Bijlage 1 - Jaarrekening 2024 incl. controleverklaring

Ten aanzien van de Regiodeal Duurzaamheid zijn minder kosten gemaakt dan begroot. Hier staan minder inkomsten tegenover. Per saldo zijn de kosten en opbrengsten in evenwicht. De regeling is verlengd tot oktober 2025. Het resterende budget (€ 56.000) wordt overgeheveld naar 2025.

Bedrag

252

69

-62

263

100

56

1.738 Door het later uitvoeren van investeringen dan gepland zijn de werkelijke kapitaallasten € 171.000 lager dan begroot. Het restant van de eenmalige middelen voor De Bouwen is niet gebruikt. Dit betreft een bedrag van € 119.000. In 2024 is besloten om de middelen voor programma Omgeving in te zetten voor de eerste fase van een project: om te komen tot een gedragen opdracht met de beschikbare middelen (via de Raad). Voorbeeld hiervan is Masterplan Boornbergum of voorbereiding Wijkaanpak. Nu dit besluit pas in de loop van 2024 genomen is, is er een onderschrijding op het budget.

119

285

57

Jaarrekening 2024 Onderwerp

Herinrichting Raadhuisplein

Gebiedsontwikkeling Centrum

Ontwikkeling bouwlocaties

8.2 Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) Grondexploitatie (nietbedrijventerreinen):

8.3 Wonen en bouwen Wabo: vergunningen/toezicht leges Specifieke uitkering Woningbouwimpuls

Overige verschillen Verschillen kleiner dan €50.000 Mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Mutaties eenmalige middelen

58

Toelichting Voorstel is daarom om € 285.000 over te hevelen naar 2025. Eind 2024 is het voorbereidingskrediet voor de herinrichting van het Raadhuisplein goedgekeurd. Uitvoering in 2025 en verder, het budget van € 550.000 hevelen we over naar 2025. De uitgaven voor de aanpak van het centrum van in totaal € 500.000 op programma Fysiek Domein worden gedekt uit de begroting voor het Centrumgebied onder programma Economie, taakveld ruimte en leefomgeving. In 2024 hebben we alle kosten van overhead voor grondexploitaties kunnen toerekenen aan de diverse locaties. Dit levert een voordeel op ten opzichte van de begroting van € 284.000

Bedrag

550

500

284

878 De winstneming op grondexploitaties vindt plaats aan het einde van het jaar en wordt niet vooraf begroot. Voor 2024 bedraagt de winstneming op woningbouwlocaties €1.304.000. Het saldo van de baten en lasten van de grondexploitaties worden aan het einde van het jaar toegevoegd aan de voorraden. De baten zijn € 878.000 hoger dan verwacht, dit betekent een lagere toevoeging aan de voorraden van € 878.000. Er is minder dotatie aan de voorziening grondexploitaties nodig door hogere winstverwachting, scheelt € 532.000. Op de afdeling zijn meerdere medewerkers uitgevallen, daardoor moesten meer medewerkers ingehuurd worden dan begroot. Hierdoor zijn de kosten in 2024 € 77.000 hoger dan begroot. Voor de specifieke uitkering Woninbouwimpuls is zowel bij de baten als bij de lastenkant € 682.000 begroot. De werkelijke baten en lasten rekenen we toe aan het grondbedrijf in plaats van als aparte baten en lasten te verantwoorden. Per saldo budgettair neutraal. Verschillen kleiner dan € 50.000 worden niet nader toegelicht.

De werkelijke onttrekkingen uit en toevoegingen aan de reserves zijn een gevolg van de werkelijke mutaties in de exploitatie. Veelal zijn dit eenmalige budgetten die gedekt worden door een onttrekking van de algemene reserve of de reserve projecten in

878

605 -77

682

78 78 -11.571 -11.571 -11.000

Jaarrekening 2024 Onderwerp

Overige mutaties fysiek domein

Toelichting uitvoering. Een overzicht van deze eenmalige budgetten treft u in bijlage 3 bij deze jaarrekening aan. Via programma fysiek domein is € 11mln. minder onttrokken dan was begroot. De winstneming op de grondexploitaties vindt plaats aan het einde van het jaar. Over het gehele boekjaar bedraagt de totale winstneming € 1,494 miljoen. Ook de verliesvoorziening voor de grondexploitaties wordt pas aan het einde van het jaar vastgesteld. In 2024 is een bedrag van € 673.000 toegevoegd aan deze voorziening. Deze toevoeging wordt gedekt vanuit de bestaande reserve grondexploitaties.

