Bijlage 1 - Jaarstukken 2020 (september 2021)

46

CULTUUR Frysk taalbelied De gemeente Smallingerland hecht veel waarde aan de Friese taal. Meertaligheid is in onze gemeente een vanzelfsprekendheid, zowel op straat als in het gemeentehuis. Communicatie gemeente In augustus 2020 is er een interne enquête gehouden onder personeel- / bestuursleden. Hierdoor is inzichtelijk geworden in hoeverre de Friese taal (spreken, lezen, schrijven) wordt beheerst. Er werden 227 ingevulde formulieren terug ontvangen. Hieruit bleek dat het merendeel positief staat tegenover het gebruik van de Friese taal. Schrijven is een aandachtspunt, maar ruim 70 ambtenaren willen graag een cursus Fries volgen. Er is extra aandacht geschonken aan het zichtbaar maken van de meertaligheid in het gemeentehuis door het plaatsen van bordjes bij de balie en in de hal. De website van de gemeente Smallingerland is vanaf 2020 grotendeels tweetalig. Activiteiten Door Covid-19 zijn veel geplande activiteiten komen te vervallen zoals het Simmerdeis festival, alle activiteiten rondom 75 jaar bevrijding en de voorstellingen rondom amateurkunst. Door de gedwongen sluiting van de culturele instellingen zijn zowel in De Lawei als bij Iduna en het Museum Dr8888 veel Friese activiteiten niet doorgegaan. Met de culturele instellingen heeft regelmatig overleg plaats gevonden over de situatie rondom Covid-19.

De organisaties hebben steeds snel ingespeeld op de veranderende maatregelen en/of beperkingen. Instellingen konden daardoor toch het maximaal toegestaan bezoekersaantal ontvangen en hebben alles op alles gezet om hun publiek zoveel mogelijk te blijven bedienen. Fries Voorschools Op het consultatiebureau wordt informatie over meertaligheid aangeboden. Hiervoor wordt onder andere 'Tomke', een taalprogramma van de Afuk gebruikt. In de Gemeente Smallingerland zijn 11 kinderopvang organisaties die gezamenlijk 27 locaties exploiteren. Hiervan zijn 6 locaties gecertificeerd als tweetalige locaties. Deze locaties zijn in Drachten, Aldegea en Drachtster Kompenije. Binnen de raad is de wens uitgesproken om dit aantal uit te breiden. Fries Primair Onderwijs Alle basisscholen werken volgens de kerndoelen Fries met een aanbod Friese taal en cultuur. Die zijn vastgesteld in artikel 9, lid 4 van de wet op het primair onderwijs. Fries Voortgezet Onderwijs Alle scholen hebben een aanbod Friese taal en cultuur passend bij de kerndoelen/ eindexamen termen Fries. Culturele Instellingen Met de vier culturele instellingen zijn activiteiten afspraken gemaakt over het gebruik van Friese taal en cultuur. Bibliotheek: De bibliotheek beschikt over een grote collectie Friese boeken, luisterboeken, films, muziek, tijdschriften en kranten. Het Fries heeft voortdurend de aandacht.

47

Schouwburg De Lawei: Simmerdeis festival: een prachtig voorbeeld van een evenement gericht op cultuur, taal en meertaligheid. De Lawei heeft een Fries aanbod, bestaande uit o.a. Tryater, popartiesten met een Fries repertoire en Friese producties. Museum Dr8888: Onderdeel van de geschiedenis van Smallingerland is ook het Fries en de Friese identiteit. Daarmee past het Fries en de meertaligheid goed binnen het bestaande aanbod van het museum. Poppodium Iduna: Iduna is een professioneel poppodium met een sterke positie in het Friese popcircuit. Friese bands hebben er een podium. Het Covid-19 virus zorgde in 2020 voor de nodige uitdagingen en beperkingen. Met de culturele instellingen vindt regelmatig overleg plaats over de situatie. Het is nog steeds onduidelijk wanneer de instellingen hun activiteiten weer aan kunnen bieden zoals we dat gewend zijn. We hebben er alle vertrouwen in, dat zodra de situatie dit weer toe laat, de instellingen hier adequaat op inspelen. Voor nu verdient het een groot compliment hoe veerkrachtig, flexibel en creatief de culturele instellingen hiermee omgaan. Cultuurbeleid In 2020 zijn we verder gegaan met het realiseren van de ambities zoals weergegeven in de Cultuurnota 2016-2020: Leven met Cultuur, Libje mei Kultuer. En we zijn gestart met de voorbereiding van een cultuurvisie voor de periode van 2021-2025.

Bij de totstandkoming van deze visie worden de culturele partners (professioneel en amateurkunst), maatschappelijke partners en de raad betrokken. Het cultuurhuis, een samenwerkingsverband tussen de culturele instellingen, heeft in afstemming met de gemeente Smallingerland meer vorm gekregen. De naam cultuurhuis is vervangen door DOCS (directeuren overlegcultuur Smallingerland). De 4 grote gesubsidieerde culturele instellingen vormen de basis voor een breder samenwerkingsverband met het algehele culturele veld. De culturele partners hebben hiervoor een plan ontwikkeld waarbij het hele culturele veld van Smallingerland betrokken wordt. Te beginnen bij promotionele activiteiten en gebruik maken van elkaars diensten. Om de onafhankelijke positie van de culturele instellingen te onderstrepen heeft de gemeente Smallingerland besloten geen onderdeel van DOCS uit te maken, maar is zij wel een actieve gesprekspartner. Identiteit van Smallingerland In 2020 is verder gewerkt aan de realisatie van de stadsmarkeringen in Drachten. Mede door de uitbraak van de Covid-19 crisis bleek het niet haalbaar om de resterende stadsmarkeringen (Noord en Zuid) te realiseren. Dit staat nu voor 2021 op de planning. De realisatie van het project kunst in de stegen bleek uiteindelijk financieel niet haalbaar en is daarom stopgezet.

Cultuureducatie De Lawei heeft de doorgaande leerlijn cultuureducatie verder ontwikkeld. Met de vier culturele instellingen zijn afspraken gemaakt over de opzet van educatieve projecten. Museum Dr8888 beschikt bijvoorbeeld over een educatieprogramma voor kinderen op de woensdagmiddag. Met de cultuurcollega’s van de Friese gemeenten en de cultuurcollega van de provincie heeft overleg plaatsgevonden over het nieuwe provinciale Kekprogramma zoals dat start in 2021 (Kek staat voor “Kultueredukaasje mei Kwaliteit”).

48

Talentontwikkeling In alle afspraken met de culturele instellingen is het onderdeel talentontwikkeling opgenomen. In 2020 is door de (gedeeltelijke) gedwongen sluiting van de culturele instellingen niet voldoende ruimte geweest om dit onderdeel volledig te kunnen benutten. Voor zover mogelijk hebben de culturele instellingen wel activiteiten in het kader van talentontwikkeling georganiseerd. Het blijft voor de culturele instellingen van belang, zodra het weer mogelijk is, nieuwe activiteiten in dit kader te ontwikkelen. Daarnaast is een subsidie verleend aan het Fries popnet voor een talentontwikkelingsprogramma dat in Smallingerland is uitgevoerd. Cultuurparticipatie/Amateurkunst In het eerste kwartaal van 2020 hebben er een aantal initiatieven plaatsgevonden. Crescendo heeft in januari haar nieuwjaarsconcert gegeven. In februari heeft Toanielselskip Us Nocht twee uitvoeringen in De Lawei verzorgd, de Nederlandse Bach Academie heeft haar Bachcantate uitgevoerd en het filmfestival voor kinderen heeft plaatsgevonden. In maart heeft het Smallingerlandfestival gedraaid en heeft Divertimento in het kader van haar tweede lustrum nog een concert kunnen uitvoeren. In augustus heeft Anoroc – Op zoek naar applaus een concert op het water gerealiseerd. Dit geheel binnen de kaders van de coronamaatregelen.

