Bijlage 1 - Jaarstukken 2020 (september 2021)

Op het onderdeel huishoudelijke hulp is een herschikking doorgevoerd van € 650.000, op begeleiding een herschikking van € 250.000 en op vervoersvoorzieningen een herschikking van € 200.000. De herschikking op WMO en begeleiding is bij Corap II teruggedraaid omdat deze nog niet gerealiseerd kon worden. Uiteindelijk zijn de kosten voor huishoudelijke hulp € 396.000 lager dan begroot. Te verklaren doordat er alsnog een besparing gerealiseerd is van € 110.000 op basis van het nieuwe indicatieprotocol. Daarnaast is het verzilveringspercentage van de beschikking lager. Klanten gebruiken minder van hun indicatie. De lasten van de PGB's voor huishoudelijk hulp zijn ongeveer € 100.000 lager dan begroot. Er is een bedrag van € 74.000 betaald in het kader van de continuïteitsbijdrage. De eenmalige verhoging van het budget voor begeleiding is niet volledig nodig geweest. De kosten voor zorg in natura voor begeleiding zijn € 98.000 lager dan begroot, evenals de kosten van de PGB's voor begeleiding, ook € 98.000. Door aanbieders is een continuïteitsbijdrage gevraagd van € 110.000. Per saldo op begeleiding een voordeel van € 86.000. De besparing op de vervoerskosten is volledig gerealiseerd. De kosten waren € 430.000 lager dan geraamd en er is een continuïteitsbijdrage betaald van € 271.000, per saldo een voordeel van € 159.000.

Er is een hoger bedrag aan eigenbijdrage WMO ontvangen dan begroot, een voordeel van € 105.000. De kosten voor schuldhulpverlening zijn lager dan verwacht, € 70.000. Door de coronacrisis zijn er veel tijdelijke ondersteuningsmaatregelen vanuit het Rijk gekomen, zijn deurwaarders minder langs deuren gegaan, hebben corporaties etc. geen huisuitzettingen gedaan, waardoor inwoners minder snel zelf de stap hebben gezet om schuldhulpverlening aan te vragen. Maatwerkdienstverlening 18- (Jeugd) – nadeel € 600.000. Hoewel de eerder verwachte stijging van de kosten voor jeugdhulp met de inzet van de beheersmaatregelen zoals verwerkt in de herschikkingen snel is teruggedrongen, valt het resultaat nadelig uit. Dit is het o.a. het gevolg van afrekening uit 2018 en 2019. De oorspronkelijke begroting in 2020 bedroeg na een herschikking van € 1,4 miljoen € 22,5 miljoen. Dit budget is bijgesteld naar 20,8 miljoen voor zorg in natura door noodzakelijke aanpassingen als gevolg van een lagere 67

bijdrage voor Voogdij/18+ het inboeken van de taakstelling sociaal domein en het dekken van de structurele kosten voor de GOH. Er is een bedrag van € 430.000 ontvangen als voorschot van de afhandeling van de conversieproblematiek 2017/2018. Dit bedrag was niet begroot en leidt tot een voordeel. Er is € 523.000 betaald aan continuïteitsbijdrage. De uitgaven voor PGB's zijn € 288.000 lager dan begroot. Geëscaleerde zorg 18+ – voordeel € 915.000. Op dit taakveld worden de kosten voor beschermd wonen geraamd evenals de bijdrage die wij ontvangen voor MO/VO. Voor beschermd wonen werd rekening gehouden met een bijdrage aan SDF van € 310.000. Door de maatregelen die SDF en gemeenten genomen hebben om de instroom te beperken en tarief afspraken met aanbieders zijn de kosten behoorlijk teruggedrongen waardoor geen bijdrage betaald hoefde te worden. Deze begrotingspost wordt structureel verlaagd. Met betrekking tot de MO/VO waren de verwachtingen dat deze bijdrage afgebouwd zou worden. Er werd in de begroting rekening gehouden met € 100.000. Eind 2020 berichte SDF dat we over 2019 nog een bedrag van € 92.000 ontvangen en over 2020 een voorschot van € 316.000. De afrekening 2020 bedroeg € 94.000 te ontvangen. Geëscaleerde zorg 18- – nadeel € 222.000. Van SDF is de afrekening van de gecertificeerde instellingen over 2019 en 2020 ontvangen.

Herschikkingen In bijlage VI is een overzicht van de herschikkingen 2020 opgenomen. Hieronder een korte toelichting op de herschikkingen die niet gerealiseerd konden worden. WMO sturingsmogelijkheden 1. Hulp bij het huishouden (650.000 in 2020 oplopend tot 2.100.000 euro in 2023) Vanaf 1 oktober 2019 wordt voor nieuwe cliënten en vanaf 1 mei 2020 voor alle cliënten een nieuw indicatieprotocol gehanteerd. Daarnaast wordt ingezet op een beperking van de tariefstijging. Sinds de invoering van de verlaging van de eigen bijdrage (abonnementstarief) met ingang van 1 januari 2019 is een forse stijging van het aantal klanten voor hulp bij het huishouden te zien. Er is een onderzoek gedaan naar het kunnen beperken van de tariefstijging door middel van het niet doorvoeren van de jaarlijkse indexatie op het tarief. Dit bleek juridisch niet mogelijk te zijn. De jaarlijks indexatie is vastgelegd in de overeenkomst en derhalve verplicht. De tarieven voor Hulp bij het Huishouden wijken niet af van de tarieven in de overige gemeenten in Friesland. Er is sprake van een reëel tarief. Nieuw indicatieprotocol hulp bij het huishouden Deze besparing is in 2020 niet geheel gerealiseerd. De verwachting is dat de structurele besparing van totaal 1,5 miljoen euro in de komende jaren wel gerealiseerd wordt. Het nieuwe normenkader voor huishoudelijke hulp is op 1 oktober 2019 vastgesteld.

In april 2020 zijn de consulenten van Carins getraind om het nieuwe normenkader toe te passen. Nieuwe instroom wordt vanaf 1 mei 2020 door Carins op basis van het nieuwe normenkader beoordeeld. De wachtlijstmeldingen over de periode september 2019 tot en met april 2020 zijn door een extern bureau beoordeeld op basis van het nieuwe normenkader. Vanaf 1 juni 2020 zijn alle overige1.550 cliënten met een lopende indicatie opnieuw beoordeeld. Dit wordt door een externe partij projectmatig aangepakt. In maart 2021 is dit afgerond. 2. Begeleiding (250.000 in 2020 oplopend tot 450.000 euro in 2023) Er wordt momenteel gewerkt aan nieuwe beleidsuitgangspunten voor het toekennen van begeleiding basis en begeleiding speciaal. Tevens wordt er gewerkt aan een ruimer aanbod vanuit MOS voor de doelgroep Begeleiding Groep. Hierdoor kunnen meer klanten worden verwezen naar MOS in plaats van naar een WMO maatwerkvoorziening. 68

3. Vervoer (200.000 in 2020 oplopend tot 240.000 euro in 2023) De overeenkomst is op 1 januari 2020 ingegaan. Door de coronamaatregelen en de mogelijkheid voor de vervoerders om gebruik te kunnen maken van de continuïteitsmaatregel corona en de meerkostenregeling corona, is het beeld enigszins vertekend. Veel minder klanten hebben gebruikt gemaakt van het WMO collectief vervoer. Vanaf 1-1-2021 kunnen de vervoerders geen gebruik meer maken van de continuïteitsmaatregel corona. Wel is het mogelijk om maatwerkafspraken te maken met de Gemeente Smallingerland indien het aantal reizigers niet toeneemt. 4. Hulpmiddelen (20.000 euro) Door het coronavirus zijn er veel minder aanvragen voor een WMO hulpmiddel. Klanten uit deze doelgroep moeten zoveel mogelijk thuisblijven i.v.m. besmettingsgevaar en kunnen niet naar de Medipoint vestiging in Drachten. De overeenkomst met Medipoint zal worden verlengd en de pilot om het verstrekken van voorzieningen van inwoners met een blijvende beperkingen zal na de coronapandemie worden ingevoerd. Kinderopvang Sociaal Medische Indicatie (SMI) De beoogde besparing voor 2020 wordt grotendeels niet gerealiseerd. Beleidsaanpassingen om tot een besparing te komen zijn nog in ontwikkeling. Website Samen Wijzer en GEEF De beoogde besparing voor 2020 gaat niet gerealiseerd worden. De contracten m.b.t.