Bedrag

-571

Totaal

3.643

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren. Indicator Smallingerla nd 2023 Omvang huishoudelijk restafval [kg 126 per inwoner] Percentage bekende hernieuwbare N.B. elektriciteit [%] Gemiddelde WOZ-waarde [*€1.000] 275 Nieuw gebouwde woningen [per 7,6 1.000 woningen] Demografische druk [%] 78,8 Gemeentelijke woonlasten 873 éénpersoonshuishouden [€] Gemeentelijke woonlasten 915 meerpersoonshuishouden [€]

NL 2023

NL 2024

152

Smallingerla nd 2024 128

N.B.

N.B.

N.B.

368 9,1

287 N.B.

379 N.B.

70,3 860

78,9 915

70,4 N.B.

942

959

N.B.

150

Verbonden partijen Hieronder een overzicht van de verbonden partijen voor het programma fysiek domein. Naam Bedrijvenpark Drachten Azeven Stichting Vliegveld Drachten Afvalsturing Friesland (OMRIN) Fryske Utfieringstsjinst Miljeu en Omjouwing (FUMO) Recreatieschap Marrekrite HuisVuilCentrale Caparis N.V. Sociale werkvoorziening Fryslân

Wat doet deze organisatie Beheren en exploiteren van Bedrijvenpark Drachten Azeven. Exploitatie vliegveld Overslag, transport, bewerken en verwerken van afval. Milieutoezicht en handhaving bij grote bedrijven. Beheer en onderhoud van aanlegvoorzieningen in het buitengebied. Duurzaam afvalbeheer Uitvoering van de Wet sociale werkvoorziening. Gemeenschappelijke regeling in het kader van de gemeentelijke taak van de Wet Sociale

59

Jaarrekening 2024 Naam

Bijlagen Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Omgevingsvisie Smallingerland (1).pdf

60

Wat doet deze organisatie werkvoorzieningen en opdrachtgever voor Caparis NV.

Jaarrekening 2024

3.1 Stad Drachten Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Versterken van de regiopositie van Drachten Drachten speelt op veel vlakken mee op het podium van het grootstedelijk netwerk in het Noorden. Dankzij krachtige regionale voorzieningen of bedrijvigheid. Op andere vlakken is de betekenis veel bescheidener. Dit kan wat de gemeente betreft beter zodat er meer samenhang ontstaat en verschillende voorzieningen en bedrijvigheid elkaar versterken. Onze ambitie is dat Drachten zich binnen het stedelijk netwerk van Noord-Nederland meer als stad ontwikkelt. De woon- en werklocaties en voorzieningen in Smallingerland dragen bij aan de versterking van het regionale verzorgingsgebied en de positie in dit deel van het land.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Herinrichten van het centrum Wat heeft het opgeleverd Bronpunt Vogelzang Om het noordelijk deel van het centrum aantrekkelijk te houden, eigenaren en ondernemers te stimuleren om te investeren en de achteruitgang van dit gebied te stoppen is een bronpunt essentieel. Vanuit een bronpunt gaan bezoekers verder het centrumgebied in. Het Vogelzangterrein is aangewezen als nieuw bronpunt om de noordelijke entree van het centrum te versterken. Vogelzang kan een sterke entree vormen van het winkelgebied in het noorden via de Noorder- en Zuiderbuurt naar het Raadhuisplein en Museumplein. Het projectgebied omvat de straten Noorderbuurt, Vogelzang, Houtlaan en Torenstraat. Samenwerking vindt plaats tussen de gemeente en particuliere eigenaren van betrokken percelen. Het uiteindelijke doel is een volwaardige entree van het centrum met een mix van retail, horeca, leisure, woningen, kantoren en maatschappelijke voorzieningen. De plannen op globaal niveau voor het gebied zijn in 2024 opgesteld. De gemeente heeft in juli 2024 een aanvraag gedaan voor de rijkssubsidieregeling Impulsaanpak Winkelgebieden om een deel van het publieke tekort te financieren. De subsidieaanvraag van € 5,0 miljoen exclusief btw is helaas niet gehonoreerd in december 2024.

Herontwikkeling Sander Israëlsplein en omgeving De kwaliteit van de openbare ruimte zal vooral ten dienste staan van de woningbouw. Het Sander Israëlsplein speelt hierin een centrale rol en kan fungeren als katalysator voor de haalbaarheid van de plannen. Momenteel wordt het plein voornamelijk gebruikt als parkeerterrein. Na de verhuizing van de Action biedt het plein kansen voor een combinatie van wonen en groen, waarbij ook de relatie met de passantenhaven wordt meegenomen. Parkeren wordt afgestemd op de woonfunctie, zodat een prettige leefomgeving ontstaat. In 2024 zijn gesprekken gevoerd met eigenaren en gebruikers van het gebied om hun visie op de ontwikkeling te peilen. Ook is een concreet pand aangekocht en zijn meerdere verwervingsgesprekken gevoerd.