Met de Federatie van muziekverenigingen en incidenteel ook met besturen van andere culturele verenigingen vindt regelmatig overleg plaats over de situatie tijdens Covid-19. Kunst en ouderen De gemeentedichter heeft dit jaar nog enkele workshops kunnen geven in zorginstellingen. Maatschappelijke doelen In het kader van de visie Sociale Koers en het opzetten van een inclusie-agenda worden de mogelijkheden onderzocht om kunst en cultuur in te zetten als middel om maatschappelijke problemen aan te pakken. Voorbereidende gesprekken hebben in 2020 plaatsgevonden. Een verdere uitwerking is voorzien in 2021. Erfgoed Smelne's Erfskip heeft in 2020 een historisch documentatiecentrum ingericht in het Museum Drachten. Belangstellenden kunnen daar terecht voor vragen en onderzoek. Voor een aantal projecten is in 2020 een subsidie verstrekt om de geschiedenis van Smallingerland beter zichtbaar te maken. Doordat veel monumenteneigenaren dit jaar door de Covid-19 tijd hadden om hun monument te restaureren, zijn in verhouding tot voorgaande jaren meer subsidies aangevraagd. Het gaat om 16 aanvragen, het dubbele aantal ten opzichte van voorgaande jaren.

49

RECREATIE Promotie en marketing recreatie en toerisme MERK Fryslân richt zich onder aansturing van de provincie op de vermarkting van Fryslân buiten de provincie. De regiopromotie is in handen van de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost-Friesland. De ontvangst van bezoekers in Smallingerland is ook in 2020 verzorgd door de VVV. In de zomerperiode zijn meer gasten ontvangen in verband met toename van het binnenlands toerisme als gevolg van corona. Gebiedsontwikkeling Waterfront Drachten De uitvoering van de Visie Waterfront Drachten, die in 2017 door de gemeenteraad is vastgesteld, is een speerpunt van ons beleid. In 2018 zijn drie projecten gestart die de ruggengraat voor de realisatie van het Waterfront gaan vormen. In 2020 zijn verdere stappen gezet in voorbereiding van plannen en de inzet van de beschikbare middelen voor de gebiedsontwikkeling in deze drie gebieden: 1. Parkhaven in het Slingepark: In 2020 is heeft de gemeente de benodigde grond voor het plan in eigendom verworven en is het voorontwerp van het bestemmingsplan ter inzage gelegd. De provincie is gevraagd de gereserveerde middelen uit de investeringsagenda beschikbaar te stellen. In 2021 is de start van de uitvoering voorzien. 2.

Ontwikkeling Waterfront Gaastereiland: In 2020 is overleg met de grondeigenaar aan de noordzijde van Gaastereiland gevoerd over realisatie van de gemeentelijke ambities in het kader van de visie Waterfront Drachten. In 2021 zullen plannen van de ontwikkelaar en realisatie van de fietsveerverbinding (zie Programma Verkeer, vervoer en waterstaat) in overleg met de gemeente worden voorbereid en besproken met de omgeving. 3. Waterfront Buitenstvallaat: In 2020 is een verkenning van de gebiedswaarden uitgevoerd en overleg met een aantal stakeholders gevoerd. In 2021 wordt ingezet op een gebiedsproces, waarin kaders voor een gebiedsvisie gestalte zullen krijgen. Bezien wordt of de historische Skûtsjewerf een accent in dat gebied kan vormen. Gebiedsontwikkeling Oudega aan het Water (overkoepelend) In het voorjaar van 2017 is besloten dat provincie en gemeente het project Oudega aan het water gezamenlijk gaan realiseren. In de samenwerkingsovereenkomst (SOK; 2018) zijn ten behoeve van de uitwerkingsfase afspraken vastgelegd over de gezamenlijke aanpak, de inrichting van de projectorganisatie, de toekomstige overdracht van eigendommen en de financiering. In 2020 is gewerkt aan een realisatieovereenkomst die in 2021 zal worden ondertekend. Verder is gestart met de inrichting van een gezamenlijke financiële administratie. In 2020 zijn 3 nieuwsbrieven verschenen over het project.

Documenten die verschijnen over het project zijn gepubliceerd op www.oostelijkepoortfriesemeren.nl. Het project bestaat uit twee deelprojecten: Waterfront Oudega en het Meer bij Oudega. Het Meer bij Oudega In 2019 en 2020 is gewerkt aan de grondverwerving. Deze is inmiddels vrijwel geheel rond. Er resteert nog 1 leveringsakte die om juridische redenen pas kan worden verleden als fysiek vergaderen weer mogelijk is. Daarnaast hebben in 2019 technische en financiële analyses plaatsgevonden van de waterhuishoudkundige structuur in de nieuwe situatie en van de (on)mogelijkheden om water te realiseren boven een hogedruk gasleiding van Vermilion. De conclusie uit deze analyses is dat het vanuit haalbaarheid en draagvlak in de streek én

50

vanuit de financiële mogelijkheden beter is om de omvang van het te realiseren water iets te verkleinen. In 2020 is gewerkt aan een ontwerp voor dit meer. In diverse digitale sessies met stakeholders, deskundigen en mensen uit de streek is een ontwerp gemaakt. In november is vervolgens een online inloop gehouden. Begin 2021 zal dit leiden tot een ontwerp dat aan de colleges kan worden aangeboden. Verder is gewerkt aan de diverse onderzoeken die nodig zijn om in 2021 het bestemmingsplan op te stellen. Ecologisch onderzoek, stikstofberekeningen, bodemonderzoek en archeologisch onderzoek, plus de noodzakelijke technische inmetingen hebben hun beslag gehad. Tevens is een plan gemaakt om t.z.t. de vrijkomende grond over het water af te voeren. Waterfront Oudega In 2018 is een budget van € 1 miljoen uitgetrokken om het gebied bij de haven ingrijpend op te knappen. Dit budget is onder andere gebruikt om de voormalige zuivelfabriek aan te kopen. Eind 2018 is besloten de fabriek te slopen. Met deze ingrediënten is in 2019 gewerkt aan een masterplan voor het gebied. In 2020 is het masterplan vastgesteld door het college, door GS en door de gemeenteraad. In 2020 is het masterplan nader uitgewerkt, is het bestemmingsplan terzake opgesteld en is de grondverwerving voor dit deelgebied voorbereid. Over het merendeel van de verwervingen is inmiddels overeenstemming bereikt.

Ook is gewerkt aan het opstellen van de benodigde vergunningaanvragen en meldingen voor de uitvoering. Voor de renovatie van de voormalige kunstmestloods en de ombouw tot woningen heeft op basis van het vastgestelde masterplan een uitgebreide procedure plaatsgevonden, waarna de uitvoering in 2020 is gestart. Inmiddels is het nieuwe gezicht van het gebouw al te zien. Zuivelfabriek Oudega In 2020 is de oude melkfabriek gesloopt en is met de havenmeester en de watersportvereniging gewerkt aan een technisch plan voor de nieuwe inrichting voor de haven. Een onderdeel van Waterfront Oudega is dat de haven wordt vernieuwd. In 2021 zal dit verder zijn beslag krijgen. In 2020 is de bodem gesaneerd bij de voormalige zuivelfabriek en is de fabriek gesloopt. Daarmee ligt de locatie klaar voor het realiseren van het masterplan Waterfront Oudega. Regio Deal Zuidoost Friesland Juli 2020 is de Regio Deal Zuidoost Friesland gesloten tussen het Rijk, provincie Fryslân, Wetterskip Fryslân en de gemeenten Heerenveen, Opsterland, Ooststellingwerf, Weststellingwerf en Smallingerland. Deze Regio Deal is gericht op het versterken van de brede welvaart en leefbaarheid in onze regio. Zie: www.regiodealzuidoostfriesland.nl De aanpak is gericht op de pijlers "vitale kernen" en "veerkrachtig landschap" in een meervoudige programmatische aanpak. Het projectenoverzicht is gedeeld met de Raden.

De cofinanciering in de Regio Deal bestaat voor onze gemeente in eerste instantie uit de middelen in bestaande projecten. De rijksbijdrage zetten we in om een plus te zetten op de bestaande ambities in de regio. Speelbeleid In 2020 is het nieuwe speelnota "Speels Genoeg?" afgerond. De speelnota is geschreven in het verlengde van de sportnota "Beweeg je mee?" en haakt in op de gemeentelijke beweegvisie: "Een omgeving die uitnodigt tot gezond (beweeg)gedrag."