Platform GEEF en Samenwijzer hebben een looptijd tot eind 2020, maar zijn inmiddels wel beëindigd. De besparing is mogelijk vanaf 2021. Taakvelden Samenkracht en burgerparticipatie Wijkteams Inkomensregelingen Begeleide participatie Arbeidsparticipatie Maatwerkvoorzieningen (WMO) Maatwerkdienstverlening 18+ Maatwerkdienstverlening 18Geëscaleerde zorg 18+ Geëscaleerde zorg 18-

69

2.8 Programma Volksgezondheid en milieu Doelstelling We zetten in op een duurzame samenleving, waarbij aandacht is voor mens en milieu. We willen gezonde en vitale burgers, te realiseren door preventieve zorg en goede voorlichting. Een sobere, effectieve riolering en afvalverwerking dragen hier indirect aan bij.

Verbonden partijen Naam Veiligheidsregio Fryslân

Wat doet deze organisatie? Uitvoering van wettelijke taken, zoals bepaald in de Wet Publieke Gezondheid (WGP) en regionaal organiseren van jeugdgezondheidszorg. Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven. Verantwoorde uitvoering van milieu- en reinigingstaken. Is in ruste, de uitvoering is overgegaan in 1995 naar Omrin. Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval. Duurzaam afvalbeheer.

Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing, (FUMO) Openbaar Lichaam Afvalverwijdering Friesland Afvalsturing Friesland (Omrin) HuisVuilCentrale (HVC)

Indicatoren en kengetallen Huishoudelijk afval Hoeveelheid afval x 1.000 kg Hoeveelheid afval per inwoner Scheidingspercentage Hoeveelheid restafval in kg per persoon Graven Begravingen en bijzettingen Nieuw uitgegeven graven Tussentijds verlengde contracten* Verlengde contracten** Opgezegde contracten

Realisatie 2018 35.560 635 73,5% 154

Realisatie 2019 35.481 632 76,4% 134

Realisatie 2020 37.051 659 77,20% 136

Realisatie 2018 107 59 20 75 65

Realisatie 2019 133 63 24 67 46

Realisatie 2020 106 48 24 91 53

* verlenging grafhuurtermijn n.a.v. 2e begraving in een tweediep/dubbel graf ** verlenging grafhuurtermijn n.a.v. aflopend contract, aantal aflopende contracten fluctueert per jaar

70

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator

Periode

waarde

Fijn huishoudelijk restafval

2019

134 NL: 161

Hernieuwbare elektriciteit

2018

880 Frl: 4.345

Eenheid

kg

MJ per inwoner

Beschrijving Bron De hoeveelheid niet gescheiden ingezameld huishoudelijk afval per inwoner per jaar Elektriciteit die is opgewekt uit wind, waterkracht, zon of biomassa.

CBS Statistiek Huishoudelijk afval

Rijkswaterstaat Klimaatmonitor

Wat hebben we gedaan in 2020 Vergunningverlening, toezicht en handhaving (Wet VTH) Om een veilige, gezonde, leefbare en duurzame omgeving te onderhouden en te verbeteren hebben we in 2019 het Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) beleid 2019-2023 vastgesteld. Jaarlijks wordt er een jaarverslag en een uitvoeringsprogramma opgesteld. Met het VTH jaarverslag en uitvoeringsprogramma, verplicht vanuit de WABO en het Besluit omgevingsrecht, laat het college aan de raad, inwoners, instellingen en bedrijven zien, wat het college heeft gedaan en gaat doen om de doelen uit het VTH beleidsplan te bereiken. In 2020 zijn er drie onderwerpen die impact hebben gehad op de uitvoering van onze planning en werkzaamheden: corona, uitstel van de Omgevingswet en verminderde toezichtcapaciteit. Ondanks deze omstandigheden hebben wij het grootste deel de doelstellingen behaald. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is met een jaar uitgesteld maar we zijn wel verder gegaan met de voorbereidingen, zoals het inrichten van een intakeen omgevingstafel en het maken van een impactanalyse voor de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). Naast de implantatie van de nieuwe wetgeving, zijn de reguliere VTH-werkzaamheden zoals: het verlenen van vergunningen, het afhandelen van klachten en meldingen en controles in de gebruiksfase en bij nieuwbouw en evenementen gewoon door gegaan.

Wij hebben bij toezicht minder fysieke controles uitgevoerd en meer gebruik gemaakt van de digitale zelfcheck. Hiermee kan een eigenaar zelf beoordelen of zijn gebouw al dan niet voldoet aan de eisen. Vervolgens kunnen wij de toezichtcapaciteit weer gericht en risico gestuurd inzetten. Het volledige VTH jaarverslag 2020 en het uitvoeringsprogramma 2021 is reeds ter informatie aan de raad aangeboden. Kwaliteitscriteria De kwaliteitscriteria zijn bedoeld om de uitvoering van vergunningverlening, toezicht en handhaving (de VTH-taken) door gemeenten en provincies in het omgevingsrecht te professionaliseren en de kwaliteit in de organisatie te borgen. De criteria gaan over zowel het proces als de inhoud. In Fryslân zijn de landelijke kwaliteitscriteria vertaald in de verordening VTH kwaliteit en kwaliteitscriteria Frysk peil. Het college heeft op 10 november 2020 de gewijzigde kwaliteitscriteria 'Frysk peil F2' vastgesteld. We voldoen samen met de samenwerkingspartners zoals de FUMO en Hûs en Hiem aan 22 activiteiten/ deskundigheidsgebieden, waarbij bij twee deskundigheidsgebieden een 71

gemotiveerde uitleg is toegepast. Dit betekent dat we met deze aanvullende uitleg binnen bepaalde grenzen toch kunnen voldoen. We kunnen aan vijf activiteiten/deskundigheidsgebieden voldoen als er opleidingen zijn gevolgd en er samenwerkingsafspraken zijn gemaakt. Aan vijf clusters van activiteiten/deskundigheidsgebieden kunnen we (nog) niet voldoen. In 2020 hebben de medewerkers ook weer een of meerdere opleidingen gevolgd en hebben we geïnvesteerd in samenwerkingsverbanden en –overeenkomsten. Er is ook besloten om een provinciaal dashboard op te richten en provincie breed te inventariseren waar er niet wordt voldaan aan de criteria en waar we kunnen samenwerken. De deskundigheidsgebieden en verbeterpunten grijpen wel als een puzzel in elkaar. Als wij bijvoorbeeld onder de Omgevingswet taken moeten overdragen aan de Omgevingsdienst, dan kan dit een sneeuwbaleffect veroorzaken bij andere deskundigheidsgebieden omdat we dan ook op die punten niet meer kunnen voldoen aan de kwaliteitscriteria.

Ontwikkelingen Afvalinzameling en verwerking Onze inspanningen zijn o.a. gericht op het zo efficiënt/effectief mogelijk inzamelen van rolemmers met hierin restafval, groente-, fruit- en tuinafval (GFT), papier en in zakken plastic- en metalen verpakkingen en drankkartons (PMD). Hierbij zijn we voortdurend op zoek naar instrumenten en manieren om de hoeveelheid afval terug te dringen en om afvalscheiding en hergebruik te stimuleren. Onze ecostations (circa 100.000 bezoekers op jaarbasis) en ecoparkjes dienen deze doelen uitstekend. Uit sorteerproeven blijkt dat een groot gedeelte van het restafval nog gescheiden kan worden. Er zit met name nog veel gft-afval en PMD in de grijze rolemmer (samen 50 % van het gewicht van restafval). Nieuw en voortgezet beleid in 2020: • Inzameling van restafval 13 x per jaar in 2020 • Inzameling van GFT 42 x per jaar in 2020 • Huishoudelijk afval uit hoogbouw over de voorscheidingsinstallatie (VSI) • Stimuleren van inwoners afval nog beter te scheiden door middel van begeleiding-, tekst- en uitleg geven. • De afvalcoach is actief om de inwoners aan te spreken, te informeren en alternatieven aan te geven. Deze rechtstreekse communicatie is een waardevolle aanvulling op de bestaande communicatiemiddelen. • Rolemmers die wij verstrekken zijn gemaakt van re-granulaat (voor 90 % geproduceerd uit gerecycled kunststof).

