Document · PDF

Bijlage 1a Begroting 2023-2026

Het Besluit 1 november 2022, gemeente SmallingerlandBij agendapunt: Begroting 2023-202638.855 woorden

Open het PDF bij iBabs ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 1 van 5

2023

Begroting 2023-2026 Meielkoar dogge wy mear Samen doen we meer

Smallingerland

bezoekadres Gauke Boelensstraat 2 9203 RM Drachten postadres Postbus 10.000 9200 HA Drachten

telefoon 0512 – 58 12 34 internet www.smallingerland.nl e-mail gemeente@smallingerland.nl

Aanbiedingsbrief Geachte leden van de gemeenteraad van Smallingerland, Voor u ligt de begroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026. Uitgangspunt bij het opstellen van deze begroting is het coalitieakkoord "Meielkoar dogge wy mear" dat in juli 2022 is gepresenteerd. Duurzame leefomgeving De inwoner staat centraal in Smallingerland. Dat komt in de begroting 2023 tot uiting doordat bijvoorbeeld extra geld ingezet wordt om de openbare ruimte leefbaar en netjes te houden, het centrum van Drachten aan te pakken en de samenleving versneld te verduurzamen. Ook willen we de veiligheid van onze inwoners vergroten. Brede welvaart We blijven Drachten continu profileren als innovatiestad. We zetten in op het versterken van onze economische positie en we maken plannen voor de bouw van extra woningen. We stimuleren sport en cultuur en zetten vol in op preventie en normaliseren in het sociaal domein. Zelfs met deze investeringen presenteren we een positief begrotingsresultaat van € 5 miljoen euro. Dit wordt veroorzaakt door incidentele extra middelen vanuit het Rijk. Ook in de jaren 2024-2026 sluit de begroting positief. Behoudend en realistisch begroten Ondanks de sluitende meerjarenraming willen we voorzichtig zijn in het aangaan van nieuwe structurele verplichtingen.

Reden daarvan zijn onder andere de onzekerheden met betrekking tot de oorlog in Oekraïne, de hoge inflatie, corona en een krappe arbeidsmarkt. Ook de hoogte van de bijdrage van het gemeentefonds is een onzekere factor. Modernisering planning & control cyclus In 2021 is gestart met het moderniseren van de planning & control cyclus. Dit houdt in dat de begroting voor de raad en inwoners overzichtelijker, begrijpelijker en leesbaarder is dan voorheen. De begroting 2022-2025 was daarin de eerste stap. De voorliggende begroting is een volgende stap in de modernisering. De begroting 2023 en de meerjarenraming 2024-2026 sluit in elke jaarschijf positief. Dit betekent dat, in tegenstelling tot voorgaande jaren en ondanks het zogenoemde ravijnjaar 2026, deze begroting geen nieuwe bezuinigingen bevat. We vertrouwen erop dat de voorliggende begroting voldoet aan de verwachtingen van uw raad. En wij kijken er dan ook naar uit om – vanuit onze rol - samen met uw raad te spreken over zowel de inhoud als de vorm van deze begroting.

Met vriendelijke groet, Burgemeester en wethouders van Smallingerland,

secretaris,

burgemeester,

Siebren van der Berg

Jan Rijpstra

Inhoudsopgave Aanbiedingsbrief ................................................................................................................................... 1 Inhoudsopgave ...................................................................................................................................... 2 Inleiding .................................................................................................................................................. 4 Programma's .......................................................................................................................................... 8 1

Programma Dienstverlening......................................................................................................... 9 1.1

Publieke dienstverlening ........................................................................................................ 10

1.2

Digitale en datagedreven samenleving ................................................................................. 12

1.3

Openbare orde en veiligheid ................................................................................................. 13

1.4

Gemeenteraad ....................................................................................................................... 15

Programma Sociaal Domein ....................................................................................................... 18 2.1

Zeker bestaan ........................................................................................................................ 19

2.2

Ertoe doen ............................................................................................................................. 21

2.3

Erbij horen ............................................................................................................................. 23

2.4

Goed voelen .......................................................................................................................... 25

Programma Fysiek Domein ........................................................................................................ 28 2.5

Versterken van de positie van Drachten als regionaal verzorgingsgebied ........................... 29

3.2

Versterken van Drachten als stad voor innovatieve maakindustrie ...................................... 32

3.3

Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen ................................................. 34

3.4

Versterken van de kwaliteit van het buitengebied ................................................................. 38

3.5

Verbindende opgave van bereikbaarheid .............................................................................. 41

3.6

Leidend principe duurzaamheid ............................................................................................ 43

Programma Economie ................................................................................................................ 46 4.1

Optimaliseren ondernemerschapsklimaat ............................................................................. 47

4.2

Thematische aanpak ............................................................................................................. 49

4.3

Benutten kracht van Smallingerland (Topclusters)................................................................ 50

4.4

Investeren in duurzame regionale samenwerking ................................................................. 52

Overhead .............................................................................................................................................. 54 Algemene dekkingsmiddelen ............................................................................................................. 55 Vennootschapsbelasting .................................................................................................................... 56 Onvoorzien ........................................................................................................................................... 57 De Meerjarenbegroting 2023-2026 ..................................................................................................... 58 Paragrafen ............................................................................................................................................ 59 Paragraaf Lokale heffingen ............................................................................................................... 60 Paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing ...................................................................... 63 Paragraaf Onderhoud kapitaalgoederen ...........................................................................................

67 Paragraaf Financiering ...................................................................................................................... 72 Paragraaf Bedrijfsvoering .................................................................................................................. 75 Paragraaf Grondbeleid ...................................................................................................................... 79 Paragraaf Verbonden partijen ........................................................................................................... 83 Vaststelling........................................................................................................................................... 88 Vaststellingsbesluit ............................................................................................................................ 89 Bijlagen ................................................................................................................................................. 90 Bijlage A: Structureel nieuw beleid .................................................................................................... 90 Bijlage B: Eenmalig nieuw beleid ...................................................................................................... 92 2

Bijlage C: Niet-trendmatige ontwikkelingen ....................................................................................... 93 Bijlage D: Herschikkingen .................................................................................................................. 94 Bijlage E: Baten en lasten per taakveld ............................................................................................. 95 Bijlage F : Prognose balans............................................................................................................... 96 Bijlage G: Algemene reserve ............................................................................................................. 97 Bijlage H: Bestemmingsreserves en voorzieningen .......................................................................... 99 Bijlage I: Subsidiestaat .................................................................................................................... 100 Bijlage J: Investeringsoverzicht ....................................................................................................... 101 Bijlage K: Incidentele lasten en baten ............................................................................................. 102

Inleiding In dit hoofdstuk gaan we kort in op de ontwikkelingen van de financiële ruimte in de begroting 20232026. De Kadernota 2023-2026, vastgesteld op 12 juli 2022, vormt de basis voor deze begroting. Mede ingegeven door de coalitieonderhandelingen was de Kadernota 2023-2026 beleidsarm. In deze begroting zijn de voorstellen in het coalitieakkoord financieel vertaald. Daarnaast zijn er nog een aantal ontwikkelingen meegenomen die het saldo beïnvloeden. Algemene financiële uitgangspunten De begroting is opgesteld op basis van constante prijzen. Dat betekent dat de eerste jaarschijf van de meerjarenbegroting wordt geïndexeerd op basis van de inflatiecijfers. In de jaren daarna wordt geen inflatie doorgerekend, maar worden de inkomsten ook zonder inflatie opgenomen. In de tabel hieronder geven we aan welke indexeringen en generieke aanpassingen zijn toegepast bij het opstellen van de begroting 2023. Omschrijving

Stijging

Salarissen gemeente

4,2%

Goederen en diensten gemeente

2,4%

Subsidies welzijn

3,1%

Subsidies bibliotheken

3,1%

Subsidies Lawei, Sportbedrijf

3,1%

Subsidies overige gesubsidieerde instellingen

3,1%

Leges en overige lokale heffingen

3,0%

Grondexploitaties

separaat vastgesteld.