51

Recreatieve voorzieningen Recreatieve voorzieningen In 2020 zijn de laatste werkzaamheden verricht aan de aanleg van een pleisterplaats voor de watersport langs de Lits-Lauwersmeerroute bij recreatieterrein De Leijen. Alleen de upgrading van de sanitaire voorziening moet nog plaatsvinden in 2021. Voor de realisatie van een nieuwe sanitaire voorziening bij de passantenhaven aan het Moleneind zijn in 2020 voorbereidingen getroffen en is een omgevingsvergunning verleend. Direct na de jaarwisseling is gestart met de bouw. Doarpen yn't grien In 2020 is verder uitvoering gegeven aan het project Doarp yn't Grien Drachtstercompagnie. Een project waarbij de inwoners van het dorp zelf de stenige particuliere en openbare plekken vergroenen en de wandelmogelijkheden worden uitgebreid. Dorpsbelang De Wilgen, Smalle Ee en Buitenstvallaat heeft dit jaar een projectplan opgesteld in ingediend voor de uitvoering van een project Doarp yn't it Grien vanaf 2021. Samenwerking Zuidoost-Friesland De samenwerking met de (buur)gemeenten in Zuidoost Friesland op het onderdeel gastvrijheidseconomie is in 2020 verder voortgezet. In regionaal verband is een rustpuntennetwerk gerealiseerd. Ook is gewerkt aan de ontwikkeling van 10 interactieve routes voor de smartphone. Deze worden in 2021 verder uitgerold.

Ook worden komend jaar in samenwerking met recreatieschap De Marrekrite meerdere toeristische overstappunten (TOP's) ingericht, waaronder De Veenhoop en De Leijen. In het kader van de Regiodeal zijn in 2020 middelen beschikbaar gekomen voor het opstellen van een regionale toeristische ontwikkelstrategie voor Zuidoost-Friesland. Nationaal Park De Alde Feanen De gemeente Smallingerland participeert in de gebiedscommissie De Alde Feanen, die de plannen voor de 3e module van de herinrichting van De Alde Feanen voorbereidt en de uitvoering ervan begeleidt. Het gaat om werkzaamheden die de ecologische waarden van dit bijzondere park versterken en beleefbaar maken met onder andere wandelpaden en vaarroutes. De gemeente neemt ook deel aan de organisatie van het Nationaal Park die het verder toeristisch op de kaart zet. In het kader van de agenda 'Nationale Parken Nieuwe Stijl' beraadt het park zich op haar toekomst. Beheerplan eikenprocessierups In 2020 zijn, zoals verwacht, vier keer zoveel nesten opgeruimd maar is de overlast van de eikenprocessierups beheersbaar gebeleven. De uiteindelijke kosten zijn in 2020 € 25.000,minder geweest dan begroot. Dit komt met name doordat de eigen gemeentelijke bomendienst veel inspectiewerk heeft verricht. Gelet op de verwachte ontwikkeling en verdere verspreiding van de eikenproccessierups en de bestrijding daarvan, blijft het budget gehandhaafd.

52

Financieel resultaat van het programma Sport, cultuur en recreatie Bedragen in € Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming

Rekening 2019 1.399.253 -15.542.684 -14.143.431

Begroting 2020 1.344.535 -19.379.072 -18.034.537

Rekening 2020

Verschil

1.521.061 -15.483.602 -13.962.541

176.526 3.895.470 4.071.996

Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming

1.869.510 1.443.763 -980.130

2.062.180 1.362.717 -73.620

2.062.180 1.362.717 -73.620

-11.810.288

-14.683.260

-10.611.264

0 0 0 0 4.071.996

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming

8.220 -1.183.843 -404.550

0 -2.786.254 -190.000

0 -2.786.254 -190.000

Netto resultaat

-13.390.461

-13.587.518

1.095.742

-14.683.260

Aanvullende mutaties bij jaarrekening Toevoeging reserve projecten in uitvoering Toevoeging reserve onderhoud sporthallen Toevoeging reserve beeldende kunst Toevoeging reserve onderhoud eigen gebouwen Toevoeging reserve onderhoud gebouwen gebruik derden Toevoeging reserve civiele kunstwerken

Bedrag in € -2.607.514 -2.920 -4.480 -12.020 -4.300 -155.020

Voorgestelde resultaatbestemming Ontwikkelen cultuurnota 2021-2025 Simmerdeis

Bedrag in € -55.000 -135.000

Verklaring financieel resultaat programma Sport, cultuur en recreatie Cultuur (voordeel € 361.000) Door Covid-19 zijn veel geplande (culturele) activiteiten komen te vervallen, waaronder Simmerdeis. Bij culturele ontwikkelingen levert dit een eenmalig voordeel op van € 267.000. Ook bij cultuurhistorie (€ 55.000) en amateurkunst (€ 26.000) zijn door het lagere aantal subsidieaanvragen voor activiteiten eenmalige voordelen ontstaan. Sport (voordeel € 431.000) De ontvangen rijksbijdrage uit de Regeling Tegemoetkoming Verhuurders Sportaccommodaties (TVS) voor de kwijtschelding van de huur van het zwembad, de sporthallen en sportvelden was niet geraamd en levert een eenmalig voordeel van € 261.000 op. De subsidieafrekening over 2019 van het Sportbedrijf leidt tot een voordeel van € 61.000. De lasten van het onderhoud van de sportvelden zijn ca € 100.000 lager uitgevallen. Dit komt voornamelijk door minder maaiwerkzaamheden als gevolg van de droogte, geen grote (onvoorziene) onderhoudskosten en vanwege Covid-19 zijn de velden niet (intensief) gebruikt.

53

Recreatie (voordeel € 304.000) Het besteksonderhoud voor openbaar groen viel € 136.000 lager uit dan begroot. Een bedrag van € 146.000 voor gereserveerde kapitaallasten voor o.a. voorzieningen de Leyen en herstructurering groen is niet gebruikt omdat de projecten nog niet zijn afgerond of uitgevoerd en valt eenmalig vrij. Voor het Polderhoofdkanaal is een deel van het budget voor o.a. monitoring niet gebruikt en valt € 46.000 vrij. Verder zijn er meerdere kleinere voor- en nadelen. Herschikkingen Kleine evenementensubsidie sport De kleine evenementensubsidie sport is in 2020 geminimaliseerd. Sportontwikkeling De herschikking op sportontwikkeling is volledig gerealiseerd in 2020. (Incidentele) culturele evenementen De herschikking op de (incidentele) culturele evenementen is verwerkt in de budgetten van 2020. Renovatiesubsidie monumenten De budgetten voor renovatiesubsidie monumenten zijn verlaagd met de taakstellende herschikking en volledig gerealiseerd in 2020. Taakvelden Sportbeleid en activering, Sportaccommodaties Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Musea, Cultureel erfgoed Media Openbaar groen en (openlucht) recreatie

54

2.7 Programma Sociaal domein Doelstelling Smallingerland investeert in weerbare, actieve en gezonde generaties. Inwoners worden snel en goed ondersteund bij het vinden van een passend antwoord op hun vraag. Inwoners voelen zich prettig en veilig in onze gemeente en gebruiken en/of bieden de ondersteuning die nodig is. De kwetsbare groepen in de gemeente zijn minimaal van omvang. Daar waar ze er wel zijn, kennen en ondersteunen we ze. Als het gaat om zorg, jeugdzorg en werk zorgt Smallingerland, samen met haar sociale partners en de inwoners, dat inwoners kunnen meedoen en waar nodig hiervoor de juiste hulp en ondersteuning krijgen. We werken gebiedsgericht met als uitgangspunt 1 gezin, 1 plan, 1 contactpersoon. Werk en inkomen Er wordt gestreefd naar het maximaal benutten van de mogelijkheden om mensen (opnieuw) aan werk te helpen, dan wel maatschappelijk te activeren. Er wordt een duidelijke regierol gespeeld bij het uitvoeren van re-integratietrajecten en -projecten waarbij doelmatigheid het criterium is. Ook de mogelijkheden van de bijzondere bijstand dienen optimaal benut te worden.

Verbonden partijen Naam Sociale Werkvoorziening Fryslân

Wat doet deze organisatie? Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet sociale werkvoorziening en opdrachtgever voor Caparis NV. Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening. Inkoop, contractmanagement en verwerking van diverse (wettelijke) taken op de terreinen Participatie, WMO en Jeugd, voor alle gemeenten in Fryslân uit te voeren. Opgericht in 2015. Ondersteunen van de inwoners van Smallingerland op basis van de WMO en de jeugdwet. Opgericht per 1-1-2019

Caparis NV Sociaal Domein Fryslân (SDF)

Carins

Indicatoren en kengetallen

Kwijtscheldingsbeleid

Realisatie 2018 2.135 € 305 € 651.578

Toegewezen aanvragen Gemiddeld bedrag per toewijzing Totaalbedrag kwijtscheldingen

Realisatie 2019 2.037 € 310 € 631.161

Realisatie 2020 1.945 € 343 € 667.000

Verplichte beleidsindicatoren (www.waarstaatjegemeente.nl) Indicator

Periode

waarde

Eenheid

Jongeren met delict voor rechter

2019

1 NL: 1

%

Banen

2019

844,8 NL: 792,1

per 1.000 inw 1564jr 55

Beschrijving Het percentage jongeren (12-21 jaar) dat met een delict voor de rechter is verschenen. Het aantal banen, per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar.