61

Jaarrekening 2024

Nieuw Zwembad Wat heeft het opgeleverd 1. Het zwemcentrum De Welle Het gebouw van het zwemcentrum is op 20 december 2024 opgeleverd en direct daarna overgedragen aan het Sportbedrijf. De ingebruikname vindt gefaseerd plaats, waarbij alle inwoners van de gemeente na de formele opening het zwemcentrum kunnen bezoeken. 2. Extra verduurzaming De zonnepanelen op het dak en de heat-pipes zijn eind 2024 geplaatst. De installatie en vooral het inregelen van de systemen (o.a. de accusystemen) lopen door tot het einde van het eerste kwartaal van 2025. 3. Het terrein De werkzaamheden aan het terrein, die in september 2024 zijn gestart, verlopen voorspoedig en volgens planning. De afronding hiervan was niet gepland voor 2024, mede vanwege de installatie van zonnepanelen op het parkeerterrein in het kader van de verduurzaming,

Aanleggen van een treinverbinding Wat heeft het opgeleverd De volwaardige betrokkenheid, en ons eigen onderzoek, heeft ertoe geleid dat de belangen van Smallingerland goed verwoord zijn in de besluitvormingsdocumenten die de landelijke projectgroep heeft opgesteld. Er is landelijk nog geen keuze gemaakt over de aanleg van de Lelylijn. Maar de eigen onderzoeken hebben ons inzicht gegeven in opgaven en kansen van de Lelylijn voor Smallingerland, bijvoorbeeld woningbouw of de mogelijkheden rondom een stationslocatie. Dit is o.a. meegenomen in het Concept Ruimtelijk Ontwikkelperspectief maar biedt ook een goede basis voor eventuele vervolgonderzoeken.

Exploitatie van een gezond vliegveld Wat heeft het opgeleverd Met dit kader is de basis gelegd voor een vliegveld dat open blijft, met een gezonde exploitatie.

Uitbreiden bedrijventerrein Wat heeft het opgeleverd Vanuit de visie op werklocaties is gewerkt aan de uitbreiding van het aanbod bedrijventerreinen. Ook is gewerkt aan de toekomstbestendigheid van bedrijventerrein de Haven. Verder is ingezet op de promotie van Drachten via de doorontwikkeling van Open Drachten. Een gedetailleerde beschrijving van deze activiteiten is opgenomen in het Programma Economie.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Omgevingsvisie Smallingerland.pdf 2. 240612_Gebiedsprogramma centrum Drachten_deel 1 (2).pdf 3. Visie rapport centrum Drachten.pdf 4. 240612_Gebiedsprogramma centrum Drachten_deel 2 (2A).pdf

62

Jaarrekening 2024 5. 240612_Gebiedsprogramma centrum Drachten_deel 2 (2B).pdf 6. Quick wins.pdf

63

Jaarrekening 2024

3.2 Maakindustrie Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Een hoogwaardige technische industrie In 2040 is in Noord-Nederland de vernieuwende en schone maakindustrie sterk tot ontwikkeling gekomen. Dit met Drachten als centrum. Drachten heeft in binnen- en buitenland bekendheid verworven. De hoogwaardige technische industrie is een belangrijke motor voor de werkgelegenheid en de economie in Smallingerland. In toenemende mate wordt deze positie erkend in heel NoordNederland. We hechten er belang aan dat we de positie van Drachten in dit noordelijk netwerk vasthouden en de komende jaren verder uitbouwen. Zodanig dat Drachten het centrum blijft van dit netwerk. Wanneer door het 'vliegwiel'-effect de ontwikkeling van deze sector succesvol verder op gang wordt gebracht, geeft dit een stimulans aan de leefomgeving van de inwoners van Drachten en de dorpen van Smallingerland. Niet alleen in termen van werkgelegenheid, maar bijvoorbeeld ook op het gebied van voorzieningen, onderwijs, woningen en vervoer. Deze opgave uit de omgevingsvisie wordt uitgevoerd vanuit het programma Economie en de actieagenda economie.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Stimuleren van hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in NoordNederland Wat heeft het opgeleverd Het Innovatiecluster Drachten heeft in 2024 meerdere (onderwijs)projecten geïnitieerd om het profiel van Drachten als centrum van hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in NoordNederland verder te versterken. Naast de vele bedrijfsbezoeken voor studenten zijn onder andere de Instrumentenmakerij (MBO), de Bedrijfstakschool (MBO) en de Engineering Doctorate (WO) in 2024 opgezet in de gemeente Smallingerland op initiatief van het ICD. Daarnaast zijn er diverse R&D projecten opgestart waar zowel leden van het ICD als andere MKB bedrijven in Smallingerland aan participeren zoals het 3D printkompas waar meerdere vouchers zijn verstrekt aan bedrijven. De evaluatie is niet volledig afgerond omdat het zeer complex is om de meerwaarde van de HTSM sector en het ICD kwantitatief voor een specifieke gemeente te bepalen. In 2025 wordt dit proces afgerond.