Waarbij opgemerkt dat de subsidies ook met 3,1% als herschikking zijn verlaagd. Per saldo zijn de subsidies voor 2023 ten opzichte van 2022 met 0% gestegen. Structureel begrotingssaldo In onderstaande tabel maken we de totstandkoming van de structurele begrotingssaldo inzichtelijk. (Bedragen x 1.000) Omschrijving A

Start saldo

Ontwikkeling Bestuursrapportage I en II

Trendmatige ontwikkeling

Niet trendmatige ontwikkelingen

E F G

2023

2024

2025

2026

7.816

5.077

5.098

8.680

-18

-2.995

-267

-1.246

1.845

-70

Gemeentefonds

5.567

2.078

2.313

-7.919

Nieuw beleid

-6.334

-939

-576

-610

Herschikkingen Saldo begroting 2023-2026

1.308 5.077

128 5.098

8.680

Toelichting op het overzicht Start Saldo Dit is startpositie van deze begroting voor de jaarschijf 2023, die volgt uit de vastgestelde, geamendeerde meerjarenbegroting 2022-2025. Ontwikkeling Bestuursrapportage I en II Dit zijn de ontwikkelingen vanuit de bestuursrapportages 2022, die een structurele doorwerking hebben in de begroting 2023 en volgende jaren.

Trendmatige ontwikkeling De last van het indexeren van de budgetten voor inflatie in 2023 bedraagt totaal € 3,0 miljoen. Niet trendmatige ontwikkelingen Naast de indexering van budgetten zijn er ook andere ontwikkelingen die bij ongewijzigd beleid tot een budgetaanpassing kunnen leiden. Het gaat dan meestal om stijging of daling van aantallen, of om enkele bijzondere ontwikkelingen of wettelijke aanpassingen. Die aantallen kunnen dan betrekking hebben op cliënten, woningen of bijvoorbeeld vierkante meters openbare ruimte. Uitgangspunt hierbij is om de lasten realistisch te ramen. De lasten vanuit niet trendmatige ontwikkelingen vallen ongeveer € 262.000 lager uit over de periode 2023-2026. De belangrijkste reden hiervoor is de verwerking van de afspraken tussen het Rijk /VNG en Provincies over extra jeugdmiddelen in de meerjarenraming. Het rijk heeft namelijk besloten tot het realiseren van aanvullende besparingen op de jeugdzorg. Dit is volledig een verantwoordelijkheid van het Rijk gemaakt en daarom mogen de gemeenten deze besparing meenemen in hun meerjarenraming. Het gaat voor onze gemeente om een besparing van € 1,9 miljoen per jaar. Een totaaloverzicht van alle niet-trendmatige ontwikkelingen is opgenomen in als bijlage bij de begroting.

Gemeentefonds In de begroting 2023 is het gemeentefonds bijgewerkt tot en met de meicirculaire 2022 De jaarschijven 2023 tot en met 2025 laten een flinke plus zien in het accres in het gemeentefonds. Voorzichtigheidshalve is 80% van het accres meegenomen. Verder zien we dat het 'herverdeeleffect' voor de gemeente Smallingerland onverwacht positief uitvalt. Het gaat hierbij aan het einde van het groeipad om ruim € 2 miljoen structureel. Ook het tijdelijk bevriezen van de opschalingskorting tot 2026 levert extra middelen op de komende jaren. De inkomsten van het gemeentefonds vallen vanaf 2024 daarentegen ook lager uit omdat we de begroting nu op basis van constante prijzen opstellen. De correctie als gevolg hiervan op de inkomsten uit het gemeentefonds bedraagt structureel ongeveer € 5,3 miljoen. Hier staan dus ook lagere lasten tegen over. In 2026 zien we ook het effect van het 'ravijnjaar' met een negatieve bijstelling van de algemene uitkering met € 7,9 miljoen. Nieuw beleid Onder dit onderdeel geven we het totale structureel nieuw beleid weer, voor de komende planperiode gaat het totaal om € 8,5 miljoen. Het meeste nieuw beleid komt uit het coalitieakkoord namelijk ongeveer € 4,8 miljoen. Daarnaast is voor € 0,4 miljoen aan nieuw beleid opgenomen voor onze wettelijke verplichtingen met betrekking tot de IBOR.

Het structureel nieuw beleid uit eerdere begrotingen bedraagt € 2,8 miljoen. Met name in de jaarschijven 2024 en 2025 is sprake van hoge extra uitgaven voor nieuw beleid als gevolg van de investeringen in het zwembad en in schoolgebouwen. Wat dan resteert zijn de aanvullende beleidswensen voor een bedrag van € 0,5 miljoen. Herschikkingen In de begroting 2020-2023 en 2021-2024 zijn herschikkingen opgenomen. Een groot deel van de herschikkingen voor 2020 t/m 2022 is inmiddels gerealiseerd of ligt op koers om binnenkort gerealiseerd te worden. In de jaarschijf 2023 voeren we een bedrag van € 1,3 miljoen als herschikking op. Dit betreft grotendeels het sociaal domein en het niet indexeren van materiële kosten en subsidies. Een belangrijke post in de herschikkingen van 2021-2024 is het verhogen van de baten voor parkeervoorzieningen. Saldo begroting 2023-2026 Alle voorgaande genoemde ontwikkelingen leiden tot een structureel sluitende meerjarenbegroting. In het onderstaande programmaplan zijn de totale baten en lasten opgenomen. In het hoofdstuk Vaststelling presenteren we de formele recapitulatie. Die is bedoeld voor de vaststelling van de begroting door de raad en daarmee meteen ook de autorisatie van het college om verplichtingen aan te gaan. In de bijlage ‘Baten en lasten per taakveld’ is een overzicht van baten en lasten per taakveld opgenomen.

Bedragen in € x 1.000 (-=nadeel) Omschrijving

Lasten

Baten

Saldo

Begroting 2023 Programma Dienstverlening

-11.217

646

-10.571

Programma Sociaal Domein

-126.040

29.283

-96.757

Programma Fysiek Domein

-46.978

25.535

-21.443

Programma Economie

-2.315

181

-2.134

Overhead

-20.440

371

-20.069

Algemene dekkingsmiddelen

-1.537

150.213

148.676

-50

-208.577

206.229

-2.348

7.426

-208.577

213.655

5.078

Onvoorzien Vennootschapsbelasting Totaal van baten en lasten Toevoegingen & onttrekkingen aan reserves Onttrekkingen reserves Toevoegingen reserves Saldo toevoegingen & onttrekkingen aan reserves Waarvan incidentele baten en lasten (saldo) Structureel begrotingssaldo

Ontwikkeling Algemene reserve Rekening houdend met het risico- en weerstandsvermogen van totaal € 13 miljoen, is de vrij besteedbare ruimte aan het einde van de planperiode, ruim € 20 miljoen positief. De presentatie in de onderstaande tabel laat zien hoe de ruimte zich in de loop van de planperiode ontwikkelt. Daarna lichten we de onttrekkingen en toevoegingen nader toe, op hoofdlijnen. Het volledige overzicht van de Algemene reserve is opgenomen in de bijlage "ontwikkeling Algemene reserve". Ontwikkeling algemene reserve Bedragen x € 1.000 (- = nadeel) 2023

2024

2025

2026

44.559 -1.880 -856 -2.075

37.633 -754 -1.215

35.558 -130 -1.075

34.353 -1.075

Nieuw beleid: beleidswensen

-1.895

-55

Overige eenmalig lasten Stand 31/12 Risicobuffer Weerstandsvermogen algemeen voorlopig Saldo Algemene reserve zonder verplichtingen