Bron Verwey Jonker Instituut Kinderen in Tel LISA

Netto arbeidsparticipatie

2019

68 NL: 68,8

2019

498,4 NL: 381,7

Lopende re-integratie voorzieningen

2019

215,3 NL: 207

per 10.000 inwoners 15-64 jr

WMO-cliënten met een maatwerkarrangement2

2019

760 NL: 640

per 10.000 inw

% kinderen in uitkeringsgezin

2019

7 NL: 6

%

% werkloze jongeren

2019

4 NL: 2

%

Jongeren met jeugdhulp

2020

13,9 NL: 12,3

%

Jongeren met jeugdreclassering

2020

0,6 NL: 0,4

%

Jongeren met jeugdbescherming

2019

1,9 NL: 1,2

%

Bijstandsuitkeringen

%

per 10.000 inwoners

Het percentage van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de (potentiële) beroepsbevolking.

CBS – Arbeidsdeelname

Het aantal personen met een bijstandsuitkering, per 10.000 inwoners.

CBS - Participatie Wet

Het aantal re-integratievoorzieningen, per 10.000 inwoners in de leeftijd van 15-64 jaar Een maatwerkarrangement is een vorm van specialistische ondersteuning binnen het kader van de WMO. Het percentage kinderen tot 18 jaar dat in een gezin leeft dat van een bijstandsuitkering moet rondkomen. Personen van 16 t/m 22 jaar die als werkzoekende staan ingeschreven bij het UWV WERK bedrijf en tegelijkertijd geen baan hebben als werknemer. Het percentage jongeren tot 18 jaar met jeugdhulp ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar. Het percentage jongeren (12-23 jaar) met een jeugdreclasseringsmaatregel ten opzichte van alle jongeren (12-23 jaar). Het percentage jongeren tot 18 jaar met een jeugdbeschermingsmaatregel ten opzichte van alle jongeren tot 18 jaar.

CBS - Participatie Wet

CBS - Monitor Sociaal domein WMO

Verwey Jonker Instituut Kinderen in Tel

Verwey Jonker Instituut – Kinder en in Tel

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

CBS – Beleidsinformatie Jeugd

Wat hebben we gedaan in 2020 Inleiding Het programma Sociaal domein omvat in hoofdzaak de uitvoering van de Jeugdwet, de Wet Maatschappelijke Ondersteuning, de Participatiewet en de Wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening en volksgezondheid. Daarnaast omvat het programma ook het taakveld Samenkracht en Burgerparticipatie waar onder andere ook dorpshuizen, jeugdbeleid, jongerencentra, minderhedenbeleid en het asielzoekerscentrum onder vallen.

2 Zie kengetallen "Voorzieningen WMO" voor deze gegevens

56

Met betrekking tot een aantal wettelijke taken wordt in provinciaal verband samengewerkt binnen de centrumregeling Sociaal Domein Fryslân (SDF). Het gaat dan met name om de Jeugdwet, maar ook om onderdelen van de WMO en de Participatiewet. Carins In 2020 heeft Carins de ontwikkelingen van 2019 doorgetrokken. De focus lag op het onder controle krijgen van de wachtlijsten en verkrijgen van helderheid over de financiële ruimte op lange termijn. Aan het begin van het jaar dreigde het oppakken van crisissituaties in het gedrang te komen door de lange wachtlijsten. Samen met de gemeente is gekeken hoe (tijdelijk) indicaties met minder uitvoerig onderzoek verlengd kunnen worden. Deze dossiers zijn in de tweede helft van 2020 teruggekomen op de werkvoorraad. De wachtlijst jeugd is gedurende het jaar gestaag afgenomen tot een beheersbare werkvoorraad. Ook dankzij de extra inzet gericht op de wachtlijst WMO is deze afgenomen, tot 242 meldingen eind 2020. Vanaf maart 2020 heeft het coronavirus ook bij Carins de nodige impact gehad. Op de locatie van Carins zijn afgelopen jaar hierdoor beduidend minder bezoekers geweest. Alle medewerkers konden hun werkzaamheden oppakken vanuit huis. Voornamelijk heeft telefonisch, schriftelijk en mailcontact met inwoners plaatsgevonden wanneer het WMOaanvragen betrof.

Voor vragen omtrent jeugd is in verhouding tot WMO-vragen iets vaker huisbezoek afgelegd door de medewerkers van Carins, om zo 'achter de voordeur' te kunnen kijken. De vragen die Carins heeft ontvangen over het virus en de veranderingen die dat meebracht op diverse vlakken zijn opgevangen en beantwoord. Ook is proactief aandacht besteed aan kwetsbare gezinnen waar al contact mee was. Het aantal geregistreerde contactmomenten (excl. informatieverstrekking en doorverbinden) liep terug tijdens het eerste half jaar. Na de zomerperiode nam het aantal contactmomenten toe. Het totaal aantal ondersteuningsvragen per maand laat eveneens een sterke afname begin 2020 zien. In de zomermaanden heeft herstel plaatsgevonden en kwam het aantal ondersteuningsvragen in lijn met aantallen van vorig jaar. Het totaal aantal ondersteuningsvragen per maand lag in het derde kwartaal in lijn met het aantal in 2019 (gemiddeld 393, t.o.v. gemiddeld 412 in het derde kwartaal 2019). In het vierde kwartaal bedroeg het aantal ondersteuningsvragen 422, iets onder het gemiddelde van 448 meldingen in het vierde kwartaal 2019. Specifiek op jeugd is een toename gesignaleerd in december van het aantal ondersteuningsvragen, correlerend met het ingaan van de tweede lockdown. De nieuwe begroting is met deskundigen van Carins en de gemeente opgesteld. Deze is in het tweede kwartaal 2020 goedgekeurd.

Hierin zijn ook diensten als GOH, Wijk GGD en sociaal (nu OGGZ) team geborgd voor de lange termijn. Zodoende heeft Carins in 2020 inzet gepleegd om de inwoners dichtbij ondersteuning te bieden. De interne taakverdeling van Carins is daarnaast tegen het licht gehouden, waarbij kritisch gekeken is naar de taken van praktijkbegeleiders en teammanagers. De personele bezetting van Carins is gegroeid dankzij de vastgestelde begroting. De ruimte die is ontstaan door de vastgestelde begroting is benut voor het verder wegwerken van de wachtlijsten. De samenwerking tussen de gemeente en Carins heeft ook de nodige ontwikkelingen doorgemaakt, waardoor nu meer duidelijkheid is wie waarvoor verantwoordelijk is. De Uitvoeringsovereenkomst geeft houvast aan de taken en verantwoordelijkheden van de gemeente en Carins. Deze overeenkomst is eind 2020 voor een zienswijze gedeeld met de raad. De Prestatieovereenkomst en Dienstverleningsovereenkomst volgen spoedig. Samenwerking gebiedsteams en huisartsen In het voorjaar is de pilot gebiedsteamondersteuner jeugd/GGZ-huisartsen (GOH geëvalueerd. De conclusie was dat de inzet van de functie GOH ruimschoots aan de verwachting heeft voldaan. De manier van werken van de GOH'ers wordt zeer gewaardeerd 57

door zowel cliënten, huisartsen als ketenpartners. De GOH'ers pakken de dossiers snel op, zijn betrokken bij de hulpvragers en deskundig op het vlak van kortdurende ondersteuning. Daarnaast kennen ze de huisartsen en het netwerk en wordt er op een constructieve manier samengewerkt. Cliënten voelen zich gesteund en in hun kracht gezet waardoor ze (nieuwe) voorkomende problemen beter zelf kunnen oplossen. Financieel gezien heeft de investering in de functie GOH een positief effect op de zorguitgaven. De belangrijkste oorzaak hiervan is dat de GOH'ers 80% van de hulpvragen, die anders wellicht waren verwezen naar de specialistische zorg, zelf oppakken. Op basis van de evaluatie van de pilot is besloten de functie van 2,8 fte structureel te maken. De uitvoering ervan is bij Carins ondergebracht. Preventie Sociaal domein In 2020 heeft het ontwikkelen van een uitvoeringsprogramma voor preventie in het sociaal domein een pas op de plaats gemaakt in afwachting van de ontwikkeling van de nieuwe visie sociaal domein en de start van het programma Horizon. In 2021 wordt dit weer opgepakt. Preventieve gezondheidszorg De basis voor het reguliere gezondheidsbeleid wordt gevormd door de 4e nota Lokaal gezondheidsbeleid 2017-2021 'Gezond en wel(zijn)'. In 2020 is er gewerkt aan de drie kernthema's Nationaal Preventieakkoord (VWS, 2018) roken, alcohol en overgewicht zijn de kernthema's.

