Bijlage 1a Begroting 2023-2026

22

Bedrag € 60.000 € 450.000 € 160.000

2.3

Erbij horen

Onze ambitie: iedereen in Smallingerland is uniek, mag er zijn en hoort erbij. Inwoners zijn betrokken bij elkaar en staan voor elkaar klaar. Voor gezelligheid, maar ook voor een luisterend oor of voor het bieden van hulp als het minder goed gaat. Inwoners voelen zich verantwoordelijk voor zichzelf en voelen zich verbonden aan anderen om zich heen. Wat willen we bereiken? Samen leven We vinden het belangrijk dat in onze wijken en dorpen een sterke sociale verbondenheid aanwezig is. We zetten de komende jaren dan ook in op het vergroten van de betrokkenheid bij de eigen wijk/het eigen dorp en het vergroten van mogelijkheden om elkaar te ontmoeten en te recreëren. Dit is opgave 3 (Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen) van de Omgevingsvisie. Vanuit de Omgevingsvisie en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan deze opgave. Daarnaast blijven we de onderlinge ondersteuning van onze inwoners stimuleren en ondersteunen we hen hierbij zo goed mogelijk. Inclusie We vinden het belangrijk dat iedereen zich in Smallingerland zich geaccepteerd voelt en het gevoel heeft onderdeel te zijn van de eigen wijk of dorp. We zetten de komende jaren daarom nog meer in op het vergroten van de acceptatie van specifieke doelgroepen en het wegnemen van ervaren belemmeringen om mee te doen in onze samenleving. Om dit te bereiken maken we een koppeling met de Omgevingsvisie.

Vanuit de Omgevingsvisie en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan een inclusieve samenleving. De komende jaren geven we dan ook verdere invulling aan Smallingerland als Regenbooggemeente. Wat gaan we daar voor doen? - De pilot buurtgezinnen wordt gecontinueerd. Gezinnen die steun kunnen gebruiken bij het opvoeden, worden gekoppeld aan een warm en stabiel gezin in de buurt. - De (ontsluiting van) ontmoetingsfunctie en het vrijetijdsaanbod willen we sterker neerzetten en voor iedereen toegankelijk maken. Een upgrade van een aantal wijkcentra is daarvoor noodzakelijk. - De volgende fase van de Sociale Koers is opgestart om te komen tot een Uitvoeringsprogramma. Hiervoor is het noodzakelijk een gedegen onderzoek te doen naar (de effectiviteit van) preventieve activiteiten binnen het sociaal domein. Zo wordt een overzicht verkregen welke activiteiten bijdragen aan de ambities en maatschappelijke resultaten. Het uiteindelijke doel is om het effect van preventieve activiteiten zo optimaal mogelijk te maken. - Opgenomen in het Coalitieprogramma en uitgangspunt in het Koersplan Sociale Koers, is het belang van de vrijwilligersorganisaties en lokale inwonersinitiatieven.

Door de komende jaren te investeren wordt de onderlinge samenwerking verstevigd, verkrijgt men inzicht in effect(iviteit) van het (eigen) aanbod, kunnen zij dit op elkaar afstemmen en beter bereikbaar en kenbaar maken bij inwoners en professionals werkzaam in het sociaal domein. - Als gevolg van de Covid pandemie is digitaal sterk ingezet op MOSwegwijzers, voor het leggen van contact, direct antwoord geven op de vraag en waar nodig ondersteuning in te zetten (opvolging/individuele trajecten), en goed door te verwijzen. Gekoppeld hieraan zijn steeds meer taken bij MOS belegd maar zonder bijbehorende financiering. Speerpunten zijn het doorontwikkelen van Welzijn op recept, bestendigen energiecoach, en het op/afschalen met Carins (normaliseren en versterken eigen netwerk) en bestendigen succesvolle inloop (voorheen GGZ inloop). - Het sportakkoord is een landelijk initiatief. Lokaal is het sport- en beweegakkoord gesloten met een aantal doelen die goed aansluiten bij het gemeentelijke sportbeleid en de sociale koers. Er is een netwerk gevormd vanuit sport, onderwijs, welzijn en zorg. Het budget wordt ingezet voor initiatieven vanuit het veld. De landelijke financiering loopt tot en met 2022. In het coalitieakkoord is de ambitie uitgesproken om verder te gaan met sport- en preventieakkoorden.

Om te borgen dat onze lokale kerngroep verder kan, is vanaf 2023 €30.000,- in de begroting opgenomen. - Uitvoering geven aan de Lokale inclusieagenda 2021; - Een nieuwe skatevoorziening bouwen (renovatie en uitbreiding) in het Slingepark. De aanbesteding hiervoor loopt, realisering staat gepland voor eind 2023; - Uitvoering geven aan het sport- en beweegbeleid dat in 2022 vastgesteld is. Realisatie van de afspraken tussen gemeente en Sportbedrijf spelen hier een belangrijke rol in. - Deelname aan de, door het Rijk aangekondigde, bundeling van middelen richting gemeenten ten behoeve van het bevorderen van de gezondheid, sport- en beweegstimulering, cultuurparticipatie en het versterken van de sociale basis. 23

-

-

-

-

Het bouwen van de nieuwe sporthal De Drait, volgens het projectplan ‘Nieuwbouw sporthal De Drait’. Start voorbereidingen voor de bouw van het nieuwe zwembad, verder uitgewerkt in het programma Fysiek. Vervanging van een natuurgrasveld voor een kunstgrasveld bij VV Drachtsterboys. Uitvoeren van de cultuurvisie 'Cultuur is (g)een eiland'. In deze nota staat aandacht voor de dynamiek tussen cultuur en andere beleidsterreinen centraal. Hiermee kunnen we de meerwaarde van cultuur (in combinatie met de intrinsieke waarde) nog meer in verbinding met het fysiek, economisch én het sociaal domein gaan benutten voor onze inwoners, voor bezoekers, bedrijven en organisaties. Het renoveren en uitbreiden op de huidige locatie van museum Drachten. De nieuwbouw voor basisschool GBS de Parel in Drachten inclusief gymzaal en kinderopvang opgeleverd. De nieuwbouw voor het Speciaal (Basis) Onderwijs aanbesteed en start de bouw. De planvoorbereiding voor het MFC in de wijk de Trisken gestart. Er wordt een multifunctioneel centrum gerealiseerd voor 2 scholen, een gymzaal, een wijkcentrum en kinderopvang. De planvoorbereiding voor het MFC in de wijk de Swetten gestart. Er wordt een multifunctioneel centrum gerealiseerd voor 2 scholen, een gymzaal, een wijkcentrum en kinderopvang het Definitief Ontwerp voor de nieuwbouw St. Lukas opgesteld.

Opstellen van een ‘Integraal Huisvestingsplan’ en de nieuwe ‘Verordening Voorzieningen onderwijshuisvesting’. Aanpak laaggeletterdheid: Uitvoeren van aan de vastgestelde vervolgaanpak 'Beheersen van Basisvaardigheden' 2023-2024. Voor de uitvoering hiervan is ook in deze periode de inzet van de aanjager cruciaal. Er wordt daarom een bedrag van € 55.000 voor de aanjager laaggeletterdheid opgenomen in de jaarschijven 2023 en 2024. In het coalitieakkoord is aangegeven dat er wordt onderzocht hoe en in welke vorm Simmerdeis in stand kan blijven, waarbij ook gekeken wordt naar onze rol en de wijze van financiering. Voor 2023 en 2024 is de financiering voor het festival opgenomen in de begroting. Indexeren van gesubsidieerde instellingen is geen vanzelfsprekendheid. De subsidiepartijen zijn in de periode 2020-2023, als gevolg van een bezuinigingsopgave, niet gecompenseerd voor prijsstijgingen. De voorwaarden voor indexatie vanaf 2024 worden begin 2023 uitgewerkt. We zien door de hoge inflatie op dit moment dat instellingen ongewenste keuzes moeten maken in de uitvoering van de aan hun verstrekte maatschappelijke opdracht. Om het effect van de hoge prijsstijgingen te dempen wordt in 2023 € 400.000 eenmalig beschikbaar gesteld voor compensatie van gesubsidieerde partijen, waarbij aandacht is voor de specifieke (financiële) situatie per partij.