Ontwikkeling hoeveelheid afval De coronacrisis heeft een grote stempel gedrukt op de inzameling van afval in 2020. Het inzamelen, vervoeren, recyclen en verwerken van afval evenals het beheer van openbare ruimte is aangemerkt als vitale en maatschappelijke taak. De huis-aan-huisinzameling werd geconfronteerd met een groter aanbod g.f.t.-afval en PMD-zakken. Bij het brengen van afval hebben de bezoeken aan de ecostations voor een uitdaging gezorgd. De totale hoeveelheid afval per persoon is gestegen van 632 kilo naar 659 kilo. De stijging laat zich vooral zien in de hoeveelheid g.f.t-afval, PMD-afval en de stroom B-hout op het ecostation. Het hergebruikpercentage van de totale hoeveelheid afval is in 2020 gestegen naar 77,2 %. In 2019 was het scheidingspercentage 76,4 %.

72

Restafval In 2020 is de hoeveelheid restafval per persoon met 1 kilo gestegen naar 135 kilo per persoon. De inwoners van Smallingerland zijn nog steeds op weg naar de maximaal 100 kilo restafval per persoon in 2020. De fracties die naast het restafval het grootste aandeel hebben in de hoeveelheid huishoudelijk afval zijn g.f.t.-afval, papier en plastic- en metalen verpakkingen en drankkartons (PMD). G.f.t-afval en PMD Gedurende de coronacrisis is de hoeveel g.f.t.-afval en PMD aanzienlijkgestegen. De hoeveelheid restafval steeg 'slechts' 1 kilo per persoon. De hoeveelheid g.f.t-afval is met 16 kilo gestegen naar 168 kilo per persoon. Ook de hoeveelheid ingezamelde plastic- en metalen verpakkingen en drankkartons is met meer dan 7 kilo per persoon gestegen. In 2020 is 42,7 kilo PMD per p.p. ingezameld tegen 35,5 kilo in 2019. Het hergebruikpercentage van de hoeveelheid PMD is in 2020 wel gedaald naar van 74,78 % naar 74,33 %. De afkeur komt van geen verpakkingsafval zoals plastic producten of restafval en afval dat nog in de verpakkingen zit. Ook wordt veel gebruikt beschermingsmateriaal als plastic handschoentjes en mondkapjes aangetroffen tussen gescheiden verpakkingsmateriaal. Inwoners is gevraagd om gebruikte handschoentjes en mondkapjes in de gewone afvalbak te gooien, bij het huishoudelijk restafval en dus niet bij recyclebare materialen.

Papier en Textiel De hoeveelheid papierafval is al jaren dalende. Zo ook in 2020. Per persoon van 56,5 kilo in 2019 naar 54,1 kilo in 2020. Veel van de communicatie die voor het internettijdperk via papier verliep, is tegenwoordig digitaal. In 2020 is de prijs voor oud papier mondiaal gekelderd. Voor 2020 had Smallingerland een gegarandeerde prijs waardoor de inkomsten conform de begroting waren. De markt voor textiel is in 2020 ook in zwaar weer terechtgekomen. Stagnerende afzet door de coronacrisis en afkeur door vervuiling van de textielstromen hebben de begrote opbrengst doen veranderen in een kostenpost. Ecostations Het aantal bezoekers aan de ecostations is in 2020 met 4 % gestegen van 96.402 bezoekers in 2019 naar 100.397 in 2020. Om de veiligheid van bezoekers en medewerkers te bewaken is een beperkt aantal bezoekers op het terrein toegelaten. Over het algemeen hadden de bezoekers begrip voor de wijze waarop de dienstverlening is geboden. Bijkomend voordeel van de beperkte toegang op het terrein was dat het afval beter gescheiden is aangeboden. Van de afvalstromen die zijn aangeboden op het ecostation is 93,4 % geschikt voor hergebruik (2019 – 92,9%). Relatie met zwerfafval In schooljaar 2019/2020 hebben basisscholen gebruik kunnen maken van lessen over (zwerf) afval.

In samenwerking met het Natuur en MilieuEducatie (NME) centrum is een project gestart waarbij vanaf schooljaar 2017/2018 aandacht wordt besteed aan (zwerf) afval. Het NME ondersteunt basisscholen Smallingerland vanuit het NME centrum, inclusief training van alle leerkrachten, over het zwerfafvalproject. Het zwerfafvalproject en losse modules worden aan alle basisscholen in de gemeente aangeboden waarbij op educatieve wijze kennis wordt gemaakt met het thema afval in de eigen leefomgeving. Inspanningen zijn gericht op 'afvalcommunicatie’ via de leerling als ambassadeur naar ouders en overige inwoners van Smallingerland. De gemeente participeert door financiële ondersteuning en inzet van huisvuilwagens en chauffeur. Ook kunnen de basisschoolleerlingen de ecostations bezoeken. In 2020 stond Friesland Zwerfafvalvrij in de belangstelling. Alle 18 Friese gemeenten werken samen met Omrin, Circulair Friesland, de Friese Milieu Federatie en Stichting Nederland Schoon aan een 100% zwerfafvalvrij Friesland. Alle betrokken partijen zetten zich de 73

komende jaren actief in om deze ambitieuze missie voor een schone provincie te volbrengen. Dit doen zij in nauwe samenwerking met elkaar en met betrokken bedrijven, ondernemers, scholen, verenigingen en inwoners. Zo kan iedereen een eigen gebied kiezen en schoonhouden. Rapportcijfer zwerfafval Smallingerland De cijfers over 2020 laten zien dat Smallingerland in vergelijking met andere vergelijkbare gemeenten veel beter scoort. Smallingerland scoort een 8.7 op de schaal van 1-10. Vergelijkbare gemeenten een 8.1. Friesland Zwerfafvalvrij sluit aan bij - het reeds sinds jaren -gevoerde Smallingerlandse beleid om scholen/ verenigingen/ dorpsbelangen/kerken het gebied rondom hun locatie te laten adopteren. Voor een vergoeding houden de deelnemers het terrein schoon en zwerfafvalvrij. Om zwerfafval van PMD-zakken te voorkomen verstrekken wij Kroonringen. Aan kroonringen - bevestigd aan lantaarnpalen – kunnen inwoners PMD-zakken hangen op de inzameldag. In 2020 zijn er door de coronacrisis geen Himmeldeis gehouden. Wel hebben inwoners zich op individueel niveau ingezet om de omgeving schoon te houden. Via Blipverts (inzamelzuil bij de ecoparkjes) proberen wij de inwoners gedurende het jaar bewust te laten worden van de problematiek van zwerfafval. Schoonmonitor In 2019 zijn we gestart met de Schoonmonitor.

De Schoonmonitor is een Crowd Sourced monitoringssysteem waarmee we bewoners actief betrekken bij het beoordelen van de openbare ruimte. Inwoners beantwoorden periodiek, via een smartphone kwalitatieve vragen over het gebied waar men zich op dat moment bevindt. Hierdoor hopen wij dat de inwoners nog meer betrokken worden bij de eigen leefomgeving. Daarnaast krijgen wij data over de beleving/kwaliteit van de leefomgeving. Door de coronacrisis heeft de monitoring een groot gedeelte van het jaar stilgelegen. De communicatie was vooral gericht op het voorkomen en hergebruiken van afval. Riolering In 2020 is gestart met de opstelling van het nieuwe vGRP-plan. Het nieuwe vGRP 20222025 is van het eerste kwartaal 2021 aan de raad aangeboden en inmiddels vastgesteld. De inhoudelijke evaluatie van uitgevoerde rioolprojecten 2020 staat beschreven in de paragraaf kapitaalgoederen. DUURZAAMHEID: ENERGIE, KIMAAT EN CIRCULARITEIT Met het Programma Duurzaamheid werken we aan een Smallingerland dat in 2040 duurzaam, schoon, sociaal en veilig is. In 2020 is duurzaamheid als één van de leidende principes vastgelegd in de Strategische Koers Omgevingsvisie 2040. Dit betekent onder andere dat de gemeente prioriteit maakt van de drie opgaven Energie, Klimaat en Circulariteit. Met het programma Duurzaamheid dragen we verder bij aan de Sustainable Development Goals.

De ontwikkelingen binnen het thema duurzaamheid gaan snel. Sinds het aannemen van de Routekaart Duurzaam Smallingerland in 2016 zijn er landelijke ambities vastgesteld in het Klimaatakkoord, het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie en het Rijksbrede programma Nederland Circulair in 2050. Om deze aanvullende ambities te kunnen realiseren, wordt nu het Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid aangepast. Opgave Energie: Gemeente Smallingerland energieneutraal maken Om in 2050 binnen onze gemeentegrenzen net zoveel duurzame energie op te wekken als we in een jaar gebruiken, richten we ons op het verlagen van de energievraag, het opwekken van duurzame energie en duurzame mobiliteit.