-220 37.633 -2.500 -10.500 24.633

-51 35.558 -2.500 -10.500 22.558

34.353 -2.500 -10.500 21.353

-30 33.248 -2.500 -10.500 20.248

Jaarrekening 2021 stand 31-12 Jaarrekeningresultaat 2021 Begroting 2022; onttrekkingen algemene reserve Begroting 2022; stortingen algemene reserve Begroting 2022: overige raadsresultaten Bestuursrapportage 2022-I: nadelig resultaat Bestuursrapportage 2022-II: voordelig resultaat Stand 1/1 Nieuw beleid voorgaande begroting Nieuw beleid: kadernota 2023-2026 Nieuw beleid: coalitieakkoord

2022 24.166 12.368 -3.246 7.816 -839 -2.822 7.116

Ontwikkeling eenmalige middelen Het saldo van de Algemene reserve zonder verplichtingen neemt ten opzichte van de begroting 2022 toe. In de begroting 2022 bedroeg het saldo aan het eind van de planperiode (2025) € 17 miljoen positief. In deze begroting is het saldo per 2025 met € 4 miljoen toegenomen. De belangrijkste oorzaken van die toename willen we hieronder kort toelichten:

Jaarrekeningresultaat 2021 en ontwikkeling begrotingssaldo 2022 De jaarrekening 2021 is afgesloten met een positief resultaat van € 12,4 miljoen; de bestuursrapportages 2022 met een positief saldo van € 4,3 miljoen. Het begrotingssaldo 2022 is hierdoor toegenomen tot € 12,1 miljoen. Totaal levert dat een positief resultaat op van € 21,2 miljoen. Nieuw beleid en overige eenmalige lasten In de begroting 2023-2026 is voor een totaalbedrag van € 11,3 miljoen aan eenmalig nieuw beleid opgenomen. Hiervan komt € 2,8 miljoen uit voorgaande begrotingen. Daarnaast was in de kadernota 2023-2026 al voor een bedrag van € 0,9 miljoen aan nieuw beleid opgenomen. Dit is in de begroting 2023 aangevuld met het nieuw beleid uit het coalitieakkoord voor € 5,4 miljoen en aanvullende beleidswensen van € 2 miljoen. De overige eenmalige lasten van € 0,3 miljoen zijn voor noodzakelijke uitgaven zoals wachtgeld en IBOR. Voor een specificatie van al het eenmalig nieuw beleid en overige eenmalige lasten verwijzen wij naar de bijlagen. Risicobuffer en weerstandsvermogen algemeen Een deel van de Algemene reserve wordt apart gehouden voor de dekking van eventuele onvoorziene risico’s die zich kunnen voordoen. Het bedrag dat we hiervoor reserveren is in totaal € 13 miljoen. Namelijk opgebouwd uit een risicobuffer van € 2,5 miljoen en weerstandsvermogen algemeen van € 10,5 miljoen.

Het weerstandsvermogen is ten opzichte van de begroting 2022-2025 gelijk gebleven.

Programma's De programmabegroting bestaat uit een viertal programma's, te weten: 1. Dienstverlening 2. Sociaal Domein 3. Fysiek Domein 4. Economie Per programma worden de ontwikkelingen voor de komende jaren nader uitgewerkt, waar de nadruk ligt op wat gerealiseerd gaat worden in 2023 zowel inhoudelijk als financieel. Per programma treft u de volgende onderdelen aan: -

algemene toelichting op het programma; wat willen we bereiken? wat gaan we daar voor doen? wat gaat het opleveren? wat mag het kosten? specifieke risico's; beleidsstukken; kengetallen en verplichte indicatoren; een financieel overzicht voor het betreffende programma.

In tegenstelling tot vorig jaar worden de specifieke risico's niet per programma gepresenteerd maar zijn deze gegroepeerd in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing. Dit komt de leesbaarheid van het document ten goede. Een andere ontwikkeling zijn de zelf gekozen kengetallen. Er werd niet actief gestuurd op de tot nu toe opgenomen zelf gekozen kengetallen. Om deze reden is er voor gekozen deze kengetallen niet op te nemen in de begroting 2023. Voor de begroting 2024 wordt gewerkt aan een set kengetallen die gekoppeld zijn aan de doelen in de begroting en waar daadwerkelijk op gestuurd kan worden. Ten slotte gaan we in op overhead, de algemene dekkingsmiddelen, het bedrag voor onvoorzien en de vennootschapsbelasting. Deze onderdelen zijn voorgeschreven in het BBV en vormen onderdeel van de programmabegroting.

1 Programma Dienstverlening Algemene toelichting op het programma In onze gemeente Smallingerland staat de kracht van de samenleving voorop. Met die kracht willen we werken aan een sociale en welvarende toekomst. In alle wijken en dorpen. Voor alle inwoners, ondernemers. We vinden het belangrijk om met elkaar te werken aan oplossingen voor de uitdagingen die we zien Dit doen we vanuit vertrouwen en daarbij vinden we het belangrijk dat de behoefte voorop staat en niet de regels. We gaan werken vanuit de kernwaarden persoonlijk, samen en doen. Ze zijn de basis voor onze manier van samen leven, samen werken en samen leren. Ze vertegenwoordigen de kracht van Smallingerland. Wij zijn een betrouwbare overheid en we gaan ook van vertrouwen uit. Alhoewel regels zekerheid bieden voor onze inwoners, bedrijven en instellingen, waken we in Smallingerland voor onwenselijke bureaucratie. Het is ons vak en onze verantwoordelijkheid om algemene en individuele belangen voortdurend tegen elkaar af te wegen. Onze inwoners staan voorop. Het draait om hen. Wij denken met hen mee en zijn duidelijk over wat ze van ons mogen verwachten Als gemeente willen we niet alles zelf regelen. Daarom geven we ruimte aan en staan we open voor maatschappelijk initiatief en betrokkenheid. De basisgedachte bij de uitvoering van beleid is denken vanuit de inwoner.

De belangrijkste voorwaarde in het nemen van beslissingen is het betrekken van onze inwoners en ondernemers. De kennis en ervaringen van onze inwoners en ondernemers gebruiken we om logische en effectieve beslissingen te kunnen nemen. We zien dat de informatiesamenleving en toegenomen digitalisering kansen bieden, maar tegelijk ook nieuwe vraagstukken opwerpen. Dankzij digitaal werken hebben we informatie beter en sneller beschikbaar, zodat de dienstverlening verbetert. En omdat we meer data beschikbaar hebben, kunnen we beter onderbouwd beleid maken en achteraf ook evalueren. Aan de andere kant doen zich vraagstukken voor rond privacy en informatiebeveiliging. Om de gemeente te zijn waar iedereen zich prettig voelt, waar ondernemers zich graag willen vestigen en waar je aangenaam kunt wonen, werken en recreëren, is veiligheid een noodzakelijke randvoorwaarde. Dit betekent dat mensen zich veilig moeten voelen en dat de aandacht voor veiligheid, voor criminaliteit, overlast, leefbaarheid, in verhouding moet staan tot de omvang en de aard van problemen, of wat inwoners als problemen ervaren.

1.1

Publieke dienstverlening

Wat willen we bereiken? Afgelopen jaren is er al een flinke ontwikkeling geweest in onze publieke dienstverlening. We werken als organisatie doorlopend aan het verbeteren van de publieke dienstverlening. In 2022 is het programma Dienstverlening, dat startte in juni 2019, afgerond en het vervolg opgestart: programma GOED. Dit programma heeft een looptijd van drie jaar. Ons doel daarbij: Onze dienstverlening is GOED; Gastvrij, Ondernemend, Eenvoudig en Deskundig, daar zetten wij op in de komende jaren. Om dat te realiseren is onze organisatieontwikkeling gericht op eigenaarschap, samenwerken, waarmaken en werken vanuit de bedoeling. Wat gaan we daar voor doen? In onze gemeente staat de mens voorop. Daarom gaan we door middel van klanttevredenheidsonderzoek met onze inwoners en ondernemers in gesprek over hoe zij onze dienstverlening ervaren. Feedback houdt ons scherp en laat zien dat ons werk nooit af is. Klantcontact en interactie Inwoners en ondernemers moeten goed en tijdig te woord worden gestaan. We maken daarom afspraken over de kwaliteit van onze dienstverlening en de bijbehorende servicenormen. Door heldere en duidelijke servicenormen weten ondernemers en inwoners wat zij van ons mogen verwachten en wat zij zelf kunnen doen om snel en goed geholpen te worden.

