Bijlage 2 - 240612 Gebiedsprogramma centrum Drachten deel 1

066

5.2

067

De toegevoegde waarde en beschrijving van functiemix

Winkelvloeroppervlak en compact detailhandelscentrum De Centrumvisie geeft aan dat er mogelijk 10.000 tot 15.000 m2 winkeloppervlak op termijn gaat verdwijnen. Een belangrijk uitgangspunt van de Centrumvisie is dat we blijven streven naar een compact detailhandelscentrum. Dit betekent dat verlies aan winkeloppervlak bij voorkeur aan de randen van het centrum plaats heeft. In de Centrumvisie worden hiervoor ook keuzes gemaakt. Op deze plekken is transformatie naar werken, diensten, horeca en wonen mogelijk. We volgen daarbij de initiatieven van eigenaren en gaan uit van een organische ontwikkeling waarbij de gemeente verplaatsing en transformatie mogelijk maakt. Detailhandelsvisie De belangrijkste uitgangspunten uit de detailhandelsvisie zijn het streven naar vitale centra door de concentratie van het winkelaanbod, het zorgvuldig omgaan met nieuwe winkelmeters en het bevorderen van samenwerking tussen verschillende partijen. Het doel van de detailhandelsvisie is de juiste winkel op de juiste plek, voor behoud van de leefbaarheid en vitale centra. We zetten in op de concentratie van winkels in de verschillende dorpscentra en overige type winkelgebieden zoals buurtwinkelcentra en woonboulevards om onderlinge versterking te stimuleren en leegstand tegen te gaan. De visie dient als toetsingskader bij initiatieven en is de onderlegger voor nieuwe ruimtelijke plannen.

De gemeente wil daarmee duidelijkheid bieden aan winkeliers en investeerders waar zij een winkel kunnen starten of juist niet. Boodschappenfunctie Noordzijde In tegenstelling tot een reductie van het winkelvloeroppervlak in de niet-dagelijkse artikelensector, is modernisering van het dagelijkse boodschappenaanbod (primair: de supermarkten) noodzakelijk. De Centrumvisie neemt als uitgangspunt om binnen enkele jaren het boodschappenaanbod in het centrum te optimaliseren. Uitbreiding van supermarktmeters betekent een versterking van het boodschappenaanbod dat ten goede komt aan de vitaliteit en het voorzieningenniveau. Met een nieuwe of verplaatste supermarkt op de locatie van Vogelzang kan er

een krachtig bronpunt ontstaan. Wel dient er rekening gehouden te worden met de nabijheid van een aantal andere supermarkten in dichtbijgelegen wijkcentra De Wiken (met Poiesz en Albert Heijn) en Noorderpoort (Jumbo Supermarkten), die beiden binnen 1,5 kilometer van Vogelzang liggen. Werken, dienstverlening en zorgfuncties in het centrum Zoals in de analyse geconstateerd is de functie ‘werken’ in het centrum ondervertegenwoordigd. Het centrum kent enkele werklocaties, voornamelijk in het zuiden van het centrum rond het Laweiplein. Daarnaast zijn er verspreid een aantal kleinschalige locaties die onder diensten en kantoren vallen. Dit betreft bijvoorbeeld vrijetijdsvoorzieningen, maatschappelijke en zorgvoorzieningen, (kleinschalige) kantoren en bedrijven die geen hinder veroorzaken voor bewoners. In de Visie werklocaties Smallingerland 2022 -2030 staat dat kantoorgebruikers steeds meer om een dynamisch en aantrekkelijk verblijfklimaat vragen, in combinatie met modern vastgoed en een mix van functies in het gebouw. Tegelijk met een afnemende vraag naar kantoorruimte op de schaal van Smallingerland als geheel, zien we een verschuiving van de vraag ontstaan naar specifieke segmenten. Specifiek voor het centrumgebied verwachten we de komende jaren namelijk juist een groeiende vraag. Hier dient dus in de komende jaren aanbod te worden toegevoegd.

Aandacht wordt gevraagd voor de bestaande voorraad door herstructurering. We zien onder meer een snelgroeiende vraag naar kleinschalige kantoorruimtes ontstaan waarin het huidige aanbod (veelal grootschalige kantoorruimten) niet kan voorzien. Nu er veel meer thuis wordt gewerkt dan voor de coronapandemie is er meer behoefte aan kleinschalige en flexibele werkplekken. Niet iedereen heeft een werkplek thuis tot zijn beschikking, waardoor plekken op loop- of fietsafstand een aantrekkelijk alternatief kunnen zijn. Ditzelfde geldt ook voor de groeiende vraag naar bedrijfsruimte met daarin een mix van kantoorfunctie en productiefunctie. De (stedelijke) mix van kantoren, wonen en voorzieningen in het centrum van Drachten in combinatie met de goede bereikbaarheid maakt deze kantorenlocatie kwalitatief gezien aantrekkelijk voor toekomstige kantoorgebruikers.

We zien ook behoefte aan ruimte voor huisartsen, apotheken, tandartsen, jeugdzorg, ouderenzorg, kinderopvang, psychologen et cetera. De menging van deze functies leidt tot economische synergie (win-win situatie). Het bezoek aan de huisarts wordt bijvoorbeeld gecombineerd met het nuttigen van een lunch of de aankoop van een bos bloemen. Een compleet pakket aan voorzieningen versterkt de verzorgende functie van het stadscentrum voor de bewoners van omliggende wijken. Daarnaast is het vergroten van verschillende andere functies dan winkels in het kerngebied een manier om de afname van diezelfde winkels op te vangen en daarmee leegstand tegen te gaan. Wonen in het centrum We combineren een uitgebreide mix aan voorzieningen met een substantiële concentratie woningen in het centrumgebied. Dit versterkt de levendigheid en de ontmoetingsfunctie, maar ook het draagvlak voor de voorzieningen. Er bevinden zich nu ongeveer 900 woningen binnen de plangrens van het project. We streven in de komende 15 jaar naar een uitbreiding van het aantal woningen in het centrum met ca. 400. In het centrum zullen in de meeste gevallen woningen (appartementen) boven andere functies worden gebouwd. We stimuleren dat er voor meerdere doelgroepen wordt gebouwd.

Op gebiedsniveau is onze ambitie om twee derde van de nieuw te bouwen woningen betaalbare huur- of koopwoningen te laten zijn, waar sociale huur met 30 procent een belangrijk onderdeel uitmaakt. Huurwoningen komen er voor ouderen, jongeren, studenten en starters. Ook vrijesectorkoopwoningen willen we toevoegen aan het centrum. In bijlage V is een notitie hierover toegevoegd vanuit het Programma Wonen.

Afbeelding 46: Een plek voor Co-working

Afbeelding 44: Versterken horecavoorziengen

Versterking van horecavoorzieningen Horeca heeft een belangrijke functie voor winkelgebieden. Van alle functies is de synergetische waarde van horeca het hoogst. Het verlengt de verblijfsduur en genereert combinatiebezoeken waardoor de bestedingen toenemen. Daarnaast heeft horeca een belangrijke functie voor de beleving, de gebruikswaarde en de ontmoetingsfunctie van een centrum. Een aantrekkelijk horeca-aanbod in een binnenstad bindt de bewoners en trekt bezoekers aan. In de avonduren versterkt het in belangrijke mate de sfeer en levendigheid. Bovendien vergroot avond- en nachthoreca de bestedingen. Leegstaande winkelpanden zijn vaak geschikt (te maken) voor cafés of restaurants.

Afbeelding 45: Wonen in het centrum

068

In Drachten is de (dag-, avond- en nacht-) horeca dominant en geconcentreerd in het excentrisch gelegen gebied De Kaden (oostelijk gebied van Noord- en Zuidkade). In de analyse van Colliers komt naar voren dat drukke loopstromen zich daardoor ‘s avonds voornamelijk voordoen op De Kaden en niet (meer) rond het hart van het assenkruis. Er liggen kansen voor het toevoegen van extra dag- en avondhoreca aan het oostelijk deel van het Moleneind, het westelijk deel van de Noord- en Zuidkade en het Raadhuisplein.