Naast de reguliere activiteiten is er op verschillende manieren is er gewerkt aan het realiseren van een rookvrije omgeving en preventie alcoholgebruik bij jongeren. Daarnaast is er een project ketenaanpak overgewicht volwassenen gestart waarin onze gemeente één van de drie landelijke proeftuinen is. In de lokale aanpak Gezond in..., die zich richt op het stabiliseren c.q. terugdringen van gezondheidsverschillen, is er onder andere ingezet op leefstijlprogramma's voor kwetsbare groepen en een sociale infrastructuur in de Gezond in…wijken. De activiteiten zijn in nauw overleg met betrokken inwoners en (semi) professionals tot stand gekomen. Daarnaast is er in het kader van een project van Jantje Beton en het Instituut voor Veiligheid en Milieu (IVM) met inwoners gewerkt aan Gezonde buurt de Venen. De middelen voor Gezond in… wijken zijn geborgd tot 2022. Naast bovenstaand voert de GGD Fryslân taken uit op basis van de Wet publieke gezondheid zoals de jeugdgezondheidszorg, infectieziekenbestrijding, landelijk vaccinatieprogramma en gezondheid & milieu. M.O.S. (Maatschappelijke Onderneming Smallingerland) M.O.S. ontvangt subsidie voor het uitvoeren van de afspraken zoals vastgelegd in het met de gemeente overeengekomen contract. De uitvoering van deze afspraken heeft afgelopen jaar vanzelfsprekend in het teken gestaan van corona. M.O.S.

heeft snel geschakeld van de beperkingen naar wat nog wel mogelijk was. In de eerste lockdown is de eerste focus gelegd op de noodopvang van de peuters en kwetsbare kinderen. Het werken in de wijk is voortgezet. Opbouwwerkers, sociaal cultureel werkers en alle jongerenwerkers voerden (en voeren) hun werkzaamheden op straat uit. In verband met de maatregelen die van kracht zijn en waren, waren er zorgen ten aanzien van verschillende groepen inwoners. Dit had in ieder geval betrekking op ouderen met beperkte mogelijkheden en een gering netwerk, op jongeren die vaker thuis zitten in zorgelijke gezins- of thuissituaties en op peuters en kinderen die in een kwetsbare context opgroeien en gebaat zijn bij opvang/onderwijs buitenshuis. Voor deze groepen is specifieke en persoonlijk gerichte dienstverlening uitgevoerd of ontwikkeld. Voor kinderen op school is met onderwijs de handen ineengeslagen en ouderen zijn persoonlijk benaderd. Voor peuters zijn wekelijks pakketten samengesteld om samen met ouders passende activiteiten te kunnen ontplooien. M.O.S. heeft daarnaast moswegwijzers.nl opgezet: een toegangspoort voor (hulp)vragen en delen van zorgen. Dit is een laagdrempelige toegang voor inwoners die (hulp)vragen 58

hebben. Vanuit M.O.S. is de rol opgepakt om vraag en aanbod van de vele ondersteuningsvragen en initiatieven voor het geven van hulp en ondersteuning zoveel mogelijk bij elkaar te brengen. Daarnaast zijn ze beschikbaar zijn voor inwoners die zorgen hebben, een gesprek willen voeren of zelf een initiatief willen ontplooien. Deze toegangspoort heeft verschillende faciliteiten: • Een centraal telefoonnummer en een chatfunctie (maandag t/m zaterdag) • Een mailfaciliteit (24/7) Het werk dat M.O.S uitvoert behoort tot de zogenaamde essentiële beroepen, het is dus ook mogelijk met inachtneming van de richtlijnen huisbezoeken uit te voeren e.d. Jeugdwet De specialistische jeugdhulp is ingrijpend veranderd met name doordat de omslag is gemaakt naar resultaat gericht inkopen waarbij 2018 was een opstartjaar was. We zijn in 2020 verder gegaan met de ontwikkeling en implementatie. Dit houdt in dat we blijven inzetten op het steeds beter en scherper vaststellen van de resultaten. Ter ondersteuning hiervan wordt door SDF gewerkt aan de implementatie van een monitor waarin data van de Friese gemeenten wordt geanalyseerd. Dan gaat het onder andere om aantallen, financiën en uitval. Met die analyse krijgen we een beter beeld van welke aanbieders met cliënten goede resultaten behalen. Dat betekent dat we ook steeds meer informatie beschikbaar krijgen voor de doorontwikkeling van jeugdhulp.

Daarnaast doen we op basis van de moties die aangenomen zijn in de raad onderzoek naar alternatieven m.b.t. de huidige inkoopsystematiek. Hoogspecialistische jeugdzorg Vanaf 1 mei 2020 zijn voor Hoogspecialistische Jeugdhulp vijf aanbieders gecontracteerd. Het contract is voor 2x 4 jaar. De bekostiging van Hoogspecialistische Jeugdhulp wordt door middel van een lumpsumvergoeding als een vaste aanneemsom maandelijks in 12 gelijke delen bekostigd. Alle Hoogspecialistische Jeugdhulp trajecten worden via het berichtenverkeer geregistreerd. Het is uniek in Nederland dat deze wijze van samenwerken vastgelegd is in een langdurig contract. Deze manier sluit aan bij landelijke ontwikkelingen om expertise te bundelen voor de groep kwetsbare jongeren met complexe problematiek. Specialistische jeugdzorg: In 2020 heeft de evaluatie van het huidige inkoop- en bekostigingssysteem plaatsgevonden. Deze evaluatie is uitgevoerd om informatie te verzamelen waarmee een onderbouwde en gedragen inkoopstrategie voor de inkoop 2022 vast te stellen is. Daarvoor is het nodig de knelpunten die zich nu in beleid of in de uitvoering voordoen, worden opgehaald, herkend en opgelost voor de nieuwe inkoopstrategie 2022. Het Friese jeugdhulpstelsel beoogt een aantal doelen te bereiken en heeft daarvoor een aantal prikkels in gebouwd. De ervaringen zijn dat de meeste prikkels positief werken.

Er wordt beter samengewerkt tussen partijen en er wordt meer gewerkt vanuit het beoogde resultaat voor de cliënt. Verreweg de meeste deelnemers geven aan dat de visie van het huidige stelsel goed is en behouden moet blijven. Dat neemt niet weg dat er een aantal soms forse - knelpunten wordt geconstateerd in de huidige uitvoeringspraktijk. Tijdens het evaluatietraject zijn alle signalen, zoals ook die door de raad zijn ingebracht, serieus meegenomen en vertaald in deze uitkomst. Pleegzorg en Ernstige Enkelvoudige Dyslexie (EED): Voor Pleegzorg en EED geldt dat zij ook in aparte percelen zijn ingekocht, maar met een andere inkoop- en bekostigingssystematiek werken. Voor EED geldt dat er in het kader van de inkoop 2022 een onderzoek is gedaan naar de toekomstige positionering en inrichting. Om die reden is dit perceel niet meegenomen in deze evaluatie. Pleegzorg is wel meegenomen in deze evaluatie. 59

De beleidsfase voor de inkoopstrategie 2022 is in 2020 opgestart voor de percelen EED, pleegzorg en specialistische jeugdzorg. Hiervoor is een projectgroep opgestart waaraan de gemeente Smallingerland deelneemt. Crisishulp De vaste kosten voor crisishulp wordt lumpsum bekostigd. De variabele kosten crisishulp worden betaald middels trajectfinanciering. Het contract is voor twee keer 4 jaar. Beschermd Wonen en Opvang Tot voor kort was de verwachting dat de taken en budgetten per 2022 zouden worden overgedragen. Op 18 december 2020 is er een kamerbrief verschenen over de laatste ontwikkelingen ten aanzien van de decentralisatie. Het financieel verdeelmodel is vertraagd en de invoering is nu vooralsnog vastgesteld op 1 januari 2023. Het verdeelmodel is verweven in het gemeentefonds. Over dit gemeentefonds vinden nog besprekingen plaats. Publicatie van het verdeelmodel is hierdoor nog niet mogelijk. De verwachting is dat in het 1e kwartaal 2021 de eerste berekeningen bekend gemaakt worden. De huidige situatie waarbij de centrumgemeente Leeuwarden verantwoordelijk is voor het budget Beschermd Wonen blijft hierdoor bestaan tot aan de verwachte doordecentralisatie per 1 januari 2023.