Realiseren van een Campusomgeving in Drachten Wat heeft het opgeleverd Het Ontwikkelplan Campus Drachten is in 2024 opgeleverd. Hierin staan concrete handvatten om de conceptuele samenhang tussen de verschillende initiatieven nader vorm te geven in een campusomgeving. Concrete initiatieven zoals de instrumentenmakerij, de bedrijfstakschool en de Engineering Doctorate zijn onderdeel van het ontwikkelplan evenals diverse initiatieven op het gebied van zorgtechnologie. In 2025 staat een Bestuurlijk Overleg gepland met de Alliantiepartners om akkoord te geven op het ontwikkelplan en het vervolg.

64

Jaarrekening 2024

Verbeteren openbaar vervoer naar het industrieterrein Wat heeft het opgeleverd In 2024 zijn afspraken gemaakt met de provincie Fryslân om het project met deelfietsen voort te zetten in de gemeente Smallingerland. Hierdoor blijven de bedrijventerreinen op korte termijn beter bereikbaar met het OV in combinatie met de 'last mile' oplossing. In gesprekken met organisaties over innovatieve oplossingen is gebleken dat het wenselijk is om de concrete behoefte aan OV en mobiliteitsoplossingen op de bedrijventerreinen in kaart te brengen. In 2024 zijn voorbereidingen getroffen om de concrete behoefte op bedrijventerreinen Azeven en De Haven bij het bedrijfsleven op te halen.

Realiseren van hightech startersfaciliteiten Wat heeft het opgeleverd De verkenning naar een fysieke Hightech Startersfaciliteit in Smallingerland is onderdeel geworden van het Ontwikkelplan Campus Drachten. Tegelijkertijd zijn er afspraken gemaakt met de organisatie Founded in the North om een maatwerkprogramma voor Smallingerland op te starten dat gericht is om het start-up ecosysteem voor hightech bedrijven te stimuleren.

Beleidsstukken Geen bestanden geüpload

65

Jaarrekening 2024

3.3 Wijken en dorpen Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Het creëren van een divers woningaanbod In de Woonvisie 2020-2025 is een woningbouwprogramma opgenomen voor ruim 1.000 nieuwe woningen in de periode t/m 2025, met een uitloop daarna. De woningbouw moet bijdragen aan de leefbaarheid en de vitaliteit van dorpen en wijken en ook aan de beschikbaarheid van woningen voor kwetsbare doelgroepen. Het woningbouwprogramma gaat voor het jaar 2024 uit van een netto toevoeging van ongeveer 280 woningen. Netto wil zeggen: nieuwbouw minus sloop. Er staat geen complexmatige sloop van sociale huurwoningen gepland. In de dorpen is extra woningbouw mogelijk naar behoefte, zodat bewoners in het dorp kunnen blijven wonen. Door de ontwikkelingen op de woningmarkt (stijgende rente, hoge bouwkosten) is er een reële kans dat woningbouwprojecten vertraging oplopen. De gemeente spant zich in om vertraging zo veel mogelijk te beperken. In het coalitieakkoord staat dat de gemeente zich maximaal inzet om 500 extra woningen te bouwen voor de jaren 2025 tot en met 2030 (coalitieakkoord). Er zitten inmiddels voldoende aantallen woningen in de geplande projecten, maar de ervaring leert dat bepaalde initiatieven, om wat voor reden dan ook, niet gerealiseerd worden of serieuze vertraging oplopen. Om te voorkomen dat we de doelen niet halen, gaan we 300 woningen 'overprogrammeren'.

Voor deze woningen worden locaties gezocht. Er wordt gekeken naar verdere inbreiding, bijvoorbeeld in het centrum van Drachten, maar ook naar andere locaties. En naar hoe er sneller gebouwd kan worden. In het coalitieakkoord is ook het doel opgenomen om het aandeel sociale huurwoningen (31%) te handhaven. Dat betekent dat ook in de nieuwbouwplannen 31% sociale huur gerealiseerd moet worden.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Realiseren van 1.000 nieuwe woningen van 2020 t/m 2025 Wat heeft het opgeleverd De gerealiseerde woningen en de projecten dragen bij aan een woning voor iedereen, passend bij de ambitie in de Omgevingsvisie dat iedereen in 2040 een mooie en passende plek heeft om te wonen. De raad is in september geïnformeerd over de actuele stand van zaken van de woningbouwplannen. Tijdens deze informatiebijeenkomst is de raad ook geïnformeerd over het aanstaande Volkshuisvestingsprogramma. Als input voor het Volkshuisvestingsprogramma is een woningmarktonderzoek uitgevoerd in 2024.

Realiseren van sociale huurwoningen en betaalbare koopwoningen Wat heeft het opgeleverd De ontwikkelstrategie levert een belangrijke bijdrage aan een woning voor iedereen, passend bij de ambitie in de Omgevingsvisie dat iedereen in 2040 een mooie en passende plek heeft om te wonen.