•

•

•

Moleneind De openbare ruimte aan het Moleneind heeft in de afgelopen 10 jaar een transformatie ondergaan. De Vaart met een open verbinding naar de Friese Meren is hierbij teruggebracht naar het centrum van Drachten, zoals dat tot de jaren 70 ook het geval was. Een structuur die van oudsher is gevormd door een oostwest lopende waterweg met haaks hierop een oude landweg. Het assenkruis is nog altijd dé drager van het centrum, maar heeft in de tweede helft van de vorige eeuw wel aan kracht verloren, toen een deel van de Drachtstervaart is gedempt. Later is de vaart weer gedeeltelijk geopend maar er is nu nog een gebrek aan reuring. Hier liggen kansen voor horeca, met name aan Moleneind Noordzijde vanwege de goede ligging op het zuiden. Met een relatief eenvoudige ingreep kan de ruimtelijke kwaliteit hier sterker worden. Westelijk gedeelte Noord- en Zuidkade Het westelijk gedeelte van de Noord- en Zuidkade is gelegen tussen het carillon en het Moleneind in het oosten en de kruising met de Torenstraat en De Drift in het westen. Dit gebied biedt ook een aantal kwaliteiten waarop horeca zou kunnen aansluiten. De bestrating, die dateert van 1997, is toe aan een opwaardering om de ruimtelijk kwaliteit van een extra impuls te voorzien. De inmiddels grote platanen leveren een behoorlijke schaduw op en daarmee prettige verblijfsplekken op warme dagen in de zomer.

Hiermee biedt deze omgeving kansen en quick-wins voor (dag- en avond-) horeca met terras. Raadhuisplein In de Centrumvisie wordt aangegeven dat het centrum van Drachten een centrale verblijfsplek mist en dat het Raadhuisplein de uitgelezen plek is om uit te groeien

069

tot de ‘huiskamer’ van het centrum. Meer horeca rond het plein zal aan deze doelstelling aanzienlijk kunnen bijdragen. Toegevoegde waarde van cultuur en leisure Cultuur en leisure versterken niet alleen de veelzijdigheid maar ook de identiteit. Ze dragen bij aan het verhogen van de verblijfskwaliteit en aan versterken van het imago van Drachten als woon- en vestigingsplaats. Drie functies willen we de komende jaren in het centrum van Drachten in ieder geval versterken: •

•

Renovatie en uitbreiding Museum Drachten Het Museum Dr8888 gaat uitbreiden. Onderliggend doel is Drachten meer op de kaart te zetten. Omdat het huidig gebouw technisch niet voldoet en te klein is, wordt gewerkt aan een renovatie en uitbreiding op de huidige locatie aan het Museumplein. Onderdeel van de uitbreiding vormt een Museumtuin waar beelden worden tentoongesteld. Het Museum trekt mensen van buiten Drachten en helpt zo het bezoek aan het centrum te bevorderen. In het Museum is ook het VVV gevestigd wat tot de nodige kruisbestuiving gaat leiden. Ook zal het Museum zich meer richten op de bevolking van Smallingerland zelf. Daarbij wordt meer aandacht besteedt aan de historie en identiteit van Drachten. Het museum werkt samen met veel partners, onder andere uit het onderwijs en de historische vereniging Smelne’s Erfskip. Uitbreiding en renovatie Bibliotheek Drachten De functie van bibliotheken verandert. Een bibliotheek is tegenwoordig veel meer dan het uitlenen van boeken. De bibliotheek van Drachten wil zich ook doorontwikkelen naar een zogenaamde ‘brede bibliotheek’ waarin naast boeken uitlenen ook ontmoeten, educatie en het verstrekken van informatie voor een brede doelgroep centraal staat. Zo zal de bibliotheek een steeds belangrijker plek innemen in de sociale cohesie van Drachten. Een brede bibliotheek vraag aanpassingen aan het huidig gebouw of een nieuw gebouw.

In het Gebiedsprogramma Centrum wordt actief meegedacht over verbeterde huisvesting voor de bibliotheek.

•

Leisure Leisure is in het centrum ondervertegenwoordigd. Er zijn nog geen concrete plannen voor het toevoegen van leisure. Wel willen we onderzoeken of het mogelijk is een bioscoop naar het centrum te halen/verplaatsen, bijvoorbeeld op Vogelzang.

Kansen onderwijsfuncties Onderwijs en scholing gaan een steeds grotere rol spelen in de maatschappelijke en economische ontwikkeling van stad en land. Dat gaat allang niet meer alleen over jongeren; permanente educatie en een steeds hechtere samenwerking tussen overheid, onderwijs en ondernemers (de zgn. ‘triple helix,) staan aan de basis van verdere lokale en regionale ontwikkeling. We willen onderzoeken of we daarvoor in het centrum ruimte kunnen bieden, waarmee het mes aan twee kanten kan snijden: het centrum biedt een omgeving waarin meer te beleven is dan onderwijs alleen, terwijl tegelijkertijd onderwijs (mbo/hbo/wo) een bijdrage kan leveren aan functieversterking van het centrum. Daarbij willen we ook expliciet nagaan of de verbinding met het bedrijfsleven versterkt kan worden. In tal van steden zijn goede voorbeelden van plekken waar onderwijs en bedrijfsleven elkaar versterken en waar ruimte wordt geboden voor ontmoeting, onderzoek, begeleiding, startende ondernemingen, et cetera. We gaan in overleg met onderwijs en ondernemers na welke kansen en mogelijkheden het centrum van Drachten hiervoor biedt, bijvoorbeeld op Vogelzang.

Afbeelding 49: Open en toegangkelijk Kunstinstituut Melly in centrum Rotterdam

Afbeelding 47: Onderwijs | mbo onderwijs op de torenallee, Strijp S Eindhoven

Afbeelding 48: Nachthoreca

070

071

Functies voor jongeren en jongvolwassenen Ook voor jongeren zal een centrum levendig en leefbaar moeten zijn. In algemene zin dragen wij daaraan bij door het centrum een veilige omgeving te laten zijn voor voetgangers en fietsers. Voor de jongsten zijn veilige speelplekken en speelaanleidingen nodig, waarbij de volwassen begeleiders een oogje in het zeil kunnen houden. Wij gaan beoordelen op welke plekken (pleinen, straten, markante locaties) de toevoeging van speelplekken/-aanleidingen kunnen bijdragen aan een levendiger centrum. Voor de oudere jongeren zijn ontmoetingsplekken belangrijk. Voor een groot deel laat zich dat niet reguleren (en is regulering juist in strijd met de wensen van de jongeren), maar we zullen in overleg met jongeren en deskundigen nagaan op welke wijze de gemeente aan geschikte plekken kan bijdragen. Daarnaast kan aanvulling in het winkel- en met name het horeca-aanbod ertoe leiden dat het centrum aantrekkelijker wordt als bestemmingsgebied voor jongeren. Bij een stad die graag jongeren aan zich bindt hoort ook nachthoreca: die functie staat op dit moment in Drachten onder druk. Met de aankomende sluiting van Club Champino en de Skihut aan de Zuidkade moeten we zoeken naar locaties waar deze nachthoreca wél mogelijk blijft.

Het risico op het verliezen van nachthoreca en daarmee een plek waar jongeren, maar ook jongvolwassenen vrienden en mooie herinneringen kunnen maken, is op dit moment reëel. Voor jongeren die de woningmarkt willen betreden is voldoende geschikte huisvesting belangrijk. Wij zullen meewerken aan woningbouwplannen die voorzien in aanbod voor jongeren en starters.

Onderwijs transparant en zichtbaar in de stad!

072

073

5.3 Gebiedsprofielen In de Centrumvisie staat dat het voor het centrumgebied van Drachten van cruciaal belang is om duidelijk in te spelen op bezoekdoelen, en het aanbod, de branches en het gebied daarnaar te vormen. Het definiëren van verschillende sfeergebieden is een belangrijke stap voor het centrumgebied van Drachten. Goed functionerende centra hebben meerdere deelmilieus, ieder met een eigen profiel, en bieden daardoor ruimte aan verschillende typen winkels en voorzieningen en daarmee een onderscheidende mix aan functies. Voor de consument is het namelijk zeer bepalend of het profiel van het winkelgebied voldoende duidelijk is en aansluit bij hun winkelmotieven van dat moment. Dit kan ofwel door duidelijk te profileren en een keuze te maken voor een specifiek bezoekdoel of door juist in te zetten op verschillende sfeergebieden waarin beantwoord wordt aan de behoeften van verschillende doelgroepen. Voor ondernemers, vastgoedeigenaren en ontwikkelaars kan een kaart met gebiedsprofielen helpen om gezamenlijk in te spelen op de keuzemogelijkheden en te zoeken naar economische synergie. De Noorderbuurt en Zuiderbuurt vormen de noordzuidas met een verzameling van bekende (winkel)ketens in het straatbeeld. Het filiaalbedrijf is dominant in de Noorderbuurt, met een accent in de modebranches. De gemiddelde omvang van een winkel is hier duidelijk groter dan in de Zuiderbuurt.