74

Opgave Klimaat: Gemeente Smallingerland klimaatbestendig maken Binnen de opgave Klimaat ondernemen we actie om onze gemeente aan te passen aan de klimaatveranderingen. De focus ligt op het dempen van de klimaatverandering en het opvangen van de effecten en het herstellen en versterken van de biodiversiteit. Opgave Circulariteit: De economie van de Gemeente Smallingerland circulair maken In 2050 willen we dat de Smallingerlandse economie circulair is. In een circulaire economie bestaat geen afval. Afval is dan de nieuwe grondstof voor onze toekomstige producten. Duurzame Bedrijfsvoering Naast het aanjagen, ontwikkelen en uitvoeren van het duurzaamheidsbeleid richting externe doelgroepen in de gemeente Smallingerland, is de gemeentelijke organisatie óók verantwoordelijk voor haar eigen duurzame bedrijfsvoering. Duurzame Communicatie: Bewustmaken en Bewegen Een ambitieuze visie op duurzaamheid vraagt inzet van de hele samenleving van de gemeente Smallingerland. We leggen iedereen de nut en noodzaak uit waarom we als gemeente bezig zijn met duurzaamheid. We plaatsen onze opgaven binnen het grotere kader, informeren, bieden een handelingsperspectief en roepen iedereen op om mee te denken. Om onze ambities te bereiken zetten we steeds een stap verder in onze communicatieaanpak. Daarom hebben we in 2020 een herkenbare stijl ontworpen, is gekozen voor het beeldmerk Djoeke.

Het logo Duurzaam Smallingerland (Samen stappen zetten) en de logo's voor de opgaven Energie & Mobiliteit, Klimaat en Circulariteit. Bij al onze communicatie over duurzaamheid worden deze logo's gebruikt. Hierdoor komen onze boodschappen krachtiger over en zijn ze herkenbaar voor onze inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties. In het afgelopen jaar hebben we onze kanalen uitgebreid waarmee we naar de inwoners communiceren. We hebben de website www.duurzaamsmallingerland.nl gelanceerd en zijn gestart met de duurzaamheidskrant Fjierder, de Duurzame Week van Smallingerland en het vloggen. GGD De GGD is een onderdeel van Veiligheidsregio Fryslân, een gemeenschappelijke regeling van alle Friese gemeenten. De GGD heeft een opdracht in het kader van de wet publieke gezondheid. Daarnaast voert de GGD de jeugdgezondheidszorg 0-19 jarigen uit. In 2020 zijn de reguliere taken als gevolg van corona op een andere wijze uitgevoerd dan voorgaande jaren. Veel menskracht is in eerste instantie ingezet voor de crisisorganisatie in verband met corona. Ook moesten werkzaamheden, als gevolg van de lockdown, op een andere wijze worden uitgevoerd; veelal digitaal of telefonisch. Het is nog niet duidelijk welke consequenties dit voor de verschillende doelgroepen heeft. In 2020 hebben gemeenten en GGD ook gewerkt aan een Friese preventieaanpak (FPA).

Binnen die aanpak worden krachten gebundeld en in een samenhangende aanpak gewerkt aan preventieve gezondheid in de brede zin van het woord. Weten, delen en doen zijn hierin kernbegrippen. Lokaal gezondheidsbeleid Het reguliere gezondheidsbeleid krijgt inhoud op basis van de 4e nota Lokaal gezondheidsbeleid 2017-2021 'Gezond en wel(zijn)'. In 2020 is invulling gegeven aan de uitvoering van de doelen van het Nationaal Preventieakkoord (november 2018) l: het werken aan een gezonde generatie. Roken, alcohol en overgewicht zijn de kernthema's. Er is veel gebeurd, zoals het rookvrij maken van instellingen. Het Sportbedrijf Smallingerland ondersteunt de aangesloten verenigingen om rookvrij te worden, alle scholen hebben een rookvrij schoolplein, ook onze eigen organisatie is rookvrij gemaakt. Op het gebied van overgewicht is gestart met een proeftuin in het kader van een ketenaanpak van overgewicht

75

voor volwassenen. De proeftuin maakt deel uit van de opdracht van VWS aan Partnerschap overgewicht Nederland (PON) en loopt tot 2022. Het preventieve gezondheidsbeleid is nauw verweven met de lokale aanpak Gezond in ... Dit programma -dat tot 2022 loopt- richt zich, in nauw overleg met bewoners en organisaties, op het stabiliseren c.q. terugdringen van gezondheidsverschillen. In 2020 was dit lastig, omdat contact met de bewoners tot een minimum moest worden beperkt. Toch zijn er wel verschillende activiteiten uitgevoerd. De oplevering van het project 'Gezonde buurt De Venen' is één daarvan. Het stabiliseren c.q. terugdringen van gezondheidsverschillen vergt een lange adem en heeft een nauwe relatie met preventie in het sociaal domein, laaggeletterdheid en armoedebestrijding. Kansrijke Start Vanaf 2019 ontvangen we een extra financiële bijdrage in het kader van Gezond in.. voor het landelijke VWS programma Kansrijke Start. We hebben het landelijke programma vertaald in een actieplan voor de uitvoering in onze gemeente. Het omvat vier actielijnen gericht op specifieke doelgroepen: vrouwen die zwanger willen worden, zwangere vrouwen, na de bevalling (tot 2 jaar) en de voor- en vroegschoolse periode Voor 'zwangere vrouwen' is het Zorgpad vroegsignalering zwangeren in 2020 geïmplementeerd en geborgd.

Hiervoor ontvingen wij tot 31 december 2020 een eenmalige bijdrage van € 35.000 van Vitale Regio Fryslân; een samenwerking van De Friesland, GGD Fryslân en de Friese gemeente. Voor de doelgroep 'voor de zwangerschap' is het project Nu niet zwanger gestart. Dit wordt in opdracht van de Friese gemeenten uitgevoerd door de GGD. In de periode 'na de bevalling' is M.O.S. vooral aan zet. Er is een drieluik 'Ouderschap' ontwikkeld'. Helaas kon het drieluik door corona niet worden uitgevoerd. Voor de voor- en vroegschoolse periode loopt een in Brede school De Wiken onderzoeksproject over samenwerking in het kader van preventie en zorg. Het resultaat van dit project wordt in maart 2021 verwacht. De middelen voor Kansrijke Start zijn geborgd tot 2022.

76

Financieel resultaat van het programma Volksgezondheid en milieu Bedragen in € Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2019 15.900.005 -13.445.192 2.454.813

Begroting 2020 16.422.100 -19.582.317 -3.160.217

Rekening 2020 16.836.094 -16.779.922 56.172

2.596.630 311.315

2.766.060 268.112

2.766.060 268.112

5.362.758

-126.045

3.090.344

0 0 0 0 3.216.389

0 -3.053.102 -254.950

0 -3.053.102 -254.950

-217.708

-91.663

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemmingen

0 -272.281 -2.463.630

Netto resultaat

2.626.848

-126.045

Verschil 413.994 2.802.395 3.216.389

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Toevoeging reserve projecten in uitvoering Toevoeging reserve onderhoud eigen gebouwen

Bedrag in € -3.050.552 -2.550

Voorgestelde resultaatbestemmingen Duurzaamheid Aanvulling opleidingskosten kwaliteitscriteria VTH

Bedrag in € -214.950 -40.000

Verklaring financieel resultaat programma Volksgezondheid en milieu Fumo De nieuwe bijdrage aan de Fumo is bij het opstellen van de gemeentelijke begroting lager ingeschat dan het daadwerkelijk is geworden, € 89.000. Dit is per abuis niet hersteld in de corap. Er is reeds over de eerste drie kwartalen een concept afrekening gestuurd door de Fumo waarbij de verwachting is afgegeven dat we onder andere door corona minder plusuren hebben afgenomen.