66

Jaarrekening 2024

Realiseren van meer woonwagenstandplaatsen Wat heeft het opgeleverd Extra woonwagenstandplaatsen zijn (bijna) gerealiseerd om de vraag die er was, invulling te geven.

Nieuwe omgevingswet implementeren Wat heeft het opgeleverd De organisatie werkt volgens de Omgevingswet, met de daarbij benodigde werkprocessen en software. De gemeente heeft tot 2032 de tijd om het omgevingsplan te maken.

Het verbeteren van de leefbaarheid Plekken waar mensen elkaar ontmoeten zijn erg belangrijk voor de aantrekkingskracht van de omgeving. Door herstructureren van gebieden en woningen en door verandering van functies (herbestemmen) streeft de gemeente naar aantrekkelijke woongebieden.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Beter samenwerken met buurgemeenten Watgaathetditjaaropleveren Met de goede samenwerking in de buurgemeenten en de woningcorporaties dragen we bij aan het realiseren van woningen voor iedereen. Met de samenwerkingen in de dorpen en wijken dragen we bij aan de leefbaarheid naar de wensen van de bewoners.

Verbeteren leefbaarheid centrum De Trisken Watgaathetditjaaropleveren We kijken of er kansen zijn binnen de wijkgerichte aanpak.

Opstellen nieuw beleid omgevingskwaliteit Watgaathetditjaaropleveren De nieuwe nota omgevingskwaliteit is in 2024 ambtelijk voorbereid. In 2025 vindt participatie met de raad plaats en wordt het besluitvormingsproces richting de raad opgestart.

Meer kennis aantrekken op het fysiek domein Watgaathetditjaaropleveren De extra formatie is gerealiseerd in 2024.

Aantrekkelijkheid openbare ruimte vergroten Watgaathetditjaaropleveren Er is gewerkt aan ontwerpkaders op de openbare ruimte waarbij doelstellingen vertaald zijn in concrete ontwerprichtlijnen voor de hele gemeente. Zo geven de ontwerpkaders richting aan de discussie over de ruimtelijke kwaliteit in relatie tot de (beheers)budgetten voor de openbare ruimte. Het beheer- en ontwerpkader openbare ruimte is in 2024 voorbereid en het concept is op ambtelijk 67

Jaarrekening 2024 niveau gereed. Er zijn geen financiële middelen voor de verdere stappen. Mogelijk wordt in de volgende kadernota een voorstel gedaan om hiervoor budget beschikbaar te stellen.

Verbeteren beheer openbare ruimte Watgaathetditjaaropleveren Het onderhoud en vervanging van de gemeentelijke kapitaalgoederen in de openbare ruimte loopt volgens planning en beschikbare middelen zoals omschreven in de Notitie Beheer Kapitaalgoederen 2023-2026. De extra werkvoorbereider civiele kunstwerken is gerealiseerd. Voor de inhoudelijke kengetallen en resultaten leest u in de Paragraaf Kapitaalgoederen.

Verbeteren van recyclen afval Watgaathetditjaaropleveren Actief informeren en stimuleren van inwoners om het restafval beter te scheiden. Door deelname duurzaamheidsbeurzen, inzet afvalcoach, scheiden van afval op ecostations, voorlichting door inzamelaars, KCC Tussendiepen en communicatie via o.a. MijnAfvalwijzer. In 2035 moet 65 % van al ons afval gerecycled worden. In 2024 was het streven om het recyclepercentage van 65 % al te realiseren. Op grond van de beschikbare cijfers komt het recyclepercentage in 2024 op 64,7 %. De ingezamelde hoeveelheid restafval per persoon is met 4 kilo gestegen tot 132 kilo. Een mogelijke oorzaak van deze stijging kan zijn dat de consumptie van huishoudens in vrijwel heel 2024 is toegenomen. Secundaire grondstoffen uit de bodemassen Niet herbruikbare brandbare afvalstoffen worden door HVC verwerkt in de afvalenergiecentrales. De bodemassen die overblijven na het verbrandingsproces, worden in de bodemaswasinstallatie opgewerkt. Metalen worden teruggewonnen en de assen worden gewassen en vervolgens als schone bouwstof (bijvoorbeeld als fundatiemateriaal) afgezet. De verwachting is dat HVC op deze wijze in 2024 voor Smallingerland aanvullend op bron- en voorscheiding 29 kg recycling per inwoner heeft gerealiseerd. Hierbij is de verwachting dat door deze aanvulling circa 103 kilo per persoon daadwerkelijk overblijft.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Bijlage - Notitie Beheer Kapitaalgoederen 2023-2026 (1).pdf 2. Woonvisie Smallingerland definitief 6 oktober 2020.pdf 3. Aanvulling op de Woonvisie 2020-2025.pdf