Parkeerterrein De Vogelzang en parkeerterrein de Markt zijn de belangrijkste bronpunten voor de aanvoer van bezoekers . Een commercieel lint van bronpunt tot bronpunt is het streven. De uitstraling van het straatbeeld kenmerkt zich als rustig met minder uitstallingen dan nu het geval is, waar de voetganger centraal staat en de fiets aan de rand wordt opgevangen/gestald. Het vastgoed heeft transparante en moderne gevels. Vervolgen we de noordzuid-as dan kent het profiel van de Zuiderbuurt duidelijk verschillen met de Noorderbuurt. De sfeer is anders, het vastgoed heeft een andere uitstraling Legenda

Afbeelding 50: Gebiedsprofielen

(kleinschaliger en met meer karakter/historie) en het aanbod is lokaler van aard. Winkels in modebranche zijn er dominant, net als in de Noorderbuurt. De Zuiderbuurt is een gebied waaraan het centrum van Drachten een groot deel van haar identiteit ontleent. Parkeergarage Raadhuisplein en Van Knobelsdorffplein en het Kiryat Onoplein zijn belangrijke bronpunten van dit gedeelte van het centrum. De Noorder- en Zuiderbuurt worden gesplitst door het carillon; een schakelpunt in het centrum. Op de oostwestas van dit schakelpunt bevindt zich aan het Moleneind horeca met terras aan het water in combinatie met dienstverlenende functies. De andere kant - richting De Kaden - laat zich het beste omschrijven als een gemengde zone van winkels, horeca, dienstverlening en wonen. Horeca heeft een sterkere positie verworven in dit gebied. Het tweede deel van De Kaden heeft een accent op de dagelijkse winkelfunctie, horeca/uitgaan, wonen en werken. Het Raadhuisplein en Museumplein zijn mooie verblijfsplekken waar men van zowel horeca als cultuur kan genieten, maar ook zonder te consumeren langer kan verblijven.

074

075

5.4 Visie op Bebouwing In het algemeen zien we kansen voor het centrum om te verdichten en meer bebouwing toe te voegen. Dit is niet alleen functioneel van toegevoegde waarde, maar helpt ook de aantrekkelijkheid van het centrum te verhogen door bijvoorbeeld achterkantsituaties op te lossen en met herkenbare architectuur de identiteit van Drachten te versterken. Achterkanten Locaties met veel achterkantsituaties zoals Vogelzang, Sander Israëlsplein en De Kaden zijn opgenomen als ontwikkellocaties in dit Gebiedsprogramma. Wie zien een grote kans om met de ontwikkeling van deze locaties niet alleen nieuw programma toe te voegen, maar ook het stedelijk weefsel aan te helen en daarmee achterkantsituaties op te lossen (zie afbeelding 51).

Niet alle achterkanten zijn onderdeel van deze ontwikkellocaties. Er is ook een netwerk van stegen en expeditiestraten voor laden en lossen met veel blinde/ rommelige gevels. Voordat de openbare ruimte in een gebied aangepakt wordt, zal er eerst met pandeigenaren gekeken worden naar het openen en opknappen van deze gevels. We onderzoeken de mogelijkheid of hiervoor het instrument ‘Gevelsubsidie’ ingezet kan worden. Daarnaast zien wij ook kansen om deze onaantrekkelijke gebieden te verbeteren met het vergroenen van gevels of het aanpassen van de openbare ruimte. Ook kunnen met nieuwe ontwikkelingen bestaande achterkantsituaties aangepakt worden.

Legenda

Afbeelding 52: Bouwhoogte

Legenda Legenda

Afbeelding 51: Achterkanten

Monumentaal Beeldbepalend Aandachtsgebieden

Afbeelding 53: Analyse staat van de bebouwing

076

077

Bouwhoogte Om van het centrum in de toekomst een levendige en bruisende plek te maken kijken we naar meer bezoekmotieven en daarmee ook naar een intensere opbouw met onder andere een opgave voor ca. 400 woningen. Het centrum kent een aantal ontwikkellocaties in de kwadranten zoals Vogelzang en het Sander Israëlsplein die bij uitstek kunnen bijdragen aan de verdichtingsopgave met nieuwbouw van vier à vijf lagen hoog (zie uitwerking ontwikkellocaties). Daarnaast zien wij ook kansen voor de Zuider- en Noorderbuurt. Door de maximale bouwhoogte naar drie tot vier lagen met kap te brengen biedt dit kansen om ook appartementen in het hoofdwinkelgebied te krijgen en daarmee de levendigheid ook buiten winkeltijden te verhogen (zie afbeelding 52). Daarnaast kan het verhogen van de maximale bouwhoogte zorgen voor een impuls in kwaliteitsverbetering van de bestaande architectuur. Belangrijk hierbij is wel een goede en passende aansluiting op aangrenzende bebouwing en het in stand houden van de kenmerkende korrelgrootte van de Zuider- en Noorderbuurt.

Afbeelding 56: Transparant en levendig

Architectuur Met het toestaan van een hogere maximale bouwhoogte stimuleren we het opknappen en vernieuwen van sleetse gebouwen. Met een geactualiseerd Beeld Kwaliteits Plan (BKP) voor het centrum en een begeleidingsteam dat al in een vroeg stadium met ontwikkelingen meekijkt verhogen we de kwaliteit van de bebouwde omgeving. Belangrijke monumentale gebouwen komen meer tot hun recht in een passende openbare ruimte. Hiervoor staan bijvoorbeeld verbeteringenverbeteringen van het Museumplein en een kwaliteitsslag in de openbare ruimte rondom de museumwoningen in het Gebiedsprogramma (zie uitwerkingen in Deel II).

Afbeelding 54: Publieke ruimtes als woonkamer van de stad

Impressie Vogelzang vanaf Stationsstraat. Herkenbare en uitnodigende noordelijke entree Afbeelding 55: Aandacht voor schaal en detail

078

079

5.5 De aanpak in 10 punten Een groter en diverser aanbod van functies met onder andere meer wonen, werken, dienstverlening en cultuur maakt het centrum van Drachten aantrekkelijker. Er is daardoor meer te zien en meer te beleven, ook buiten winkeltijden, en er zijn ook meer mensen op straat. Er ontstaat meer reuring. Het toevoegen van functies is doorslaggevend in de doorgroei naar een volwassen eigentijdse en sprankelende stad. Door op een goed doordachte manier functies en bebouwing toe te voegen bouwen we aan een intenser en veelzijdiger gebruik van de binnenstad. Door dit op een architectonisch bewuste manier te doen kan het imago (de identiteit) van het centrum worden opgekrikt. Belangrijke opdrachten voor een succesvolle realisatie van de Centrumvisie zijn: • Functies toevoegen die bijdragen aan aantrekkelijker, veelzijdiger, intenser, socialer centrum van Drachten, gekenmerkt door een duidelijke identiteit om tot een functionele versterking van het centrum te komen. • Architectuur laten bijdragen aan aantrekkelijkheid, hogere belevingswaarde en identiteit. • Kansen identificeren en creëren voor eigenaren, ondernemers, beleggers, ontwikkelaars en corporaties. • Maatregelen nemen om gewenste vastgoedontwikkelingen te stimuleren of te versnellen.

van het planologisch kader (o.a. maximale bouwhoogte) een belangrijk middel. Het geeft duidelijkheid aan ondernemers. En verruiming stimuleert de haalbaarheid van initiatieven. 2) Sturen op compacte detailhandel structuur Het is de verwachting dat detailhandel in omvang gaat afnemen (voornamelijk door internetverkoop). De Centrumvisie en Detailhandelsvisie voorzien een afname van ca. 10.000 m². Detailhandel is een functie die gebaat is bij compact clusteren en het creëren van economische synergie. Daarom zijn winkelverplaatsingen nodig. Door dit proces te sturen voorkomen we leegstand op de verkeerde plekken en behoudt Drachten haar concurrentiepositie ten opzichte van andere winkelcentra.