Wat gaat het opleveren? - Een inclusieve samenleving waar iedereen mee doet. Een samenleving zonder drempels, letterlijk en figuurlijk. - Versterken sociaal netwerk van inwoners - Diverse doelgroepen meer mogelijkheden voor ontmoeting en recreatie bieden, waaronder jongeren. - Gezondere inwoners, minder afname van zorg en meer sociale cohesie. - Het stimuleren van een leven lang met plezier sporten en bewegen - Een sporthal voor sport, bewegen en onderwijs. - Meer ondersteuning voor jongeren, minder overlast door jongeren. - Meer inwoners doen mee aan activiteiten of zetten zich in voor hun dorp, buurt of straat en voelen zich daardoor meer verbonden. - De culturele sector krijgt weer een stevige basis om zich na corona weer te ontwikkelen in de lijn van de nieuwe Cultuurnota. - Meer mensen doen actief en passief mee aan cultuur. Wat mag het kosten? Onderwerp Voortzetten buurtgezinnen (structureel) Uitbreiding schoolcontactpersonen (structureel) Onderzoek preventie (incidenteel) Sport- en beweegakkoord (structureel) Verstevigen vrijwilligersnetwerk (incidenteel) Aanpak laaggeleterdheid (incidenteel) Generieke compensatie gesubsidieerde instellingen (incidenteel)

24

Bedrag € 80.000 € 450.000 € 150.000 € 30.000 € 75.000 € 55.000 € 400.000

2.4

Goed voelen

Onze ambitie: inwoners zitten 'goed in hun vel' en voelen zich vitaal. Fysiek en mentaal. Ze zijn mobiel en fysieke beperkingen vormen geen belemmering om mee te kunnen doen. Inwoners ervaren regie over hun eigen leven. Wat willen we bereiken? Veilige en gezonde leefomgeving We vinden het belangrijk dat we onze inwoners een veilige en gezonde leefomgeving kunnen bieden. We zetten daarom in het op het creëren van een leef- omgeving die aan de criteria van de RIVM voldoet. Een belangrijk criterium is dat de omgeving uitnodigt tot gezond gedrag. Dit is opgave 3 (Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen) van de Omgevingsvisie. Vanuit de Omgevingsvisie en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan deze opgave. Daarnaast zetten we in op het vergroten van het veiligheidsgevoel van onze inwoners in wijken waar dat onvoldoende aanwezig is. Ook zetten we in op een daling van het aantal gebieden met een laag sociaal economische status. Gezonde leefstijl We vinden het belangrijk dat onze inwoners zo lang mogelijk in goede mentale en fysieke gezondheid kunnen meedoen in onze samenleving. Omdat ‘voorkomen beter dan genezen’ is, kiezen we voor een preventieve aanpak gericht op het bevorderen van een gezonde leefstijl voor alle inwoners van Smallingerland in het algemeen en inwoners met een gezondheidsachterstand in het bijzonder.

Wij vinden grote gezondheidsverschillen onacceptabel en zetten daarom in op het verkleinen hiervan. Deze beleidsthema's hebben een sterke verbinding met de begrotingsprogramma's Fysiek Domein en Dienstverlening. Daarom vindt u activiteiten en resultaten die toegelicht moeten worden voor 2023 voor een deel bij die twee begrotingsprogramma's. Wat gaan we daar voor doen? - Uitvoering geven aan de ambities in het coalitieprogramma door het betrekken van sport en cultuur bij preventie. Hieraan wordt onder andere uitvoering gegeven door het inzetten van het programma Opgroeien in een Kansrijke Omgeving (OKO), het bestendigen van de inzet van de maatschappelijke buurtsportcoach en het inzetten van leefstijlinterventies voor kwetsbare groepen. - Het voortzetten van bestaande inzet op het gebied van preventie, conform hetgeen is opgenomen in het coalitieprogramma. Hieronder vallen bijvoorbeeld • Het structureel borgen van het programma 'Kansrijke start'. Een kansrijke start is gericht op de eerste 1.000 dagen van een kind. Dit is een cruciale periode voor de ontwikkeling van een kind. De inzet die hier wordt gepleegd betaalt zich later terug. • Het structureel inzetten van de aanpak Home-Start structureel. Home-Start werkt met een wetenschappelijk bewezen, effectief programma voor gezinnen met kinderen tot en met 12 jaar.

Home-Start biedt ondersteuning aan gezinnen en werkt, indien nodig, samen met hulpverlening en Carins. Op deze manier wordt voorkomen dat alledaagse opvoedvragen in gezinnen leiden tot ernstige problemen. -

-

25

Bestendigen aanpak overgewicht: met de GIDS-middelen is een stevige basis voor de aanpak overgewicht gelegd. Omdat de rijksmiddelen hiervoor 2023 is in het Collegeprogramma opgenomen dat deze inzet rondom preventie voortgezet dient te worden. Hiervoor worden coördinatie van het Samen gezond spreekuur en JOGG, de inzet van de functie van centrale zorgverlener en de uitvoering van de interventies LEFF (voor kinderen en hun ouders) en weerbaarheid van LaForsa ingezet. De afgelopen jaren is er met de GIDS-middelen in het kader van sociale activering en maatschappelijke participatie geïnvesteerd in leefstijl- c.q. beweegprogramma's voor kwetsbare doelgroepen. Concreet gaat het om de interventies Life Goals en Cognitieve fitness. Daarnaast is er met het programma Team Fit samen met sportverenigingen gewerkt aan gezonde verenigingen met een omgeving uitnodigt tot gezond eet- en drinkgedrag.

Wat gaat het opleveren? - Een lager percentage inwoners met een lage sociaaleconomische status. - Gezonde en weerbare jeugd - Gezonde leefstijl jeugd en volwassenen en daardoor meer gezonde levensjaren Wat mag het kosten? Onderwerp Voortzetten bestaande inzet preventie (structureel) Betrekken sport en cultuur bij preventie (incidenteel) Verplichte beleidsindicatoren Indicator Voortijdige schoolverlaters totaal (VO + MBO) in %: Het percentage van het totaal aantal leerlingen (12 - 23 jaar) dat voortijdig, dat wil zeggen zonder startkwalificatie, het onderwijs verlaat.

Bedrag € 370.000 € 200.000

Periode

2021

2,1

Bron DUO (Dienst Uitvoering Onderwijs)

NL: 1,9

Absoluut verzuim per 1.000 leerlingen: Het aantal leerplichtigen dat niet staat ingeschreven op een school, per 1.000 leerlingen. Relatief verzuim per 1.000 leerlingen:

Waarde

1,1 2021

DUO/ Ingrado NL: 2,5 24

Het aantal leerplichtigen dat wel staat ingeschreven op een school, maar ongeoorloofd afwezig is, per 1.000 leerlingen. Niet-wekelijkse sporters in %:

2019 NL: 19 2020

Percentage niet-wekelijks sporters. Netto arbeidsparticipatie in %: Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

2021

54,5 NL: 49,3 70 NL: 70,4

Bijstandsuitkeringen per 10.000 inwoners: Het aantal personen met een bijstandsuitkering, per 10.000 inwoners Lopende re-integratie voorzieningen per 10.000 inwoners 15-64 jaar:

DUO/ Ingrado

498,9 2021 NL: 431,2 210,4 2020

Het aantal re-integratie-voorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar WMO-cliënten met een maatwerk-arrangement per 10.000 inwoners: Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de WMO. kinderen in uitkeringsgezin in %: Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen.

Gezondheidsenquête CBS – Arbeidsdeelna me CBS – Participatiewet

CBS – Participatiewet

NL: 202 830 2021 NL: NB

2020

7 NL: 6

CBS – Monitor Sociaal domein WMO

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

werkloze jongeren in %: Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERK bedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer.

2020

4

NL: 2 Jongeren met jeugdhulp in %:

26

2021

14,8

Verwey Jonker Instituut – Kinderen in Tel

Indicator

Periode

Waarde

Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Jongeren met jeugdreclassering in %: Het percentage van alle jongeren in de leeftijd van 12 tot 23 jaar.

NL: 12,9

0,7

2021

Bron CBS – Beleidsinformatie Jeugd CBS – Beleidsinformatie Jeugd

NL: 0,3 Jongeren met jeugdbescherming in %: Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Verbonden partijen Naam Recreatieschap voor het Friese Waterland Marrekrite Sociale Werkvoorziening Fryslân Caparis NV

2,1

2021

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

NL: 1,2

Wat doet deze organisatie? Beheer en onderhoud van aanlegvoorzieningen in het buitengebied Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet sociale werkvoorziening en opdrachtgever voor Caparis NV. Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening.