Vanuit het Rijk is de opdracht aan de gemeenten gegeven om in iedere regio eind 2020 een regionaal plan en concrete uitvoeringsafspraken te hebben voor de toekomstige samenwerking op het terrein van Beschermd wonen. Friesland is hierbij één regio. Samenwerkingspartners in de regio en de 18 gemeenteraden moeten bij het opstellen van dit plan worden betrokken. Het opstellen van dit regionaal plan is een gezamenlijke verantwoordelijkheid van alle 18 Friese gemeenten. November 2020 is een concept regioplan aan de het ministerie van VWS gezonden. Het plan is nog een concept omdat het Rijk de financiële kaders nog moet stellen. De overdracht van cliënten met een levenslange en levensbrede indicatie naar de WLZ is gedeeltelijk gerealiseerd. Het CIZ is per 1 januari 2020 begonnen met de indicatiestellingen. Op basis van de indicaties en de overdracht vindt een uitname plaats uit het gemeentefonds. De verwachting is dat dit meer dan 30% van de huidige beschermd wonen populatie is. Helaas is gebleken dat er grote achterstanden zijn bij het CIZ. Hierdoor moet een flink aantal indicaties beschermd wonen ambtshalve worden verlengd. De centrumgemeente betaalt de zorgaanbieder gedurende de overgangsperiode. VWS compenseert de gemeenten in 2021 voor de gemaakte kosten in de overgangsperiode via de nacalculatie per centrumgemeente en verlaagt het WLZ-uitgavenkader met hetzelfde bedrag. 1.

Beheersmaatregelen De beheersmaatregelen die in 2020 zijn getroffen hebben hun vruchten afgeworpen. Ultimo 2020 bleek er een overschot te zijn in plaats van een tekort. Er is een regionaal expertiseteam beschermd wonen ingesteld dat de regie heeft over de toegang en de taken uitvoert in samenwerking met de wijk- en gebiedsteams. De samenwerking tussen Carins en het expertiseteam Beschermd wonen verloopt naar wens. In 2020 heeft ook Carins geïnvesteerd in de professionalisering van medewerkers op het gebied van beschermd wonen. Hierdoor is er zowel regionaal als lokaal een stevige toegang neergezet. Alle Friese gemeenten doen mee aan het landelijk actieprogramma "Weer thuis" met als resultaat regionale afspraken met zorgaanbieders, gemeenten en woningbouwcorporaties over de uitstroom uit beschermd wonen en de opvang. In 2020 is er regionaal een plan bij VWS ingediend 'Brede Aanpak Dakloosheid'. Voor Friesland is er ten behoeve van zeven

60

projecten subsidie verleend van 3,3 miljoen euro. In 2021 en 2022 worden deze projecten uitgevoerd. Het proactief toezicht op de kwaliteit van zorgaanbieders bij de uitvoering van beschermd wonen en thuisplus wordt stevig ingezet ook vanuit onze lokale contractmanagers en toezichthouders. Vanaf december 2020 is tussentijds toetreden niet meer mogelijk. 2. Inkoop Beschermd Wonen en opvang De huidige contractering beschermd wonen eindigt, van rechtswege, op 31 december 2021. Het is niet mogelijk om deze nog te verlengen. Sociaal Domein Fryslân werkt nauw samen met alle Friese gemeenten aan een nieuwe inkoop, die is gestart in het najaar van 2020. Het mandaat voor deze inkoop ligt bij de centrumgemeente Leeuwarden en baseert zich op de regiovisie 2018 die door alle individuele gemeenteraden is vastgesteld. Daarnaast zijn de landelijke ontwikkelingen ten aanzien van de decentralisatie, zoals ook verwoord in het concept regioplan, een bron van inspiratie in de beweging die wij in Fryslân willen maken. De inhoudelijke kaders van de visie van 2018 bieden voldoende ruimte om rekening te houden met de inhoudelijke ontwikkelingen waar we in de inkoop invulling aan moeten geven. Invoering Wet verplichte GGZ Met de invoering van de Wvggz in 2020 is aan de gemeente een aantal nieuwe taken toebedeeld en werden bestaande taken gewijzigd.

De drie belangrijke onderdelen in de wet waar de gemeenten een rol hebben zijn de crisismaatregel, de zorgmachtiging en het periodiek overleg. Om deze processen zo goed mogelijk te stroomlijnen is in een Dienstverleningsovereenkomst (DVO) in een aantal afspraken gemaakt met het oog op mandatering van GGD Fryslân omtrent de uitvoering van de taken Wvggz. Met de ondertekening van de DVO Wvggz in 2019 heeft het college een akkoord gegeven op de uitvoering door GGD Fryslân van aantal taken die onder de Wvggz vallen. De GGD is in staat geweest deze taken in 2020 met succes en naar tevredenheid uit te voeren. Daarom is de overeenkomst met een jaar verlengd. De gemeente Smallingerland heeft in 2020 een budget van 56.000 gekregen. Voor 2020 geldt dat de toereikendheid van het gemeentelijk budget ten aanzien van de invoering van de Wvggz nauw werd gemonitord. Voor 2020 zijn we net binnen het beschikbare budget uitgekomen. Dit ondanks de verhoging van de abonnementstarieven die door de firma Khonraad werden doorgevoerd voor het gebruik van hun systeem. De overige data die van belang voor het monitoren zijn helaas nog niet beschikbaar. Het was de bedoeling dat de VNG het monitoren zou coördineren en er voor zou zorgen dat regionale data beschikbaar zouden komen. VWS heeft laten weten dat de cijfers nog op zich laten wachten.

WMO; Ontwikkelingen eigen bijdrage In 2020 is de eigen bijdrage vastgesteld op € 19 per maand. Dit is ook bekend als het abonnementstarief. Deze verlaging heeft als gevolg dat de baten afnemen en de kosten stijgen. Gemeenten worden hier slechts voor een deel voor gecompenseerd. De aanwas van hogere inkomensgroepen die nu ook gebruik maken van de WMO tegen een lage eigen bijdrage heeft de kosten fors doen stijgen. Hier worden we niet voor gecompenseerd. We monitoren dit binnen Smallingerland nauwkeurig en sluiten ook aan bij de landelijke monitor op dit onderwerp.

61

Participatie Ondersteuning bij werk en re-integratie (Participatiewet) Ondanks de crisis heeft de gemeente op het inkomensdeel (BUIG) een overschot van ongeveer 1,9 miljoen euro. Het Rijksbudget is in 2020 ruim meer dan de werkelijke kosten. Er is 37% meer loonkostensubsidie verstrekt ten opzichte van vorig jaar. De toename van het klantenbestand is met 2,4% zeer beperkt gebleven, ook ten opzichte van het landelijk gemiddelde van 2,6%. Dit is onder meer te danken aan de grotere werkgevers als Philips, Dunlop en CCI, die hun productie op peil konden houden. De doorval vanuit de WW is nog beperkt gebleven; de verwachting is dat in 2021 de doorval wel zal toenemen wanneer het door de crisis toegenomen aantal WW-uitkeringen afloopt. De instroom in de bijstand is nagenoeg stabiel gebleven. De onderverdeling naar leeftijd is: 18-27 jaar: 37,9%, 28-35 jaar: 18,8%, 36-45 jaar: 17,9%, 46-55 jaar: 15,9%, 55-67 jaar: 8,5%. Er zijn meer dan gemiddeld kwetsbare jongeren in Smallingerland wat de hoge instroom verklaard. De wettelijke zoekperiode voor jongeren vanwege de crisis tijdelijk opgeschort per oktober 2020 tot medio 2021. De uitstroom uit de bijstand is in gelijke tred met het landelijk beeld licht afgenomen. De uitstroom was 2,8% in januari aflopend tot 2,2% in december.

