Bijlage 3 - 240612 Gebiedsprogramma centrum Drachten deel 2

Drachten Bloeit! Naar een herkenbaar en verbonden stadshart Deel II Gebiedsprogramma Centrum Drachten 12-06-2024

02

03

Deel II

AAN CEN PAK T RU M

04

05

Inhoudsopgave

1

5

8

11

NAAR GEBIEDSGERICHTE ACTIE

UITBREIDING EN RENOVATIE MUSEUM DR8888

ASSENKRUIS

MARKT EN OMGEVING

2

5.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de uitbreiding en renovatie van het Museum Dr8888? 5.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 5.3 Inspiratie 5.4 Strategie en vervolgproces

8.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het assenkruis? 8.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 8.3 Inspiratie 8.4 Strategie en vervolgproces

11.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in Markt en omgeving? 11.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 11.3 Inspiratie 11.4 Strategie en vervolgproces

RAADHUISPLEIN EN OMGEVING

3

6

UITBREIDING EN RENOVATIE BIBLIOTHEEK

PIER PANDERSTRAAT EN OMGEVING

3.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de uitbreiding en renovatie van de bibliotheek? 3.2 Wat gaan we realiseren? 3.3 Inspiratie : een uitnodigend, transparant en kleurrijk gebouw 3.4 Strategie voor vervolgproces

6.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de omgeving van Pier Panderstraat en omgeving? 6.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 6.3 Inspiratie 6.4 Strategie en vervolgproces

4

7

MUSEUMPLEIN

LAWEIPLEIN EN OMGEVING

4.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het Museumplein? 4.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 4.3 Inspiratie 4.4 Strategie en vervolgproces

7.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de omgeving van het Laweiplein? 7.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 7.3 Inspiratie 7.4 Strategie en vervolgproces

9 DE KADEN

12 VOGELZANG

9.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in De Kaden? 9.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 9.3 Inspiratie 9.4 Strategie en vervolgproces

12.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het gebied rondom Vogelzang? 12.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 12.3 Inspiratie 12.4 Strategie en vervolgproces

10

13

SANDER ISRAELSPLEIN

HOUTLAAN-OOSTERSTRAAT

10.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het Sander Israëlsplein en omgeving? 10.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 10.3 Inspiratie 10.4 Strategie en vervolgproces

13.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het gebied rond Houtlaan en Oosterstraat? 13.2 Wat moet er gerealiseerd worden? 13.3 Inspiratie 13.4 Strategie en vervolgproces

06

07

Naar gebiedgerichte actie

N Afbeelding 1: Visiediagram

1

08

09

1 Naar gebiedsgerichte actie

1.1

Naar gebiedsgerichte actie

In het eerste deel van dit Gebiedsprogramma is er een vertaling gemaakt van een thematische benadering uit de Centrumvisie naar een gebiedsgerichte aanpak. Doel van deze aanpak is helder te krijgen wat de acties uit de Centrumvisie voor een gebied betekenen en daarvoor een samenhangende ontwikkelstrategie te ontwerpen. Het centrum is onderverdeeld in 10 Deelgebieden. Deze 10 deelgebieden worden in dit tweede deel van het Gebiedsprogramma verder uitgewerkt. De deelgebieden zijn in Deel 2 in willekeurige volgorde gepresenteerd. De volgorde geeft geen prioritering of fasering. De prioritering en fasering wordt opgenomen in het vierde deel van het Gebiedsprogramma. Geen enkel (project)gebied staat op zichzelf, maar staat altijd in relatie tot zijn omgeving. Vanuit het overkoepelende gebiedsprogramma bewaken wij de onderlinge samenhang, om zo het doelbereik van een deelproject groter te maken. We hebben er voor gekozen de deelgebieden zelfstandig leesbaar te omschrijven. Wanneer een deelgebied verder uitgewerkt en richting uitvoering gebracht wordt, kan gebruik worden gemaakt van deze basisteksten. Gevolg hiervan is dat zelfde teksten in verschillende deelgebieden kunnen voorkomen. Elk hoofdstuk over een specifiek deelgebied kent dezelfde herkenbare opbouw met vier paragrafen.

In de eerste paragraaf wordt er ingegaan op de vraag waarom er geïnvesteerd moet worden in een deelgebied, waarbij uitdagingen en kansen in het projectgebied in kaart worden gebracht. De tweede paragraaf maakt duidelijk waaraan de oplossing moet voldoen en welke maatregelen en ingrepen er nodig zijn. De derde paragraaf is bedoeld als inspiratie om kansen in het gebied te zien en hoe wij een oplossing ons in beeld zouden kunnen voorstellen. Deze beelden zijn dus niet bedoeld als ontwerp, maar moeten opgevat worden als mogelijke denkrichtingen die dienen als startpunt van een gesprek. De schetsen zijn bedoeld als suggestie en inspiratie. De laatste paragraaf gaat verder in op hoe wij strategisch te werk willen gaan en het vervolgproces voor ons zien. Daarnaast introduceren we de uitwerking van een vijftal gerichte ingrepen in de openbare ruimte. We willen met deze “Quick wins” onze intenties zichtbaar maken en laten Afbeelding 2: Verdeling 10 gebiedsgerichte ontwikkelingen

zien dat er ook daadwerkelijk in de centrum-ontwikkeling wordt geïnvesteerd. Primair gaat het om het verbeteren van de verblijfskwaliteit door verharding weg te halen en groen toe te voegen. Een nuancering op “quick” is dat we met alle ingrepen in de openbare ruimte willen bereiken dat het centrum functioneel gesteund en versterkt wordt. Daarom willen we met eigenaren en ondernemers voordat we beginnen ook nagaan welke kansen en mogelijkheden er zijn om tegelijkertijd het vastgoed functioneel en kwalitatief te verbeteren. Deze quick wins zijn op verschillende bladzijden in dit deel te herkennen aan de blauwe labels.

Quick Win

Dit document is een conceptversie en betreft daarom een voorlopige tussenstand.

Om snel te kunnen zien hoe groot en ingrijpend een ingreep is introduceren we een drietal symbolen voor: nieuw water

• • •

nieuwe bestrating

nieuw groen

Het vervangen van het Riool Het vervangen van de bestrating Het aanpassen en/of toevoegen van groen en verblijfsmogelijkheden

Indien het symbool in kleur wordt weergegeven geldt dit voor het desbetreffende deelproject. Als het symbool in het grijs wordt weergegeven is het niet van toepassing.

010

011

Voorbeeld van een inspiratiebeeld

Voorbeeld van een inspiratiebeeld

LEGENDA Verblijfsruimte/terraszone Indicatie groen Bestaande bomen Nieuwe bomen Entrees

012

013

Raadhuisplein en omgeving een gebiedsgerichte aanpak

N Afbeelding 3: Visiediagram

2

014

015

2 Raadhuisplein en omgeving | een gebiedgerichte aanpak Het Raadhuisplein ligt in het zuid-oostkwadrant en is met een aantal straten en stegen verbonden met de Zuiderbuurt, de Kaden, de Marke en het Van Knobelsdorffplein. De ontwikkeling van het Raadhuisplein staat niet op zichzelf, maar heeft een belangrijke relatie met een aantal vastgoedprojecten in het gebied en de omliggende openbare ruimte. We duiden in dit hoofdstuk de huidige situatie, wat er gerealiseerd moet worden, de inspiratie en het proces voor zowel het Raadhuisplein, de vastgoedprojecten, de verbindende straten en stegen en de overige openbare ruimte in het kwadrant.

2.1

Waarom moet er geïnversteerd worden in het Raadhuisplein en omgeving?

Het getransformeerde Raadhuisplein is in fases tussen 2014 en 2016 opgeleverd. De bebouwing aan de noord-, oost- en zuidzijde is vernieuwd en er is een grote parkeergarage onder het plein gerealiseerd. In de nieuwbouw is geruime tijd sprake geweest van leegstand, de gebouwen zijn nu grotendeels gevuld. De westwand is intact gebleven, er zijn enkel een paar gevels aangepakt. Dit geeft een verouderd en rommelig aanzicht, met een wisselend beeld van voor- en achterkanten. Het Raadhuisplein zelf is op dit moment volledig verhard. Het plein was voor het grootste deel van de week in gebruik als parkeerplaats en op donderdag en zaterdag deels als weekmarkt. Verder hebben restaurants De Graancirkel en café Het Raadhuis een terrasvlonder, restaurant De Beren heeft een vast terras en groentewinkel Doldersum en cafetaria Double FF hebben een flexibele uitstalling. In opzet was het plein ook bedoeld als evenementenlocatie, maar er vinden weinig evenementen plaats. Centraal op het plein is een stijgpunt voor voetgangers vanuit de parkeergarage gesitueerd en er staan grote verlichtingsarmaturen met daarin bankjes en aansluitpunten voor krachtstroom. Ook bevinden zich stroom- en watervoorzieningen onder de huidige rijbaan aan de westzijde. Aan de zuidzijde – bij de verbinding naar het Museumplein – bevinden zich ondergrondse afvalcontainers voor de gebruikers in de directe omgeving.