3. Boodschappenfunctie noordzijde versterken Supermarkten trekken veruit de meeste bezoekers en zijn ook belangrijk voor een aantrekkelijk woonklimaat. Uit de Centrumvisie volgt dat het met name aan de noordzijde van het centrum ontbreekt aan een goed functionerende supermarkt met een goede verbinding naar het centrum. Voor locatie Vogelzang onderzoeken we een mogelijke komst van een supermarkt (toevoeging dan wel verplaatsing van een bestaande supermarkt).

Hoe we dat denken te doen is samengevat in een 10-puntenplan:

1. Meer volume toevoegen om wonen, werken en dienstverlening uit te breiden We willen meer wonen, werken en dienstverlening in het centrum. Om extra bouwvolume voor deze functies te kunnen realiseren zijn stedenbouwkundige keuzes nodig. Na deze 15 jaar gaat de verdere verstedelijking door, waar in de plannen nu al rekening mee wordt gehouden. Drachten krijgt door deze verstedelijking een meer stedelijke uitstraling. Het versterkt het imago van Drachten als tweede stad van Friesland.

4. Betere spreiding en uitbreiding daghoreca Voor andere functies is een spreiding over het centrum juist aantrekkelijk voor het centrum. De wens om meer te spreiden geldt met name voor de daghoreca. Een goed gespreide daghoreca kan bezoekers langer in de binnenstad vasthouden. Het versterkt het centrum als plek om elkaar te ontmoeten. Het is goed voor de verblijfskwaliteit.

5. Sociaal cultureel programma toevoegen Kunst en cultuur doen een stad sprankelen. Een deel van het toe te voegen programma heeft direct impact op de meer sociale doelstellingen uit de Centrumvisie (elkaar ontmoeten). Dit geldt met name voor uitbreiding van culturele functies (museum en bibliotheek) en leisure. Deze functies voegen extra bezoekmotieven toe.

6. Toevoegen voorzieningen jeugd en onderwijs Het centrum van Drachten biedt nu te weinig voor de jeugd. Meer voorzieningen voor de jeugd kunnen bestaan uit studentenhuisvesting, leisure, fitnesscentra of onderwijsfuncties. Een mogelijkheid daarnaast is het realiseren van een bijeenkomstgebouw waar onderwijs en bedrijfsleven elkaar ontmoeten. Meer jeugd op straat en betere zichtbaarheid van deze functies helpt het imago van Drachten als sociale en creatieve stad te vergroten.

7. Architectuurbeleid Het sturen op architectuur passend bij de ambities van Drachten kan het imago en identiteit van Drachten als creatieve en sprankelende groeistad versterken. Verloederde achterkanten en stegen dienen daarbij te worden weggewerkt. Een uitgewerkt architectuurbeleid dat tevens bouwmogelijkheden stimuleert zal bijdragen aan de doelstellingen van de Centrumvisie.

8. Uitnodigend en verruimend planologisch kader De centrumontwikkeling is gebaat bij een stedenbouwkundig en planologisch kader gericht op het creëren van kansen. Het communiceren van een kansenkaart naar eigenaren en ontwikkelaars vormt hier een onderdeel van. Het centrum kent een versnipperd eigendom. Om individuele eigenaren te stimuleren te herinvesteren in hun vastgoed is het verruimen

P

9. Ondersteunende mobiliteit en openbare ruimte Aandacht is ook nodig voor een ondersteunend mobiliteitsbeleid, met een openbare ruimte die daarop is afgestemd. Bereikbaarheid en parkeergemak zijn nu twee sterke punten van Drachten en ook voor de toekomst van belang. Ook voor kleine herontwikkelingen en toevoegen van woningbouw is parkeergelegenheid nodig. Lang niet elk initiatief kan parkeren op eigen terrein oplossen. De regie en de verantwoordelijkheid voor een lange termijnvisie ligt hier bij de gemeente. Een overkoepelend en toekomstbestendig gemeentelijk plan voor parkeren vormt een voorwaarde voor toekomstige groei van het centrum en toekomstige vastgoedontwikkelingen. Dat geldt ook voor de herinrichting van de openbare ruimte, die in hoofdstuk 7 aan de orde komt

10. Gemeentelijke regie en gemeentelijke inzet op de vastgoedontwikkeling Bij de (her)ontwikkeling van vastgoed gaan we op verschillende manieren met de markt samenwerken. Dit varieert van zelf opdrachtgever zijn (museum, gemeentehuis) en regie voeren over gebiedsontwikkelingen (Vogelzang, De Kaden, Sander Israëlsplein) tot een meewerkende houding bij initiatieven uit de markt. Een belangrijk doel binnen het centrumprogramma Drachten is dat we onze ambities kenbaar maken en de markt verleiden mee te doen. Marktontwikkelingen zoals ontwikkelingen op de woningmarkt en de bouwmarkt zullen de komende jaren hun invloed hebben op de haalbaarheid en de snelheid waarmee gewenste ontwikkelingen zich daadwerkelijk gaan voltrekken. Als marktpartijen met initiatieven komen is het heel belangrijk dat we we goed voorbereid zijn op mogelijke ontwikkelingen. Zo kunnen we snel en adequaat inspelen op initiatieven uit de markt. Dit hoofdstuk vormt daartoe een eerste aanzet. Om succesvol te zijn in het centrumproject is gemeentelijke inzet nodig ook wanneer wij de vastgoedontwikkeling zo veel mogelijk aan de markt overlaten.

080

081

Opgave mobiliteit

Van vier kwadranten naar een verbonden centrum

Afbeelding 57: Fietsstraat Prins Hendrikkade Utrecht

6

082

083

6 Opgave mobiliteit | Van vier kwadranten naar een verbonden centrum In dit hoofdstuk komt de opgave wat betreft de mobiliteit in en rond het centrumgebied van Drachten aan de orde. Verblijven, lopen en fietsen (slow mobility) vormen de leidende ontwerpprincipes bij de herinrichting van het centrumgebied waarin wordt gewoond, gewerkt, gewinkeld en gerecreëerd. Door in te zetten op slow mobility versterken we ook sociale interactie, doordat mensen lopend of op de fiest makkelijker een praatje met elkaar maken. Slow Mobility zorgt ook voor meer uitgave in het centrum in zowel winkels en horeca en is dus positief voor de economie. In het huidige centrum is de goede bereikbaarheid een belangrijke en gewaardeerde kwaliteit en dit willen we verder versterken. Op dit moment geldt die kwaliteit vooral voor gemotoriseerd verkeer, onder andere met de ruime autoparkeergelegenheid op meerdere plekken. Deze kwaliteit willen we uitbreiden met het verbeteren van de bereikbaarheid en parkeervoorzieningen voor fietsers. Dit doen we onder meer door de aanwezige aantrekkelijke fietsroutes het centrum in te trekken en op diverse plekken in het centrum stallingsmogelijkheden te realiseren die voldoen aan de eisen van deze tijd. Ook gaan we de verblijfsgebieden voor de voetganger verbeteren. Meer hierover in het volgende hoofdstuk over onze opgave wat betreft de openbare ruimte.

Parkeren en bereikbaarheid zijn belangrijke onderscheidende waarden voor ons detailhandelscentrum. Deze waarden geven het centrum van Drachten een concurrentievoordeel ten opzichte van steden als Leeuwarden en Groningen. Het zijn belangrijke waarden die maken dat het winkelcentrum van Drachten een relatief groot achterland heeft en bezoekers uit de regio trekt, waar in het vorige hoofdstuk ook op is ingegaan. Vanwege deze sterke regionale functie van Drachten, is dit een kwaliteit waar we veel waarde aan hechten en die we verder willen versterken, met behoud of versterking van de kwaliteit van de openbare ruimte.

6.1 Mobiliteitsbeleid

Aantrekkelijk busstation als startpunt voor een centrumbezoek!

In de Omgevingsvisie is als uitgangspunt genomen dat ingezet wordt op goede fysieke en digitale verbindingen. We richten ons op het stimuleren van het langzaam verkeer en slimme, duurzame vormen van vervoer.

Om uiteindelijk daadwerkelijk een gedragsverandering in Drachten voor elkaar te krijgen en minder mensen met de auto naar het centrum te laten rijden, moeten eerst alternatieven goed op orde zijn:

Bij het opstellen van de gemeentelijke Mobiliteitsvisie kijken we op welke wijze mobiliteit in en rond het centrum in de toekomst gaat veranderen en te beïnvloeden is. De manier waarop wij ons verplaatsen zal de komende jaren (noodgedwongen) anders worden. De infrastructuur en het parkeerareaal zal meer ingericht moeten worden voor duurzame verplaatsingen met de fiets, het ov plus deelmobiliteit en minder voor de fossiel aangedreven auto. Desalniettemin blijft voor nu de bereikbaarheid van het centrum van Drachten met de (elektrische) auto van belang voor de vitaliteit van het centrum.