68

Jaarrekening 2024

3.4 Buitengebied Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Het realiseren van een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied Ons goud is ons buitengebied. Een landschap waarin de geschiedenis afleesbaar is. Het buitengebied van Smallingerland speelt een grote rol in de aantrekkingskracht van de gemeente om te wonen, werken en te recreëren. We merken dat door intensief gebruik van ons buitengebied de waarden onder druk staan. We zien dat aan de bodem, de lucht, de biodiversiteit en aan het landschap. Zo zijn in het oosten van de gemeente veel boomsingels verdwenen of in waarde achteruitgegaan. In het westen van de gemeente zijn problemen als bodemdaling en het langzaam verdwijnen van het veen. Ook de stikstofopgave, de veenweideproblematiek, klimaatadaptatie en de energietransitie hebben grote impact op het landschap. Er is sprake van concurrerende ruimteclaims. Hierover gaan we graag in gesprek met de raad. In Smallingerland zetten we in op een gezond, aantrekkelijk, veilig en economisch vitaal buitengebied met ruimte voor ondernemen in onder meer de agrarische en recreatieve sector. Dat betekent een gezonde bodem, gezonde lucht, een gezonde waterkwaliteit, dierenwelzijn en aandacht voor biodiversiteit. En dat in een afwisselend en toegankelijk landschap.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Opstellen van een uitvoeringsprogramma voor het buitengebied Wat heeft het opgeleverd Met het opstellen van een Uitvoeringsprogramma Buitengebied leggen we vast hoe we onze ambitie uit de omgevingsvisie willen realiseren. Het geeft richting aan de ontwikkelingen in het buitengebied voor de gemeentelijke opgaven en is een toetsingskader voor initiatieven van derden. Het uitvoeringsprogramma kan op basis van de inventarisaties en analyses in 2025 worden geschreven. Daarbij sluiten we voor de participatie o.a. aan bij het proces dat voor het Ruimtelijk Ontwikkelperspectief (ROP) in 2025 plaatsvindt. Voor het ROP gaan we in gesprek met inwoners, bedrijven, instellingen en andere belanghebbenden over de ruimtelijke ontwikkelingen in onze gemeente.

Het groener maken van omliggende dorpen Wat heeft het opgeleverd De dorpsgemeenschap van Opeinde heeft in samenwerking met Landschapsbeheer Friesland een groen- en wandelplan opgesteld en uitgevoerd. Daarbij zijn vier wandelroutes als een klaverblad rondom het dorp uitgezet, met daarbij de nodige zitgelegenheid. In de route langs De Leien zijn twee kleine bruggetjes aangelegd. Bij 42 woningen zijn de voortuinen met streekeigen beplanting opgewaardeerd. Basisscholieren hebben 35 Lindebomen geplant tussen Peinder kanaal en de Iendachtsingel.

69

Jaarrekening 2024

Verminderen van wateroverlast, hittestres, droogte Wat heeft het opgeleverd In 2024 zijn de volgende resultaten geboekt: - Aanpak droogte en grondwateroverlast: aanleg 1.000 m2 oppervlaktewater; - Subsidieregeling groene daken: 20 aanvragen en 700 m2 vergroening; - Subsidieregeling groene tuinen: 53 aanvragen en 1.500 m2 vergroening; - Vergroening schoolpleinen: er is 1 schoolplein vergroend; - Operatie Steenbreek: 3 groenmarkten, 25 tuinadviezen door de tuinambassadeurs en 5 buurtvergroeningsprojecten; - Pilotproject Bokashi: er is 800 m3 Bokashi op 0,8 hectare groenvakken; - Biodiversiteitsonderzoek: de nulsituatie van alle groenblauwe structuren is in beeld gebracht; - Monitoring Broekbos: de tweede monitoringsronde is uitgevoerd en er is een eerste beeld van de successie van de bosontwikkeling; - Grondwatermeetnet: van de 32 peilbuizen zijn dagelijks de grondwaterstanden gemeten.

Verduurzamen van de openbare ruimte Wat heeft het opgeleverd De ambtelijke organisatie is versterkt door realisatie van een extra fte voor de functie adviseur fysieke leefomgeving. Naast de taken rondom wettelijke eisen is de inzet van deze extra fte ook gericht op onderwerpen zoals stikstof, PFAS, Energie, Bodem en (verkeers)geluid.

Realiseren van de aanleg van toeristische opstapplaatsen in Smallingerland Wat heeft het opgeleverd De Entree Drachten en TOP's in Oudega en Rottevalle zijn in ontwikkeling. Eerstgenoemde zal in het voorjaar van 2025 opgeleverd worden. De TOP in Oudega volgt daarna. De TOP in Rottevalle wordt als laatste van de drie gerealiseerd.