In de Centrumvisie wordt aangegeven dat het centrum van Drachten een centrale verblijfsplek mist en dat het Raadhuisplein de uitgelezen plek is om uit te groeien tot de ‘huiskamer’ van het centrum. De wens is om op korte termijn resultaat te laten zien, zodat snel zichtbaar wordt dat de aanpak van het centrum prioriteit heeft. Een van de maatregelen die als quick win werd beschouwd, is het autovrij maken van het Raadhuisplein. Deze maatregel is in juni 2023 uitgevoerd. Hierdoor is ruimte beschikbaar voor een andere invulling. Ter overbrugging van de tijd tussen het autovrij maken en de definitieve inrichting van het plein is een tijdelijke inrichting gerealiseerd met

Raadhuisplein in 2022

kunst, een speeltoestel, groen en zitelementen. Daarnaast is er gelegenheid voor initiatiefnemers en gemeente om evenementen, exposities en andere publiekstrekkers op het plein te programmeren, zodat hier meer levendigheid ontstaat. De tijdelijke inrichting(en) en programmering van het plein moet(en) aan het eindbeeld bijdragen door gebruik te testen, stakeholders binding te laten krijgen met de plek (placemaking) en ze te enthousiasmeren om mee te denken over de inrichting.

016

017

Herontwikkeling vastgoed

Verbindende straten en stegen

Overige pleinen en gebieden in het zuidoostkwadrant

Het Raadhuisplein kan niet los worden gezien van de vastgoedprojecten in dit gebied.

De Kerkstraat en de Pier Panderstraat zijn belangrijke routes naar het Raadhuisplein. Beide straten zijn nu heel functioneel ingericht en van gevel tot gevel volledig bestraat zonder groen. Ze vormen geen aantrekkelijke entrees voor het Raadhuisplein en moeten of kunnen eveneens meegaan gaan in een algehele herontwikkeling.

Het Van Knobelsdorffplein zelf wordt gedeeltelijk gebruikt als route naar de twee aangrenzende parkeergarages, als distributiegebied, als woongebied en als route voor fietsers en voetgangers tussen en busstation en het centrum. De combinatie van deze fiets- en voetgangersroute met de andere functies van het gebied is niet ideaal. Het Van Knobelsdorffplein zelf is netjes ingericht en voorzien van de nieuwe gebakken rode klinker. Het heeft echter onnodig veel verharding wat het afvoeren van regenwater bij piekbuien bemoeilijkt en zorgt voor extra hittestress in de warme zomermaanden. Hetzelfde geldt voor het distributiegebied achter de Grote Kerk. Daarnaast versterkt de inrichting van

De westwand van het Raadhuisplein Met de transformatie van het Raadhuisplein in 2016 is er aan drie zijdes nieuwbouw gekomen met in de plint (onderste laag op straatniveau) commerciële functies en daarboven wonen. De westwand is echter niet mee ontwikkeld en is met de twee bouwlagen laag in verhouding tot de overige nieuwe bebouwing van gemiddeld vier à vijf lagen. Dit zorgt voor scheve verhoudingen van het plein en maakt het toch al grote plein visueel nog groter. Daarnaast zijn de gevels aan de westwand van oorsprong achterkanten van winkels die zijn georiënteerd op de Zuiderbuurt. Dit is in de architectuur van de gevels nog altijd terug te zien.

Tussen de Zuiderbuurt en het Raadhuisplein liggen drie stegen waarvan alleen de Kerkstraat volledig openbaar is. De andere stegen zijn privaat en semiprivaat en zijn helemaal of gedeeltelijk overdekt. De steeg de Kerstraat is slecht zichtbaar vanaf het Raadhuisplein en gaat verscholen achter het café Raadhuys, welke uitsteekt ten opzichte van de rest van de westwand. Daarnaast oogt de openbare ruimte en aangrenzende bebouwing van de steeg sleets en creëert daarmee een gevoel van sociale onveiligheid. Voor de toegankelijkheid en zichtbaarheid van het Raadhuisplein is het belangrijk om ook in deze tweede verbinding met de Zuiderbuurt te investeren.

Afbeelding 4: Distributieroute tussen Raadhuisplein en het van

Bibliotheek Bibliotheek Drachten is gevestigd aan het Museumplein maar grenst met een gesloten achterkant aan de hoek van het Raadhuisplein. De bibliotheek wil graag renoveren en uitbreiden. Dit is een mogelijkheid om de bibliotheek (ook) een gezicht aan het Raadhuisplein te geven.

De bovengenoemde straten en de openbare steeg zijn ook onderdeel van mogelijke circuitvorming in het hoofdwinkelgebied waardoor beweging en een langer verblijf in het centrum gestimuleerd kan worden. Dit houdt concreet in dat je niet alleen het assenkruis op en neer loopt maar ook de mogelijkheid hebt om een rondje, of een acht te lopen in het centrum, waar het Raadhuisplein onderdeel van is.

Vastgoed aan de Kerkstraat De bebouwing aan de Kerkstraat is gedeeltelijk verouderd en heeft veel dicht geveloppervlakte. Ook is er achter de Graancirkel een privaat parkeerterrein omheind met hekwerk en achterkanten van winkelpanden aan de Kaden.

Aan de zuidkant van het Raadhuisplein loopt een brede straat naar het distributiegebied/ woongebied Van Knobelsdorffplein. Deze brede distributiestraat verstoort aan de zuidzijde van het Raadhuisplein wandvorming die zorgt voor een besloten en gezellig plein. Het al grote plein wordt door deze brede toegang visueel nog eens extra verlengd.

Afbeelding 5: Steeg tussen Raadhuisplein en Zuiderbuurt.

Afbeelding 6: Raadhuisplein.

018

2.2

019

Wat moet er gerealiseerd worden?

Het project is opgedeeld in 4 onderdelen: Pleininrichting Raadhuisplein • De komende twee à drie jaar krijgt het plein een tijdelijke inrichting, daarna richten we het plein definitief in. De inrichting van het plein stimuleert investeringen in aanliggende panden en functieverandering. • De verblijfskwaliteit verbetert door het toevoegen van groen en speel- en zitelementen, waarmee het plein gelegenheid geeft voor nieuwe bezoekersmotieven zoals ontmoeten en verblijven. • Meer ruimte voor activiteiten en evenementen zorgt voor meer levendigheid, zoals (thema) markten, kerstmarkten, sportevenementen, lichtfestival, oliebollenkraam of als ‘podium’ voor lokale verenigingen. • Het Raadhuisplein krijgt een impuls voor de horecafunctie en meer en kwalitatief hoogwaardiger ruimte voor terrassen. • De weekmarkt (donderdag en zaterdag) wordt behouden en versterkt, onder meer door betere positionering en aankleding, zodanig dat de weekmarkt en de andere maatregelen elkaar versterken. • Recreatieve verblijfsfuncties en culturele functies worden rondom of op het Raadhuisplein toegevoegd. • De impact van het bevoorradingsverkeer wordt beperkt, zoals het beperken van mogelijke routes en venstertijden. De bevoorradingsroutes worden afgestemd op en aangepast aan de ruimtes voor terrassen, verblijfsplekken en groen.