Inkoop, contractmanagement en verwerking van diverse (wettelijke) taken Sociaal Domein Fryslân op de terreinen Participatie, Wmo en Jeugd, voor alle gemeenten in (SDF) Fryslân uit te voeren. Opgericht in 2015. Carins

Ondersteunen van de inwoners van Smallingerland op basis van de Wmo en de jeugdwet. Opgericht per 1-1-2019

Veiligheidsregio Fryslân Regionaal organiseren van gezondheidszorg. (GGD) Saldo baten en lasten programma Sociaal domein Bedragen x € 1.000 (-=nadeel) Omschrijving

Begroting 2022

Begroting 2023

Baten

30.664

29.283

Lasten

-131.484

-126.040

Saldo voor reservemutaties

-100.820

-96.757

Onttrekkingen aan reserves

3.843

1.736

Toevoegingen aan reserves

-

-

-96.977

-95.021

Netto resultaat

27

3 Programma Fysiek Domein Algemene toelichting op het programma Omgevingsvisie De omgevingsvisie is in maart 2022 door de raad vastgesteld. Het is een overkoepelende visie op de fysieke leefomgeving van Smallingerland. De visie is opgesteld vanuit brede maatschappelijke vraagstukken op het gebied van economie, wonen, duurzaamheid, voorzieningen, mobiliteit, landschap, gezondheid en inclusiviteit. De omgevingsvisie is het kompas voor de gemeentelijke inzet van de komende jaren. En belangrijk voor de afweging van plannen vanuit de samenleving. Met de omgevingsvisie streven we naar een gezonde, veilige, aantrekkelijke en economisch vitale gemeente. Stip op de horizon is dat Smallingerland in 2040 een gemeente is waar inwoners gezond kunnen leven en zich veilig kunnen voelen. Dat Smallingerland een aantrekkelijke gemeente is waar voldoende werk is voor iedereen. Om dit te bereiken sturen we binnen het Fysiek Domein, met het programma Omgeving, op integrale en doelgerichte samenhang van verschillende projecten, visies en activiteiten. Uitgangspunt hierbij zijn de opgaven, met visies en doelen, uit de omgevingsvisie. De programmabegroting Fysiek Domein is daarom ingedeeld op basis van de vier opgaven, de verbindende opgave van bereikbaarheid en het leidende principe van duurzaamheid. De omgevingsvisie is een kerninstrument uit de Omgevingswet.

Omgevingswet Volgens de huidige planning treedt per 1 januari 2023 de nieuwe Omgevingswet in werking. Voor de implementatie van de Omgevingswet binnen de gemeente Smallingerland is een programmaorganisatie ingericht, een plan van aanpak vastgesteld en met de gemeenteraad de "LeidRAAD Omgevingswet" afgestemd. Hierin is de rol van de raad binnen het proces van de invoering van de Omgevingswet in Smallingerland beschreven. Er wordt uitgegaan van een sobere en doelmatige implementatie van de wet om te voldoen aan de minimale wettelijke eisen. Leidende principes In de omgevingsvisie zijn een aantal leidende principes beschreven. Die dienen als leidraad bij alle ontwikkelingen binnen het Fysiek Domein in onze gemeente. De leidende principes zijn: - Duurzaam Smallingerland Dit onderwerp werken we verder uit in paragraaf 3.6 van dit programma. - Inclusief Smallingerland Dit werken we uit in het programma Sociaal Domein. - Eigen identiteit Smallingerland In Smallingerland nemen we onze identiteit mee bij alle ontwikkelingen en bij het beheer van de leefomgeving. Het gaat bij die identiteit om kenmerken van het landschap, cultuurhistorische kenmerken en sociaal-culturele aspecten. Denk bijvoorbeeld aan landschapsstructuren, groen- en waterstructuren en historische bebouwing. Maar ook aan het feit dat er bij ons naar verhouding veel ruimte is om te leven.

Dit aspect is bijvoorbeeld ook verwerkt in de Sociale Koers. Opgaven Aan de hand van de algemene leidende principes zijn er in de omgevingsvisie de volgende opgaven vastgesteld: -

28

Versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied; Versterken van Drachten als stad voor innovatieve maakindustrie; Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen; Versterken van de kwaliteit van het buitengebied; Verbindende opgave van bereikbaarheid.

2.5

Versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied

Wat willen we bereiken? Drachten speelt op veel vlakken mee op het podium van het grootstedelijk netwerk in het Noorden. Dankzij krachtige regionale voorzieningen of bedrijvigheid. Op andere vlakken is de betekenis veel bescheidener. Dit kan wat ons betreft beter zodat er samenhang ontstaat en verschillende voorzieningen en bedrijvigheid elkaar versterken. Onze ambitie is dat Drachten zich binnen het stedelijk netwerk van Noord-Nederland meer als stad ontwikkeld. De woon- en werklocaties en voorzieningen in Smallingerland dragen bij aan de versterking van het regionale verzorgingsgebied en de positie in dit deel van het land. Wat gaan we daar voor doen? Gebiedsprogramma centrum Drachten In 2023 wordt de centrumvisie vertaald in een aantal gebiedsplannen en een set met maatregelen. Deze eerste fase is de programmafase en is bedoeld voor het concreter maken van het programma. Daarna worden keuzes voorgelegd aan de gemeenteraad. De kosten en werkzaamheden voor deels 2022 en 2023 zijn: 1. Aanvullende proceskosten voor het uitwerken van de visie in gebiedsplannen en concrete maatregelen waaronder het vertalen van de woonvisie naar woningbouwprogramma's voor deelgebieden, het stedenbouwkundig vertalen in ambitiedocumenten per deelproject en het financieel vertalen van het gebiedsprogramma centrum; 2. Het opstellen van een parkeer- en mobiliteitsvisie voor het centrum; 3.

Een derde deel van de kosten voor de pop-up store. Huur, inrichtings- en verbouwkosten; 4. Kosten voor maatregelen op korte termijn waaronder de tijdelijke inrichting van het Raadhuisplein vooruitlopend op een definitieve herinrichting. De (tijdelijke) invulling markeert de start voor de aanpassingen van het centrum. Het is in feite de "eerste schep" in de grond om de nieuwe start van de visie op het centrum te laten zien. De Welle Ondanks vertraging in het aanbestedingsproces door stijgende bouwkosten is de verwachting dat de start van de bouw in 2023 gaat plaatsvinden. De komst van het zwembad aan de Sportlaan heeft directe gevolgen voor de omgeving. Er zijn verschillende zaken die de komende jaren aangepakt gaan worden, het gaat hierbij om de volgende investeringen. Deze onderdelen zijn (inclusief de benodigde kapitaalslasten) eerder al benoemd in het overdrachtsdocument aan de raad onder de noemer "Flankerende projecten Sportlaan". -

Aanpassing kruising Eikesingel – Sportlaan Aanleg fietspad Sportlaan Aansluiting zwembad Sportlaan Rotonde Zuiderhogeweg

€ 645.000 € 550.000 € 100.000 € 1.750.000

Naast deze noodzakelijke projecten worden de ontwikkelingen ook aangegrepen om te verkennen welke kansen er zijn om meerwaarde te creëren voor alle gebruikers op de Sportlaan. De onderwerpen raken met name de inrichting van de openbare ruimte en hebben een verbindend karakter. De belangrijkste thema's zijn verkeer, sociale veiligheid, duurzaamheid, bewegen en groen. In 2023 wordt hiervoor een inrichtingsplan opgesteld. Deltaplan en Lelylijn In de Tweede Kamer is de motie van het CDA aangenomen voor een Deltaplan voor het Noorden. In dat plan worden de Lelylijn en de woningbouwopgaven samengebracht. Aan de vier provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Flevoland is gevraagd om dat op te pakken. Medio 2022 hebben de vier provincies besloten om een plan van aanpak te maken voor een NOVEX gebied Groningen/MIRT onderzoek Lelylijn / Deltaplan. De afkorting MIRT staat voor Meerjarenprogramma Infrastructuur, Ruimte en Transport. Dit is een integraal onderzoek naar: 1. De spoorprojecten uit het Deltaplan; 2. De mogelijkheden voor toevoeging woningbouw/verstedelijking langs deze infrastructuur; 3. De kansen die zich voordoen voor economische structuurversterking. 29