We doen dit op een zichtbare en meetbare manier zodat hier, na de eerste uitkomsten, effectief op gestuurd kan worden. Een van de concrete resultaten waar we aan werken door het invoeren van en sturen op servicenormen: We verlagen de wachttijden aan de telefoon. We zien een ombudsfunctie als belangrijk instrument, die bijdraagt aan het verbeteren van de dienstverlening aan onze inwoners en ondernemers. Met de realisatie van de Ombudsfunctie in 2022, hebben we in 2023 de beschikking over de eerste bevindingen. Aan de hand van deze bevindingen zullen, waar nodig, verbetervoorstellen worden gedaan ten behoeve van de effectiviteit van de functie. Actief Frysk taalbeleid Smallingerland heeft meer aandacht voor haar Friese identiteit. Met een actief Fries taalbeleid wordt de gelijkwaardigheid tussen Nederlands en Fries wordt duidelijk zichtbaar. In de gemeentelijke dienstverlening en gemeentelijke uitingen wordt het Fries actief toegepast. Voor het uitvoeren van het Fries taalbeleid wordt kennis aangetrokken. Een 'oersetter' vertaalt de gemeentelijke websites van het Nederlands in het Fries en houdt deze actueel. Voor deze taken wordt extra capaciteit ingezet. Naast de actualiseren en bijhouden van de websites gaan we onderzoeken of er andere gemeenten (en/of provincie) zijn die het hogere ambitieniveau van Smallingerland delen en met deze partners gaan we samenwerking zoeken.

Dit om ervaring te delen en mogelijk de kosten te verlagen. Ook intern hebben we aandacht voor Friese taal. Medewerkers (ook van Carins) worden gestimuleerd om cursussen te volgen. Begrijpelijke en toegankelijke communicatie Een goede en transparante communicatie draagt bij aan onze dienstverlening. De gemeente informeert de inwoners en communiceert met ze via diverse kanalen, zoals verschillende websites, sociale media, nieuwsbrieven en persberichten. We ontwikkelen een kanaal- en contentstrategie en implementeren deze in 2023. Dan kunnen we meer richting geven aan de inzet van onze kanalen, in relatie tot onze communicatieactiviteiten. Ons doel: de informatie voor de inwoners toegankelijker te maken. En: sneller zicht krijgen op wat onze inwoner bezighoudt. Naast de aandacht voor toegankelijkheid willen we informatie ook begrijpelijk maken. Een beeld is een eenvoudige manier om informatie over te brengen. Voor bepaalde doelgroepen is dat veel geschikter dan tekst, zoals voor laaggeletterden. We willen meer gebruik maken van video, infographics en andere vormen van visuele communicatie. Participatie Inwoners en ondernemers betrekken we waar mogelijk vroegtijdig. Zo kunnen we kansen signaleren om integraal samen te werken en de kennis en ervaring van onze inwoners en ondernemers meenemen in onze besluitvorming.

Door de samenwerking van de wijk- en dorpswethouders met de wijk-, dorp- en accountmanagers én de vakinhoudelijk wethouder, worden onze inwoners toegankelijk bediend. Onze wijken en dorpen krijgen hiermee laagdrempelige contactmogelijkheden om soepel te schakelen met de gemeente. Door het verhogen van het buurtbudget vergroten we de leefbaarheid in wijken en dorpen en bieden zo meer ruimte voor inwonerinitiatieven. 10

Wat gaat het opleveren? Een verbetering van onze dienstverlening en een hogere tevredenheid van onze klanten over die dienstverlening. De basishouding van onze medewerkers is: 'de mens voorop', en onze dienstverlening is GOED, gastvrij, ondernemend, eenvoudig en deskundig. Dat betekent: een open houding van onze medewerkers, geïnteresseerd en respectvol, contact, vanuit vertrouwen en in begrijpelijke taal. Wat mag het kosten? Onderwerp Servicenormen (structureel) Ombudsfunctie (structureel) Actief Frysk taalbeleid (structureel)

Bedrag € 100.000 € 75.000 € 160.000

1.2

Digitale en datagedreven samenleving

Wat willen we bereiken? Datagedreven samenleving We willen onze digitale dienstverlening verder ontwikkelen, met het oog op vereenvoudiging voor klanten. We willen gemeentelijke informatie open en transparant beschikbaar stellen. Verder is de inzet van data en informatie onderdeel van onze dienstverlening. Ook hebben we data en informatie nodig om onze dienstverlening continu te verbeteren. Daarom zien we het belang van het ethisch gebruiken van data ter ondersteuning van beleidsontwikkeling en besluitvorming. We richten ons meer op datagedreven werken en maken daarbij gebruik van onafhankelijke, betrouwbare en wetenschappelijk onderbouwde kennis van het Fries Sociaal planbureau en participeren in DataFryslân. Digitale samenleving We willen voor onze klanten op verschillende manieren toegankelijk zijn, waarbij klanten het communicatiekanaal van hun voorkeur kunnen kiezen. De veiligheidsrisico's van onze ICT-omgeving willen we verkleinen en we willen gevoelige informatie goed beschermen, waaronder persoonsgegevens. Ondermijning willen we tegengaan en het liefst helemaal voorkomen bijvoorbeeld door het vergroten van de digitale weerbaarheid van medewerkers. Wat gaan we daarvoor doen? Datagedreven werken en sturen wordt in 2023 verder ontwikkeld. De datavisie en datastrategie worden ontwikkeld voor een toekomstige richting op datagedreven werken en sturen.

Ondertussen worden eenvoudige datavragen tot complex maatschappelijke vraagstukken behandeld. De datacatalogus wordt verder ontwikkeld voor beter inzicht in welke data intern of extern beschikbaar is. In 2023 verder uitrollen van Microsoft O365 en Microsoft Teams om makkelijk en veilig samenwerken te ondersteunen. De uitrol van PowerBi gaat helpen bij datagedreven werken en sturen in de organisatie. Ook wordt gewerkt aan verder implementeren van de Omgevingswet en dan in het bijzonder aan het Digitaal Omgevingsstelsel. Verder werken aan digitale weerbaarheid om de kans op een beveiligingsincident of datalek te beperken. Ook gaan we richting geven aan functioneel beheer. Ook gaan we bezig met een moderne nieuwe digitale werkplek om medewerkers optimaal te ondersteunen bij het (samen)werken. Wat gaan het opleveren? Datagedreven werken levert kennis op voor beleidsontwikkeling en maakt onderdeel uit van de route naar besluitvorming. Daarnaast verbeteren we onze dienstverlening door informatie veilig en waar mogelijk nog meer digitaal beschikbaar te stellen. We continueren en ontwikkelen de ICT-omgeving. Wat mag het kosten? Onderwerp Data Fryslân (structureel) Beleidsstukken Datavisie (in ontwikkeling) Datastrategie (in ontwikkeling) Leidraad Datagedreven werken (in ontwikkeling) Informatiebeveiligingsbeleid Privacybeleid