Herontwikkeling vastgoed • De bebouwing aan de westkant van het plein krijgt een kwaliteitsimpuls. De begane grond behoudt een levendige en commerciële uitstraling, zoals winkels, daghoreca, publiekstoegankelijke dienstverlening zonder woningen in de plint. Aan de verdieping worden woningen toegevoegd. Het verhogen van

•

•

de bouwhoogte naar 4 à 5 bouwlagen moet zorgen voor betere verhoudingen van het Raadhuisplein. Ontsluiting en bergingen van woningen worden zoveel mogelijk georganiseerd aan een centrale doorgang en bij voorkeur niet aan het Raadhuisplein of aan de Zuiderbuurt De uitbreiding en renovatie van de bibliotheek. Nabijheid van museum en bibliotheek bieden een kans voor kunst en cultuur op of rondom het plein. De bibliotheek heeft al aangegeven te willen uitbreiden. Een mogelijkheid is om de bibliotheek een ‘gezicht’ aan het Raadhuisplein te geven. Met de mogelijke uitbreidingsplannen van de bibliotheek zien wij kansen om deze distributieroute aanzienlijk te versmallen en meer wandvorming richting het plein te creëren. Verbeteren en aanvullen van het vastgoed aan de Kerkstraat en achter de Graancirkel.

Kwaliteitsimpuls verbindende straten en stegen • Loopstromen en verbindingen tussen het Raadhuisplein en de omliggende straten (Zuiderbuurt, Van Knobelsdorffplein, De Marke en De Kaden) worden geoptimaliseerd. • Stegen worden structureel verbeterd door vergroening, sport en spel en/of verlichting en kunst (zie afbeeldingen 6 t/m 8). Ook aangrenzend vastgoed wordt meegenomen in de planvorming. • Het verleggen van de loop- en fietsroute tussen het centrum en het busstation aan het van Knobelsdorffplein naar de Zuiderbuurt door het dichtzetten van de onderdoorgang ter plaatse van de overdekte fietsenstalling. Hierdoor voert deze route niet meer door een distributiegebied en ontstaat meer loop in het begin van de Zuiderbuurt en daarmee een aantrekkelijkere zuidelijke entree van het centrum.

Kwaliteitsimpuls overige pleinen en gebieden in het zuidoostkwadrant • Onnodige verharding op de overige pleinen en distributiegebieden wordt verwijderd en vervangen door groen. • Bestaande bomen krijgen meer ruimte om te groeien. • Met het vergroenen van de rand langs de Drift en het inzetten op een groene looproute over de Marke richting het park verbeteren we de verblijfskwaliteit als winkelgebied en zorgen we voor een goede aansluiting op het Reidingpark, waardoor deze meer onderdeel wordt van het centrum. • De monumentale waarde van de Grote Kerk wordt versterkt door rondom de kerk de kwaliteit van de openbare ruimte te verbeteren.

Afbeelding 7: Vergroening

Afbeelding 8: Sport en spel

Afbeelding 9: Kunst en verlichting

020

021

2.3.1 Inspiratie Raadhuisplein Hoe het plein en de omgeving er precies uit komen te zien, weten we nog niet, maar we hebben er wel een beeld bij. De beleving van het Raadhuisplein bestaat uit meer dan de alleen openbare ruimte. Het plein wordt een bruisende plek met een hoge verblijfskwaliteit. De basis is op orde en wordt goed onderhouden. Door de aanwezigheid van voldoende groen en zitgelegenheid is het prettig om tijd op het plein door te brengen.

7,000m2

De betrokkenheid bij wat er op het plein gebeurt is toegenomen; de ondernemers rond het plein tonen eigenaarschap en organiseren activiteiten en evenementen op het plein. Er is voldoende ruimte voor kleinschalige evenementen en de warenmarkt. De verlichting op het plein is aangepakt omdat de plek transformeerde van parkeerplein tot verblijfs- en ontmoetingsplek, waar ook tijdens de avonduren een veilige en prettige sfeer hangt. De aanpak van het Raadhuisplein was de eerste in een reeks van ontwikkelingen in het centrum. Daarom zit er in de opzet en indeling voldoende ruimte om mee te kunnen bewegen met veranderingen op en rondom het plein, zonder dat dit afdoet aan de bestaande kwaliteit van het plein zelf. Een voorbeeld daarvan is het aansluiten op het omliggende vastgoed en de stegen die in vervolgfasen van de centrumontwikkeling ook zijn herontwikkeld.

Afbeelding 10: Interactief meubilair voor openbaar gebruik

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 11: Water als speelelement en sociale verbinder

022

023

2.3.2 Inspiratie herontwikkeling vastgoed

Optie 1 : Doorgang huidige steeg (kerkstraat) verbreden en zichtbaarder maken

Het doel is dat de bebouwing aan de westzijde van het plein een kwaliteitsimpuls krijgt en zorgt voor een betere verhouding en proportie van het Raadhuisplein. De westwand biedt ruimte voor de toevoeging van woningen boven de winkels. Dit levert meer levendigheid op buiten winkeltijden, wat bijdraagt aan de sociale controle en verblijfskwaliteit in het centrum. Deze herontwikkeling/transformatie kan gepaard gaan met betere verbindingen met de Zuiderbuurt via een nieuwe verbinding en/of een opwaardering van de huidige verbindingen. De westwand wordt bij voorkeur door verschillende partijen ontwikkeld met een kleinere korrelgrootte dan de panden aan de oostwand. We zetten in op hoogwaardige architectuur die de belevingswaarde van het Raadhuisplein omhooghaalt en een aantrekkelijk decor vormt voor verblijf en ontmoeting op het plein. In de plinten zetten we in op een aantrekkelijk winkel- en horeca-aanbod.

2.3.3 Voorbeelduitwerking straten en stegen Met de aanpassing van de bebouwing is ook het verbeteren van de verbinding tussen de Zuiderbuurt en het Raadhuisplein van belang. Randvoorwaarden voor de ontwikkeling is het creëren van aantrekkelijke verbindingen met de Zuiderbuurt. Stegen zijn geen noodzakelijk kwaad maar een kans om routes op gang te brengen. Bij voorkeur zijn deze breder, transparanter (door aanpak gevels) en vertellen ze een verhaal met bijvoorbeeld kunst of een lichtinstallaties.

Optie 2 : Verbreden en publiek maken huidige private steeg

Afbeelding 12: Inspiratie voor de straatverhoging langs het plein.

Afbeelding 13: Inspiratievoorbeeld van de aanpassing van de westwand van het Raadhuisplein

024

025

Inspiratie

van lage, nietszeggende westwand....

Naar een aantrekkelijke stedelijke wand voor een gezellig Raadhuisplein!

Quick Win

026

027

2.3.4 Voorbeelduitwerking Kerkstraat In de voorbeelduitwerking voor de Kerkstraat stellen we allereerst een aantal structurele verbeteringen voor zoals gevelverbetering en het openen van gevels. Dit vraagt om medewerking van pandeigenaren. Gevelsubsidie of de mogelijkheid om het gebouwvolume te vergroten met extra bouwlagen kan hierbij als stimulans werken. Ook zijn er mogelijkheden het bouwvolume groter te maken en bijvoorbeeld appartementen toe te voegen (meer wonen in het centrum). Daarnaast vergroenen we het profiel door het toevoegen van royale plantvakken en gevelgroen in de vorm van klimplanten, al dan niet overhangend waardoor er op verschillende hoogtes groen zichtbaar is.

Afbeelding 14: Intieme schaal van bouwblokken.

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 15: Verbeter karakter met groen bladerdak.

028

029

030

031

Inspiratie

Van een stenige en sleetse straat…

een aantrekkelijke en groene entree voor het Raadhuisplein!

032

3.3.5

033

Inspiratie verbindings straat tussen het Museumplein en Raadhuisplein

De Pier Pandastraat tussen het museumplein en het Raadhuisplein is nu heel functioneel ingericht. Er staan fietsnietjes en de verharding is in dezelfde steen als het Raadhuisplein. Er ontbreekt groen en met name de gevel van de Bibliotheek is in de huidige situatie behoorlijk gesloten. De Pier Pandastraat is vormt de verbinding tussen de twee belangrijkste pleinen van Drachten en verdient daarom wat aandacht. De eerst stap is het transparanter en aantrekkelijker maken van de gevel van de Bibliotheek. Daarnaast komen er groene lage plantvakken decentraal in het profiel aan de zuidzijde afgewisseld met de fietsnietjes. Er komt gevelverlichting aan de zijde van de bibliotheek en bewegwijzering wordt aantrekkelijk opgelost.

