 85: Bestaande winkelgevel

0134

0135

10.3 Inspiratie De aanpak van de herontwikkeling van het Sander Israëlsplein en omgeving zal zijn gericht op het tot stand brengen van een fijnmazig netwerk van straten en stegen die circuits vormen rond kleine stedelijke blokken. Voor een passende bebouwingshoogte wordt uitgegaan van ca. vier bouwlagen.

17,400m2

Als inspiratie geldt een voorkeursmodel waarin woningbouw de dominante functie wordt en waarin aan het Moleneind ruimte ontstaat voor commerciële en niet-commerciële voorzieningen (zoals werkunits, ateliers, praktijk aan huis etc.). Zo kan een bijdrage worden geleverd aan zowel vermindering van detailhandel in de aanloopstraten als aan een levendiger beeld en gebruik van het Moleneind. Blinde gevels worden vermeden. Ontsluiting voor de woningen en het bewonersparkeren vindt plaats via de J.G. van Blomstraat. Het bewonersparkeren wordt niet in de openbare ruimte opgelost, maar wordt als integraal onderdeel van de nieuwe gebouwde omgeving ontworpen. De fiets- en wandelroutes richting Zuiderbuurt via de kade en via de J.G. van Blomstraat worden in stand gehouden en verbeterd. De nieuwe verbinding tussen Moleneind en Sander Israëlsplein voor fietsers en voetgangers wordt onderdeel van de westelijke centrumring voor fietsverkeer. De voetgangersbrug kan daartoe worden vervangen door een bredere vlakke fietsbrug van en naar de Markt.

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 86: Groenstedelijke uitstraling

Afbeelding 87: Wonen en werken aan het water

0136

0137

10.4 Strategie en vervolgproces De transformatie van het Sander Israëlsplein kent een aantal afhankelijkheden die het tempo van de ontwikkeling zullen bepalen. In de CCentrumvisie is aangegeven dat een herontwikkeling van het vastgoedblok met in de huidige situatie de Action (nummer 63 en 65 Moleneind ZZ) en het naastgelegen vastgoed (nummer 61 t/m nummer 29) gewenst is. De verplaatsing van de Action is uiteraard voorwaardelijk voor herontwikkeling van de huidige Actionlocatie. Daarnaast zal in overleg met alle eigenaren van Moleneind 29 t/m 65 onderzocht moeten worden wat de mogelijkheden zijn van investering in dan wel herontwikkeling van het vastgoed. Dat onderzoek kan plaats vinden met inachtneming van de bebouwingsmogelijkheden van het Sander Israëlsplein. De parkeerfunctie kan sowieso worden teruggebracht, ook bij voorlopige handhaving van de Action. Het overleg met betrokken eigenaren is inmiddels opgestart om via een verkenning van individuele en collectieve transformatie- en investeringsmogelijkheden te komen tot een gezamenlijk ontwikkelconcept en uitvoeringsstrategie. Daarin wordt zowel het ruimtelijk perspectief als de organisatie van de transformatie in de tijd verder uitgewerkt. Op basis daarvan kunnen de vervolgstappen in zowel overleg met omgeving en procedures als de concrete gebouwenontwikkeling plaatsvinden.

Bij overeenstemming over de aanpak is realisatie mogelijk vanaf 2026/2027 (afhankelijk van procedures).

Afbeelding 89: The smaaktuin, De Zwarte Hond. Afbeelding 88: inspiratie doorsnede Sander israëlsplein

0138

0139

Markt en omgeving integrale gebiedsontwikkeling

N Afbeelding 90: Visiediagram

11

0140

0141

11 Markt en omgeving

11.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de Markt en omgeving? De Markt heeft in de Centrumvisie geen prominente plek in de aanpak gekregen. Een groot deel van het gebied is de laatste jaren opnieuw ingericht en het gebied functioneert op dit moment als belangrijk bronpunt voor de aanvoer van bezoekers voor de noordkant van het centrum. We zien mogelijkheden de openbare ruimte verder te versterken door op een aantal locaties meer groen en verblijfskwaliteit toe te voegen en de fietsstructuur aan te passen. Ook ontstaan er mogelijkheden om nieuw vastgoed en nieuwe functies toe te voegen en te veranderen. Openbare ruimte In de Centrumvisie is de Markt samen met Vogelzang benoemd als één van de belangrijkste bronpunten voor de aanvoer van bezoekers voor de noordkant van het centrum. De Markt zelf is nog niet zo lang geleden onder handen genomen en heeft nu een aantrekkelijke groene uitstraling. Deze kwaliteitsslag is echter nog niet toegepast op omliggende gebieden zoals de verbindende straat tussen de Noorderbuurt en de Markt en bijvoorbeeld het pleintje bij de Westerstraat. Voor het maken van een aantrekkelijke route vanaf de parkeerplaats naar het hoofdwinkelgebied en de mogelijkheid om circuitvorming in het centrumgebied te bevorderen, is het nodig om ook deze gebieden aan te pakken.

Het pleintje aan de Westerstraat heeft een fijne maat en schaal om als verblijfs- en ontmoetingsplek dienst te doen en als aantrekkelijke route naar de Noorderbuurt. In de huidige situatie staat er al een drietal bankjes opgesteld, maar ontbreekt het aan verblijfskwaliteit en oogt het geheel wat rommelig. Er staat een aantal jonge bomen met weinig ruimte bij de boomspiegel en er is in het algemeen veel verharding en geen groen op maaiveld of ooghoogte. In de ondergrond is al wel een gescheiden rioolstelsel aanwezig, maar de rode gebakken klinker is nog niet toegepast. Nieuwe noordzuidfietsverbinding