•

Actie: opname in uitvoeringsagenda 2024 – 2028, als onderdeel van het Beleidskader mobiliteit io.

•

Voor mensen uit Drachten zelf is fietsen een alternatief. Speerpunt op korte termijn is daarom het verbeteren van de bereikbaarheid en parkeervoorzieningen voor fietsers (zie afbeelding 62). Voor veel bezoekers uit de regio is openbaar vervoer op dit moment geen alternatief. De zuidelijke en noordelijke entree zijn niet op orde. Juist ten zuiden en ten noorden van het centrum zijn bushaltes, waarbij vooral aan het busstation van het Van Knobelsdorffplein veel verschillende buslijnen samenkomen. Het verbeteren van de kwaliteit van de entree en de looproute van het busstation naar het centrum zal bijdragen aan het gebruik van het openbaar vervoer (zie afbeelding 58).

084

085

6.2 Wandelen Er worden geen structurele ingrepen in de structuur van wandelwegen voorzien, behalve in de route van busstation Van Knobelsdorffplein en de Lawei naar het centrum en in verschillende ontwikkellocaties (o.a. Vogelzang/ Oosterstraat, Kade en Sander Israëlsplein). Daarnaast zetten we in op een verbetering van het verblijfsklimaat in het wandelgebied wat ontmoeten, spelen en ontdekken bevorderd (zie Deel II) en het optimaliseren van de bevoorrading van het centrum (zie paragraaf 6.5). Vanaf de parkeerlocaties en de twee ov-knooppunten kunnen bezoekers hun route goed vervolgen via verschillende voetgangersverbindingen. Ook de inrichting en (verblijfs)

kwaliteit van deze verbindingen zal verbeterd moeten worden. Het verbeteren van het voetgangersnetwerk is opgenomen in afbeelding 58. Hierin is te zien dat ook de connectie met de twee parken wordt verbeterd wat zorgt voor meer mogelijkheden om te bewegen en bijvoorbeeld een rondje te hardlopen. Daarnaast zetten we in op het verbeteren van de circuitvorming in het centrum. Dit betekent dat je een rondje of een acht kan lopen door een aantrekkelijk wandelgebied en niet slechts het Assenkruis op en neer. Dit zorgt wederom voor meer beweging en een langere verblijfduur in het centrum.

Legenda

Afbeelding 58: Visie langzaam verkeer routes

Actie: verbeteren en vergroten aantrekkelijkheid van looproutes naar het busstation aan de zuidzijde en de halteplaats (noordzijde) en de grote parkeerplaatsen.

Aantrekkelijke looproutes in en naar het centrum Afbeelding 59: Centrum Bromley UK - Studio Egret West

086

087

6.3 Fietsen Met name de (deel)fiets en het fietsgebruik kan in de toekomst van nog grotere betekenis worden. Het is van belang dat de fietser gemakkelijk en dichtbij bij de centrumbestemming kan komen. Dat vergt een betere ontsluiting, goed ingerichte routes en stallingslocaties (naast de inmiddels aangepaste stalling nabij het busstation). Een overzicht van het fietsnetwerk in de gemeente en specifiek in Drachten is weergegeven in afbeelding 60. Met name de (deel)fiets en het fietsgebruik kan in de toekomst van nog grotere betekenis worden. Het is van belang dat de fietser gemakkelijk en dichtbij bij de centrumbestemming kan komen. Dat vergt een betere ontsluiting, goed ingerichte routes en stallingslocaties (naast de inmiddels aangepaste stalling nabij het busstation).

Op gerichte plekken willen we de mogelijkheden voor fietsparkeren vergroten door het toevoegen van extra fietsnietjes. Het is de bedoeling in 2024 de huidige mogelijkheden voor fietsparkeren scherper in beeld te krijgen en de strategie nog beter te richten. De locaties voor het fietsparkeren zijn in afbeelding 62 indicatief aangegeven. We zoeken naar geschikte locaties aan de randen van het centrum aansluitend op de primaire fietsroutes. Als de fietsparkeerdruk in het centrum verder toeneemt, is het denkbaar dat we op termijn het fietsparkeren verder gaan concentreren en gebouwd gaan oplossen. Het verbeteren van het fietsnetwerk en het toevoegen van fietsparkeren is opgenomen in afbeelding 62.

Binnen het centrum is er een fijnmazig netwerk van fietsroutes waarmee het centrum voor de fiets goed bereikbaar is. Een aantal routes in het centrum is tijdens openingstijden van winkels niet voor de fiets beschikbaar. Voor bijvoorbeeld het Raadhuisplein kan overwogen worden om dit ook door te voeren. We gaan dit nader onderzoeken. Voorstel is hier nader onderzoek naar te doen .

Legenda

Afbeelding 62: Opgave Fietsroutes

Acties: • Verbeteren noordzuid-route aan westzijde van centrum (t.p.v. de Markt, Moleneind en S. Israëlsplein). • Verduidelijken centrale oost-westroute door noordzijde Moleneind fietsluw te maken en de route aan zuidzijde Moleneind te stimuleren. • Mee op te nemen in het Beleidskader mobiliteit, uitvoeringsprogramma 2024 -2028.

Legenda

Toegankelijkheid voetgangersgebied voor fietsers buiten openingstijden detailhandel, onderzoek naar afbakening. Meer fietsparkeren in het centrum op basis van onderzoek naar huidige ruimtelijke inpassingsmogelijkheden.

Gemeentelijk fietsnetwerk Ontbrekende schakels Afbeelding 60: Hoofdnetwerk fiets, bron Gemeentelijk verkeer en Intieme groene straten vervoerplan Smallingerland

Afbeelding 61: Toevoegen fietsnietjes

088

089

6.4 Openbaar vervoer Het verbeteren van de kwaliteit van de entree en de looproute van het busstation naar het centrum verdient aandacht. Juist ook omdat in de Centrumvisie is geconstateerd dat zowel de zuidelijke als noordelijke entree niet op orde zijn en onvoldoende aantrekkingskracht hebben.

6.5 Bereikbaarheid gemotoriseerd vervoer In de Centrumvisie is als uitgangspunt genomen dat het centrum voor gemotoriseerd verkeer goed bereikbaar moet zijn (parkeervoorzieningen). Dat betekent dat bezoekers die hun auto willen parkeren via een duidelijke route het centrum moeten benaderen en op goede bronpunten kunnen parkeren op loopafstand van het kernwinkelgebied. Het is de bedoeling in het parkeerbeleid (2024) hierin meer maatwerk aan te brengen en voorstellen te doen ten aanzien van een passende regulering (tijd en tarief).

Bevoorrading en venstertijden

Met duidelijke aanrijroutes naar het centrum en bewegwijzering naar de parkeergarages is er nu geen aanleiding ingrepen te doen ten aanzien van de autobereikbaarheid van het centrum. Wel zal de verkeersstructuur rond de ontwikkellocaties veranderen (o.a. Vogelzang/ Oosterstraat, Kade en Sander Israëlsplein).

Planaanpak:

In het kader van de mobiliteitsvisie kijken we of de autodruk rond het centrum te verlichten is door met gerichte ingrepen doorgaand verkeer – dus niet bestemmingsverkeer – via andere routes te leiden. Te denken valt aan het gebied De Kaden en de zuidkant van het centrum.

Het invoeren en het handhaven van venstertijden is nodig om ongewenst verkeer in het kernwinkelgebied tijdens winkelopeningstijden zoveel mogelijk te voorkomen. Dit vergroot de veiligheid voor fietser en voetganger. De bevoorrading van het centrum heeft daarom een strategische aanpak nodig in afstemming met de verschillende stakeholders.

- Procesmatig: gesprekken met betrokken partijen om bestaande behoefte, ontwikkeling en stromen in beeld te brengen, eventueel door middel van cameraonderzoek. - Daarna varianten ontwikkelen en afwegen voor het inperken van mogelijkheden voor het bevoorraden en van de toegankelijkheid van het centrum. - Afweging, besluitvorming en juridische verankering en implementatie in de organisatie en op straat (uitvoeringsplan).