Uitvoeren Oostelijke Poort Friese Meren Wat heeft het opgeleverd Een beschrijving van de activiteiten in 2024 staat bij de verschillende onderwerpen die onder het Waterfront Drachten en Oudega aan het Water vallen.

Verbeteren van Oudega aan het Water Wat heeft het opgeleverd Vrijwel afgerond zuivelfabriekterrein en dorpsplein, die met veel enthousiasme worden gebruikt door dorp en omgeving.

Het water in Drachten meer zichtbaar en beleefbaar maken Wat heeft het opgeleverd De realisatie van Parkhaven is eind 2024 grotendeels afgerond. De oplevering wordt in het voorjaar van 2025 verwacht. De gemeente is in gesprek met een ondernemer, die een horecapaviljoen in Parkhaven wil realiseren.

70

Jaarrekening 2024

Realiseren van een fiets-veerpontverbinding en belevingsplekken Wat heeft het opgeleverd Bij de watersportvereniging op het Gaastereiland is in 2024 een uitbreiding van de drijvende steiger gerealiseerd.

Het aanleggen van een Parkhaven langs de Zuiderhogeweg Wat heeft het opgeleverd De aanleg van Parkhaven is in 2024 grotendeels gerealiseerd en de oplevering wordt in de loop van 2025 verwacht.

Verbeteren van het buitengebied Wat heeft het opgeleverd De plannen van de gebiedsontwikkeling van de Alde Feanen (3e module) zijn uitgewerkt in technische ontwerpen (peilenverhogingen, bouw vogelkijkhut, fietsvriendelijker Wolwarren, e.d.). In 2025 wordt overgegaan tot de uitvoering. In het kader van het gebiedsproces Aldeboarn - De Deelen hebben de Friese overheden de Compensatiesystematiek Veenweiden (CSV) in juni vastgesteld en ligt nu voor aan de overheid in Brussel. Ook is in 2024 door de betrokken overheden uitgesproken dat het door de gebiedscommissie gemaakte Koersdocument Aldeboarn - De Deelen zal gelden als inspirerend en richtinggevend voor de verdere ontwikkeling van het gebiedsplan.

Verbeteren van het gebied de Hegewarren Wat heeft het opgeleverd In 2024 is ten behoeve van de uitwerking van de vastgestelde variant Open & Natuurlijk diverse onderzoeken gedaan waaronder een Landschapsecologische Systeem Analyse (LESA) en archeologisch vooronderzoek. Beide onderzoeken zijn inmiddels afgerond. De LESA heeft meer inzicht gegeven in het watersysteem, de bodem en natuur, en de haalbaarheid van Open & Natuurlijk blijkt grotendeels positief. Negatieve effecten kunnen met optimalisaties worden beperkt, maar vervolgonderzoeken naar recreatie en natuur zijn nodig. Deze worden afgerond in het eerste kwartaal van 2025. Van de benodigde 360 hectare is inmiddels 185 hectare aangekocht. Op de provinciale gronden worden innovatieve proeven uitgevoerd, zoals de teelt van lisdodde en natuurinclusieve landbouw. Ondanks onderbezetting bij de provincie wordt hard gewerkt aan het invullen van vacatures en het voortzetten van gesprekken met eigenaren in het gebied.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Masterplan Waterfront Oudega_okt_2019 (1).pdf 2. Visie Waterfront Drachten.pdf

71

Jaarrekening 2024

3.5 Verbindende opgave van bereikbaarheid wilden we daar dit jaar voor doen? Opstellen Beleidskader Mobiliteit Wat heeft het opgeleverd De gemeenteraad heeft in mei 2024 het beleidskader mobiliteit behandeld en vastgesteld. Een beschrijving van de activiteiten staat bij de verschillende opgaven die onder het beleidskader mobiliteit vallen.

Verbeteren fietsoversteekplaatsen Wat heeft het opgeleverd De oversteken bij de Eikesingel zijn inmiddels uitgevoerd. Voor de oversteek Overstesingel - Kuinder ligt een ontwerp. De kosten vallen hoger uit dan het beschikbare budget. De aanvullende kosten dekken we uit het budget Stimuleren Fietsverkeer 2024-2027. Van de oversteek Ringweg – Noorderdwarsvaart onderzoeken we nog wat de beste oplossing is.

Aanleggen doorfietsroute Drachten - Heerenveen Wat heeft het opgeleverd In 2024 is verder gewerkt aan de planvorming voor de route. Dit doen we samen met Opsterland en Heerenveen. Uitvoering zal op zijn vroegst eind 2025 zijn.

Toekomstbestendige wegencategorisering Wat heeft het opgeleverd In het kader van de vervanging van het riool in ons hoofdwegenstelsel worden de richtlijnen van de nieuwe normen voor 30km/u binnen de bebouwde kom toegepast.

Actualiseren verkeersmodel Wat heeft het opgeleverd Het verkeersmodel is op hoofdlijnen geactualiseerd en wordt in het eerste kwartaal van 2025 definitief opgeleverd.