250m2

Gezetste plantenbakken om het straatbeeld te verzachten en het straatbeeld meer uitnodigend te maken

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Fietsparkeren verstopt in groen

034

3.3.6

035

Inspiratie zuidwand Raadhuisplein

Aan de zuidwestzijde van het Raadhuisplein spelen een aantal punten: •

•

•

Visueel zorgt de brede distributiestraat van het Raadhuisplein naar het Knobelsdorffplein voor een extra verlenging van het toch al lange Raadhuisplein. Dit helpt niet mee in het creëren van een gezellige huiskamer voor Drachten. Door de hoogte van de Woontoren aan deze zijde van het Raadhuisplein is er een flinke windhinder, waardoor de verblijfskwaliteit rondom dit gebied onder druk staat. De Bibliotheek is bij uitstek een geschikte functie voor het maken van een aantrekkelijk en sociaal plein voor iedereen. In de huidige situatie heeft de Bibliotheek geen gezicht en entree naar het Raadhuisplein. Met de uitbreidingswensen van de Bibliotheek liggen hier kansen.

Op deze pagina is een inspiratiebeeld geschetst van een mogelijke integrale oplossing voor bovenstaande punten, hierin zijn natuurlijk nog veel varianten te bedenken.

Afbeelding 17: Goede visuele verbinding tussen binnen en buiten. Wind Op een aantal plekken op en rondom het plein is in meer of mindere mate sprake van windhinder . We hebben windhinderonderzoek laten doen naar de omvang, locaties en oorzaken van de overlast . Hieruit blijkt dat er twee plekken zijn waar de hinder zo groot is dat de verblijfskwaliteit onder druk staat, namelijk:

Ook zijn er suggesties gedaan voor effectieve maatregelen tegen deze overlast . De inrichting van het plein moet rekening houden met de bestaande situatie en moet een bijdrage leveren aan het verhogen van het comfort tijdens verblijf op het plein . Met de mogelijke aanpassing van het vastgoed rondom heb plein kunnen we de situatie op langere termijn nog aangenamer maken .

• Kerkstraat – steeg naast Graancirkel . Dit wordt veroorzaakt door de hogere bebouwing en een ‘tunneleffect’ door de lange rechte gevel (noord-zuid) . • Hoek Raadhuisplein zuidwestzijde . Dit wordt veroorzaakt door windval van het hoge gebouw aan de zuidzijde van het plein .

We verwachten van de bureaus een voorstel voor het omgaan met de windhinder . We volgen daarin de windhinderklasses van de NEN 8100, waarbij we zoveel mogelijk gaan voor een kwalificatie van ‘goed’ voor de gebruiksdoelen wandelen, slenteren en langdurig zitten .

Analysekaart windhinder. Bron: windstudie OMRT.

Afbeelding 16: Resultaten windstudie bij woontoren Raadhuisplein en 34 achterzijde Bibliotheek

Afbeelding 18: inspiratiebeeld van gevel zuidzijde Raadhuisplein

036

3.3.7

037

Inspiratie ruimte rondom Grote Kerk

In de huidige situatie is het gebied aan de achterzijde van de Grote Kerk voornamelijk ingericht als expeditie zone voor laden en lossen. Er is overmatig veel verharding aanwezig en een zeer beperkte hoeveelheid groen. De aangrenzende bebouwing vormt voornamelijk achterkanten richting dit gebied. De verharding bestaat uit de relatief nieuwere rode klinker van het Raadhuisplein. Aan de achtergevel van de Albert Heijn staat een aantal fietsnietjes.

2,760m2

De hoeveelheid verharding wordt teruggebracht tot het minimaal benodigde oppervlakte voor het laden en lossen in de loadingdocks bij de acherzijde van de Albert Heijn. Rondom de Grote Kerk worden ruime lage plantvakken voorgesteld. Aan de gevel van de Albert Heijn komt ook een groene strook met de fietsnietjes hierin geïntegreerd. De achterkantsituatie aan de noordzijde wordt waar mogelijk opgelost met nieuwe bebouwing.

Zit- en bijeenkomstplek

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Fietsparkeren verstopt in groen

Quick Win

038

039

3.3.8 Inspiratie Van Knobelsdorffplein (achterzijde) De achterkant van het Knobelsdorffplein wordt gekenmerkt door in- en uitritten van parkeergarage, en routes voor laden en lossen met veel verharding. Tegelijkertijd is het een woongebied met entrees van verschillende appartementenblokken en loopt de belangrijkste route van het busstation naar het centrumgebied door dit gebied. De bestrating is onlangs vernieuwd met de rode klinker van het Raadhuisplein en er zijn een aantal bomen geplant. Maar de grote mate van verharding voert de boventoon.

2,500m2

Doordat de inritten van de twee parkeergarages niet zullen wijzigen en het gebied onderdeel is van de aanrijroute voor het laden en lossen op het Raadhuisplein, wordt de hoofdroute van het centrum naar het Busstation omgelegd via het begin van de Zuiderbuurt. Hiermee wordt het gebied minder onderdeel van het wandel circuit. Om voor omwonende een aantrekkelijker en klimaatvriendelijkere omgeving te creëren, wordt er meer groen op maaiveld toegevoegd door ruime lage plantvakken. Daarnaast worden gevels waar mogelijk vergroend met klimplanten.

Parkeerplaatsen in het groen

Legenda: nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Gezellige en groene speelruimte voor omliggende woningen.

Quick win

Quick Win

040

3.3.9

041

Inspiratie de Drift

Als een van de entreegebieden van het centrum is het een praktisch maar weinig aantrekkelijk gebied. Het huidige parkeerterrein wordt gekenmerkt door een afwezigheid van groen. We zien kansen om dit gebied relatief eenvoudig te vergroenen door het toevoegen van een aantal plantvakken tussen de parkeerplaatsen met ruimte voor wat hogere beplanting en groen op maaiveld. Hierdoor krijgt het gebied een aantrekkelijkere uitstraling en kan het bovendien dienst doen als schakel in een recreatief voetgangersnetwerk die het centrum met de omliggende parken verbindt.

2,500m2

Een Quick win binnen dit gebied is het vergroenen van de zone langs de Drift. Onder de bestaande bomen kunnen groenvakkengemaakt worden in plaats van de huidige verharding bij de boomspiegels.

Parkeerplaatsen met groene kaders.

Legenda: nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

de Markt als voorbeeld voor het vergroenen van maaiveldparkeren.

Quick win

042

043

2.4 Strategie en vervolgproces De gemeente werkt aan het (definitieve toekomstperspectief voor het plein. Door een einde te maken aan het parkeren op maaiveld ontstaat ruimte om het plein groener en aantrekkelijker in te richten. Het plein biedt straks ruimte aan de (bestaande) warenmarkt, daghoreca en terrassen, evenementen, spelen, ontmoeting en verblijf. Het streven is om in 2026 à 2027 te starten met de permanente (her) inrichting. Hiermee dragen we bij aan de ambities ‘meerdere plekken om te verblijven’, ‘vergroening en verduurzaming’, ‘identiteit zichtbaar maken’ en ‘samenwerking is een werkwoord’ uit de Centrumvisie. De inrichting van het Raadhuisplein is de eerste grootschalige ingreep als onderdeel van het Gebiedsprogramma. Het is een mogelijkheid om op relatief korte termijn een kwaliteitsimpuls te geven aan de verblijfskwaliteit in het centrum. Tegelijkertijd realiseren we ons dat de inrichting van het plein alleen niet voldoende is om onze ambities te bereiken. Waar het Programma van Eisen zich vooral richt op het openbaar gebied, is de ambitie dus breder. Ook het vastgoed en de functies op en rondom het plein moeten mee in deze ontwikkeling. Dit vraagt dus naast de investering van de gemeente om de inzet van ondernemers, vastgoedeigenaren en andere belanghebbenden.