Legenda

Actie: wijziging verkeersstructuur bij ontwikkellocaties als onderdeel van planontwikkeling (en onderdeel uitvoeringsagenda 2024-2028 binnen het Beleidskader mobiliteit) Afbeelding 63: Visie ontsluiting kaart

Actie : ontwikkelen strategie bevoorrading; invoering venstertijden en onderdeel van de uitvoeringsagenda Beleidskader mobiliteit.

090

091

6.6 Parkeren Het parkeren zelf moet aan de basisvoorwaarden voldoen: veilig, schoon en aantrekkelijk. Met name het parkeren bij het Sander Israëlsplein verdient vanuit dit perspectief aandacht, als onderdeel van de gebiedsontwikkeling op deze locatie. Locaties als de Markt en Vogelzang zijn heringericht en vergroend. Het parkeercluster rond het Raadhuisplein is voor het grootste deel (ondergronds) gebouwd. Verspreid in het centrum wordt langs wegen geparkeerd. Het concentreren van parkeren op de drie belangrijkste parkeerlocaties (cluster rond Raadhuisplein, Vogelzang en de Markt) en het opheffen van parkeerplaatsen langs wegen biedt kans om deze ruimtes aantrekkelijker te maken door ze te vergroenen. Om tot gerichte investeringen te komen in de verblijfskwaliteit van het centrum, om de klimaatadaptatie te versterken en om gerichte gebiedsontwikkelingen mogelijk te maken, is in de Centrumvisie het voorstel om versnipperde, kleine parkeervoorzieningen op maaiveld af te bouwen. Parkeertellingen tonen aan dat er voor het huidige voorzieningenniveau in het centrum een overmaat aan parkeren aanwezig is. Deze overcapaciteit kan vanuit het perspectief van loopafstanden maar beperkt worden benut ten behoeve van de (toekomstige) parkeervraag aan de noordzijde. Meer informatie hierover is opgenomen in bijlage III.

Metingen parkeerbehoefte Van belang is het effect van deze ingrepen te monitoren door de parkeertellingen jaarlijks te herhalen en te beschouwen in de context van de ontwikkeling van het hele centrum: - Hoe ontwikkelt het centrum zich in bezoekersaantallen en verblijfsduur? Te denken valt aan kwantitatief onderzoek (tellingen en parkeerkaartjes) en kwalitatief onderzoek (enquêtes). - Wat is de impact van onder meer de ontwikkellocaties waar sprake is van functieverandering en verdichting op de parkeerbalans? In dat kader is een herijking van het parkeerbeleid en de parkeernormen eind 2023 van belang. De meest complexe centrumlocatie is het gebied Vogelzang/ Oosterstraat die in de Centrumvisie benoemd is als bronpunt en ontwikkellocatie. De parkeerbalans kent in dit gebied minder overmaat. Het toevoegen of wijzigen van functies in dit gebied vraagt veel maatwerk. - In hoeverre is het effect zichtbaar van veranderd mobiliteitsgedrag (alternatieven fiets en ov)? - In hoeverre is met aanvullende regulerende parkeermaatregelen, zoals parkeerduur en tariefstelling, de parkeerdruk beter te richten/ spreiden?

De eerste stappen zijn in 2023 gezet: - Geen parkeerfunctie op het Raadhuisplein - Aanpassing parkeerregime Kiryat Onoplein

Actie: actualisatie parkeerbeleid en parkeernormen en opnemen binnen het nieuwe algemene parkeerbeleidskader

Actie: jaarlijkse monitoring en analyse parkeerbezetting. Bepalen effect van ingrepen op parkeerbalans (verwijderen parkeerplaatsen, toevoegen functies, etc.)

Een goed geïntegreerde parkeervoorziening in combinatie met publieke functie! Afbeelding 64: Parkeergarage en bibliotheek in Alphen aan de Rijn - Common Affairs

092

093

Opgave openbare ruimte

Van een verrommeld centrum naar een herkenbaar Drachten

Afbeelding 65: Visualisatie Noorderbuurt Drachten

7

094

095

7 Opgave openbare ruimte| Van een verrommeld centrum naar een herkenbaar Drachten De openbare ruimte kan een belangrijke bijdrage leveren om een aantrekkelijk, sociaal en herkenbaar centrum te realiseren. De openbare ruimte in het centrum van Drachten is bij uitstek de plek voor iedereen om elkaar te ontmoeten en ongedwongen te verblijven. Door pleinen, straten en stegen te vergroenen, meer verblijfsmogelijkheden en redenen tot verblijf toe te voegen en de al herkenbare ingrediënten van Drachten te gebruiken maken we een herkenbaar en aantrekkelijk stadshart! We gaan van een rommelige openbare ruimte met verschillende bestratingstypes en een scala aan straatmeubilair naar een aantrekkelijk en eenduidig beeld met de herkenbare rode steen als basis. Voor bankjes, plantvakken en verlichting zetten we in op een zo integraal mogelijke ontwerpoplossing waarbij zitplekken en verlichting bijvoorbeeld onderdeel van verhoogde plantvakken zijn. De vormentaal sluit aan bij het eerder succesvol getransformeerde busstation aan het Van Knobeldorffsplein en versterkt hiermee de identiteit van Drachten. Door deze eenduidige vormentaal en dit materiaalgebruik zorgen we voor een herkenbaar centrum.

7.1 Inspiratie en samenhang Het kaartmateriaal en ontwerpvoorstellen in dit hoofdstuk zijn bedoeld om te verbeelden welke ingrepen we kunnen treffen (om te inspireren) en om in hoofdlijnen te kunnen calculeren wat de kosten van de ingrepen zijn. Het zijn ideeën en schetsen, geen uitgewerkte ontwerpen. Op een later moment worden de deelprojecten binnen deze richtinggevende inhoudelijke en financiële kaders daadwerkelijk ontworpen uitgewerkt, natuurlijk ook met de bijhorende communicatie, participatie en samenwerkingen.

Voor de ‘openbare ruimte-projecten’ benadrukken we in algemene zin dat een opgave nooit alleen om openbare ruimte gaat. Ingrepen zijn bedoeld om het centrum (functioneel) te versterken. We willen daarom voordat een locatie concreet uitgewerkt wordt, in gesprek gaan met eigenaren en gebruikers om te onderzoeken of omliggende gebouwen functioneel of kwalitatief te versterken zijn. Denk daarbij bijvoorbeeld aan het openen van dichte of dichtgeplakte gevels of aan het verbouwen of vernieuwen van bestaand vastgoed (toevoegen woningbouw, verduurzaming, etc.). De uitwerking van de openbare ruimte kan daar vervolgens op aangepast worden.

Impressie van de Kerkstraat als een aantrekkelijke en groene entree voor het Raadhuisplein! Afbeelding 66: Visualisatie Kerkstraat

Afbeelding 67: Een groenere Kerkstraat

096

097

7.2 Pleinen en plekken Om de pleinen en plekken in Drachten weer volop • Optimaliseren van loopstromen over het plein/plek en te benutten, is het belangrijk dat deze als integrale het maken van aantrekkelijke routes voor fietsers en ontwerpopgaves worden benaderd. We zetten in op een voetgangers. grote diversiteit aan pleinen en plekken. Dit betekent dat er • Opwaarderen van de architectonische kwaliteit van in elke ontwerpopgave de uitdaging ligt om de karakteristieke aangrenzende gebouwen en het verbeteren van kwaliteiten van de plek te versterken. Toch gelden er zichtrelaties op waardevolle bebouwing. algemene ambities die in elk geval gerealiseerd moeten worden. Het gaat hierbij om de volgende ingrepen: Om uiting te geven aan deze ambities zijn er voor het Museumplein (zie afbeelding 68), het Laweiplein en het • Vergroenen van de openbare ruimte. carillon spelregels gemaakt die als uitgangspunten kunnen • Verhogen van de verblijfskwaliteit en kansen bieden worden gezien voor een toekomstig ontwerp. voor ontmoeting. • Optimaliseren van interactie tussen plein/plek en aangrenzende voorzieningen door middel van goed ontworpen uitstal- en terraszones.

Legenda

Doorgaande fietsroute Verblijfsruimte/terraszone Indicatie groen Bestaande bomen Nieuwe bomen Entrees

Afbeelding 68: Museumplein

Impressie van het Museumplein als cultureel verblijfsplein.