Bedrag € 56.000

1.3

Openbare orde en veiligheid

Wat willen we bereiken? We willen de veiligheid en de veiligheidsbeleving verbeteren en borgen. Als mensen zich veilig weten en vertrouwen hebben, betekent dit meer woon- en leefplezier. Om dit te bereiken werken we nauw samen met onze partners, zowel preventief als bij de handhaving. De komende jaren wordt extra geld uitgetrokken om de veiligheid en veiligheidsbeleving te verbeteren en te borgen. In het geactualiseerde Kernbeleid veiligheid 2023-2026, dat door de raad wordt vastgesteld, geven we invulling aan het coalitieakkoord en werken we onze doelen nader uit. We werken verder aan de prioriteiten en strategische thema's die we eerder formuleerden en nog steeds aandacht behoeven: - Prioriteiten: sociale overlast, jeugd(groepen)overlast, ondermijnende criminaliteit met speciale aandacht voor cyberveiligheid; - Strategische thema’s: woninginbraken, veilige evenementen, jeugd, alcohol en drugs, rampen/crisisbeheersing, ambtelijke en bestuurlijke integriteit. In 2023 en daarna willen we specifiek de volgende doelen bereiken: We willen de bewustwording voor cyberveiligheid en het risico van ondermijning vergroten en inzetten op de verbinding met de interne en externe partijen. We willen de kennis over en de alertheid in het herkennen van signalen van radicalisering of mensenhandel vergroten en de samenwerking verstevigen, intern en extern, bijvoorbeeld met de veiligheidsketen.

We willen de veiligheid op straat vergroten, door jongeren te motiveren de (steek)wapens die ze dragen in te leveren, waarbij we hen ook handvatten bieden om zich te verzetten tegen groepsdruk. Ook willen we inzetten op minder jeugdoverlast en jeugdcriminaliteit. We implementeren het geactualiseerde horecabeleid en geven uitvoering aan het geactualiseerde Kernbeleid Veiligheid. Wij willen het team Handhaving publiek verder ontwikkelen. Nu de structuur en invulling van de aansturing zijn verbeterd, brengen we de formatie kwalitatief en kwantitatief verder op orde. Wat gaan we daar voor doen? Tegengaan ondermijning We hebben in 2022 een plan van aanpak vastgesteld voor het tegengaan van ondermijning, waaraan we in 2023 en volgende verder invulling geven. In de zomer van 2022 hebben de Friese overheden een intentieverklaring, de Friese norm, ondertekend om samen ondermijnende criminaliteit aan te pakken. De implementatie van de afspraken van deze intentieverklaring vindt ook in 2023 en volgende plaats. We zetten in op het trainen van medewerkers om signalen van ondermijning te herkennen en pakken signalen vanuit diverse vakgebieden op vanuit een lokaal informatieoverleg c.q. ondermijningstafel. We werken samen in ‘3-Noord’, de provincies Drenthe, Groningen, Fryslân, en sluiten aan bij landelijke initiatieven.

We implementeren de uitkomsten van een onderzoek naar de weerbaarheid van de organisatie ten aanzien van ondermijning (weerbaarheidscan). Verbeteren cyberveiligheid Cyberveiligheid is een van de prioriteiten van het Regionaal beleidsplan veiligheid 2020-2023, waar de gemeente Smallingerland zich aan verbonden heeft. In Noordelijk verband is door het regionaal bestuurlijk politieoverleg (RBPO) de strategische agenda cyberveiligheid vastgesteld. Burgemeester Rijpstra is binnen het RBPO bestuurlijk portefeuillehouder cyberveiligheid. We hebben in 2022 cybercrises geoefend en verbeteren onze aanpak op basis hiervan. In het najaar van 2022 hebben we in samenwerking met diverse partijen in Noord-Nederland een groot ambtelijk congres georganiseerd over de stand van zaken en ontwikkelingen in Noord-Nederland op het terrein van cyberveiligheid, voor collega's binnen maar ook buiten het veiligheidsdomein. Verder uitrol op dit terrein vindt plaats in 2023. Tegengaan radicalisering Voor het tegengaan van radicalisering willen we in 2023 inzetten op verdere versterking van de werkzaamheden met de partners in de veiligheidsketen. We zetten casustafels in en organiseren trainingen. De komende jaren kunnen we nog gebruik maken van de versterkingsgelden die het Rijk beschikbaar heeft gesteld.

Aanpak mensenhandel Gemeenten zijn sinds 2022 verantwoordelijk voor zowel de bestuurlijke aanpak als het organiseren van adequate opvang voor slachtoffers van mensenhandel. Hiervoor is vanuit het rijk geen extra geld beschikbaar gesteld. De Friese gemeenten hebben een plan van aanpak opgesteld, zodat er een 13

duidelijke lijn is, een gezamenlijke aanpak die door alle partijen kan worden gevolgd. Binnen onze gemeentelijke organisatie is het zaak om signalen van handel en de gevolgen goed in proces te beschrijven om bij casuïstiek ook de juiste opvang en begeleiding te kunnen bieden, maar ook de keten te helpen om daders van mensenhandel richting het strafrecht te bewegen. Tegengaan overlast 75% We versterken de regie op partijen die ingezet worden om jeugdoverlast tegen te gaan (MOS, VNN) en kopen gerichte programma's in om jeugdoverlast tegen te gaan. We willen Bureau Halt inzetten voor het in kaart brengen van overlast gevende jeugdgroepen, het afleggen van huisbezoeken bij hun ouders en mogelijk uitbreiding van spreekuren op school ter verdere voorkoming van grensoverschrijdend gedrag. Specifiek zal daarbij vanuit het ‘Landelijk actieplan wapens en jongeren’, waar Smallingerland bij is aangesloten, aandacht zijn voor diverse activiteiten gericht op het tegengaan van dragen/gebruik van (steek)wapens. Te denken valt aan weerbaarheidstrainingen voor jeugdigen en het intensiveren van de samenwerking met het ‘Centrum voor criminaliteit en veiligheid’ evenals de ‘Stichting school en veiligheid’ en het toezien op een betere Integrale samenwerkingen tussen jeugd, sociaal domein en preventie. Actualisering horecabeleid We implementeren het geactualiseerde horecabeleid.

Een van de speerpunten van het beleid wordt het intensiveren van het toezicht op de horeca. In eerste instantie om structureel te controleren of de horeca zich aan alle wet-/regelgeving houdt, maar ook om een helder beeld te hebben wat er zich in de horeca afspeelt in op het gebied van ondermijning. Actualiseren interne crisisorganisatie Door aandacht te hebben voor het inrichten, trainen en professionaliseren van de interne crisisorganisatie zijn we beter voorbereid bij rampen en of crisissen. Denk hierbij aan de crisissen van de afgelopen jaren en voor eventuele rampen van kortere aard (flitsrampen) en cyber gerelateerde aanvallen op instellingen, overheid of nutsvoorzieningen. De afgelopen jaren is er door de actuele crisis zoals Covid-19 de Oekraïense vluchtelingen en de Crisisnoodopvang onvoldoende aandacht geweest aan het inrichten en trainen van onze eigen crisisorganisatie. De wens en de noodzaak van deze organisatie wordt breed gezien en erkend en in 2023 en volgende wordt deze geprofessionaliseerd. Wat gaat het opleveren? Meer kennis en bewustwording op de verschillende gebieden levert ons inzicht op in hoe te handelen. Dat levert uiteindelijk een hogere mate van veiligheid op. Door de integrale samenwerking vergroten we de veiligheid in de samenleving en daarmee geven we mede invulling aan het bewaken van de democratische rechtsorde.