We hopen met de inrichting van het Raadhuisplein de toon te zetten, te inspireren en anderen te verleiden ook een steentje bij te dragen. Om tot het beste ontwerp voor het Raadhuisplein te komen, maken we graag gebruik van de creativiteit van de markt. We selecteren daarom meerdere gerenommeerde ontwerpbureaus met aantoonbare ervaring met de aanleg van stadspleinen en verblijfsplekken in een complexe, binnenstedelijke context. We vragen deze bureaus om

hun visie te geven op de opgave, het te realiseren ontwerp en het te doorlopen ontwerpproces. Op basis van de gepresenteerde visies kiezen we een winnend ontwerp. We zoeken nadrukkelijk naar een partij/partner die onderdeel wordt van het projectteam en samen met de gemeente het ontwerp gaat opstellen. Het te selecteren ontwerpbureau zorgt voor de inhoudelijke begeleiding van het ontwerpproces vanaf schetsontwerp tot en met definitief ontwerp. We zoeken concreet naar ontwerpbureaus met specifieke ervaring met en kennis van vergelijkbare situaties als het Raadhuisplein. Na de keuze voor een ontwerpbureau gaan we samen met het bureau werken aan de uitwerking van verschillende ontwerpvarianten. Deze varianten moeten voldoen aan de eisen en wensen uit het Programma van Eisen, maar ook (technisch en financieel) haalbaar en uitvoerbaar zijn. De ontwerpvarianten worden met belanghebbenden aangescherpt en geoptimaliseerd. De uiteindelijke ontwerpvarianten worden breed bekend gemaakt; online, bij een grote bijeenkomst zoals het Ideeënfestival en op publiekelijk toegankelijke plekken, zoals het gemeentehuis en het Kr88lab. Zo zorgen we ervoor dat de hele gemeente de varianten kan leren kennen. Daarna organiseren we een verkiezing om de inwoners een voorkeursvariant te laten kiezen.

Na de keuze voor de voorkeursvariant wordt deze variant verder uitgewerkt door het ontwerpbureau in samenwerking met het projectteam. Ook dan is er afstemming met belanghebbenden. Na oplevering van het definitief ontwerp wordt door de gemeente (in een aanbesteding) een of meer aannemers geselecteerd voor het technisch ontwerp en uitvoering van het ontwerp (aanleg van het plein).

Herontwikkeling vastgoed De herontwikkeling van de westwand is geen gemakkelijke opgave. Dit komt onder meer door het versnipperde eigendom, waardoor het lastiger is de volledige westwand als een geheel en gelijktijdig te ontwikkelen. Daarom willen we eigenaren actief stimuleren zelf te investeren of ontwikkelaars inspireren met eigenaren aan de slag te gaan. We denken dat het laten zien van de potentie van de plek, mogelijke (tijdelijke) ingrepen en verruiming van het bestemmingsplan hieraan bijdragen. Om een link te leggen tussen vastgoed en openbare ruimte zorgen we ervoor dat in het Programma van Eisen voor de inrichting van het plein uitgangspunten en ontwikkelkaders worden opgenomen met betrekking tot de westwand. We gaan er vooralsnog van uit dat hiervoor verschillende scenario’s worden geschetst, zodat de te realiseren ontwerpen voor het plein in alle situaties (zowel huidig als toekomstig/wensbeeld) passen. Hierbij hanteren we de kaders zoals die zijn opgenomen in de Centrumvisie.

044

045

Uitbreiding en renovatie bibliotheek

N Afbeelding 19: Visiediagram

3

046

047

3 Uitbreiding en renovatie bibliotheek

3.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de uitbreiding en renovatie van de bibliotheek? Investeren in een uitbreiding en modernisering van de bibliotheek levert een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen van het cultuurbeleid, het sociaal beleid en de Centrumvisie. Het huidige gebouw is te klein en technisch en functioneel verouderd. Het gebouw heeft een gesloten karakter en nodigt onvoldoende uit om naar binnen te lopen. De uitgebreide en gemoderniseerde bibliotheek die we voor ogen hebben is veel meer dan een plek waar mensen boeken kunnen lenen. De bibliotheek is ook een plek waar mensen elkaar ontmoeten, vragen beantwoord krijgen en cursussen volgen. Naar de toekomst toe zullen deze functies van de bibliotheek meer en meer van belang worden. De vernieuwde bibliotheek maakt voor veel mensen een bezoek aan de binnenstad aantrekkelijker. Door te investeren in verblijfskwaliteit en educatieve programma’s verblijven bezoekers gemiddeld langer in de bibliotheek en dus ook in de binnenstad. Dit ondersteunt de sociale doelstellingen van het Gebiedsprogramma Centrum Drachten en het zorgt voor een veelzijdiger gebruik van de binnenstad. Als publiekstrekker ondersteunt de bibliotheek daarmee indirect de detailhandel en de horeca. Cultuur versterkt de leefbaarheid en ondersteunt het gemeentelijk beleid op het gebied van onder andere de innovatieve maakindustrie.

Cultuur doet onze samenleving sprankelen. Cultuur is belangrijk voor een aantrekkelijk woon- en werkklimaat. Creativiteit en goede culturele voorzieningen zijn bewezen belangrijke vestigingsvoorwaarden voor het aantrekken van nieuwe bedrijven. Cultuur versterkt het imago van Drachten. In de cultuurnota ‘Cultuur is (g)een eiland’ wordt beschreven hoezeer cultuur de verschillende domeinen overstijgt.

Aantrekkelijke bibliotheek die uitnodigt tot verblijven en ontmoeten

Afbeelding 21: De huidige bibliotheek is te klein. Er is te weinig ruimte voor leestafels en werkplekken en ruimten voor cursussen en activiteiten. Bovendien is het nog niet verduurzaamd en is er een arbotechnische upgrading wenselijk.

Bibliotheek Drachten|Smallingerland ontwikkelt zich steeds verder in de richting van de Community Library, De Mienskip Bibliotheek. Een brede maatschappelijke educatieve bibliotheek, waar niet het boek, maar het vraagstuk centraal staat. Een bibliotheek die kennis heeft van de omgeving en in staat is om vragen uit die omgeving te vertalen naar activiteit. Om te informeren, te inspireren en te verbinden, om ontmoeting en debat mogelijk te maken. Een bibliotheek die met haar voeten in de community staat en vormgeeft aan het gedachtegoed mét, door en voor de gemeenschap, de Mienskip. Afbeelding 22: De gevel van het huidige gebouw is niet uitnodigend. De gevel

Afbeelding 20: de LocHal in Tilburg

heeft een gesloten karakter. De architectuur mag veel transparanter en kleurijker.

048

049

De bibliotheek van Drachten is in 2023 verkozen tot beste bibliotheek van Nederland. Dit is het resultaat van een enthousiast team dat al jaren aan de weg timmert en vooroploopt in de (landelijke) ontwikkelingen die op bibliotheekgebied spelen.

•

De bibliotheek is als maatschappelijk educatief middelpunt een belangrijke pijler onder onze sociale koers zoals vastgelegd in ‘De kracht van Smallingerland’. De bibliotheek verbindt mensen en bevordert de persoonlijke ontwikkeling en zelfredzaamheid. De bibliotheek levert een wezenlijke bijdrage aan het welzijn en de welvaart van inwoners van Smallingerland en omstreken. Het is de ambitie van de bibliotheek dat ze - samen met haar partners – ervoor zorgt dat iedereen taalvaardig is, digitaal mee kan komen en de kans heeft zich een leven lang te ontwikkelen. Dat iedereen toegang heeft tot de informatiemaatschappij en hierin kan participeren. Dat iedereen kan kennismaken met literatuur, kunst en cultuur. Hiervoor sluit de bibliotheek aan bij de lokale context, lokale netwerken en lokale behoeften. De bibliotheek werkt nauw samen met andere bibliotheken maar ook met overheden, scholen, culturele en maatschappelijke organisaties en bedrijfsleven.

•

Landelijk staan bibliotheken in de belangstelling. Bibliotheken krijgen een steeds grotere maatschappelijke taak. In veel gemeentes heeft dit inmiddels tot modernisering of nieuwbouw van bibliotheken geleid. Voorbeelden van gemoderniseerde bibliotheken zijn onder andere Rozet in Arnhem en de LocHal in Tilburg. Het uitbreiden en moderniseren van de bibliotheek levert een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen van de Centrumvisie. De renovatie en uitbreiding van de bibliotheek zien wij daarom als één van de deelprojecten van het Gebiedsprogramma Centrum Drachten. We zien de volgende bijdrage aan de doelstellingen van de Centrumvisie:

•

•

•

• •

De bibliotheek draagt bij aan de sociaal culturele doelstellingen van de CCentrumvisie. Eén van de kerndoelstelling van de CCentrumvisie is om het ontmoeten en verbinding tussen mensen te vergroten. De uitgebreide en gemoderniseerde bibliotheek draagt daar bij uitstek aan bij; De vernieuwde bibliotheek gaat – nog meer dan voorheen – activiteiten ontplooien voor onze eigen inwoners. In een tijd van snelle veranderingen en van toenemende vrije tijd en (helaas) ook toenemende eenzaamheid onder jeugd en ouderen ziet de bibliotheek het tot haar taak meer gelegenheden te bieden waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en in gesprek met elkaar kunnen komen. Kortom: De vernieuwde bibliotheek wil een plek zijn voor verbinding, actieve participatie en elkaar ontmoeten. Een uitgebreider educatief programma maakt daar onderdeel van uit; Een brede bibliotheek biedt veel meer gelegenheid tot een ontspannen en langer verblijf. Mensen verblijven langer in de bibliotheek en daarmee langer in het centrum; Meer bezoekers aan de bibliotheek zijn meer bezoekers aan het centrum. De bibliotheek is één van de publiektrekkers in het centrum. De bibliotheek voegt een extra bezoekersmotief toe. Het bezoek van een combinatie van bibliotheek en winkel ligt voor de hand. Een goedbezochte bibliotheek ondersteunt daarmee de detailhandel en de horeca in het centrum.