Herschikkingen Taakvelden Volksgezondheid Riolering Afval Milieubeheer Begraafplaatsen en crematoria

77

2.9 Programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Doelstelling De woningvoorraad moet voldoen aan de woningbehoefte van onze inwoners. Bij renovatie en nieuwbouw houden we rekening met de demografische ontwikkelingen en maatschappelijke trends (o.a. vergrijzing en betaalbaarheid van het wonen). Het aantal betaalbare woningen in onze gemeente moet worden gehandhaafd. Kwalitatieve verbeteringen mogen er niet toe leiden dat deze categorie woningen niet meer beschikbaar is voor de doelgroep. We streven naar een goed evenwicht tussen het betaalbaar houden van de woningvoorraad en de noodzakelijke kwaliteitsverbeteringen.

Verbonden partijen Naam Welstands- en monumentenzorg Hûs en Hiem Exploitatiemaatschappij Bedrijvenpark Drachten

Wat doet deze organisatie? Welstandsadvisering en monumentenzorg. Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven.

Indicatoren en kengetallen Woningbouw

Realisatie 2018 24.797 180 -5 24.972

Beginstand Toename / nieuwbouw Sloop Eindstand Verhouding huur-koop bestaande woningen

Realisatie 2019 24.972 95 -2 25.065

Realisatie 2020 25.065 140 -55 25.150

nb

40,1%/59,9%

Realisatie 2018 53,45% 21,43% 9,83% 15,29%

Realisatie 2019 48,07% 23,33% 10,54% 18,06%

Realisatie 2020 39,57% 27,09% 11,67% 21,67%

Realisatie 2018 267 158 163 294 882

Realisatie 2019 245 137 149 116 647

Realisatie 2020 311 238 115 103 767

40,5%/59,5%

Waarde-opbouw woningen < € 150.000 € 150.000 tot € 200.000 € 200.000 tot € 250.000 > € 250.000 Wabo-aanvragen Bouwen Kappen Strijdig gebruik Overig Totaal

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator

Periode

waarde

Eenheid

Woonlasten meerpersoonshuishouden

2020

813 Frl: 762

euro

Woonlasten éénpersoonshuishouden

2020

773 Frl: 662

euro

78

Beschrijving Bron Het gemiddelde totaalbedrag voor eigenaarbewoner. Het gemiddelde totaalbedrag voor

COELO, Groningen

COELO, Groningen

Indicator

Periode

waarde

Eenheid

Beschrijving Bron eigenaarbewoner.

WOZ-waarde woningen

Nieuw gebouwde woningen

Demografische druk

2020

2020

2020

195 NL: 270

1,6 NL: 8,9

78,2 NL: 70

dzd euro

De gemiddelde WOZ waarde van woningen.

per 1.000 woningen

Nieuw gebouwde woningen.

%

Het aantal personen van 0 tot 20 jaar én 65 jaar of ouder per honderd personen van 20 tot 65 jaar.

CBS Statistiek Waarde Onroerende Zaken

BAG bewerking ABF Research

CBS – Bevolkingsstatistiek

Wat hebben we gedaan in 2020 RUIMTELIJKE ORDENING Omgevingswet De voorbereidingen op de invoering van de Omgevingswet zijn in 2020 voortvarend vervolgd, op basis van het eerder vastgestelde Plan van Aanpak Invoering Omgevingswet in Smallingerland (incl. oplegnotitie). April 2020 heeft de minister bekend gemaakt dat de invoering van de Omgevingswet als gevolg van een stevige implementatieopgave en de coronamaatregelen is uitgesteld, uiteindelijk tot 1 januari 2022. Intern is de uitvoeringsplanning herijkt. We richten ons daarbij op de minimale acties die nodig zijn voor de invoering van de Omgevingswet. Met de raad is een concept-startnotitie Omgevingsplan afgestemd. Daarnaast heeft de Raad een besluit genomen over het wettelijk adviesrecht onder de Omgevingswet. In een raadsinformatiebijeenkomst op 12 november 2020 is de Raad meegenomen in de planning en aanpak van de onderwerpen waarover besluitvorming door de Raad aan de orde is. Dit is vertaald naar de leidRAAD Omgevingswet (januari 2021). De oorspronkelijk in het conceptbeleidsplan 2021-2024 opgenomen middelen voor de implementatie van de Omgevingswet voor 2021-2024 zijn middels een raadsamendement uit de begroting geschrapt. De in de begroting 2020 opgenomen middelen voor de invoering van de Omgevingswet blijven gereserveerd en maken een geringe uitloop van de voorbereidingen in 2021 mogelijk.

Om hier een vervolg aan te kunnen geven is in het eerste kwartaal 2021 een nieuw besluit over de benodigde financiën voor de implementatie van de Omgevingswet in 2021 en verder vereist. Omgevingsvisie Smallingerland Op basis van de Startnotitie Omgevingsvisie en de bijbehorende projectopdracht/-plan zijn met de procesgroep vanuit de Raad de vervolgstappen gezet naar de ontwikkeling van de Omgevingsvisie Smallingerland. Na de verkenningsfase (2019) en een brede co-creatie met de samenleving is de Strategische Koers ontwikkeld en oktober 2020 unaniem door de Raad 79

vastgesteld. Sindsdien wordt gewerkt aan de volgende fase: het opstellen van de ontwerpOmgevingsvisie.

Wet Kwaliteitsborging bouwen De inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging bouwen (Wkb) is samen met de Omgevingswet uitgesteld. Wij verwachten nu dat de wetten in 2022 in werking treden. Doelstelling van de Wkb is een verbetering van de bouwkwaliteit door de versterking van de positie van de particuliere en zakelijke bouwconsument. Uitgangspunt is dat het primair aan private partijen is om de wettelijk vereiste bouwkwaliteit te realiseren en contractueel vast te leggen. In het Bestuursakkoord tussen de minister van BZK en de VNG, is opgenomen dat wij voor invoering van de wet bij 10% van de aanvragen proefprojecten moeten draaien om zo alvast ervaring op te doen met de nieuwe wet. Wij hebben in 2020 een plan van aanpak opgesteld, een subsidieregeling vastgesteld en de potentiële deelnemers geïnformeerd. De animo vanuit het bedrijfsleven om mee te doen is minimaal. Er is in 2020 eén proefproject gestart.

Volkshuisvesting Woonvisie en woningbouw In 2020 is de nieuwe, omgevingsgerichte Woonvisie 2020-2025 van Smallingerland vastgesteld. In deze woonvisie is tevens een woningbouwprogramma opgenomen. In de woonvisie staan de volgende 5 ambities centraal: 1. Aantrekkelijke en gevarieerde nieuwbouw; Ruimte voor 1000 woningen erbij in 5 jaar. 2. Duurzame woningvoorraad. Op weg naar energieneutraal. 3. Wijs met grijs; ruimte voor initiatieven gericht op senioren & woningaanpassing 4. We gaan voor ' mienskipssin' en vitale dorpen en wijken 5. Sociaal wonen; betere beschikbaarheid van woningen voor kwetsbare doelgroepen De komende jaren gaan we voortvarend aan de slag met het realiseren van deze ambities. Vooral het toevoegen van voldoende nieuwbouw, zowel in de kernen als op uitleglocaties, heeft hierbij onze aandacht. Prestatieafspraken wonen Gemeente, corporaties en huurdersvereniging maken jaarlijks prestatieafspraken. De Woonvisie en de Visie op Sociaal wonen vormen het kader voor de prestatieafspraken. Betaalbaarheid van sociale huurwoningen heeft de hoogste prioriteit gekregen. We hebben in 2020 afspraken gemaakt over beschikbaarheid, betaalbaarheid, kwaliteit/duurzaamheid, leefbaarheid en wonen-welzijn-zorg. De afspraken waren december 2020 gereed en gaan over de bijdrage in 2021.

Regionale afspraken wonen De vijf gemeenten van de regio Zuidoost hebben met de provincie Fryslân regionale woningbouwafspraken voor de periode tot en met 2025. Het betreft afspraken over de woningbouwruimte per gemeente. De bevolkings- en huishoudensprognose van de provincie is de basis voor de afspraken. Duurzaamheid woningbouw Via www.duurzaambouwloket.nl kunnen woningeigenaren informatie vinden over energiebesparende maatregelen, duurzame opwekking van energie en subsidieregelingen. Daarnaast hebben we een vervolg gegeven aan het project Duurzaam Smallingerland waarmee inwoners worden gestimuleerd om hun woning te verduurzamen. Onderdeel van deze aanpak is een nieuwe gemeentelijke duurzaamheidslening. Een ander onderdeel is een "Smalle Beurs project" om inwoners met een laag inkomen te adviseren over energiebesparing. In 2020 is een pilot uitgevoerd bij 30 huishoudens, die advies krijgen van een energiecoach.