Wat mag het kosten? Onderwerp Versteviging openbare orde en veiligheid (structureel) Professionalisering handhaving (structureel) Openbare orde en veiligheid (incidenteel)

Beleidsstukken Kernbeleid veiligheid 2023-2026 Jaaruitvoeringsplan (JUP) Handhavingsuitvoeringsprogramma (HUP) Handhavingsarrangement; Nieuwe categoriale aanwijzing; Regionaal beleidsplan veiligheid 2023-2026 Convenant radicalisering Beleidsplan mensenhandel 2022

Bedrag € 300.000 € 125.000 € 100.000

1.4

Gemeenteraad

Wat willen we bereiken? De gemeenteraad van Smallingerland wil ook in 2023 verder werken aan het versterken van de drie belangrijkste rollen van de gemeenteraad. Te weten de volksvertegenwoordigende rol, de kaderstellende rol en de controlerende rol. Wat gaan we daar voor doen? Doorontwikkeling gemeenteraad Binnen de gemeenteraad is de Werkgroep 8 maart actief die door de gemeenteraad is ingesteld om de raad beter in positie te brengen. Dit zodat de raad goed gefaciliteerd wordt om zijn drie rollen vorm te kunnen geven. Na de gemeenteraadsverkiezingen is deze werkgroep in nieuwe samenstelling weer aan de slag gegaan. De werkgroep zal in 2023 met voorstellen naar de gemeenteraad komen over het verbeteren van het huidige vergadermodel, het verbeteren van de Ronde Tafel en meer bekendheid geven aan Het Plein. Ook komt de werkgroep met voorstellen om de gemeenteraad beter in positie te brengen bij grote onderwerpen, zodat de gemeenteraad eerder betrokken is en beter invulling kan geven aan zijn kaderstellende rol. Daarnaast wil de werkgroep kijken naar het verbeteren van de betrokkenheid van inwoners bij het besluitvormingsproces. Rekenkamercommissie Het doel van de rekenkamercommissie is het versterken van de controlerende en kaderstellende rol van de raad. Hiervoor voert de commissie onafhankelijke onderzoeken uit.

Hierbij wordt gekeken naar effectiviteit en efficiency van het door het gemeentebestuur gevoerde beleid. Daarover brengt de rekenkamercommissie adviezen uit aan de raad. Opstellen griffieplan 2022-2026 De gemeenteraad is de werkgever van de griffie. Deze werkgeversrol wordt ingevuld door de werkgeverscommissie. Door de werkgeverscommissie en de griffier zijn afspraken gemaakt over de ondersteuning en advisering van de raad door de griffie. Deze worden vastgelegd in een griffieplan. Naast de reguliere werkzaamheden worden in dit griffieplan ook specifieke onderwerpen opgenomen waar in de raadsperiode 2022-2026 uitvoering aan wordt gegeven door de griffie. Denk hierbij aan onderwerpen die voortkomen uit de voorstellen van de Werkgroep 8 maart, uit het presidium of uit een nog te houden inventarisatie ronde langs de nieuw gekozen fracties. Uitbreiding griffie De gemeenteraad heeft op 7 juni 2022 besloten om de griffie uit te breiden met 1 fte en de werkgeverscommissie te belasten met de verdere uitvoering van dit besluit. Vanuit de werkgeverscommissie is voorgesteld om de griffie uit te breiden met een raadsadviseur die als aandachtsgebied heeft communicatie en participatie. Deze nieuwe medewerker zal zich o.a. bezig houden met raadscommunicatie.

Hierbij is het doel om de zichtbaarheid van de gemeenteraad te vergroten en de interactie tussen samenleving en gemeenteraad te optimaliseren. Om uitvoering te geven aan raadscommunicatie zal voor 2023 eenmalig een uitvoeringsbudget worden gevraagd van € 5.000,-. Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers Raadsleden en fractievertegenwoordigers hebben, op grond van het Rechtspositiebesluit decentrale politieke ambtsdragers, recht op een vergoeding of krijgen voor het bijwonen van een vergadering een presentievergoeding. Elk jaar vindt er een groei (accres) plaats van dit budget. Hiermee wordt voldaan aan de geldende wet- en regelgeving. Accountantsdiensten De accountant wordt door de gemeenteraad aangewezen en deze is belast met de controle van de jaarrekening. Op deze manier geeft de gemeenteraad vorm aan de controlerende rol en krijgt daarbij advies van de accountant. Op 21 juni 2022 heeft de gemeenteraad besloten om de accountantsdiensten voor de jaarrekening 2022 e.v. aan te besteden. Inmiddels is een aanbestedingsprocedure gestart. Wat gaat het opleveren? De gemeenteraad, de raadsleden en fractievertegenwoordigers zijn goed toegerust om vorm te kunnen geven aan de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rollen. Door middel van het griffieplan geeft de gemeenteraad vorm aan goed werkgeverschap. 15

Door te investeren in de griffie kan de gemeenteraad invulling geven aan eerdere raadsbesluiten over het verbeteren van de raadscommunicatie, de betrokkenheid van inwoners bij het besluitvormingsproces en ontstaat er meer ruimte op de griffie om de gemeenteraad beter (strategisch) te adviseren. Wat mag het kosten? De uitvoering van de hiervoor genoemde plannen kunnen merendeels gedekt worden uit de bestaande budgetten, een aantal ontwikkelingen zijn nieuw in de begroting 2023. Onderwerp Uitbreiding griffie 1fte (structureel) Raadscommunicatie (incidenteel) Ontwikkelingen vergoedingen raadsleden (structureel)

Bedrag € 84.000 € 5.000 € 42.000

Beleidsstukken - Jaarplan Werkgroep 8 maart; - Griffieplan 2022-2026. Verplichte beleidsindicatoren programma Dienstverlening Indicator Diefstallen uit woning per 1.000 inwoners:

Periode 2021

Waarde 1,4

Bron CBS Diefstallen

Het aantal diefstallen uit woningen, per 1.000 inwoners. Geweldsmisdrijven per 1.000 inwoners:

2021

CBS Criminaliteit

Het aantal geweldsmisdrijven. Voorbeelden van geweldsmisdrijven zijn seksuele misdrijven, levensdelicten zoals moord en doodslag en dood en lichamelijk letsel door schuld (bedreiging, mishandeling, etc.). Jongeren met een delict voor de rechter in %:

2020

CBS Jeugd

2021

CBS Criminaliteit

Hieronder vallen brandstichting, alle vormen van vernieling en misdrijven tegen de openbare orde. Verwijzingen Halt per 1.000 jongeren:

2021

Stichting Halt

Het aantal verwijzingen Halt per 1.000 inwoners van 12 tot 18 jaar. Jongeren van 12 tot 18 jaar die een licht strafbaar vergrijp plegen, worden door de politie of leerplichtambtenaren naar Bureau Halt verwezen voor een passende Halt-straf. Zij krijgen leeropdrachten en er volgen gesprekken met de jongere en de ouders. Op deze manier kunnen jongeren rechtzetten wat zij fout hebben gedaan, zonder dat zij in aanraking komen met het Openbaar Ministerie. Winkeldiefstallen per 1.000 inwoners:

2021

3,1

CBS Diefstallen

Het percentage jongeren (12 t/m 21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Tot en met 2015 zijn de cijfers van deze indicator afkomstig van het Verwey-Jonker Instituut - Kinderen in Tel. De cijfers vanaf 2016 zijn afkomstig van het CBS. Vernielingen en beschadigingen (in de openbare ruimte) Per 1.000 inwoners:

Het aantal winkeldiefstallen per 1.000 inwoners.

Verbonden partijen Naam Veiligheidsregio Fryslân Vereniging Nederlandse Gemeenten Vereniging Friese Gemeenten Data Fryslân

Wat doet deze organisatie? Regionaal organiseren van brandweerzorg, crisisbeheersing en rampenbestrijding. Belangenbehartiger van alle gemeenten en biedt een platform voor opinievorming en vernieuwing. Belangenbehartiger, advisering en platform voor Friese gemeenten. DataFryslân: coöperatie van publieke en private organisaties, platform voor stimuleren datagedreven beleid en daardoor effectieve dienstverlening voor inwoners van Friesland.