In 2023 was het bezoekersaantal circa 200.000; De bibliotheek vergroot de aantrekkingskracht van het centrum van Drachten voor meer doelgroepen. Het ondersteunt het streven naar een veelzijdiger publiek; Door het toepassen van sprankelende architectuur werkt het centrum van Drachten aan haar imago; Het Museumplein ontwikkelt zich in de Centrumvisie tot een aantrekkelijk verblijfsplein met meer mogelijkheden voor kleinschalige culturele activiteiten en gezellige terrassen. De bibliotheek wil hier met haar activiteiten op aansluiten.

Knelpunten huisvesting De bibliotheek van Drachten is door de vele ontwikkelingen uit haar jasje gegroeid en een aanzienlijke uitbreiding van het aantal beschikbare m² is van urgent belang. Bovendien zoekt de bibliotheek naar samenwerkingen, wat met het huidig gebouw niet goed uit de verf komt. Op de huidige locatie heeft de bibliotheek de beschikking over 2.000 m². Om op een goede manier haar huidige taken te kunnen vervullen zal 4.000 m² nodig zijn, waarbij ook medegebruik door andere partijen mogelijk en wenselijk is.

Afbeelding 23: Door aan zowel de voorzijde als de achterzijde uit te breiden ontstaat de mogelijkheid de huidige gesloten gevelarchitectuur te transformeren. Voor de hand liggend is veel meer transparantie en kleur in het gevelbeeld toe te voegen.

050

051

3.2 Wat gaan we realiseren? De bibliotheek heeft meer vloeroppervlak nodig. Zoals eerder aangegeven gaan we vooreerst uit van twee keer zoveel vloeroppervlakte (4.000 m2 bruto) dan de bibliotheek nu heeft. We gaan deze behoefte verder onderzoeken, waarbij zowel afmetingen van het gebouw als ook de locatie niet op voorhand vaststaan. Eventuele samenwerkingen kunnen van invloed zijn op zowel de ruimtebehoefte alsook de locatiekeuze.

Afbeelding 25: Mogelijke uitbreiding huidige locatie. De vorm van de uitbreiding staat nog niet vast. Onderstaande schetsen zijn onderzoekende schetsen. Het is nog de vrag hoeveel m2 uitbreiding op de huidige locatie gerealiseerd kan worden.

We zien een uitnodigend, transparant en kleurrijk gebouw voor ons. Een gebouw dat inspireert en waar alle doelgroepen zich welkom voelen. Een gebouw waar Drachten trots op kan zijn. Een gebouw dat een herkenningspunt wordt in het centrum en dat door zijn architectuur mede de identiteit van Drachten gaat bepalen. Een gebouw dat helpt het centrum van Drachten te laten sprankelen. Wat betreft locatie zien we op dit moment twee mogelijkheden: 1. 2.

Uitbreiding op huidige locatie Nieuwbouw op Vogelzang

Mogelijkheid 1: Uitbreiding bestaand De huidige locatie in het centrum is om meerdere redenen zeer geschikt voor de bibliotheek. Het gebouw is echter te klein. Denkbaar is een uitbreiding aan de voor en achterzijde over twee bouwlagen. Nader onderzoek moet uitwijzen of dat voldoende ruimte biedt voor een toekomstbestendige bibliotheek. Het bestaande bibliotheekgebouw is ongeveer 2.000 m2 groot en is onderdeel van een groter complex met woningbouw erboven. Voorstelbaar is een uitbreiding aan de voorkant en aan de achterkant van de huidige bibliotheek. Ook is een verbinding en een eventuele samenwerking met M.O.S. dan mogelijk.

Afbeelding 24: Inspiratie locatie Vogelzang

Voor de hand ligt in dat geval een oriëntatie op zowel het Museumplein als op het Raadhuisplein. De bibliotheek krijgt in dat geval mogelijk een tweede entree aan het Raadhuisplein. De bibliotheek wordt als het ware een verbinding tussen deze twee pleinen. Een herinrichting van het Museumplein en een herinrichting van het Raadhuisplein maken beide deel uit van het Gebiedsprogramma Centrum Drachten, zie daarvoor de betreffende hoofdstukken. De bibliotheek komt dan centraal tussen twee belangrijke pleinen in het centrum te liggen. Samenwerking met andere culturele instellingen zoals Museum Drr8888 en De Lawei is gezien de nabijheid goed mogelijk. Mogelijkheid 2: Locatie Vogelzang Een andere mogelijkheid is nieuwbouw binnen de gebiedsontwikkeling Vogelzang. Deze mogelijkheid is interessant mede omdat een bibliotheek eventueel in combinatie met een aantal andere functies een goede positieve impuls voor de Vogelzanglocatie zou kunnen betekenen. Voor de locatie Vogelzang dienen nog nadere keuzes te worden gemaakt, zie daarvoor het betreffende hoofdstuk verderop in dit Gebiedsprogramma. Primaire doelstelling is het realiseren van een bronpunt met een aantal winkels met autonome trekkracht en een parkeergarage. Het totale concept voor Vogelzang wordt echter een stuk sterker als hier maatschappelijke functies zoals een bibliotheek aan kunnen worden toegevoegd.

Een zichtlocatie vanaf de Vogelzang met goede looplijnen het centrum in zouden uitgangspunten voor een nieuw te bouwen bibliotheek kunnen zijn. De architectuur van de bibliotheek zou het centrum aan deze zijde een totaal andere aanblik kunnen geven en daarmee het imago van het centrum van Drachten als geheel.

052

053

3.3 Inspiratie: een uitnodigend, transparant en kleurrijk gebouw Een goed bibliotheekgebouw heeft een positieve invloed op het gedrag en welbevinden van mensen. We streven een gebouw na waar mensen graag willen zijn en de tijd nemen nieuwe dingen te ontdekken. Met de referentiebeelden hieronder proberen we duidelijk te maken dat een uitnodigend, transparant en kleurrijk gebouw van grote toegevoegde waarde kan zijn.

Afbeelding 26: Referentie o.a. interieur bibliotheek Helsinki.

De bibliotheek nodigt jong en oud uit tot verblijven en ontdekken

De bibliotheek is een plek om te ontmoeten

Afbeelding 27: Modern kleurgebruik kan de beleving positief ondersteunen.

Het interieur van de bibliotheek is uitnodigend door kleur en transparantie.

Referentie Stadskamer Zwolle (OdV interieurarchitecten)

De gevelarchitectuur nodigt uit door transparantie en//of kleurgebruik.

De combinatie met horeca zetten we in de toekomst door

Afbeelding 28: De gemoderniseerde bibliotheek is een gebouw waar jong en oud zich thuis voelt. Een plek een aantrekkelijke verblijfsomgeving voor alle leeftijden.

De gemoderniseerde bibliotheek is een gebouw waar jong en oud zich thuis voelt. Een plek een aantrekkelijke verblijfsomgeving voor alle leeftijden. Afbeelding 29: Kew Gardens Hills Library / WORKac, Queens, USA

054

055

3.4 Strategie voor vervolgproces Gemeente en bibliotheek trekken samen op

Vervolgstappen

Als eerste stap maken gemeente en bibliotheek afspraken over de manier waarop zij zullen samenwerken in dit project. Door de complexiteit van het vraagstuk en de nauwe relatie met het centrumproject stellen we voor dat het opdrachtgeverschap mede bij de gemeente komt te liggen. In overleg wordt bepaald hoe het opdrachtgeverschap wordt vormgegeven. Onderdeel van het gesprek is het eigendom van de toekomstige bibliotheek. Het gebouw waarin de bibliotheek is gehuisvest is eigendom van de bibliotheek. Het is denkbaar dat voorafgaand aan de bouwactiviteiten het eigendom aan de gemeente wordt overgedragen. De bibliotheek heeft aangegeven dat ze open staat voor de mogelijkheid van overdracht van eigendom naar de gemeente.