80

Projecten Boornbergum Middelgeast Inmiddels zijn alle kavels voor projectmatige en particuliere woningbouw in fase 3 uitgegeven of gereserveerd. De woningbouw vordert gestaag. De laatste resterende particuliere kavelstrook in fase 2 langs de Nijewei wordt in 2021 uitgegeven. Afgelopen jaar hebben we de plannen voor het woonrijp maken van de laatste deelgebieden opgesteld en voorgelegd aan de bewoners. De Titelroas (fase 2) wordt in het voorjaar 2021 woonrijp gemaakt. Komend jaar richten we ons op het afronden van de planvorming voor het woonrijp maken van de Anemoan, Ljippeblom en Blêdlok in fase 3. De Peinder Mieden Op 4 september 2012 is het raadsvoorstel m.b.t. de start van het project De Peinder Mieden in uw raad behandeld en zijn de uitgangpunten voor de verdere ontwikkeling bepaald. Op dit moment is een groot deel van het plan gerealiseerd. Het ligt in de bedoeling te starten met het woonrijp maken op het moment dat 70% van de woningen gereed zijn. Dit is de situatie op dit moment en in april 2021 wordt gestart met het woonrijp maken van het plan. Het beheer en onderhoud is nog voor rekening van de gemeente tot 1 januari 2024, daarna neemt de VVE De Peinder Mieden het beheer en de verantwoordelijkheid van het gebied over. Vrijburgh In de wijk Vrijburgh zijn in fase 1 begin 2020 alle kavels in optie genomen of verkocht.

In 2020 is dit deel van de wijk afgebouwd en de openbare ruimte deels woonrijp gemaakt, in 2021 volgt de rest. Nu de Nieuwbouw S(B)O op de Leisurestrook wordt gesitueerd is er een start gemaakt met de ontwikkeling van fase 2 en 3 van het woongebied. Het ruimtelijk kader en de uitgangspunten voor een duurzame wijk zijn gereed en worden begin 2021 door het college vastgesteld. Herstructurering Noord Oost In 2019 is er vertraging ontstaan in het laatste onderdeel van dit project, de herinrichting van het Van Haersmapark. Het voorstel voor de herinrichting dat samen met de omwonenden, ondernemers, Rijksmonumentenzorg en anderen was ontwikkeld is na protesten afgewezen. In 2020 is met behulp van een onafhankelijk procesbegeleider een oplossing gezocht. In 2021 zal een herinrichtingsvoorstel worden geadviseerd aan college en raad, waarna het project Herstructurering Noord Oost in 2022 definitief kan worden afgerond door het uitvoeren van deze herinrichting. Herstructurering Maartenswouden (Park Suyderwijck) Begin 2020 is er gewerkt aan het voltooien van de woningbouw en het inrichten van de openbare ruimte, dat in 2021 wordt overgedragen aan de gemeente. Voor de gestagneerde hotel- en kantorenbouw aan de Kantorenstrook wordt in 2021 een oplossing gezocht zodat daar alsnog bouwplannen kunnen worden gerealiseerd. De mogelijkheid van woningbouw wordt onderzocht in 2021.

STEDELIJKE VERNIEUWING Herinrichting Markt De werkzaamheden met betrekking tot de herinrichting zijn in 2020 afgerond. Het eindresultaat van de herinrichting is een visitekaartje voor onze gemeente geworden. Infrastructuur clustering S(B)O De investeringen voor de grondexploitatie inclusief de infrastructuur bij de clustering S(B)Oscholen waren oorspronkelijk geraamd op € 2 miljoen. Eind 2020 is uit onderzoeken en 81

berekeningen duidelijk geworden dat deze kosten, inclusief de noodzakelijke verkeersmaatregelen, aanzienlijk hoger zullen zijn. Alle inspanningen zijn er op gericht om het project binnen de planning te laten lopen zodat in de zomer van 2024 de scholen kunnen starten op deze locatie.

Financieel resultaat van het programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Bedragen in € Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

Rekening 2019 5.879.283 -8.920.244 -3.040.961

Begroting 2020 5.114.800 -9.656.814 -4.542.014

Rekening 2020 5.501.453 -7.848.636 -2.347.183

481.690 5.607.390

559.530 427.054

559.530 427.054

3.048.119

-3.555.430

-1.360.599

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

0 -418.687 -334.530

Netto resultaat

2.294.902

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Toevoeging reserve projecten in uitvoering

-3.555.430

Verschil 386.653 1.808.178 2.194.831 0 0 0 0 2.194.831

0 -756.036

0 -756.036 0

-2.116.635

1.438.795

Bedrag in € -756.036

Verklaring financieel resultaat programma Volkshuisvesting, ruimtelijke ordening en stedelijke vernieuwing Grondexploitaties Voor de woningbouwprojecten Middelgeast, Vrijburgh en De Peinder Mieden geldt dat er sprake is van een gerealiseerde winst van afgerond totaal € 1,2 miljoen. De winstnemingen in de grondexploitaties voor woningen komen door een toenemende vraag naar woningbouwkavels, een gevolg van de onverminderde vraag naar woningen. Ook zijn de grondprijzen met ingang van 2020 verhoogd en aangepast aan de economische ontwikkelingen en huidige marktomstandigheden.

Herschikkingen -

Taakvelden Ruimtelijke ordening Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Wonen en bouwen

82

2.10 Overhead Verbonden partijen Naam Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)

Wat doet deze organisatie? Bancaire diensten verlenen voor met name overheden.

Indicatoren en kengetallen Personeel Formatie (in fte’s) Feitelijke bezetting (in fte's) Werkzame personen (vaste en tijdelijke dienst) Ziekteverzuim (excl. zwanger- schaps- en bevallingsverlof) Opbouw ziekteverzuim t/m 7 dagen (kort) 8 t/m 42 dagen (middel) 43 dagen en langer (lang)

Realisatie 2018 459 434 519

Realisatie 2019 452 412 477

Realisatie 2020 458 440 486

6,02%

6,39%

6,70%

Realisatie 2018 2,9% 1,6% 8,9%

Realisatie 2019 0,6% 0,7% 5,1%

Realisatie 2020 0,4% 0,8% 5,5%

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator Formatie

Periode 2020

waarde Eenheid 8,2 FTE per 1.000 inwoners 7,8 FTE per 1.000 inwoners € 766.40 Kosten per inwoner

Bezetting

2020

Apparaatskosten

2020

Externe inhuur

2020

4,0%

Overhead

2020

8,6%

83

Kosten als % van totale loonsom + Totale kosten inhuur externen % van totale lasten

Beschrijving Bron fte/inwoners Eigen gegevens fte/inwoners

Eigen gegevens

De uitgaven voor overhead, salarislasten en inhuur derden zijn als uitgangspunt genomen voor de apparaatskosten Er is alleen gerekend met de inhuur van derden, Frictie en inhuur van deskundigheid zijn niet meegenomen Overheadkosten: alle kosten die samenhangen met de sturing en ondersteuning

Eigen begroting

Eigen begroting

Eigen begroting

Indicator

Periode

waarde

Eenheid

Beschrijving van de medewerkers in het primaire proces

Bron

Wat hebben we gedaan in 2020 Privacy Algemene Verordening Gegevensbescherming Iedereen heeft volgens de grondwet recht op bescherming van zijn of haar persoonsgegevens. Deze bescherming is in Nederland vastgelegd in de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). 2020 stond in het teken van het borgen van de AVG binnen de gemeente. Om hier vorm aan te geven zijn er privacybeheerders binnen de teams aangewezen. Waar de functionaris gegevensbescherming een toezichthoudende en adviserende rol heeft, voert de privacybeheerder privacy als taakonderdeel uit en regisseert en faciliteert rondom privacy binnen het team. Voor 2020 lag hun focus op het verwerkingenregister. De FG heeft een aantal controles uitgevoerd op het gebied van de AVG. De uitkomsten en aanbevelingen komen terug in de jaarrapportage gegevensbescherming. Het onderwerp DPIA (Data Privacy Impact Assessment) heeft in 2020 ook de nodige aandacht gehad. Een DPIA is een hulpmiddel om privacyrisico's van nieuwe of bestaande verwerkingen op gestructureerde en heldere manier in kaart te brengen. Er zijn in 2020 4 DPIA's opgestart en er is een advies uitgebracht om een DPIA uit te gaan voeren. Daarnaast is er veel aandacht geweest voor het vergroten van het bewustzijn van medewerkers. Onder andere door het plaatsen van berichten op IDS is de aandacht op de AVG en de gemeentelijke dienstverlening gelegd.