098

099

7.3 Straten We gaan in het centrum de circuitvorming voor voetgangers verbeteren en de routes naar de aangrenzende parken aantrekkelijk en herkenbaar maken. Voor de aanloopstraten betekent dit dat we de nieuwe rode klinker op termijn overal gaan inzetten tot aan de Ketting (Torenstraat en Drift). Ook gaan we de profielen substantieel vergroenen, met zowel bomen als groen op maaiveld. Daarnaast passen we een aantal straatprofielen aan, door ruimte voor gemotoriseerd vervoer tot een minimum te beperken en meer ruimte voor verblijf, voetgangers en fietsers in te ruimen. Dit betekent ook dat we in deze straten het parkeren waar mogelijk gaan afbouwen en dit clusteren op de aangewezen parkeergebieden. Een voorbeeld hiervan is te zien in het profiel voor de Oosterstraat in afbeeldig 69.

7.4 Stegen Aan de westzijde van het centrum passen we waar nodig straatprofielen aan om de nieuwe westelijke fietsverbinding tot stand te brengen.

Waar mogelijk voegen we structurele verbeteringen toe door het verbreden van de steeg, het verbeteren van sleetse gevels en het openen van gevels door middel van gevelsubsidie of de mogelijkheid voor het vergroten van het volume met extra bouwlagen in ruil voor gevelverbetering. Waar het kan passen we vergroening van stegen toe door plantvakken en klimplanten, al dan niet overhangend in combinatie met aantrekkelijke, hangende verlichtingsarmaturen. Als bovengenoemde opties (nog) niet mogelijk zijn kunnen de steeg aantrekkelijk maken door kunst. Denk hierbij aan muurschilderingen of lichtkunstwerken (zie voorbeelden).

Afbeelding 70: Vergroening

Afbeelding 71: Sport en spel

Afbeelding 69: Oosterstraat

Afbeelding 72: Kunst en verlichting

0100

0101

7.5 Groen en verblijf Groen is één van de identiteitsdragers van Drachten. Het centrum weerspiegelt dit kenmerk echter niet. Om ervoor te zorgen dat het centrum van een stenige binnenwereld naar een groene aantrekkelijke omgeving verandert hebben we de volgende uitgangspunten opgenomen: •

•

•

•

Vergroenen centrum door verwijderen van verharding om hittestress tegen te gaan en water vertraagd af te voeren. Aantrekkelijke recreatieve routes die parken meer onderdeel maken van het centrum, waardoor de bestaande kwaliteiten beter benut kunnen worden. Bomen krijgen volop de ruimte. Er wordt ingezet op een grote diversiteit aan boomsoorten. De kwaliteit en grootte van de bomen is bovengeschikt aan de kwantiteit. Naast volwaardige bomen zorgen we ook voor meer groen op ooghoogte in stegen, straten en pleinen, groen op maaiveld, verhoogde plantvakken en groene gevels.

Verblijf We zetten in op meer verblijfskwaliteit in het centrum van Drachten en daardoor ook meer sociale interactie. Dit doen

we door het vergroenen van straten en pleinen, maar ook door het toevoegen van zitmogelijkheden en meer plekken om te spelen en te bewegen voor kinderen en volwassenen. We zorgen voor een ruime hoeveelheid aantrekkelijke en eenduidige zitelementen door het hele centrum van Drachten, op zowel pleinen als in belangrijke straten zoals de Noorder- en Zuiderbuurt. Hiermee borduren we voort op al reeds uitgevoerde succesvolle projecten, zoals het vernieuwde Van Knobeldorffsplein. Belangrijk hierbij is een integrale benadering waarbij zitelementen niet op zichzelf staan maar onderdeel zijn van bijvoorbeeld verhoogde plantvakken. Dit geldt ook voor ander straatmeubilair zoals afvalbakken, bewegwijzering en verlichting. Hierdoor gaan we de verrommeling van het centrum tegen. Overbodig straatmeubilair wordt gesaneerd. Samen met ondernemers en vastgoedeigenaren zetten we een actieplan op voor regulering van zowel gevelreclame en bebording, als uitstallingen en terrassen. Een en ander leggen we vervolgens vast in een te actualiseren reclame- en terrassen/uitstallingenbeleid in het centrumgebied.

Legenda

Impressie van de Noorderbuurt als een aantrekkelijk en groen verblijfsgebied! Afbeelding 73: Visuele weergave van noorderbuurt door DZH

Afbeelding 74: Opgave bomen

0102

0103

7.6 Klimaatadaptatie

7.7 Materialisering

Toevoegen meer bomen met een grote kroon Om in het centrum de gevoelstemperatuur in de hetere zomermaanden substantieel te verlagen zetten we in op meer bomen met een grote kroon en daardoor veel schaduwwerking. Deze bomen hebben voldoende groeiruimte en water nodig. Dit betekent aanpassingen in de ondergrond en ruime boomspiegels. De grote boomkronen hebben als bijkomend voordeel dat ze regenwater vertraagd afvoeren doordat er een substantiële hoeveelheid regen op de bladeren terecht komt en pas later vertraagd op de ondergrond.

Om verdere verrommeling te voorkomen en het hergebruik van materialen te bevorderen stellen we de volgende uitgangspunten voor: •

Uitbreiden van rode klinker naar alle profielen in het centrumgebied en uitfasering van de Engelse steen.

•

Inzetten op 1 type klinker van gevel tot gevel en bij voorkeur aanduiden van zones met verschillende klinkerverbanden in plaats van dure grijze natuursteen.

Vervangen verharding voor ruimte plantvakken en groenstroken Naast grote bomen zetten we ook in op ruime plantvakken en groenstroken ter vervanging van de overmaat aan verharding in het centrum. Deze plantvakken en stroken zorgen ervoor dat er bij buien minder water op het riool afgevoerd wordt. Door de ruime afmetingen kunnen ze ook bij droogte zichzelf langer in stand houden zonder kostbare periodieke bewatering.

Legenda

Afbeelding 77: Visiekaart materiaal, met de gebakken rode linker als herkenbaar tapijt door het hele centrum Afbeelding 75: Groterstraat, Nijverdal

Afbeelding 76: centrum Hengelo - Okra

0104

0105

7.8 Relatie met de ondergrond Werkzaamheden combineren

Werkzaamheden in tijd

In dit plan van het centrum doen we voorstellen om straten, pleinen en stegen opnieuw in te richten, te verfraaien met meer groen en zitgelegenheden. Het centrum moet daarmee meer aantrekkelijk worden met meer aandacht voor vergroening en klimaat.

We stellen een plan op waaruit duidelijk wordt hoe de komende jaren de vervanging van het riool aangepakt kan worden. Daarbij kijken we naar mogelijkheden om de werkzaamheden te faseren, afhankelijk van de ligging in het centrum (o.a. volgorde in tijd en locatie). De vervangingsopgave voor de riolering zal invloed hebben op de gewenste fasering voor het opwaarderen van de openbare ruimte. We nemen (vooralsnog) als uitgangspunt dat deelprojecten waarin ook het riool aangepakt gaat worden eerst gekoppeld worden aan het nieuwe rioleringsplan voor het centrum. Deze aanpak geeft ook tijd om deze opgave – die veel impact zal hebben op het centrum – goed voor te bereiden en af te stemmen met eigenaren, ondernemers en bewoners.

In de uitwerking van alle voorstellen is beoordeeld of we tegelijkertijd het riool moeten vervangen voor een gescheiden stelsel (grijs en hemelwater apart). De kosten voor het vervangen van het huidige riool waarvan de levensduur is verstreken worden meegenomen in de rioolvervanging in het gemeentelijk rioleringsplan (GRP). Daarnaast wordt geadviseerd om gelijk ook de nog aanwezige “engelse stenen” te vervangen door gebakken straatstenen, net zoals op het raadhuisplein of langs de Drachtstervaart. Overlast in het centrum wegens werkzaamheden kan worden beperkt door “werk met werk” te maken. Wanneer er in herinrichtingen nieuwe bestratingselementen, rioolwerkzaamheden en wellicht ander kabel- en leidingenwerk worden opgenomen wordt voorkomen dat straten en pleinen in de komende jaren meer dan éénmaal moeten worden opengehaald. Een groot bijkomend voordeel is dat uitvoeringskosten ook lager zijn. Per uitwerking is aangegeven of de bestrating en riool wel of niet vervangen moeten worden en wat de kosten voor die rioolvervanging globaal zijn. Er zijn namelijk wel een paar complexe rioolsituaties in het centrum die te zijner tijd nader berekend en uitgewerkt moeten worden.