We stellen een projectmatige aanpak voor. We zien op hoofdlijn de volgende processtappen: We onderzoeken eerst de mogelijke samenwerkingen en nemen dan een definitief besluit over de locatie. Vervolgens stellen we een Programma van Eisen op. Daarna volgt het ontwerpproces en de realisatie.

Mogelijke samenwerkingen De bibliotheek geeft aan dat zij mogelijkheden ziet voor samenwerkingen met andere instellingen en deze graag wil gaan ontdekken. In 2023 is onderzocht of een gemeenschappelijke huisvesting met het museum en/of Iduna kansrijk zou zijn. Het museum heeft aangegeven met een zelfstandige ontwikkeling op haar eigen locatie door te willen gaan. Voor Iduna geldt dat eventuele vervangende huisvesting op de huidige locatie van de bibliotheek niet goed inpasbaar lijkt. Eventuele samenwerkingen met andere partners zijn medebepalend voor de omvang van de bibliotheek en de locatiekeuze. Wij willen de zoektocht naar nieuwe samenwerkingsvormen actief ondersteunen.

Horeca als onderdeel van de bibliotheek Afbeelding 30: Horeca functie van biblotheek, LocHal, Tilburg

Samenwerking en locatiekeuze

Programma van Eisen

Ontwerp

Realisatie

056

057

Museumplein

naar een cultureel verblijfsplein

N Afbeelding 31: Visiediagram

4

058

059

4 Museumplein | naar een cultureel verblijfsplein

4.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in het Museumplein? Het Museumplein is één van de weinige pleinen in het centrum en heeft veel potentie die nu niet benut wordt. De maat en schaal van het plein maken het bij uitstek een ideale locatie voor een gezellige verblijfsplek in het centrum van Drachten. De locatie van het plein is bovendien prominent door de ligging aan het begin van de belangrijkste winkelstraat, de Zuiderbuurt en de positie ten opzichte van het Raadhuisplein. Het vormt een belangrijke zuidelijke entree van het centrumgebied. Daarnaast bieden het museum, de bibliotheek en aangrenzende horeca potentieel veel gebruikers voor het plein en is het plein het hart van dit culturele cluster. De huidige inrichting van het plein maakt niet optimaal gebruik van de potentie die het plein heeft. Het plein is op basis van een grid ingericht met 20 geknotte platanen met daartussen bankjes, fietsrekken en lichtarmaturen. Door de positie van de bomen is het museum in de blad dragende maanden slecht zichtbaar en is er geen duidelijk gedefinieerde ruimte op het plein voor bijvoorbeeld terrassen, spelen en kleinschalige culturele activiteiten. De positie van de bankjes zorgt niet voor een fijne verblijfsplek. Ze zijn niet specifiek georiënteerd op aantrekkelijke zichtassen en staan vrij in de ruimte waardoor een vorm van geborgenheid ontbreekt.

Er staan relatief veel bomen op het Museumplein, maar door de beperkte grootte van de boomkronen (vanwege het knotten) en het gebrek aan groen op maaiveld oogt het plein niet heel groen. Zoals het plein nu ontworpen is, lopen routes voor voetgangers, fietsers en bestemmingsverkeer via de zijkanten van het plein, vanuit de Pier Panderstraat en de rotonde bij het Laweiplein. Hierdoor is er weinig ruimte voor een overgangszone van plein naar omliggende functies voor onder andere terrassen of bijvoorbeeld een entreegebied van het museum. Het plein is als het ware een eilandje dat losstaat van de omringende functies en bebouwing. De bestrating versterkt dit beeld. De randen bestaan uit de rode Engelse strengperssteen en het plein uit de gele variant. Beide stenen veroorzaken bovendien extra gladheid bij regen.

Afbeelding 33: Beeld van de bestaande situatie van het museum

Een slecht zichtbaar museum aan het museumplein Afbeelding 32: Bestaande gebouwstructuur rondom het Museumplein

060

061

4.2 Wat moet er gerealiseerd worden? •

Het Museumplein krijgt (deels) een nieuwe inrichting, we willen de verblijfskwaliteit en terrasfunctie worden verbeterd.

4.

De VVV is in het museumgebouw gekomen. Daarmee is het Museumplein ook een oriëntatiepunt en vertrekpunt voor toeristen. De zichtbaarheid van de VVV is van belang.

•

In het gebied achter het gemeentehuis en achter het 5. Museum wordt de verblijfskwaliteit van het groen versterkt.

Ook de oostzijde van het plein behoeft een metamorfose. Binnen het Gebiedsprogramma Centrum Drachten wordt in overleg met de bibliotheek nader gestudeerd op een uitgebreide bibliotheekfunctie en de beste locatie hiervoor.

Om de algemene doelen van de Centrumvisie te bereiken hebben we de volgende met elkaar samenhangende doelstellingen voor het Museumplein bepaald: 1.

2.

6.

Het gezellig verblijfsplein moet het idee van cultureel kwartier gaan ondersteunen. Het plein krijgt daarmee een andere sfeer en bezoekmotief dan het Raadhuisplein. Het Museumplein is intiemer. Een versterkt museum gaat een bijdrage leveren aan de doelstellingen van zowel cultuurbeleid als ook de Centrumvisie. Het aantrekken van publiek van buiten Drachten en het versterken van identiteit van Drachten zijn twee thema’s uit de Centrumvisie waar het museum aan gaat bijdragen. Het museum zal helpen Drachten op de kaart te zetten en vooral de identiteit van Drachten verder vorm te geven en zichtbaar te maken. Een sterker museum draagt daarmee bij aan de vorming van een sterker Museumplein. Het museum zal naar buiten treden en wil meer zichtbaar worden in de openbare ruimte. 7.

3.

De zichtlijnen naar het museum worden versterkt. Belangrijk is dat het museumgebouw wordt herkend als museum door voorbijkomend publiek vanaf de Zuiderburen. De inrichting van het plein moet anders dan nu het idee versterken van het museum als belangrijk en naamgevend gebouw aan het plein. In de architectuur van het museum moet de functie (museum) door voorbijgaand publiek te worden herkend. Architectonisch en stedenbouwkundig wordt er ruimte gegeven dit doel te bereiken. In ieder geval wordt de openheid van het gebouw verbeterd door meer glasopeningen te maken.

8.

De huidige locatie biedt alleen toekomstbestendige mogelijkheden bij een ingrijpende verbouwing (uitbreiding) van de onderste twee lagen. De architectuur van het huidige bibliotheek-gebouw wordt in dit scenario ingrijpend aangepast, zodat er een wisselwerking tussen Museumplein, bibliotheekgebouw en Raadhuisplein ontstaat. Door de loop- en verkeersroutes aan de achterzijde van de bibliotheek te laten vervallen wordt het bibliotheek gebouw ontdaan van zijn achterkant. Een mogelijkheid is om de gevel (ook richting het Museumplein) naar voren te halen en een veel opener, kleurrijker en eigentijdser karakter te geven. Voorbijgangers moeten direct in de gaten hebben dat het om een bibliotheek (een huiskamer) gaat. De architectuur is uitnodigend en transparant. Bezoekers lopen makkelijk naar binnen. De verbouwing van de bibliotheek leidt tot een tweezijdig gebouw, zodat de bibliotheek als het ware een verbinding naar het Raadhuisplein gaat vormen. Horecaondernemers aan het Museumplein zijn waardevol en worden uitgedaagd verder in hun terrasfunctie te investeren, zodanig dat de kwaliteit van het buitenmeubilair passend is bij de uitstraling van het plein. In het pleinontwerp worden de randvoorwaarden daarvoor verbeterd. De overlast van fietsers en bevoorradingsverkeer is door een slim ontwerp en venstertijden te minimaliseren.

Waar mogelijk worden bevoorradingsroutes en autoverkeer geweerd van het plein. Waar mogelijk worden looproutes op en over het plein aantrekkelijk gemaakt. Te onderzoeken opties: • •

Route van busstation naar winkelcentrum verleggen naar Zuiderbuurt. Route via Museumplein naar entree Gemeentehuis.

9.