Een belangrijke oorzaak is vanzelfsprekend de teruggelopen werkgelegenheid en het minder inzetten van (leerwerk)trajecten op de werkplek. Ter bescherming van banen en inkomens van mensen heeft het kabinet een economisch herstel en steunpakket ingezet. Eén van de maatregelen is de Tijdelijke Overbruggingsregeling Zelfstandige Ondernemers (TOZO). Deze regeling ondersteunt zelfstandige ondernemers, onder wie ZZP'ers, met inkomensondersteuning en bedrijfskrediet, zodat zij een betere kans hebben om hun bedrijf voort te zetten. Voor uitvoering van deze regeling heeft de gemeente een voorschot ontvangen van 7,4 miljoen euro De gemeente kan alle kosten voor deze regeling declareren bij het Rijk. Om deze reden is deze regeling budget neutraal opgenomen. Door corona konden veel (leerwerk-)trajecten niet ingezet worden. In 2021 worden maatregelen getroffen om het budget volledig te benutten. De ingezette instrumenten zijn: loonkostensubsidie: 15%, werkplekken: 10%, voorziening naar werk of participatie 66% en 9% facilitaire voorzieningen. Het aantal personen met een ontheffing van de reintegratieverplichting is licht toegenomen van 31% naar 36%. Wet sociale werkvoorziening (WSW) Na de eerste lockdown in het voorjaar heeft Caparis, zoals de meeste bedrijven, een weg gevonden in het continueren van de dienstverlening en het inrichten van een anderhalvemeterbedrijf.

Door de crisis zijn de detacheringen en diensten in de markt teruggelopen. Om de SW-bedrijven te ondersteunen heeft het Rijk een compensatieregeling getroffen. Caparis heeft deze financiële ondersteuning via de gemeente ontvangen. Caparis is begonnen met hun Meerjarenplan 2021-2024 ‘Waar talent tot bloei komt, wordt de wereld mooier’, met talentontwikkeling, leiderschap en rendement als dragende pijlers. Dit HR-model gebruiken zij onder meer om alle medewerkers optimaal te laten participeren, welzijn en gezondheid te bevorderen en verzuim tegen te gaan. Door natuurlijk verloop neemt het aantal personen met een SW-dienstverband jaar op jaar af. Per december 2020 heeft Caparis 405 personen (343 fte) in dienst. De hoogste leeftijdscategorie is sterk vertegenwoordigd; 147 personen bereiken in de aankomende 10 jaar de pensioenleeftijd.

62

Minimabeleid en bijzondere bijstand Smallingerland is een sociale gemeente met een divers pakket aan minimavoorzieningen, waaronder bijzondere bijstand, de AV Frieso en het Kindpakket. De minimavoorziening witgoedregeling is per 1 januari 2020 afgeschaft, dit als onderdeel van de herschikkingen. In de zomer is samen met onderzoeksbureau KWIZ onderzoek gedaan om inzicht te krijgen in onze minimapopulatie, het bereik van regelingen en het effect van deze regelingen op het inkomen van minima. Dit onderzoek bestond uit drie onderdelen: een armoedemonitor, minimaeffectrapportage en een cliënt ervaring onderzoek. In november hebben we de uitkomsten van het onderzoek gedeeld met de Raad. In 2021 gaan we verder met de uitkomsten van het onderzoek. Schuldhulpverlening Door corona waren loketten waar inwoners met hun vragen omtrent schulden terecht komen, tijdelijk minder toegankelijk. Veel inloopspreekuren zijn vervangen door telefonische spreekuren, waardoor de stap voor inwoners groter is om hulp te vragen. Een tweede effect van de coronamaatregelen is dat er vanuit de rijksoverheid veel tijdelijke regelingen in het leven zijn geroepen om inwoners die te maken hadden met een teruggang in loon te ondersteunen. Ook waren er bij bijvoorbeeld de belastingdienst en bij woningcorporaties coulanceregelingen, waardoor inwoners uitstel van betaling kregen.

De noodzaak om schuldhulpverlening aan te vragen werd hierdoor minder gevoeld bij inwoners. Tot slot brengen deurwaarders nu minder huisbezoeken, waardoor de druk om schuldhulpverlening aan te vragen waarschijnlijk minder gevoeld werd. Let op: Zowel de coulanceregelingen als de ondersteuningsmaatregelen zijn tijdelijk en zeker bij de coulanceregelingen is het niet zo dat inwoners hun betalingsachterstanden niet meer hoeven te betalen. Zij mogen dit alleen later doen. Wij verwachten daarom in 2021 een stijging van het aantal aanvragen schuldhulpverlening. Ook starten we in 2021 met de uitvoering van vroeg signalering van schulden. Wij verwachten dat ook hierdoor het aantal aanvragen schuldhulpverlening in eerste instantie toe zal nemen. Vluchtelingen De instroom van vluchtelingen is ten opzichte van 2019 redelijk stabiel gebleven. Het AZC Drachten biedt opvang aan volwassenen en alleenstaande minderjarigen (AMV). De huisvesting van vluchtelingen verloopt goed, maar heeft in 2020 een kleine achterstand opgeleverd door de coronamaatregelen. Asielzoekers die in onze gemeente wonen, nemen deel aan het maatschappelijk leven in de gemeente. Zij krijgen hierbij ondersteuning vanuit Vluchtelingenwerk en M.O.S. Sinds 2012 is er noodopvang aanwezig voor uitgeprocedeerde asielzoekers.

De plannen om deze noodopvang geleidelijk aan af te bouwen zijn in 2020 gestagneerd doordat het inrichten van een landelijk netwerk van opvangvoorzieningen (LVV) vertraging oploopt. Integratiebeleid In 2020 zijn we gestart met de voorbereiding op de nieuwe wet Inburgering. Hiervoor werken we nauw samen met alle Friese gemeenten. De nieuwe inburgeringswet vraagt naast het inrichten van nieuwe taken een werkzaamheden ook om de ontwikkeling van een brede, integrale ondersteuning aan statushouders. De wettelijke taken in de nieuwe wet en de beschikbaar gestelde financiën voor de uitvoering van de nieuwe wet staan op gespannen voet met elkaar. Dit vraagt om creativiteit in de uitvoering, maar ook om een kritische blik ten aanzien van de uitvoerbaarheid. In november is aangekondigd dat de invoering van de nieuwe wet wordt uitgesteld. Voor de statushouders die onder de huidige inburgeringswet vallen, hebben we stappen gezet in het verbeteren van de huidige dienstverlening aan statushouders, waarbij de specifieke ondersteuningsbehoefte van statushouders het uitgangspunt is. 63

Buurtbudget Smallingerland kent al meer dan tien jaar het buurtbudget. Ideeën om de leefbaarheid van dorp, wijk of straat te verbeteren kunnen voor een bijdrage uit het buurtbudget in aanmerking komen. Iedereen kan zo'n idee indienen. In 2020 zijn er 36, zeer diverse, aanvragen ingediend. Van deze aanvragen zijn er 31 toegekend en is het volledig beschikbare budget gebruikt (€ 75.000,-). Voorbeelden van toegekende aanvragen zijn o.a. het plaatsen van speeltoestellen, picknicktafels en bankjes, inrichten van ontmoetingspleintjes, jeu de boules banen en publicatieborden, aanleg voetbal en/of basketbalveldjes, tafeltennistafel en pannakooien, aanleg van wandelroutes, maar ook het opnieuw inrichten van groenperkjes, aanplanten van bloembollen en buurtfruittuinen. Wijk- en dorpsbudget In alle dorpen en de meeste wijken in onze gemeente zijn besturen van dorpsbelangen en – wijkraden actief. Deze besturen zijn het eerste aanspreekpunt voor de gemeente. Voor de diverse werkzaamheden ontvangen de besturen een budget van de gemeente welke opgebouwd is uit een vast bedrag en een bedrag per inwoner (met een totaal maximum van € 2.500,-). Hiermee kunnen bijvoorbeeld de kosten van vergaderingen betaald worden, maar ook initiatieven of festiviteiten (georganiseerd door bewoners) die ten goede komen aan de leefbaarheid.

Oud en Nieuwsubsidie Er kon vanwege de coronamaatregelen geen gebruik gemaakt worden door de dorpen van de subsidie voor een openbaar toegankelijk oud en nieuwfeest. Subsidie dierenparkjes In 2020 hebben, evenals in voorgaande jaren, de dierenparkjes in Noordoost, Oudega, Drachtstercompagnie € 200,- gekregen en in Rottevalle en De Wiken € 500,-. De bijdrage is gebaseerd op de oppervlakte van de parkjes. Er zijn meerdere vrijwilligers actief. De dierenparkjes hebben een sociale (ontmoeting) functie in de betreffende wijken en dorpen. De subsidie wordt onder meer gebruikt voor verzorging (voer, veearts) en onderhoud.