Met het plan van aanpak zal samen met het rijk een projectorganisatie worden ingesteld die de voorbereiding van de plannen uitwerkt en ook de basis is voor de besluitvorming bij de diverse overheden. Het plan van aanpak voor de verdere uitwerking van het Deltaplan zal door SNN en de provincie Flevoland worden opgepakt. Het doel is om de raad daarna te informeren. De acties/onderzoeken die in 2023 worden uitgevoerd, zijn: 1. Schetssessie om te komen voor de juiste tracés/varianten voor het MIRT onderzoek 2. Ontwikkelperspectief voor het Deltaplan: kansen voor economische structuurversterking 3. Ontwikkelpotentie economie en woningbouw/verstedelijking met en zonder Lelylijn 4. Betrouwbare kostenraming voor realisatie van de Lelylijn en de mogelijkheden van financiering 5. Opstellen afwegingskader 6. Draagvlak onderzoek Vliegveld Drachten In mei 2022 is het toekomstkader Vliegveld Drachten door de raad vastgesteld. Vanuit de gemeente is er nu een kwartiermaker actief om de haalbaarheid en uitvoerbaarheid van het toekomstkader vast te stellen. Dan gaat het over de kansen en mogelijkheden om de bestaande status van het vliegveld te behouden en het in kaart brengen van het economisch potentieel. Het doel is een plan voor een deugdelijke exploitatie van het vliegveld binnen de vastgestelde toekomstkaders voor het vliegveld Drachten.

Voor de zomervakantie van 2023 zal helder zijn hoe de exploitatie van Vliegveld Drachten vormgegeven kan worden, zodat aan de uitgangspunten van de raad wordt voldaan. Het vliegveld blijft open en er zullen uiteindelijk geen gemeentelijke middelen noodzakelijk zijn voor een deugdelijke exploitatie van het vliegveld. Gebiedsontwikkeling Hegewarren en vaarweg Drachten In april 2022 is de gebiedsontwikkeling voor de Hegewarren voorgelegd aan Provinciale Staten (PS), het Algemeen Bestuur van het Wetterskip (AB) en de raad. Zowel het AB als de raad hebben ingestemd met het voorstel. PS heeft op 20 april 2022 het voorstel ter kennisgeving aangenomen. PS wil op een aantal punten een bredere onderbouwing voorgelegd krijgen. Ook wil PS vooraf een besluit over de beroepsvaarweg van en naar Drachten nemen. Het college van GS heeft in april 2022 aangegeven om geen nieuwe vaarweg langs de Hegewarren te willen aanleggen. Provinciale Staten heeft op 21 september 2022 hetzelfde besloten. Verder nam PS op 21 september het besluit om de Hegewarren te ontpolderen. Het veenweidegebied wordt voor een groot deel onder water gezet. Nu de besluitvorming in Provinciale Staten is afgerond, wordt gestart met planfase deel 1. De scope van deel 1 beperkt zich tot de uitwerking van het alternatief “Open en Natuurlijk” over een periode van 2022 tot begin 2024. In deze fase zal er gewerkt worden aan: a.

Het nader uitwerken van het alternatief ”Open en Natuurlijk” tot voorlopig ontwerp b. Financiële en inhoudelijke optimalisatie van het ontwerp c. Het robuuster maken van de financiële haalbaarheid d. Het voorbereiden van de RO-procedures e. Het voortzetten van de grondaankoop f. Het concretiseren van het overgangsbeheer g. Het maken en uitvoeren van een strategisch communicatieplan Aanpalend beleid vanuit programma economie Vanuit de actieagenda economie ondernemen we verschillende activiteiten die direct bijdragen aan het verder uitbouwen van de centrumpositie van Drachten. Zo wordt vanuit de vastgestelde visie op werklocaties in 2023 onder andere verder gewerkt aan de uitbreiding van het aanbod bedrijventerreinen en wordt het ontwikkelplan om de toekomstbestendigheid van bedrijventerrein de Haven te kunnen borgen, afgerond. Vanuit het programma economie wordt ook geborgd dat in 2023 ingezet wordt op de promotie van Drachten via de doorontwikkeling van Open Drachten. Een meer gedetailleerde beschrijving van bovengenoemde activiteiten, die een belangrijke bijdrage leveren aan de realisatie van deze opgave, is opgenomen in het programma economie. Wat gaat het opleveren? De projecten en activiteiten dragen bij aan de gewenste ontwikkelrichting voor de lange termijn die voor Drachten is vastgesteld in de omgevingsvisie.

Door programmatisch te sturen op deze projecten en activiteiten wordt de integraliteit bewaakt en wordt geborgd dat ontwikkelingen in samenhang tot stand komen. Zodanig dat in 2040: 30

-

Drachten is uitgegroeid tot een eigentijdse stad vol reuring. Drachten en de 13 dorpen vormen samen de ideale uitvalsbasis om te wonen en/of te werken in het Noorden. En onderscheidt zich op regionaal niveau sterker met kunst en cultuur; Het stadshart Drachten veranderd is naar een gebied waar het levendig en uitnodigend is. Zowel voor de inwoners van de gemeente, als voor bezoekers en mensen die er werken; Smallingerland maximaal heeft ingespeeld op de groeiende vraag naar goede plekken om te werken.

Beleidsstukken - Haalbaarheidsstudie De Welle Olco dd. Maart 2020 - Locatiestudie De Welle van Sweco - Visie en programma centrum Drachten - Toekomstkader Vliegveld Drachten Wat mag het kosten? Onderwerp Centrumvisie (incidenteel)

31

Bedrag € 400.000

3.2

Versterken van Drachten als stad voor innovatieve maakindustrie

Wat willen we bereiken? De hoogwaardige technische industrie is een belangrijke motor voor de werkgelegenheid en de economie in Smallingerland. In toenemende mate wordt deze positie erkend in heel Noord-Nederland. We hechten er belang aan dat we de positie van Drachten in dit noordelijk netwerk vasthouden en de komende jaren verder uitbouwen. Zodanig dat Drachten het centrum blijft van dit netwerk. Wanneer door het 'vliegwiel'-effect de ontwikkeling van deze sector succesvol verder op gang wordt gebracht, geeft dit een stimulans aan de leefomgeving van de inwoners van Drachten en de dorpen van Smallingerland. Niet alleen in termen van werkgelegenheid, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van voorzieningen, onderwijs, woningen en vervoersvormen. Deze opgave uit de omgevingsvisie wordt uitgevoerd vanuit het programma economie en de actieagenda economie. Wat gaan we daar voor doen? Innovatiecluster Drachten Als onderdeel van de subsidieafspraken die momenteel worden gemaakt met het Innovatiecluster Drachten (zie programma economie) zijn in de afgelopen periode samen met de provincie Fryslân, IPF en het ICD ook plannen gemaakt om het netwerk voor de innovatieve maakindustrie in het Noorden verder uit te bouwen. Als onderdeel van deze afspraken werken wij in 2023 vanuit het programma economie aan de onderstaande projecten die ook een weerslag hebben in het fysieke domein.

Campus Drachten In samenwerking met de Alliantie Drachten, die bestaat uit de Rijksuniversiteit Groningen, ROC Friese Poort, Nij Smellinghe, ICD, Philips en NHL Stenden, verkent de gemeente Smallingerland momenteel hoe een onderwijscampus in Drachten, gelieerd aan de innovatie maakindustrie, eruit zou kunnen zien. De uitkomsten van deze verkenning worden in 2023 vertaald naar een plan van aanpak. De ontwikkeling en mogelijke uitvoer van dit plan van aanpak voor Campus Drachten vindt plaats in de bredere context van een subsidietraject dat is verleend aan een consortium van onderwijs- en kennisinstellingen gelieerd aan de Universiteit van het Noorden. Hightech startersfaciliteit In de komende bestuursperiode willen wij samen met het ICD en de kennis- en onderwijsinstellingen verkennen hoe het benutten en delen van kennis verder kan worden gestimuleerd. In 2023 vullen wij dat in door het verkennen van de kansen en mogelijkheden van een hightech startersfaciliteit in Drachten. Een fysieke plek in Drachten waar onderwijs, overheid en bedrijfsleven talent faciliteiten en ondersteuning bieden bij de oprichting en doorontwikkeling van bedrijven voortkomend uit de kennisontwikkeling die hier plaats vindt. Autonome veerpont De gemeente Smallingerland gaat de populaire pontjesroute uitbreiden met een voet-/fietspontverbinding vanaf het Gaastereiland bij de Smalle Easterzanding.