Saldo baten en lasten programma Dienstverlening

Omschrijving

Bedragen x € 1.000 (-=nadeel) Begroting 2022 Begroting 2023

Baten

646

Lasten

-10.276

-11.217

Saldo voor reservemutaties

-9.630

-10.571

Onttrekkingen aan reserves

235

293

Toevoegingen aan reserves

-9.395

-10.278

Netto resultaat

2 Programma Sociaal Domein Algemene toelichting op het programma In juni 2021 heeft de gemeenteraad de visie op het Sociaal Domein 'De Kracht van Smallingerland – onze sociale Koers' vastgesteld. Dit is een gezamenlijke visie op de toekomst, mede gedragen door onze maatschappelijke partners, waarin we beleid en uitvoering binnen en buiten de organisatie met elkaar verbinden. Deze dient als paraplu voor de activiteiten en inspanningen die de benodigde transformatie binnen het sociaal domein met zich meebrengt. In deze Sociale Koers zijn vier ambities opgenomen (zeker bestaan, ertoe doen, goed voelen en erbij horen) die met inwoners, ondernemers, vrijwilligers, verenigingen, maatschappelijke organisaties en de gemeente verder uitgewerkt zijn in een Koersplan. In dit Koersplan worden de vier ambities van de Sociale Koers geconcretiseerd en vertaald naar maatschappelijke resultaten. Dit koersplan wordt in oktober 2022 ter besluitvorming voorgelegd aan de gemeenteraad.

Aan de vier ambities van de Sociale Koers zijn per ambitie twee thema's gekoppeld • Zeker bestaan > rondkomen en wonen • Ertoe doen > ontwikkelen & opgroeien en werk & maatschappelijke participatie • Goed voelen > gezonde & veilige leefomgeving en gezonde leefstijl • Erbij horen > samen leven en inclusie Middels deze visie en de nadere uitwerking in het Koersplan waarborgen we samenhang in beleid, zorgen we voor financiële grip en beheersbaarheid en sturen we gerichter op effectiviteit en efficiëntie. Onze ambitie is het aanpakken van de onderliggende oorzaken van problematiek. Het helpt om prioritering en samenhang aan te brengen in de aanpak van de belangrijke maatschappelijke en wettelijke taken die we voor ons zien: bestaanszekerheid herstellen, kansengelijkheid vergroten en gezond leven gemakkelijker maken. Het begrotingsprogramma Sociaal Domein is opgesteld aan de hand van deze vier ambities. Voor een aantal onderdelen geldt dat er een sterke samenhang is met andere begrotingsprogramma's. Waar dat van toepassing is, noemen we dat hieronder. Ook de taakvelden Cultuur, Sport (met uitzondering van de sportaccommodaties) en Onderwijs maken deel uit van het begrotingsprogramma Sociaal Domein.

2.1

Zeker bestaan

Onze ambitie: inwoners van Smallingerland maken zich geen zorgen over hun bestaan; ze hebben een dak boven hun hoofd, brood op de plank, ze voelen zich veilig en kunnen goed rondkomen. Wat willen we bereiken? Deze ambitie vullen we in met twee beleidsthema's: Rondkomen In Smallingerland zijn we al enkele jaren bezig om de gevolgen van armoede zoveel mogelijk te beperken en zo veel mogelijk inwoners met schulden zo vroeg mogelijk te helpen. Deze lijn zetten we de komende jaren voort. Daarnaast zetten we nog meer in op preventie, met name door het vergroten van de financiële vaardigheden. De hoogte van het inkomen heeft direct invloed op het vermogen om rond te komen. Om deze reden zetten we in op het verhogen van het gemiddelde inkomensniveau van onze inwoners. Vanwege de huidige energiecrisis en de toegenomen lasten van levensonderhoud komt de draagkracht van inwoners verder onder druk te staan. Door een gezamenlijke aanpak met betrokken maatschappelijk partners zorgen we ervoor dat we klaar staan voor mensen die het zelf niet redden. Het opgroeien of voortdurend leven met een laag inkomen geeft namelijk veel stress. Omdat alle energie gericht is op 'overleven' staat dat een gezonde ontwikkeling en actieve deelname aan de maatschappij in de weg.

Actieve deelname aan de maatschappij door mensen met een laag inkomen heeft direct impact op hun welbevinden en op dat van hun kinderen. Met een goed signaleringssysteem zorgen we ervoor dat we financiële problemen in een vroeg stadium bespreken en oplossen. Wonen We zetten in op versnelde woningbouw om het aanbod aan woningen te verhogen. We stimuleren het toevoegen van levensloopgeschikte woningen en woonvormen ‘tussen thuis en tehuis’, bijvoorbeeld hofjes, patio’s en andere woonvormen met een mix van jong en oud. Ook staan we open voor nieuwe, flexibele woningen geschikt voor meerdere doelgroepen. In onze woonvisie (onderdeel van de omgevingsvisie) staat uitgewerkt hoe we dit gaan doen. In de omgevingsvisie is dit opgave 3 (Versterken van levendige, aantrekkelijke wijken en dorpen). Vanuit de Omgevingsvisie en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan deze opgave. Daarnaast vinden we het belangrijk dat inwoners de mogelijkheid krijgen om hun eigen woning aan te passen aan hun woonbehoeften. We ondersteunen onze inwoners hierin en zoeken daarbij naar mogelijkheden in plaats van onmogelijkheden. We zetten in Smallingerland al langere tijd in op het voorkomen van dakloosheid. Het aantal dakloze jongeren willen we terugbrengen naar nul.

Wat gaan we daar voor doen? - Uitvoering geven aan het vastgestelde integrale beleidsplan: (Preventieve) schuldhulpverlening, minima en armoede ('Iedereen telt mee in Smallingerland'), door: • Het sportfonds voor volwassenen met een laag inkomen te continueren en de organisatie hieromtrent verder vorm te geven. • Te onderzoeken welke voorziening het meest effectief is om inwoners met een laag inkomen toegang te bieden tot goede en betaalbare zorg (onderzoek AV Frieso); • Te onderzoeken of het verlenen van extra subsidie aan Sam& voor alle kinderen en aan de Voedselbank noodzakelijk is, in verband met een mogelijke toename van aanvragen als gevolg van de extreme stijging in de kosten van levensonderhoud; • De mogelijkheden van de inzet van ervaringsdeskundigheid verder te verkennen en te benutten; • Kaders te stellen voor een maatwerkbudget sociaal domein en een eerste pilot uit te voeren in samenwerking met Inkomen; • Uitvoering te geven aan het adviesrecht bij voornemen onderbewindstelling. - Nader uitvoering te geven aan het Coalitieakkoord door: • Het realiseren van 25 (banenafspraak) banen, in samenwerking met Caparis; • Een onderzoek uit te voeren naar het verkleinen van de effecten van generatiearmoede; • De samenwerking met partners in de gemeente op het gebied van armoedebestrijding te intensiveren door een armoedepact op te richten; 19

• • -

Het opstellen van een uitvoeringsprogramma Samenwerken tegen armoede De mogelijkheden te onderzoeken van het bieden van compensatie aan inwoners die in financiële problemen terecht komen als gevolg van de extreme energieprijzen. Het, uiterlijk in het derde kwartaal van 2023, vaststellen van een visie op wonen en zorg, volgens de opdracht vanuit het Rijk. Deze visie stellen we op samen met woningcorporaties en zorgpartijen maar ook met andere partners en doelgroepen, waaronder (toekomstige) ouderen. In deze visie worden de opgaves rondom dit thema geconcretiseerd en worden concrete afspraken met maatschappelijke partners gemaakt. Een pilot onconventioneel wonen uitvoeren. In samenwerking met woningcorporaties en zorgaanbieders wordt geëxperimenteerd hoe er alternatieve vormen van huisvesting gerealiseerd kunnen worden voor doelgroepen die hun plek niet vinden in het bestaande woningaanbod. Het nader onderzoeken hoe huisvesting voor thuisloze jongeren vormgegeven moet worden. Dit betreft een groeiende en kwetsbare groep die geen vast dak boven hun hoofd heeft. Knelpunten in de uitvoering (een gebrek aan geschikte en goedkope huisvesting, de overgang van 18-/18+ en mogelijk de kostendelersnorm) maken het noodzakelijk dat er een project gestart wordt met onze in- en externe partners om dit probleem een halt toe te roepen. Het vormgeven van de doordecentralisatie Beschermd wonen.