64

Financieel resultaat van het programma Sociaal domein Bedragen in € Baten Lasten Saldo voor resultaatbestemming Onttrekking algemene reserve Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging algemene reserve Toevoeging bestemmingsreserve Saldo na resultaatbestemming Aanvullende mutaties bij jaarrekening Onttrekking bestemmingsreserve Toevoeging bestemmingsreserve Voorgestelde resultaatbestemming Netto resultaat

Rekening Begroting Rekening 2019 2020 2020 26.203.401 33.249.340 33.046.468 -105.492.352 -114.529.966 -108.702.433 -79.288.951 -81.280.626 -75.655.965

Verschil -202.872 5.827.533 5.624.661

1.065.000 727.530

91.000 1.023.666

91.000 1.023.666

-77.496.421

-80.165.960

-74.541.299

0 0 0 0 5.624.661

0 -506.431 -1.910.000

0 -506.431 -1.910.000

-76.957.730

3.208.230

434.410 -505.388

-77.567.399

-80.165.960

Aanvullende bewegingen in reserves Toevoeging reserve projecten in uitvoering Toevoeging reserve veranderbudget sociaal domein Toevoeging reserve onderhoud wijkcentra en dorpshuizen

Bedrag in € -438.231 -6.000 -62.200

Voorstel resultaatbestemming Bedrag in € 1.910.000

Buig

Verklaring financieel resultaat programma Sociaal domein Mutaties in reserves Er was een onttrekking aan de bestemmingsreserves begroot van ruim 1 miljoen. Dit is ingezet voor projecten Gids, integratiebeleid, pilot buurtgezinnen, inzet GOH, doorontwikkeling visie sociaal domein, onderhoud wijkgebouwen. Hiervan is een bedrag van € 343.000 niet uitgegeven. Een bedrag van € 6.000 wordt teruggestort naar de reserve veranderbudget. Er wordt € 275.000 toegevoegd aan de reserve projecten in uitvoering en overgeheveld naar 2021 waardoor dit beschikbaar is voor verdere uitvoering. Dit geldt ook voor de nog niet ingezette reserveringen voor afdak Slingepark van € 10.000 en Minderheden van € 153.000. Een bedrag van € 62.000 wordt toegevoegd aan de reserve onderhoud wijkcentra en dorpshuizen. Voorgestelde resultaatbestemming De reservering van het BUIG budget is ingegeven door de gevolgen van de coronapandemie. Normaliter wordt er geen reservering gemaakt voor dit budget. De reden dat we dit nu voorstellen is de verwachting dat het aantal bijstandsklanten in 2021 zal gaan stijgen. Uit de arbeidsmarktprognose blijkt dat de regio Friesland behoort tot de regio waar de klappen zullen gaan vallen. Als de procentuele toename van het aantal klanten bij ons hoger is dan landelijk zal dit niet volledig worden gecompenseerd in het budget.

Doordat het aantal klanten in 2020 minder hard is gestegen dan verwacht, verwachten we dat het budget voor 2021 naar beneden zal worden bijgesteld. Ook heeft de inkomensvrijlating die met

65

ingang van 1 januari 2021 is ingegaan een verhogend effect op de kosten. Door bovenstaande risico's is het aanbevolen om het overschot van 2020 te reserveren. Toelichting resultaat Er is op het programma sociaal domein financieel een bruto resultaat van € 5,6 miljoen. Dit betekent dat er in totaal € 5,6 miljoen afgeweken wordt van de bijgestelde begroting na Corap II. Dit voordeel valt uiteen in € 203.000 hogere baten en € 5,8 miljoen lagere lasten. In onderstaande analyse worden de afwijkingen groter dan € 50.000 toegelicht. Kleinere afwijkingen niet. Samenkracht en burgerparticipatie – voordeel € 890.000. Dit taakveld omvat ook de producten waar de reserve mutaties plaatsvinden. Na verrekening van de voorgestelde onttrekkingen en toevoegingen aan reserves en resultaatbestemming bedraagt het voordelig saldo € 338.000. Dit saldo ontstaat door een groot aantal plussen en minnen. Afwijkingen groter dan € 50.000 betreffen: - Minder uitgaven op het budget voor mantelzorg van € 78.000. Als gevolg van de coronapandemie is er geen dag van de mantelzorg georganiseerd en er is een lager bedrag uitgegeven aan mantelzorgcomplimenten. - Een bedrag van € 125.000 dient ter dekking van de GOH waarvan de lasten opgenomen zijn op het grootboeknummer van Carins, hiermee een voordeel op dit taakveld. Wijkteams – voordeel € 357.000. Carins heeft in 2020 minder kosten gemaakt dan begroot.

Dit levert een positief resultaat van € 581.000 (zie jaarrekening Carins voor een volledige analyse). Hiervan wordt € 125.000 verrekend met het taakveld Samenkracht en burgerparticipatie ter dekking van de GOH. Het rekeningresultaat van Carins over 2019 (26.000) is verwerkt en zijn er kosten gemaakt voor onderzoek naar huisvesting van Carins in het gemeentehuis. Inkomensregelingen – voordeel € 1.912.000. Dit voordeel is enerzijds een gevolg van lagere lasten voor uitkeringen (incl. Bbz) van ongeveer € 955.000, en een hoger rijksbijdrage van € 950.000. De verwachte stijging van het aantal bijstandsgerechtigden door de coronacrisis is beperkt gebleven. De stijging bedraagt 1,8%. Dit is lager dan het landelijk gemiddelde van 3,4%. Met name door alle maatregelen van het Rijk om de gevolgen van de coronacrisis te beperken. Doordat de stijging van het landelijk gemiddelde wel hoger is, is de rijksbijdrage hoger bijgesteld. Deze stijging kon niet meer bij Corap II verwerkt kon worden en leidt nu tot een hoog rekeningresultaat. De kosten voor bijzondere bijstand zijn conform begroting. Op de uitvoeringskosten van bijstandsverlening is sprake van een nadeel van € 138.000 als gevolg van afboeking van dubieuze debiteuren. Op dit taakveld is ook de TOZO regeling opgenomen. Deze regeling wordt in samenwerking met gemeente Leeuwarden uitgevoerd.

In 2020 hebben we voor deze regeling een voorschot van € 8,3 miljoen ontvangen van het Rijk voor de TOZO. Omdat de inschatting was dat we dit niet geheel zouden uitgeven is er via Corap I en II in totaal 6,7 miljoen aan baten en lasten opgenomen in de begroting. De werkelijke kosten in 2020 bedragen 5,9 miljoen. Hierdoor ontstaat er een onderschrijding op zowel baten en lasten van de begroting van ruim 8 ton. Begeleide participatie – voordeel € 350.000. Dit voordeel ontstaat deels op de reguliere bedrijfsvoering en deels op een budget wat ontvangen is i.v.m. de coronacrisis. Bij Corap II is een begrotingswijziging doorgevoerd voor een extra bijdrage aan Caparis voor verliezen in verband met corona van € 866.000. Hiervoor heeft de gemeente een rijksbijdrage 66

ontvangen. De werkelijke kosten die Caparis doorbelast heeft bedragen € 807.000, waardoor een voordeel gerealiseerd wordt van € 59.000. Het resterende voordeel van € 291.000 is een gevolg van de nieuwe dienstverleningsovereenkomst SW met Caparis. Dit voordeel is tevens als herschikkingsmaatregel opgenomen in het kader van het herschikkingstraject in 2021. Arbeidsparticipatie – voordeel € 236.000. Op dit onderdeel is een herschikking doorgevoerd van € 600.000. Daarnaast is bij Corap II het budget eenmalig naar beneden bijgesteld met € 500.000. De kosten voor o.a. re-integratie trajecten zijn lager dan begroot. Er worden minder trajecten uitgevoerd. Maatwerkvoorzieningen (WMO) – voordeel € 137.000. Op dit taakveld worden de kosten voor rolstoelen en woonvoorzieningen verantwoord. In 2020 zijn er minder rolstoelen verstrekt als in andere jaren, een voordeel van € 325.000 Waarschijnlijk is dit een eenmalig effect van de coronacrisis. De kosten voor woonvoorzieningen zijn € 160.000 hoger dan begroot door 2 grote woningaanpassingen in het laatste kwartaal van 2020. Maatwerkdienstverlening 18+ – voordeel € 802.000. Op dit taakveld worden de kosten voor huishoudelijke hulp, WMO begeleiding, vervoerskosten en schuldhulpverlening verantwoord.