De ambitie van de gemeente is om deze pont autonoom te laten varen om daarmee het karakter van Drachten | Smallingerland innovatiestad te benadrukken. In 2023 zal in samenwerking met vereniging FME een praktijk pilot worden gestart op deze locatie die bij moet dragen aan de totstandkoming van de landelijke regelgeving rondom autonoom varen. Last-Mile Net als in veel andere gemeenten zijn de werklocaties in Smallingerland relatief ver van het centrum/bushaltes gelegen. De bereikbaarheid van bedrijven op deze locaties voor studenten en stagiaires vormt daarmee een aandachtspunt. Onze ambitie is om de positie van Drachten als stad voor innovatieve maakindustrie te versterken o.a. door het binden en boeien van talent. Daarom moeten er oplossingen komen om reizigers met het OV in staat te stellen de ‘last-mile’ te overbruggen. Momenteel voert de gemeente in samenwerking met provincie Fryslân en marktpartijen een verkenning uit naar mogelijke innovatieve oplossingen voor dit vraagstuk. Doelstelling is om in 2023 één of meer oplossingen in pilot vorm in de praktijk te testen. Wat gaat het opleveren? De bovenstaande projecten en activiteiten dragen allen bij in de gewenste ontwikkelrichting zoals vastgesteld in de omgevingsvisie. Door programmatisch te sturen op deze projecten en activiteiten 32

wordt de integraliteit bewaakt en wordt geborgd dat ontwikkelingen in samenhang tot stand komen. Zodanig dat in 2040: • Meerdere hoog technische bedrijven een plek in Drachten gevonden hebben; • De bedrijven en campus goed bereikbaar zijn; • Meer hoogopgeleide jongeren uit Noord-Nederland in onze gemeente werk hebben gevonden. Een deel hiervan heeft zich in 2040 gevestigd in Drachten of een van de dorpen. De combinatie van passende mooie banen en een aantrekkelijke woonomgeving trekt hen aan; • De werkgelegenheidsfunctie mede door ontwikkeling van innovatieve maakindustrie verder is uitgebouwd. Er zijn banen voor alle opleidingsniveaus in bedrijven die schoon en toekomstbestendig zijn. Beleidsstukken - Actieagenda Economie 2023 – 2026

33

3.3

Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen

Wat willen we bereiken? De woningmarkt staat onder druk en de woningnood is hoog. De gemeente werkt daarom aan uitbreiding van het aantal woningen. Het doel is om een divers woningaanbod te creëren, dat beantwoordt aan de behoefte van zoveel mogelijk doelgroepen. Kortom: een passende en prettige woning voor iedereen. In Smallingerland zet de gemeente volop in op behoud en versterking van de leefbaarheid van dorpen en wijken. Dorpen en wijken moeten levendig, gezond, veilig en aantrekkelijk zijn. Vanuit de omgevingsvisie werkt de gemeente aan deze opgave aan de hand van een zevental lijnen of strategieën. Woningbouw is daar één van. De andere strategieën hebben betrekking op overige aspecten van leefbaarheid van wijken en dorpen, zoals ontmoeten, omgevingskwaliteit en zelfredzaamheid. Wonen In de Woonvisie 2020-2025 is een woningbouwprogramma opgenomen dat ruimte biedt aan 1.000 nieuwe woningen in de periode t/m 2025, met een uitloop daarna. De woningbouw moet bijdragen aan de leefbaarheid en de vitaliteit van dorpen en wijken en ook aan de beschikbaarheid van woningen voor kwetsbare doelgroepen. Het woningbouwprogramma gaat voor het jaar 2023 uit van een netto toevoeging van ongeveer 130 woningen. Netto wil zeggen: nieuwbouw minus sloop. Er staat geen complexmatige sloop van sociale huurwoningen gepland.

In het coalitieakkoord 'Samen doen we meer' staat dat de gemeente zich maximaal inzet om nog eens 500 extra woningen te bouwen voor de jaren 2025 tot en met 2030. We gaan met de raad in gesprek over hoe we dit kunnen realiseren. We kijken vooral naar inbreiding, bijvoorbeeld in het centrum van Drachten. En naar hoe er sneller gebouwd kan worden. In de dorpen is extra woningbouw mogelijk naar behoefte, zodat bewoners in het dorp kunnen blijven wonen. De gemeente biedt ruimte en flexibiliteit aan het experimenteren met andere woonvormen. Het gaat dan om duurzame en creatieve oplossingen, zoals tiny houses, maar ook andere (collectieve) woonvormen voor verschillende doelgroepen. Circulaire woningbouw wordt actief gestimuleerd. Leefbaarheid Plekken waar mensen elkaar ontmoeten zijn erg belangrijk voor de aantrekkingskracht van de omgeving. Door herstructureren van gebieden en woningen en door verandering van functies (herbestemmen) streeft de gemeente naar aantrekkelijke woongebieden. Bijzondere aandacht gaat in 2023 uit naar de leefbaarheid in de wijk De Wiken en De Trisken. Wat gaan we daar voor doen? Woningbouwprojecten De gemeente bereidt woningbouwprojecten voor en zorgt dat die uitgevoerd worden. Zowel in de kernen/wijken als op uitleglocaties.

Grotere woningbouwprojecten in de gemeente zijn Drachtstervaart (de nieuwe woonwijk in de Luwte 1 wordt gerealiseerd) en Vrijburgh (planvorming fase 2 en 3). In Vrijburgh fase 2 zal in 2023 gestart worden met de bouw van (in totaal 150) woningen. In Vrijburgh fase 3 wil de gemeente ruimte geven aan bijzondere woonvormen, zoals tiny houses en collectieve woonvormen. Het coalitieakkoord geeft aan dat er meer, sneller en voor alle doelgroepen in Smallingerland gebouwd moet worden. Daarom wordt gekeken naar mogelijkheden voor versnelling en naar meer locaties voor woningbouw. Uiterlijk 2023 wordt aan de gemeenteraad voorgelegd waar de eerstvolgende wijkuitbreidingen zijn. De versnelling van de woningbouw sluit aan bij de Nationale Woon- en Bouwagenda (Programma Woningbouw). We onderzoeken de subsidiemogelijkheden van de rijksregeling Woningbouwimpuls. Deze regeling biedt een financiële bijdrage voor het sneller bouwen van meer betaalbare woningen. De provincie Fryslân maakt prestatieafspraken met het rijk over het aandeel nieuwbouw van (betaalbare) woningen. In Woondeals worden afspraken gemaakt tussen provincie en gemeenten. Ontwikkelstrategie De Ontwikkelstrategie wordt uitgevoerd, zoals die in maart 2021 is vastgesteld door de raad. In deze strategie staan locaties in bezit van de gemeente (vrijkomende gronden en gebouwen), die ingezet worden voor woningbouw.

Een voorbeeld hiervan zijn vrijkomende schoollocaties. Daarnaast staan er een aantal stagnerende particuliere locaties in de Ontwikkelstrategie, die als het goed is tot een 34

(snellere) ontwikkeling kunnen komen. Er worden vooral betaalbare woningen voor starters/jonge huishoudens en senioren gerealiseerd. Een deel betreft sociale huur. In een convenant zijn afspraken gemaakt met woningcorporaties Accolade en WoonFriesland om binnen de Ontwikkelstrategie 300 sociale huurwoningen te bouwen. Prestatieafspraken met woningcorporaties en De Bewonersraad De gemeente maakt jaarlijks prestatieafspraken over de voorraad sociale huurwoningen met de woningcorporaties en de huurdersvereniging. Betaalbaarheid en voldoende beschikbaarheid van sociale huurwoningen hebben de hoogste prioriteit. Daarnaast zijn er prestatieafspraken over kwaliteit/duurzaamheid, leefbaarheid en de combinatie wonen-welzijn-zorg. Samenwerking De gemeente Smallingerland werkt samen met de buurgemeenten in de regio Zuidoost en met de provincie Fryslân om afspraken te maken over de woningbouwruimte per gemeente. De bevolkingsprognose van de provincie, inclusief het aantal huishoudens, vormt de basis voor die afspraken. Samen met partners als verenigingen, woningcorporaties, onderwijsorganisaties en dorpsbelang/wijkraad, wordt gewerkt aan het versterken van de leefbaarheid van wijken en dorpen.