De invoering hiervan is door het Rijk uitgesteld van 1 januari 2023 naar 1 januari 2024. Dit betekent dat er in de regio afspraken gemaakt worden over de samenwerking en welke onderdelen er lokaal of regionaal ingekocht moeten worden.

Wat gaat het opleveren? 1. Meer inwoners kunnen participeren in de maatschappij. 2. Inwoners hebben toegang tot betaalbare zorg. 3. Minder inwoners komen terecht in een (complexe) schuldensituatie. 4. Het bereik van minimaregelingen wordt vergroot. 5. De uitgaven aan bijzondere bijstand voor de kosten van bewindvoering worden teruggedrongen. 6. Voorkomen dat inwoner van kastje naar de muur wordt gestuurd. 7. Ook kwetsbare doelgroepen kunnen meedoen in de maatschappij door het (mede) realiseren van geschikte en goedkope huisvesting. Wat mag het kosten? Onderwerp Sportfonds Smallingerland (structureel) Onderzoeken verkleinen effecten armoede (incidenteel) Deelname armoedepact (incidenteel)

Bedrag € 80.000 € 100.000 € 100.000

2.2

Ertoe doen

Onze inwoners leveren allemaal een unieke bijdrage aan de maatschappij. Ze hebben een doel in hun leven of leveren een bijdrage aan iets dat belangrijk voor hen is. Ze ontwikkelen talenten en benutten die. Dit doen ze op verschillende manieren: door werk, vrijwilligerswerk, ouderschap of de zorg voor een naaste. Datgene wat inwoners doen maakt een verschil en is van waarde voor henzelf en/of voor de mensen om hen heen. De gemeente stimuleert en faciliteert dit. Wat willen we bereiken? Ontwikkelen en opgroeien Onze jeugd is onze toekomst. We vinden het belangrijk dat alle kinderen zich kunnen ontwikkelen tot evenwichtige volwassenen. Daarom blijven we ons inzetten om kinderen op te laten groeien in een veilige omgeving en ze gelijke kansen te bieden. We zetten nog meer in op normaliseren, het vroegtijdig signaleren van kind- c.q. gezinsproblematiek en het bieden van tijdige ondersteuning en extra hulp. We vinden het belangrijk dat extra ondersteuning en hulp aansluit op het systeem rondom het kind en in een zo normaal mogelijke setting plaatsvindt.

Hiermee willen we voorkomen dat individuele zorg ingezet wordt wanneer de benodigde ondersteuning ook in groepsverband en/of vanuit het eigen netwerk kan worden geboden Werk en maatschappelijke participatie We vinden het belangrijk dat alle inwoners het gevoel hebben dat ze een bijdrage aan onze samenleving leveren, juist ook als werk (nog) niet tot de mogelijkheden behoort. We willen dat iedereen die kan werken ook gaat werken en hierbij ondersteuning op maat krijgt. We zetten in op een nog betere samenwerking tussen gemeente, onderwijs en lokale arbeidsmarkt. Ook werken we aan een betere aansluiting tussen enerzijds de opleiding en vaardigheden van onze inwoners en anderzijds de werkgelegenheid in Smallingerland. Daarmee streven we ernaar om het gemiddelde inkomen van onze inwoners te laten stijgen. Vanuit de Economische agenda en vanuit de Sociale Koers werken we gezamenlijk aan deze opgave. Wat gaan we daar voor doen? - De inhoudelijke en organisatorische uitdagingen voor 2023 en verder zijn dusdanig groot en diffuus, mede als gevolg van de ambities die vastgelegd zijn in het Koersplan, dat het noodzakelijk is om extra inzet te plegen voor ontwikkeling, onderzoek, beleid en interventies. - In het Coalitieprogramma is de ambitie vastgelegd om meer aandacht te besteden aan de wijze van communiceren richting zorgontvangers.

Er zijn extra middelen beschikbaar gesteld om het persoonlijke contact met onze inwoners te versterken. Hiermee ontstaat ruimte voor Carins om haar formatie uit te breiden en zo meer aandacht te besteden aan het persoonlijke gesprek, kortdurende (eigen) hulpverlening en het doen van gedegen onderzoek. Dit bedrag is verwerkt in de begroting van Carins voor 2023. - Het opnieuw aanbesteden van de lokale Wmo-voorzieningen huishoudelijke hulp, dagbesteding en begeleiding. De huidige contracten lopen af per 2024 en kunnen niet verlengd worden. - Het in 2022 opgestarte activeringscentrum doorontwikkelen. Het activeringscentrum is er voor jongeren met een afstand tot school of arbeidsmarkt. Gemeente, MOS, onderwijsinstellingen, het Sportbedrijf Drachten en andere (maatschappelijke) organisaties werken hierin samen om jongeren te ondersteunen. De inzet is gericht op duurzame zelfredzaamheid en het zoveel mogelijk voorkomen van inzet van (dure) zorgoplossingen. Het activeringscentrum bestaat uit een fysieke locatie in @Holdert en een integrale werkwijze voor alle jongeren in onze regio. - Uitbreiden van de inzet vanuit leerplicht voor met name nieuwkomers zonder status, waarvoor het aantal verzuimmeldingen sterk stijgt. De huidige inzet is onvoldoende om onze wettelijke taak goed uit te voeren.

Met extra formatie wordt ingezet op de preventie van schoolverzuim en thuiszitten van een doelgroep die veel problematiek kent en waarvoor schoolgang vaak de enige vorm van regelmaat in hun leven is. Zo wordt bijgedragen aan een goede integratie in onze samenleving. - Het uitbreiden van de schoolcontactpersonen, in overleg met Carins onze onderwijspartners, als onderdeel van de uitvoering van het Collegeprogramma en het onderliggende initiatief hiertoe van de gemeenteraad. - Voortzetten van de pilot "Proeftuin de Wiken" op de Brede School De Wiken. Deze loopt tot medio 2024 en is gericht op de aansluiting van voorschoolse voorzieningen naar de basisschool. - Inzet op gelijke kansen en ontwikkelingsstimulering via het basisaanbod voor- en vroegschoolse educatie (VVE) binnen de peuteropvang én via diverse projecten o.a. Samen opgroeien in de wijk en de peuterplusvoorziening Koko. - Uitvoeren en borgen van het actieplan Human Capital. Meer informatie kunt u vinden in het programma Economie. 21

‘Beleidsnotitie veranderopgave inburgering’ uitvoeren. Het opstellen en uitvoeren van mantelzorgbeleid. Lokaal uitvoeringsplan ‘Geweld in afhankelijkheidsrelaties’ uitvoeren.

Wat gaat het opleveren? Normaliseren en daardoor realiseren van een verschuiving van de inzet van dure maatwerkvoorzieningen naar het gebruik van laagdrempelige algemene voorzieningen. Dit laatste zal een gunstig effect op de financiën hebben, zonder dat we dit nu kunnen kwantificeren. Vooral draagt het bij aan het voorkomen van (grotere) problematiek van inwoners. Wat mag het kosten? Onderwerp Uitbreiding leerplichtformatie (structureel) Uitbreiding schoolcontactpersonen (structureel) Intensivering communicatie zorgontvangers (structureel)

Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij iBabs is leidend. Bron: https://api.notubiz.nl/document/11963262/2