Aan de achterzijde van het museum tot aan de school en het gemeentehuis wordt het groene karakter versterkt. Meer hierover in het hoofdstuk over de Pier Panderstraat en omgeving. Doel is in dit gebied de gebruikskwaliteit en verblijfskwaliteit van dit groene gebied te verbeteren voor gebruikers van de functies, zo veel mogelijk autoluw te maken en fietsverkeer te stimuleren. Mogelijk ontstaan er links en recht van het museum groene routes naar dit groene gebied. Een mogelijkheid is om dit groene karakter in het pleinontwerp door te zetten.

10. Het gemeentehuis wordt gerenoveerd. Carins krijgt een

entree aan de oostzijde nabij de achteringang van het gemeentehuis. De toegangsroutes hier naar toe zijn nu niet representatief. Nagegaan wordt of hier met een upgrading van openbare ruimte de representativiteit kan worden verbeterd op een wijze waarmee logische en duidelijke looproutes ontstaan. 11.

De uiteindelijke inrichting van het plein heeft met name een focus op hoge kwaliteit van terrasfunctie en verblijfsfunctie. Het vormen van een plein om te verblijven is het belangrijkste doel. Mogelijkheden om nader te onderzoeken zijn:

• • • •

• • •

Kunst op het plein Groenvoorzieningen Hoogwaardig zitmeubilair Entreevoorziening museum. Het hoogteverschil tussen plein en begane grond museum dient te worden overbrugd. Terrasfunctie museum nader te onderzoeken. Uitgangspunt is een terras met beperkte omvang. Fietsparkeren Aandachtspunt vormt de verduurzaming van gebouwen. Mogelijk dat een gebieds-WKO (Warmte Koude Opslag) voor meerdere (gemeentelijke)

062

063

4.3 Inspiratie Het Museumplein is van origine de voortuin van het voormalig Minderbroedersklooster. Na de komst van het Museum Dr8888 is de ruimte tot verhard plein getransformeerd met een rigide grid van bomen. Door in te zetten op het Museumplein als groene verblijfsplek wordt er terugverwezen naar haar oorsprong. De grootste wijzigingen zijn de toevoeging van royale groenvakken, het clusteren van de bestaande bomen plus het aanplanten van veel nieuwe (grote) bomen, het centraliseren van de loopstromen naar het midden van het plein, het voorzien van voldoende terraszone voor de aangrenzende horecafuncties, en het verbeteren van de zichtrelatie tussen de Zuiderbuurt, museum. en de bibliotheek.

4.4

3,000m2

Strategie en vervolgproces

Het vervolgproces voor het Museumplein is afhankelijk van de verbouwing- en uitbreidingsplannen van het museum en de totaalplanning voor het vervangen van het rioolsysteem in het centrum. Om tot een integrale aanpak te komen voor het Museumplein is het belangrijk om eerst meer duidelijkheid te krijgen over beide onderwerpen. Daarna starten we een traject op om het PvE (Programma van Eisen) voor het Museumplein aan te scherpen met onder andere gesprekken met ondernemers en overige belanghebbenden. Op basis van dit PvE wordt er een definitief ontwerp gemaakt en werken we toe naar realisatie.

Afbeelding 36: Voorstel voor buitenzitplaatsen voor cafés langs het groene plein

LEGENDA

nieuw water

nieuwe bestrating

nieuw groen

Afbeelding 37: Intieme ruimtes voor zitgelegenheid

Verblijfsruimte/terraszone Indicatie groen Bestaande bomen Nieuwe bomen Entrees

064

van een rommelig plein....

065

naar een groen en gezellig verblijfplein in het hart van het cultuurcluster!

066

067

Uitbreiding en renovatie Museum Dr8888

N Afbeelding 38: Visiediagram

5

068

069

5 Uitbreiding en renovatie Museum Dr8888

5.1 Waarom moet er geïnvesteerd worden in de uitbreiding en renovatie van het Museum Dr8888? Een krachtig Museum Dr8888 levert een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen uit het cultuurbeleid en de Centrumvisie. Het helpt Drachten op de kaart te zetten. Museum Dr8888 en Gemeente Smallingerland hebben daartoe de ambities voor bezoekersaantallen en aantal activiteiten in het Museum naar boven bijgesteld. Ingezet wordt op 40.000 bezoekers per jaar. Het gebouw waar het museum in is gehuisvest is eigendom van de gemeente. Het museum huurt het gemeentelijk monument. Dit gebouw voldoet functioneel en Arbo technisch niet en is technisch verouderd. En het is te klein en nog niet verduurzaamd. De gemeente heeft in nauw overleg met het Museum Dr8888 een Programma van Eisen opgesteld voor renovatie en uitbreiding. Museum Dr8888 vormt al jaren een vaste waarde in het gemeentelijk cultuurbeleid. De toekomstvisie en ambities zijn onder andere vastgelegd in ‘Museum Dr8888 toekomstvast, Gordion, 22 november 2020’ en ‘het beleidsplan Museum Dr8888’ en in de cultuurnota. Ambities zijn er niet alleen in bezoekersaantallen, maar ook in de sociaal maatschappelijke functie van het museum voor de eigen inwoners. Een krachtig Museum Dr8888 levert een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen uit het door de raad vastgestelde Cultuurbeleid.

Het museum heeft een unieke kunstcollectie die een specifieke culturele periode van een expliciete stromingen in beeld brengt. Uniek hierbij is dat Drachten en haar inwoners een vestigingsplaats was van een paar boegbeelden van deze stroming; de Dada, de Stijl-beweging en het Fries expressionisme (Yn ‘e Line). Het museum zal de eigen collectie gecombineerd met inhuur en bruikleen kunstwerken telkens tot spraakmakende exposities vormgeven.

Het huidige gebouw voldoet functioneel en Arbo technisch niet en is technisch verouderd. En het is te klein en nog niet verduurzaamd.

Afbeelding 39: Theo van Doesburg. Voorbeeld van kunst uit de Stijl periode

Drachten is de tweede stad van Fryslân en ontwikkelt zich verder. Het gemeentelijk cultuurbeleid ondersteunt deze ontwikkeling. Cultuur versterkt de leefbaarheid en ondersteunt het gemeentelijk beleid op het gebied van onder andere de innovatieve maakindustrie. Cultuur doet de samenleving sprankelen. Cultuur is bijvoorbeeld belangrijk voor een aantrekkelijk woon- en werkklimaat. Creativiteit en goede culturele voorzieningen zijn bewezen belangrijke vestigingsvoorwaarden voor het aantrekken van nieuwe bedrijven. Cultuur versterkt het imago van Drachten. Afbeelding 40: Het vernieuwde Museum zal meer dan nu inzetten op activiteiten en educatie voor mensen uit Smallingerland.

070

071

Het vernieuwen van Museum Dr8888 levert ook een belangrijke bijdrage aan de doelstellingen van de Centrumvisie. De renovatie en uitbreiding van het Museum Dr8888 zien wij als één van de deelprojecten van het Gebiedsprogramma Centrum Drachten en draagt als deelproject bij aan meerdere doelen van de Centrumvisie: •

•

•

Het museum draagt bij om Drachten op de kaart te zetten. Door het museum komen er meer mensen naar het centrum. Bovendien levert het Museum in samenwerking met Smelne’s Erfskip en VVV een belangrijke bijdrage om de eigen identiteit en het lokale DNA van Drachten en Smallingerland zichtbaar te maken, wat de aantrekkingskracht van het centrum van Drachten vergroot. Het Museum draagt ook bij aan de sociale doelstelling van de Centrumvisie. Één van de kerndoelstelling van de Centrumvisie is om ontmoeten en verbinding tussen mensen te vergroten. Het vernieuwde museum gaat – en meer dan voorheen – activiteiten ontplooien voor de eigen inwoners (Mienskipsmuseum). In een tijd van snelle veranderingen en van toenemende vrije tijd en (helaas) ook toenemende eenzaamheid onder jeugd en ouderen zien het museum het tot haar taak meer gelegenheden te bieden, waar mensen elkaar kunnen ontmoeten en in gesprek met elkaar kunnen komen. Kortom: Het vernieuwde Museum Dr8888 wil een plek zijn voor verbinding, actieve participatie en ontmoeting. Een uitgebreider educatief programma maakt daar onderdeel van uit. Het Museumplein ontwikkelt zich in de Centrumvisie tot een aantrekkelijk verblijfsplein met meer mogelijkheden voor kleinschalige culturele activiteiten en gezellige terrassen.