Leefbaarheid in De Wiken en De Trisken De gemeente organiseert samen met woningcorporaties Accolade en WoonFriesland en huurdersorganisatie De Bewonersraad een bijeenkomst over draaglast en draagkracht in De Wiken. Hierbij worden bewoners, zorg- en welzijnspartijen betrokken. De uitkomsten van de bijeenkomst geven richting aan de activiteiten in 2023 en daarna. Verder is het doel om een plan uit te werken voor een integrale gebiedsaanpak van het centrumgebied van De Trisken. Herontwikkeling schoolgebied Oudega Dit project betreft de herontwikkeling van het schoolgebied. Door een reeks van grondtransacties is nieuwbouw van de basisschool achter de Buorren naast het MFC mogelijk geworden. De nieuwbouw is inmiddels klaar en de school is verhuisd. In 2023 zal de openbare ruimte worden opgeleverd (parkeerterrein, toegangsweg). De voormalige schoollocatie wordt ingevuld met twee woningen en een praktijkruimte. Deze gronden worden in 2023 verkocht. Het project kan naar verwachting worden uitgevoerd binnen de beschikbare financiële kaders. Uitbreiding Woonwagenstandplaatsen Er is vertraging ontstaan in de realisatie van dit project. Redenen zijn de overbelasting van het elektriciteitsnet in de provincie, het Didam arrest en de leveringsproblemen bij het bouwen van de huurwoonwagens.

Op de locatie Drachtstercompagnie worden nu in november 2022 twaalf woonwagenstandplaatsen gerealiseerd. WoonFriesland ziet een verantwoordelijkheid om te voorzien in deze uitbreidingsbehoefte en kocht 11 van de 12 standplaatsen om ze te verhuren met daarop een huurwoonwagen. De 12e standplaats is particulier verkocht. Voor de locatie Wetterwille is eind 2021 het bestemmingsplan gewijzigd, om er 3 standplaatsen mogelijk te maken. Naar verwachting zal deze locatie begin 2023 worden opgeleverd met daarop huurwoonwagens. Herinrichting Torenstraat De herinrichting van de Torenstraat is onderdeel van de opknapbeurt van het centrum van Drachten. Daarmee verbeteren we het openbaar gebied, de verkeersveiligheid en de parkeergelegenheid in het centrum. Eerst wordt de Torenstraat en de kruising Vogelzang opgepakt. De in de buurt liggende Oosterstraat, het parkeerterrein en de Houtlaan worden later aangepakt en zijn nu onderdeel van het Gebiedsprogramma centrum. De start is verplaatst naar het eerste kwartaal van 2023. Dat komt o.a. door langere levertijden van sommige materialen. Ook moeten winkels en horecagelegenheden goed bereikbaar zijn in de feestmaanden aan het einde van het jaar. Visie op de openbare Ruimte De woonwijken van Drachten en de omliggende dorpen hebben een kwalitatief mooie openbare ruimte.

Het wonen wordt erg gewaardeerd en de buitenruimte moet hier dienstbaar aan zijn. In de omgevingsvisie is als doel opgenomen om de aantrekkelijkheid te vergroten. Ruimte voor ontmoeting en sociale binding, goed bereikbaar, klimaat adaptief en met een goede ruimtelijke kwaliteit. Met een visie op de openbare ruimte wordt een kader ontwikkeld waarin de doelstellingen worden vertaald in concrete ontwerprichtlijnen voor de hele gemeente. Hiermee geeft de visie richting aan de discussie over de ruimtelijke kwaliteit in relatie tot de (beheers)budgetten voor de openbare ruimte. In 2023 volgt een voorstel aan de raad inclusief financiële onderbouwing.

35

Integraal beheer openbare ruimte Conform de notitie ‘Beheer kapitaalgoederen’ houden we bij het beheer van de openbare ruimte als hoofdlijn een onderhoudsniveau aan, dat aangeduid mag worden als ‘sober en doelmatig’. Uitzondering op dit sober en doelmatig onderhoud is het onderhoudsniveau dat we aanhouden bij de vaste planten borders op de rotondes en in het centrum. Omdat deze vaste planten borders tenslotte ons visitekaartje zijn voor wie de stad binnen rijdt, is besloten daar op een hoger onderhoudsniveau te onderhouden. De uitwerking/financiële vertaling hiervan staat in de paragraaf Kapitaalgoederen. Bij de realisatie van nieuwe kapitaalgoederen en de reservering van bijbehorende budgetten, reserveren we ook budgetten voor beheer en onderhoud. Skûtsje Hendrika Voorgesteld wordt het skûtsje als kunstwerk op de rotonde te laten liggen als toegangspoort van Drachten. Het kunstwerk wordt in stand gehouden vanuit het principe 'sober en doelmatig'. Tijdens en na de coronapandemie is de situatie veranderd. Vrijwilligers die eerder toezeggingen hebben gedaan, kunnen deze door verschillende redenen niet meer nakomen. Dit betekent dat we het uitgangspunt 'het skûtsje laten restaureren door vrijwilligers zodat het weer kan varen' los laten. Dit sluit uiteraard mogelijke burgerparticipatie in de toekomst met het skûtsje niet uit.

De weersinvloeden laten inmiddels sporen na op het skûtsje, waardoor er snel onderhoud moet worden uitgevoerd om het schip in de huidige conditie te houden. Hiervoor is eenmalig € 35.000,- benodigd voor schilderwerkzaamheden. Aanpak roekenoverlast Drachten In delen van Drachten is sprake van roekenoverlast. Met instemming van de provincie Fryslân gaan we de overlast bestrijden door het verwijderen van nesten op de overlastlocaties en het plaatsen van verjagingsmiddelen. Een deel van de nesten wordt opgehangen op locaties waar de roeken rustig kunnen broeden en niet voor overlast zorgen. Voor deze maatregelen is in 2023 en 2024 € 45.000 nodig, vanaf 2025 € 35.000 structureel. Doel van de bestrijdingsmaatregelen is om de geluids- en ontlastingsoverlast van roeken op de overlastlocaties te verminderen. Dit verbetert de effecten op de volksgezondheid van omwonenden. Maaibeleid In juni 2022 is er een presentatie en excursie georganiseerd met de raad om ideeën uit te wisselen over het huidige maaibeleid. Eerdere bezuiniging van € 115.000 op het maaien van gazons en bermen heeft tot maatschappelijke onvrede en discussie gezorgd. Na afloop van de excursie is afgesproken dat er een voorstel komt. Dat zal eruit bestaan om het huidige beleid aan te passen door weer meer intensief te maaien.

Maar waar het kan, zal de gemeente extensief blijven maaien en ook opnieuw kijken waar dit extra kan. Hierdoor ontstaat er een betere balans in het maaien. Dat zorgt voor meer biodiversiteit en een netter maaibeeld. Voor het aangepaste maaibeleid kost € 50.000. Afval Het Uitvoeringsprogramma VANG-HHA 2021- 2025 heeft als doel om in lijn met de Europese Kaderrichtlijn Afvalstoffen, de kwaliteit van de ingezamelde huishoudelijke afvalstromen te verhogen en daarmee de recycling te verbeteren. Belangrijkste doelstellingen voor ons als gemeente zijn: Het nog beter scheiden van restafval. Twee derde van het huishoudelijk afval bestaat uit waardevol, recyclebaar materiaal. Te grote hoeveelheden hiervan belanden in de verbrandingsoven; Het verbeteren van de kwaliteit van de deelstromen. Vervuiling en de aanwezigheid van stoorstoffen zorgen ervoor dat de deelstromen die gescheiden worden ingezameld, niet optimaal zijn; Het vergroten van de bewustwording bij huishoudens van hun afvalproductie en wat met het afval gebeurt in de keten. De openbare ruimte is van en voor onze inwoners, van de stoep tot aan de bezemwagen die hem schoon maakt. Niet iedereen voelt dat zo en dat is jammer, daar mogen we best wat aan bewustwording doen.