Impressie van Moleneind met Quick win aan zuidzijde

0106

0107

Instrumentarium stimuleren initiatieven derden

Afbeelding 78: Ideën festival Raadhuisplein

8

0108

0109

8 Instrumentarium stimuleren initiatieven derden Alle acties uit de Centrumvisie hebben als doel het centrum van Drachten sterker te maken. Met een groot pakket aan acties gaan we het ondernemerschap bevorderen en initiatieven van derden begeleiden en stimuleren. Het doel is de ontwikkelingen die in het kader van de Centrumvisie gewenst zijn werkelijkheid te laten worden. Met een gebiedsgerichte aanpak krijgen we per deelgebied scherp hoe de verschillende thema’s uit de Centrumvisie op een specifieke plek een plaats krijgen. Dit hebben we in Deel 2 van dit Gebiedsprogramma verder uitgewerkt. In dit hoofdstuk omschrijven we het instrumentarium die we in al deze deelgebieden gaan inzetten om initiatieven van derden daadwerkelijk te stimuleren. We helpen hen als gemeente door onder andere denk- en mankracht in te zetten, met subsidies veranderingen te stimuleren en door zelf te investeren in bijvoorbeeld de openbare ruimte.

8.1 Procesmanagement Maatregel 1 De gemeente inspireert en geeft het goede voorbeeld Dit Gebiedsprogramma inspireert en daagt uit. Dat doen we door te laten zien hoe we de ambities uit de Centrumvisie daadwerkelijk handen en voeten geven, door het initiatief te nemen in de ontwikkellocaties en door te laten zien dat wij in ons centrum willen investeren, bijvoorbeeld in de openbare ruimte. In hoofdstuk 1.6 schetsen we hoe we willen komen tot een integrale, zorgvuldige en duurzaam verantwoorde aanpak. Met een gebiedsgerichte aanpak voorkomen we dat we te gefragmenteerd aan het centrum sleutelen. Met een open planproces en door samen te werken willen we gedeeld eigenaarschap bereiken en er samen de schouders onder zetten. We vergroten kansen voor verandering door inspirerende ontwikkelmogelijkheden te laten zien. Maatregel 2 De gemeente bereidt zich voor om snel te kunnen acteren bij initiatieven

Impressie van westwand Raadhuisplein als inspiratie voor mogelijke gevelverbetering

De markt (bijvoorbeeld woningmarkt en winkelmarkt) verandert snel. Dit betekent dat ook de haalbaarheid van vastgoedontwikkeling snel kan veranderen. Als er zich de komende jaren kansen in de markt voordoen, willen wij snel kunnen handelen. Dit betekent dat we een duidelijk beeld willen hebben en uitdragen welke ontwikkelingen in het centrum gewenst en mogelijk zijn en welke niet. Met het verruimen van functionele en bouwmogelijkheden geven wij de (financiële) kansrijkheid van herstructurering van bestaand vastgoed een belangrijke impuls. De ervaringen van de afgelopen jaren laten namelijk zien dat zelfs in ‘goede’ tijden nieuwe vastgoedontwikkelingen in het centrum niet van de grond gekomen zijn. Het planologische kader voor het centrum is nu opgenomen in verschillende bestemmingsplannen. Het grootste deel van het centrum staat in het Bestemmingsplan Centrum Drachten uit 2011. Daarin hebben de meeste percelen veel flexibiliteit in gebruik. De plek van gebouwen en de hoogte

van gebouwen is wel preciezer gedefinieerd. Zo hebben de meeste percelen een bouwhoogte van maximaal 9 meter en is op sommige plekken een hoogte van 12-15 meter toegestaan. Initiatieven met ruimere bouwmogelijkheden vragen dus om een aanpassing van het planologische kader. We ontwikkelen een strategie waarmee we gewenste ontwikkelingen planologisch kunnen ondersteunen. Maatregel 3 Begeleiding van initiatieven derden Initiatieven van derden komen op dit moment op verschillende manieren bij de gemeente binnen. Met de inwerkingtreding van de Omgevingswet per 1 januari 2024 wordt wel getracht hier meer sturing aan te geven. Hiervoor is het Omgevingsloket ingesteld en kan een particulier via een te doorlopen (vergunningen)checklist bepalen wat voor hem of haar de meest geëigende route is. Het blijft voor de ontwikkeling van het centrumgebied van Drachten lastig om het overzicht van initiatieven te hebben en te en dus ook de status er van bij te houden. Momenteel wordt een en ander getracht binnen het samenspel van de vergunningverleners en de beleidsmedewerker ruimtelijke ordening. Daarom wordt sterk gepleit voor het installeren van een casemanager centrum Drachten, die alle planvoornemens en de status er van bijhoudt tot en met de feitelijke realisatie.

Hiermee willen we bereiken dat er meer met de initiatiefnemer meegedacht wordt, energie in het plan blijft zitten om daarmee uiteindelijk de kans op een daadwerkelijke realisatie van initiatieven te vergroten.

0110

Maatregel 4 Centrummanagement detailhandel Wanneer er bij ons via de accountmanager Economische Zaken of centrummanager aanvragen van ondernemers binnenkomen om zich in Drachten te vestigen, kijken we gezamenlijk naar een gepaste locatie en brengen we hen in contact met de makelaar. Wanneer er niet meteen een geschikte locatie is, noteren we de contactgegevens en wensen van de ondernemer voor het geval er in de toekomst alsnog een geschikte locatie is. Maatregel 5 Functiemanagement bij leegstand Om leegstand in zicht te krijgen en de mogelijkheden in de gaten te houden voor een functiewijziging stellen we het volgende proces voor: Registratie van leegstand Regelmatig is er een ronde door het centrum om nieuwgekomen leegstand waar te nemen. Daarnaast houden we de websites van de bedrijfsmakelaars in de gaten voor panden die binnenkort leeg komen te staan. In een overzicht noteren we o.a. de waargenomen leegstanddatum, locatie, winkeloppervlakte, betrokken makelaar en eventuele bijzonderheden aan het pand (horeca bestemming). 6 maanden leegstand actie De lijst met leegstaande panden raadplegen we regelmatig om in de gaten te houden hoe lang een pand al leeg staat. Uiteraard wordt de lijst met initiatiefnemers geraadpleegd om te kijken of er een geschikt pand voor een initiatiefnemer is.

Over het algemeen wordt dankzij marktwerking een pand binnen 1-6 maanden na leegstand alweer verhuurd/verkocht. Vanwege opzegtermijn of bouwwerkzaamheden kan het wat langer duren. Wanneer een pand 6 maanden leegstaat nemen we met de makelaar/eigenaar contact op om meer te horen over de getoonde interesse tot nu toe en beredenering waarom men afzag van huur/verkoop. Daarnaast gaat het centrummanagement in gesprek met de eigenaar om de mogelijkheden te verkennen voor tijdelijke invulling. Met contacten bij het onderwijs, cultuur en maatschappelijke instellingen kijken we naar een gepaste invulling.

0111

12 maanden leegstand-actie De accountmanager houdt bij welke leegstand er al langer dan 1 jaar is. Bij leegstand langer dan 1 jaar kijken we naar de Centrumvisie en de Detailhandelsvisie of de huidige bestemming nog wel past of aangepast dient te worden. Wanneer een pand na 12 maanden nog niet is verhuurd/ verkocht wordt het pand ingebracht bij het Kernteam Centrum om te kijken naar een mogelijke functiewijziging. Pas als allerlaatste maatregel zetten we in op een functiewijziging van een plint (begane grond) naar wonen. Als er eenmaal een woonfunctie zit, leert de praktijk dat deze niet meer wijzigt naar een andere functie. Wanneer het past in de plannen van de Centrumvisie nemen we contact op met de makelaar/eigenaar om de mogelijkheid voor functiewijziging te bespreken. Het pand kan dan aangepast worden naar de nieuwe bestemming waardoor het sneller verhuurd/verkocht zal worden en leegstand gereduceerd wordt. Maatregel 6 Procesmanagement We onderzoeken op welke manier we een verplaatsingscoach kunnen inzetten. Een verplaatsingscoach heeft tot doel om de kleine winkeliers te verplaatsen naar het kernwinkelgebied. Gezien de ambitie om tot een compacter centrumgebied te komen is het nodig dat functies buiten dit compacte gebied mogelijk de overstap kunnen maken.