Door een hogere mate van bewustwording en alertheid komen er meer vragen en opmerkingen wat zal bijdragen aan het verbeteren van de dienstverlening. Datalekken In 2020 zijn er 8 datalekken intern gemeld, waarvan er 1 is gemeld aan de Autoriteit Persoonsgegevens. De leerpunten uit deze datalekken zijn o.a.: • Email – veilig en juist gebruik van email; • Post – controleren van (bulk)brieven voor verzending. Via IDS worden de datalekken en leerpunten aan de gemeentelijke organisatie teruggekoppeld. Gezien de grootte van de gemeentelijk organisatie en het aantal gemelde datalekken ontstaat het beeld dat niet alle datalekken gemeld worden. In 2021 zal hier nog meer aandacht aan besteed worden. Informatiebeveiliging Inwoners, bedrijven en medewerkers moeten erop kunnen vertrouwen dat gemeente Smallingerland zorgvuldig en controleerbaar met informatie omgaat en deze informatie goed beveiligt. Om de informatieveiligheid te kunnen waarborgen dient Gemeente Smallingerland de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO) te implementeren. De BIO is het normenkader voor informatiebeveiliging voor alle overheidslagen in Nederland.

84

Het afgelopen jaar was een bewogen jaar door een verscheidenheid aan incidenten en digitale dreigingen. In januari ontstonden er problemen met Citrix, waardoor de thuiswerkvoorziening, op advies van de informatiebeveiligingsdienst (IBD), voor een aantal weken is uitgeschakeld. In maart volgde de Covid-lockdown waardoor vrijwel de gehele organisatie geacht werd vanuit huis te werken. Vlotte keuzes om dienstverlening op peil te houden waren onvermijdelijk, waarbij ook risico's rond informatieveiligheid een rol hebben gespeeld. Onze ICT-voorziening bleek goed ingesteld op plaatsonafhankelijk werken, waardoor deze vlotte transitie vrijwel niet tot problemen en incidenten heeft geleid. In december werd gemeente Hof van Twente geraakt door een groot cyberincident. Deze gemeente zag haar gehele informatievoorziening verloren gaan en bleek niet in staat om haar informatievoorziening te herstellen. Om het hoofd te bieden aan dergelijke digitale dreigingen en de weerbaarheid van de eigen organisatie te verhogen heeft de organisatie in 2020 diverse technische en organisatorische maatregelen geïmplementeerd.

Zo: - Is nieuw beleid voor plaatsonafhankelijk werken opgesteld; - Is een bedrijfsimpactanalyse uitgevoerd om de belangrijkste bedrijfsprocessen in kaart te brengen en na te gaan in hoeverre de organisatie voorbereid is op calamiteiten van omvang; - Is er een programma in gebruik genomen voor het scannen op technische kwetsbaarheden; - Zijn de detectiemogelijkheden van digitale dreigingen in het ICT-netwerk verder verbeterd; - Is er op verschillende onderdelen gewerkt aan bewustwording rond digitale dreigingen. ENSIA Met ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit) wordt verantwoording afgelegd over informatieveiligheid richting de raad en ministeries over informatiebeveiliging als geheel en specifiek over de beveiliging van belangrijke gegevensverzamelingen binnen de gemeente. In 2020 was het onderdeel Suwinet onderdeel van de ENSIA audit. Suwinet is het systeem waarin gemeenten met overheidsinstanties informatie over burgers delen. Bij deze audit zijn geen onregelmatigheden aangetroffen waardoor gesteld kan worden dat Gemeente Smallingerland voldoet aan de gestelde normen voor de beveiliging van Suwinet. Deelname Data Fryslân Datagedreven werken helpt de organisatie bij verbeteren van de gemeentelijke dienstverlening enerzijds door slimmer organiseren van processen en anderzijds bij onderbouwen van beleidsvorming.

Door samen te werken zijn meer data toegankelijk en dit helpt bij het leggen van verbindingen buiten de gemeentegrenzen (beleidsvorming). Data Fryslân werkt als HUB (verzamelpunt van data uit veel bronnen), als podium (kennisontwikkeling) en als laboratorium ((on)gevraagd analyseren van (big) data). In 2020 heeft Data Fryslân diverse podia georganiseerd waarin ruimte was voor het uitwisselen van kennis en inzichten. Het podium over Wet Open Overheid is in de raadszaal van Smallingerland georganiseerd. Ook heeft Data Fryslân samen met haar partners verdere invulling gegeven aan de lopende programma's Toerisme en Sociaal. De resultaten zijn onder andere een Toerisme Dashboard en een Monitor Armoede ondersteuning. De beschikbare data zijn additioneel voor beleidsvorming- en ontwikkeling.

85

Digitalisering De organisatie richt zich op een effectieve dienstverlening door deze meer vanuit de publieke waarden te organiseren. Informatie- en datagedreven werken kunnen hierbij ondersteunen. Data helpt de organisatie bij het slimmer organiseren van processen en het onderbouwen van beleidskeuzes die invloed hebben op de omgeving. Informatie moet beschikbaar en toegankelijk zijn wanneer nodig voor de klant en voor de gemeentelijke organisatie. In 2020 is gestart met het effectiever organiseren van de dienstverlening op het gebied van Informatie- en datagedreven werken aan de andere teams. Er is meer focus gelegd op integraal adviseren van de teams over ontwikkelingen en mogelijke toepassingen van werken met data en informatie. Deze verbeteringen, vernieuwingen en veranderingen van de gemeentelijke informatievoorziening voeden het portfolio (overzicht) en het informatieplan. Verder hebben de coronamaatregelen gezorgd voor een extra stimulans van het tijd- en plaatsonafhankelijk werken en het waar mogelijk digitaliseren van klantprocessen. Het merendeel van de informatievoorziening was digitaal beschikbaar. Ondanks dat werd door het thuiswerken en de beperkte openingstijden van het gemeentehuis extra inzichtelijk dat bepaalde klantprocessen en informatie onvoldoende gedigitaliseerd zijn.

De digitale aangiften van geboorte en overlijden en afhandelen van bezwaren zijn enkele voorbeelden van processen die vanuit waardecreatie (lean) gedigitaliseerd zijn. Ook hebben de coronamaatregelen geleid tot een sterke behoefte aan nieuwe middelen om vanuit huis te kunnen beeldbellen, digitaal vergaderen en ook digitaal ondertekenen van documenten. Deze middelen zijn geïntroduceerd en in gebruik genomen met daarbij aandacht voor de benodigde informatiebeveiliging. Verder zijn diverse informatiesystemen vernieuwd. Dit heeft geleid tot betere ondersteuning van digitale dienstverlening en ook tot de noodzaak van archiveren van informatie uit de vervangen informatiesystemen. Het gaat hierbij om: introductie van een nieuwe toepassing voor vergunningverlening en handhaving met omgevingsdossier en testaansluiting op DSO in het kader van de Omgevingswet, een app voor toezichthouders buiten, pilot digitaliseren bouwdossiers en introductie nieuw zaaksysteem voor het Sociaal domein. Ook zijn er belangrijke stappen in voorbereiding in verband met nieuwe of aangepaste wetgeving en/of beleid uitgevoerd.

Hierbij gaat het om een nieuwe oplossing voor vergunning parkeren aansluitend op het in 2020 geïntroduceerde parkeerbeleid en de impact van de komende Archiefwet 2021, Wet Open Overheid (in januari 2021 aangenomen) en uniforme registraties van objecten door de ontwikkeling Samengestelde Objectregistratie. Tenslotte zijn met Carins gesprekken gestart over waar mogelijk samenwerken op het gebied van de informatievoorziening en daarbij benodigde richtlijnen op het gebied van recordmanagement. Organisatieontwikkeling en verbetering dienstverlening Het afgelopen jaar hebben we ingezet op verdere ontwikkeling van de organisatiekracht. Een stevig belemmerende factor was de corona pandemie die zich vanaf begin maart manifesteerde. Enerzijds heeft die aan aantal ontwikkelingen versneld, zoals digitale werkwijzen en digitale vormen van dienstverlening, het vaststellen van organisatiebrede afspraken met betrekking tot de nieuwe manier van werken, het faciliteren van (thuis)hulpmiddelen. Maar anderzijds heeft met name de duur van de pandemie een flinke belasting opgeleverd voor de organisatie, ook op mentaal vlak. En daarmee is een aantal beoogde ontwikkelingen in de organisatie minder snel mogelijk gebleken zoals het vormgeven van trainingen op houding en gedrag.