Daarom gaan we vaker tastbaar maken dat de inspanningen die we leveren, de materialen die we daarbij gebruiken en het resultaat dat we daarmee bereiken, van en voor onze inwoners is. Wat gaat het opleveren? De bovenstaande projecten en activiteiten dragen allen bij in de gewenste ontwikkelrichting zoals vastgesteld in de omgevingsvisie. Door programmatisch te sturen op deze projecten en activiteiten wordt de integraliteit bewaakt en wordt geborgd dat ontwikkelingen in samenhang tot stand komen. Zodanig dat in 2040: 36

-

Er voldoende ontmoetingsplekken zijn in de gemeente; Onze voorzieningen zoveel mogelijk gecombineerd en goed bereikbaar zijn; Iedereen een mooie en passende plek heeft om te wonen; Er ruimte beschikbaar is voor vestiging van 'dorpse bedrijvigheid'; De gemeente samen met dorpen, wijken, bewoners en ondernemers flinke stappen heeft gezet naar een duurzame mienskip. Dit geldt voor energie, klimaatadaptatie en circulariteit; De gebouwde omgeving en de openbare ruimte in de dorpen en wijken minimaal de bestaande kwaliteit behouden. In bepaalde gebieden zetten we in op extra kwaliteit; Smallingerland een samenleving heeft waarin de zelfredzaamheid van dorpen en wijken is gegroeid.

Wat mag het kosten? Onderwerp Visie op de openbare ruimte (incidenteel) Maaibeleid (structureel) Roekenbeleid (structureel) Onderhoud Skûtsje Hendrika (incidenteel) IBOR onderzoek eigendomssituatie (incidenteel) IBOR bijstelling budget minimaal benodigd (structureel) IBOR areaaluitbreiding (structureel) IBOR ontwikkeling beheerprogramma's (structureel) Versteviging woningbouw

Bedrag € 50.000 € 50.000 € 45.000 € 35.000 € 70.000 € 1.089.000 € 125.000 € 50.000 € 300.000

Beleidsstukken LAP3 (Landelijk Afvalbeheerplan) Nederland Circulair in 2050 Van Afval naar Grondstof (VANG) Collegebesluit zomer 2018, raadsbesluit december 2018 (Herontwikkeling schoolgebied Oudega) Masterplan Waterfront vastgesteld door de raad maart 2020 Ontwerp meer vastgesteld door het college augustus 2021 (Oudega aan het water) Omgevingsvisie Smallingerland Woonvisie 2020-2025 Ontwikkelstrategie 2021 Kadernotitie Beheer Kapitaalgoederen. Verplichte beleidsindicatoren Indicator Gemeentelijke woonlasten eenpersoonshuishoudens in €:

Periode

Waarde

Koop:869

COELO – Atlas gemeenten 2022

2022

Koop:911

COELO – Atlas gemeenten 2022

2021

211 NL: 290

CBS – Statistiek

136

CBS Statistiek

2022 Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een eenpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten Gemeentelijke woonlasten meerpersoonshuishoudens in €: Het gemiddelde totaalbedrag in euro's per jaar dat een meerpersoonshuishouden betaalt aan woonlasten WOZ-waarde woningen x € 1.000: De gemiddelde WOZ waarde van woningen Fijn huishoudelijk restafval in kilo's: De hoeveelheid niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval per inwoner per jaar

Bron

2020

NL: 170

Nieuw gebouwde woningen: 2021 Nieuw gebouwde woningen per 1.000 woningen Demografische druk in %: Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar. 37

4,1 78,8

2022 NL: 70,3

CBS CBS – statistiek

3.4

Versterken van de kwaliteit van het buitengebied

Wat willen we bereiken? Ons goud is ons buitengebied. Een landschap waarin de geschiedenis afleesbaar is. Het buitengebied van Smallingerland speelt een grote rol in de aantrekkingskracht van de gemeente om te wonen, werken en te recreëren. We merken dat door intensief gebruik van ons buitengebied de waarden onder druk staan. We zien dat aan de bodem, de lucht, de biodiversiteit en aan het landschap. Zo zijn in het oosten van de gemeente veel boomsingels verdwenen of in waarde achteruitgegaan. In het westen van de gemeente zijn problemen als bodemdaling en het langzaam verdwijnen van het veen. Ook de stikstofopgave, de veenweideproblematiek, klimaatadaptatie en de energietransitie hebben grote impact op het landschap. Er is sprake van concurrerende ruimteclaims. Hierover gaan we graag in gesprek met de raad. In Smallingerland zetten we in op een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied met ruimte voor ondernemen in onder meer de agrarische en recreatieve sector. Dat betekent een gezonde bodem, gezonde lucht, een gezonde waterkwaliteit, dierenwelzijn en aandacht voor biodiversiteit. En dat in een afwisselend en toegankelijk landschap. Wat gaan we daar voor doen? Opstellen van een Visie op het buitengebied Met het opstellen van een uitvoeringsprogramma buitengebied willen we vastleggen hoe we onze ambitie uit de omgevingsvisie realiseren.

Daartoe brengen we de huidige situatie in kaart en schetsen we de gewenste situatie. Dit leidt tot een uitvoeringsprogramma dat richting geeft aan de ontwikkelingen in ons buitengebied. Voor onze eigen opgave, maar ook als toetsingskader voor initiatieven van derden. Dit uitvoeringsprogramma is tevens een belangrijke onderlegger voor het omgevingsplan buitengebied. Gemeenteraad, inwoners en belanghebbenden hebben een belangrijke bijdrage in de totstandkoming van het uitvoeringsprogramma. Toeristisch ontwikkelperspectief Zuidoost Fryslân Met andere gemeenten in Zuidoost Fryslân, het Wetterskip en de provincie werken we samen aan de Regiodeal Zuidoost Friesland. We werken aan het programma ‘Samen vitaal en krachtig’. Dit is het uitvoeringsprogramma 2020 – 2023 vanuit de regiodeal. Voor recreatie en toerisme is een Regionale Toeristisch ontwikkelstrategie Zuidoost-Friesland met een uitvoeringsprogramma opgesteld. Deze voeren we samen met onze partners uit. Onderdeel hiervan is de aanleg van Toeristische opstapplaatsen in Smallingerland bij onder meer Oudega en De Leien. Oostelijke Poort Friese Meren We voeren de ‘Gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren’ uit waaronder Waterfront Drachten en Oudega aan het Water. Oudega aan het Water Oudega aan het Water bestaat uit de deelprojecten Zuivelfabriekterrein, Waterfront Oudega en het meer bij Oudega.

Het vormt een essentiële schakel in de gebiedsaanpak Oostelijke poort Friese meren, als verblijfsgebied voor toerisme op het water en op het droge bij Oudega. In 2023 worden de volgende resultaten verwacht: - Oplevering van de gebiedsinrichting Waterfront (haven, camperterrein en omgeving) - Nieuw appartementengebouw (private ontwikkeling) zuivelfabriekterrein - Start inrichting dorpsplein aan het water (na afronding appartementengebouw) - Realisatie 5 woonarken (privaat) - Verkoop grond t.b.v. horeca en recreatieve verblijven (Waterfront) - Uitvoering werkzaamheden t.b.v. realisatie van fietspad en weidevogelland (Meer) - Afronding procedures voor de realisatie van het Meer - Start werkzaamheden uitvoering Meer Het project kan naar verwachting worden uitgevoerd binnen de beschikbare financiële kaders.

38

Waterfront Drachten Doel van de ontwikkeling van Waterfront Drachten is om het water bij Drachten beter zichtbaar, beleefbaar en bereikbaar te maken voor bezoekers en eigen inwoners, zowel de water- als de landrecreant. De belangrijkste maatregelen zijn: 1. Het realiseren van een Waterfront, gericht op meer vaarwater bij Drachten, waarbij het Gaastereiland en het Buitenstvallaat (Skûtsjewerf) een aantrekkelijk gezicht van Drachten aan het water vormt. 2. Het realiseren van een fiets-veerpontverbinding Drachten-West. 3. Het ontwikkelen van een hoogwaardige Parkhaven bij de Slingepark/Pijpbrug nabij het centrum. Fiets-veerpontverbinding en belevingsplekken De fiets-pontverbinding Drachten-west vormt een belangrijk onderdeel voor de realisatie en verdere ontwikkeling van het Waterfront naar de toekomst. Door de ligging van de route langs openbare oevers wordt de stadsrand ontsloten en het water beleefbaar langs openbare oevers. De route verbindt niet alleen de noord- en de zuidoever aan weerszijden van het Gaasterdiep, maar ook verschillende belevingsplekken met elkaar. De verdere invulling van deze plekken wordt in nauw overleg met stakeholders en belanghebbenden uitgewerkt en uitgevoerd. Nu de benodigde grond wordt aangekocht, het tracé is vastgelegd en de technische uitwerking gereed is, wordt in 2023 gestart met de uitvoering.

Parkhaven De aanleg van Parkhaven zorgt op een zichtlocatie langs de Zuiderhogeweg voor een uitnodigende passantenvoorziening op een knooppunt van wandel-, fiets- en vaarwegen. De voorziening biedt ruimte voor kleinschalige horeca, campers en aanmeergelegenheid voor boten met staande mast, die de Pijpbrug niet kunnen passeren. Nu het bestemmingsplan is vastgesteld en de voorbereiding van het definitief ontwerp is afgerond wordt in 2023 gestart met de uitvoering. Gebiedsontwikkeling Hegewarren Ook de ontwikkeling van de polder de Hegewarren versterkt de verbinding van Drachten met de Friese Meren. We nemen vanuit Smallingerland proactief deel aan de voorbereidingen voor de gebiedsontwikkeling Hegewarren en zien hierin kansen voor Smallingerland. Meer hierover staat onder paragraaf 1.1 over regionaal verzorgingsgebied. Gebiedsontwikkeling Alde Feanen We werken mee aan het versterken van het Nationaal Park de Alde Feanen voor wat betreft ecologische waarden en de beleefbaarheid c.q. toegankelijkheid. We nemen deel in de organisatie van het Nationaal Park en de gebiedscommissie van de 3e module van de gebiedsontwikkeling De Alde Feanen. We onderzoeken samen hoe we kunnen inspelen op de nieuwe standaard voor Nationale Parken. Ook blijven we aangesloten bij de pilot Natuur mei de Mienskip rondom De Leien.

Uitvoeren van het project 'Doarpen yn’t Grien’ We voeren samen met dorpsbelang De Wilgen en Opeinde projecten uit vanuit 'Doarpen yn’t Grien’. Hierbij worden dorpen 'groener' gemaakt met streekeigen beplanting en ontstaan er dorpsommetjes. Klimaatadaptatieplan Voor de periode 2023 - 2027 stellen we een Klimaatadaptatieplan op. Dit beschrijven we verder in de paragraaf over duurzaamheid. Wat gaat het opleveren? De bovenstaande projecten en activiteiten dragen allen bij in de gewenste ontwikkelrichting zoals vastgesteld in de omgevingsvisie. Door programmatisch te sturen op deze projecten en activiteiten wordt de integraliteit bewaakt en wordt geborgd dat ontwikkelingen in samenhang tot stand komen. Zodanig dat in 2040: • • •

39

Het landschap sterker en toegankelijker is geworden, het onderscheid tussen landschapstypen is groter; Ondernemers in het buitengebied goede manieren gevonden hebben om tot een duurzame en lonende bedrijfsvoering te komen. Dit als onderdeel van een buitengebied met kwaliteit; Het buitengebied van Smallingerland veranderd is met behoud en versterking van de identiteit. Waar kernen zijn uitgebreid is dit met veel gevoel voor de omgeving ingepast in het landschap.

Wat mag het kosten? Onderwerp Visie op het buitengebied (incidenteel) Beleidsstukken Omgevingsvisie Smallingerland Bestemmingsplan Buitengebied Gebiedsaanpak Oostelijke Poort Friese Meren – Visie Waterfront Drachten Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie Zuidoost-Friesland

40

Bedrag € 100.000

3.5

Verbindende opgave van bereikbaarheid

De ontwikkelingen dragen bij aan een grotere verkeersveiligheid, goede bereikbaarheid en verduurzaming van de mobiliteit. In dat kader dragen de ontwikkelingen bij aan alle vier de opgaven uit de omgevingsvisie. Wat willen we bereiken? Ongeacht de ontwikkelingen is de verwachting dat de behoefte aan verplaatsingen van personen, goederen of berichten eerder toeneemt dan afneemt. Meer stad en ontwikkeling van wonen en bedrijvigheid in de stad betekent logischerwijs meer behoefte aan vervoer. Daarnaast is er met het oog op duurzaamheid en gezondheid een belangrijke reden voor verandering van de bestaande vervoerssystemen. Denk hierbij aan meer fietsen en wandelen, collectief vervoer, elektrisch vervoer en verschillende deelsystemen voor motorvoertuigen. In Smallingerland zetten we in op goede fysieke en digitale verbindingen. Daarbij richten we ons allereerst op stimulering van het langzaam verkeer en slimme, duurzame vormen van vervoer. We spelen in op de mogelijkheid om bedrijven via het water te bereiken. En we verbeteren waar dat nodig is de bestaande netwerken. Stad, dorpen en buitengebied zijn al digitaal ontsloten. De kwaliteit en snelheid van het internet blijft echter om aandacht vragen. Meegaan met de tijd is nodig om de aantrekkelijkheid van onze gemeente voor wonen en werken hoog te houden.

Wat gaan we daar voor doen? Mobiliteitsvisie Smallingerland De Mobiliteitsvisie vormt de uitwerking van de vijfde (verbindende) opgave uit de omgevingsvisie. De mobiliteitsdoelen uit de omgevingsvisie vertalen we concreet in een visie, maatregelen en een meerjaren uitvoeringsprogramma. In hoofdlijn vervangt deze mobiliteitsvisie ons GVVP. We gaan in gesprek met de raad over de mobiliteitsvisie, naar verwachting in het eerste kwartaal van 2023. In deze visie maken we beleidsmatige keuzes over hoe Smallingerland nu kan blijven en in de toekomst kan worden: - Schoon, stil en gezond - Veilig - Inclusief - Robuust en betrouwbaar - Slim en efficiënt Dit betekent ook dat het een visie zal zijn waarin keuzes gemaakt worden over o.a. het centrum. Bijvoorbeeld of het centrum autoluwer gemaakt moet worden en wat dat betekent voor andere routes in en door Drachten. Strategisch Plan Verkeersveiligheid Landelijk worden de doelstellingen voor verkeersveiligheid niet gehaald. Daarom is het Startakkoord Strategisch plan Verkeersveiligheid (SPV) 2030 ondertekend door het Rijk, IPO en VNG. Afgesproken is dat alle regionale overheden tot een gedegen analyse van de belangrijkste verkeersveiligheidsrisico's komen. Niet meer op basis van al gebeurde ongevallen, maar vanuit een proactieve beheersing van verkeersveiligheidsrisico's.

Voor Smallingerland ligt er nu een risicoanalyse verkeersveiligheid met als belangrijkste prioriteiten: 30 en 50 km/uur gebieden, (brom)fietsers, beginnende bestuurders en senioren. Als vervolg hierop worden een aantal maatregelenscenario's uitgewerkt met een uitvoeringsprogramma. Met behulp van een Rijksbijdrage Verkeersveiligheid zorgt het Rijk de komende jaren voor een financiële impuls voor regionale overheden. Maatregelen die een positief effect hebben op de verkeersveiligheid worden voor 50% gesubsidieerd. Voor Smallingerland is een maximaal bedrag beschikbaar van ongeveer € 300.000,-. Bij verlening van de subsidie wordt dit bedrag als voorschot overgemaakt in 2023. Verkeerseducatie Vanuit Permanente Verkeerseducatie heeft het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Fryslân diverse projecten ontwikkeld voor alle verkeersdeelnemers. Ook in 2023 worden er in de gemeente Smallingerland diverse activiteiten uitgevoerd. Verkeersmarkten en verkeerslessen op diverse scholen, een cursus scootmobiel in een groep en 1-op-1 training, plus de rijvaardigheidsdag voor 50+ers. Op de scholen voor het voortgezet onderwijs worden diverse projecten uitgevoerd om het 41