Niettemin hebben we ook het afgelopen jaar stappen kunnen zetten, ook bij de dienstverlening, waarbij we de drie sporen uit het plan van aanpak dat uw gemeenteraad heeft vastgesteld uitvoeren. Zo is de leidraad grote projecten tot stand gekomen en daarmee zijn stappen gemaakt in het verder professionaliseren van programmatisch- en projectmatig werken. Ook de digitale vormgeving van dienstverlening heeft een flinke spurt gekend. Ontwikkelingen in de samenleving monitoren via de nieuw ingestelde Newsroom was daarbij 86

ook een sprekend voorbeeld. In een overzicht dat wij u rond 5 november 2020 voor de begrotingsbehandelingen toezonden, is aangegeven welke specifieke stappen in het programma dienstverlening zijn opgepakt en van volgende stappen zijn voorzien. In 2020 was er een budget voor dienstverlening beschikbaar van € 2,0 miljoen, hiervan is circa € 1,42 miljoen besteed in 2020. Een verklaring voor de lagere uitgaven moet onder andere gezocht worden in het effect dat de coronamaatregelen op het programma hebben gehad. De opleidingen e.d. en de voortgang van de projecten hebben vertraging opgelopen, waardoor er minder inzet van extern personeel nodig was. Daarnaast blijkt dat kosten in werkelijkheid, los van de impact van de maatregelen ook lager uitvallen dan geraamd in het raadsvoorstel. Het budget van het programma hebben we daarom, ook gelet op de urgentie om vanuit herschikkingen eenmalig geld te vinden, inmiddels neerwaarts bijgesteld op basis van de opgedane ervaringen uit het eerste half jaar van 2019 en daarmee heeft u bij de begrotingsvaststelling 2021 ingestemd. Dit betekent dat voor 2021 €1,25 miljoen en voor de zes maanden in 2022 € 0,75 miljoen beschikbaar is. Daarmee zijn we nu op de helft van de programma periode.

Communicatie Omgevingsgericht werken In 2020 is de leidraad Omgevingsgericht werken opgesteld. De uitrol daarvan vindt plaats in 2021. Daarnaast lag, vanwege corona, in 2020 de nadruk op het digitaal omgevingsgericht werken. De inzet van nieuwe online tools is getest en uitgezet in de organisatie zodat het mogelijk bleef om intern én extern goed in contact te blijven. Omgevingsgericht werken is nadrukkelijk onderdeel van programma's/ projecten als de implementatie van de Omgevingswet, Projectmatig werken en Helder Adviseren. Omgevingsgericht werken De coronasituatie had invloed op ons allemaal, maar ook voor communicatie bracht het nieuwe uitdagingen. Waar liggen de vragen en zorgen in de maatschappij en op welke manier kan de organisatie hier op inspelen? Hoewel de fysieke bereikbaarheid was afgenomen hebben we connectie met onze omgeving weten te behouden. Te denken valt bijvoorbeeld aan de Inloopavond Oudega, online sessies met stakeholders, het cocreatieproces rondom de Omgevingsvisie en meer. De samenwerking met Newsroom kreeg daarnaast in 2020 steeds meer vorm. Signalen van buiten werden sneller naar binnen gehaald en gedeeld met de communicatieadviseurs, zodat er sneller en adequaat actie ondernomen op kon worden genomen richting de desbetreffende beleidsvelden.

Communicatieve organisatie Onder de noemer 'basis op orde' kijken we kritisch naar de rol van communicatie in de organisatie. De rollen, taken en verantwoordelijkheden van communicatie en de wijze waarop de organisatie naar buiten treedt hebben we in 2020 geformuleerd in een Strategisch Communicatieplan (SCP). Het maakt duidelijk waar communicatie voor is en waar ze op inzet, alsmede de ontwikkelpunten op het gebied van communicatie voor de organisatie, waar de komende jaren op wordt geïnvesteerd. De trainingen Helder Adviseren helpen collega's in het beter schriftelijk adviseren. In 2020 is de training voorbereid met als doel in 2021 medewerkers te trainen. Communicatie heeft geparticipeerd in de projectgroep. Verder is in 2020 samen met Concern een verbeterslag gemaakt in het proces van opstellen van collegebesluiten en het toevoegen van een door communicatie getoetste samenvatting. Hier moet in heldere taal een concluderende tekst worden opgenomen over het doel van het advies.

87

Internal branding 2020 heeft veel van de organisatie gevraagd qua flexibiliteit en creativiteit. We moesten ineens thuiswerken en ons werk anders vormgeven. Meer dan anders gaf het intranetplatform Ids ons de mogelijkheden om op een laagdrempelige manier met elkaar in verbinding te blijven. Ook hebben we de eerste stappen gezet in de ontwikkeling van een verbindende huisstijl. Onlinecommunicatie/communicatiemix Een slimme mix van online en offline communicatie is ons streven. Daarin blijven we kritisch kijken naar de behoefte van onze doelgroepen en de wijze waarop we hen het beste kunnen informeren over- en betrekken bij ontwikkelingen binnen Smallingerland. Concreet voorbeeld is natuurlijk de informatievoorziening over corona. We hebben in 2020 actief ingezet in het in contact blijven met onze omgeving door het inzetten van zowel offline middelen, zoals: abricampagne en advertenties, - als online middelen: videoberichten, online bijeenkomsten, social media campagne. Daarnaast communiceren we wekelijks en maandelijks via onze gemeentepagina in de Actief en door het versturen van een online nieuwsbrief. In 2021 gaan we in samenwerking met Newsroom werken aan de verbetering en versterking van onze kanaal- en contentstrategie om zo onze doelgroepen nog gerichter te bereiken en betrekken. Aandacht voor alle doelgroepen We zijn ons bewust van verschillende communicatiedoelgroepen.

Om te zorgen dat de communicatieboodschappen een breed publiek bereiken hebben wij informatie over corona aangeboden door middel van videofilmpjes, factsheets, infographics. Door te verwijzen naar landelijke sites werd de informatie ook aangeboden in verschillende talen. Externe samenwerking We zijn onderdeel van verschillende overlegstructuren waarin communicatieadviseurs zich verenigen. Denk hierbij aan de Regiodeal, OPFM en de betrokkenheid van ons als communicatieadviseurs in de Veiligheidsregio. Met name in het begin van 2020 heeft communicatie regelmatig ondersteund in de provinciale communicatie over de coronacrisis door betrokken te zijn als omgevingsanalist en publieksvoorlichter. De kennis en ervaring die in deze gremia wordt opgedaan wordt ook weer meegenomen in de eigen organisatie. We blijven onze relatie met de pers versterken. We willen transparant zijn richting de pers en werken op basis van vertrouwen. Onze boodschap stemmen we zo goed mogelijk af en we zijn er scherp op dat informatie op het juiste moment bij de pers belandt. In 2020 hebben we een plan opgesteld voor het wekelijkse persgesprek, waar we in januari 2021 mee zijn begonnen. Effecten corona Het jaar 2020 was in velerlei opzichten een bewogen jaar, ook voor het team Organisatie & Communicatie.

De coronapandemie heeft veel impact gehad op verschillende werkzaamheden, denk hierbij bijvoorbeeld aan het vaststellen van organisatiebrede afspraken met betrekking tot de nieuwe manier van werken, het faciliteren van (thuis)hulpmiddelen en het behouden van de onderlinge verbinding en samenwerking. Medewerkersonderzoek In 2020 is een organisatiebreed medewerkersonderzoek gehouden. De feedback van medewerkers vormt voor een belangrijk deel de basis voor verbeterslagen in de organisatie. De respons was hoog, deze lag op 84%. In totaal hebben 399 van de 475 medewerkers de vragenlijst ingevuld. Met de uitkomsten van het medewerkersonderzoek gaan we in 2020 en 2021 aan de slag op zowel team- als organisatieniveau. Dit geldt zowel voor de trotspunten (samenwerking binnen het team) als voor de verbeterpunten (werkdruk en herstelbehoefte).