Verbeteren van de voetgangers- en fietspaden Wat heeft het opgeleverd De ontwerpuitgangspunten voor fietsers zijn opgenomen in bijlage II van het beleidskader mobiliteit. Het beleid voor langzaam verkeer is gepland in 2026.

Aanpak verkeersonveiligheid Wat heeft het opgeleverd Vanuit Permanente Verkeerseducatie heeft het Regionaal Orgaan Verkeersveiligheid Fryslân diverse projecten ontwikkeld voor alle verkeersdeelnemers. Ook in 2024 zijn er in Smallingerland activiteiten

72

Jaarrekening 2024 uitgevoerd. - Verkeersmarkten en verkeerslessen op diverse scholen; - Cursussen scootmobiel in een groep en 1-op-1 training; - Rijvaardigheidsdag voor 50+ers; - Op de scholen voor het voortgezet onderwijs zijn diverse projecten om het verkeersgedrag van de leerlingen positief te beïnvloeden. Met als doel minder betrokken te zijn bij verkeersongevallen; - Programma ‘Doortrappen’ is bedoeld om ouderen bewust te maken van het aspect fietsveiligheid. We doen dat door het onderwerp bespreekbaar te maken op de plekken waar ouderen al zijn. Vervolgens gaat het erom hen te verleiden tot aanpassingen aan de fiets of in gedrag in het verkeer; - Diverse interventies die de oudere fietser meer bewust maakt van veilig fietsen.

Herijken gemeentelijk parkeerbeleid Wat heeft het opgeleverd Het nieuwe Beleidskader Mobiliteit is vastgesteld in het tweede kwartaal van 2024. Daarna is gestart met de actualisering van de parkeernormen. Er is gekozen voor een brede afweging, omdat dit raakt aan veel ambities. Dit proces vraagt meer tijd. Daardoor vindt de herijking van het parkeerbeleid ook later plaats dan voorzien. Vaststelling van een nieuwe parkeernormennota wordt verwacht in het tweede kwartaal van 2025.

Verbeteren toegankelijkheid van openbaar vervoer en deelvervoer Wat heeft het opgeleverd Dit is niet meer actueel omdat er op dit moment geen bedrijf is dat wil investeren in deelmobiliteit. Met de provincie hebben we wel een aantal deelfietsen bij belangrijke bushaltes.

Verbeteren van netwerk van laadpalen Wat heeft het opgeleverd Conform het plaatsingsbeleid is ons netwerk met een tiental laadpalen uitgebreid. Als gevolg van lange wachttijden om deze aan te sluiten op het stroomnet, staan er nog een twintigtal laadpalen in de planning.

Verduurzamen goederenvervoer Wat heeft het opgeleverd We zijn met onderzoek gestart om te bepalen waar we in het centrum venstertijden willen, welke tijden en hoe we daarbij de handhaving regelen. Voor ZE-zones wachten we de ontwikkelingen in andere steden af.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Mobiliteitskader.pdf

73

Jaarrekening 2024

3.6 Leidend principe duurzaamheid Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Energie We gebruiken zo min mogelijk energie en wat we gebruiken is zoveel mogelijk duurzaam opgewekt. Het energienetwerk wordt zo efficiënt mogelijk gebruikt. We werken aan het veiligstellen van de energievoorziening voor onze inwoners. Voor alle inwoners en bedrijven is energie toegankelijk en beschikbaar. Onze leefomgeving nodigt uit tot duurzame en gezonde vervoersbewegingen. Hierdoor verminderen we de CO₂-uitstoot en worden de negatieve effecten op het klimaat tegengegaan. In 2050 hebben wij in Smallingerland geen aardgas meer nodig om in onze energiebehoefte te voorzien.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Energie besparen en verduurzamen gebouwde omgeving Wat heeft het opgeleverd Voor de NIP-subsidie zijn ruim 5000 brieven verstuurd en is een communicatiecampagne gestart. Dit heeft geleid tot ongeveer 300 concrete aanvragen. Deze eerste aanvragen voor de isolatiesubsidie worden begin 2025 uitgevoerd. De adviseur woningverduurzaming heeft 38 huisbezoeken afgelegd en 39 vouchers verstrekt voor een maatwerkadvies. Om bewoners te informeren over de stappen die ze kunnen zetten om hun woning te verduurzamen hebben we 3 duurzaamheidsmarkten, 2 voorlichtingsbijeenkomsten en 7 webinars georganiseerd.

Realiseren van een goed en stabiel energienetwerk Wat heeft het opgeleverd Eerste uitvoeringslijn (korte termijn): Basis is gelegd voor een groepscontract op Azeven-Noord. Een samenwerking van meerdere bedrijven om de netcongestie tegen te gaan. In 2025 moet dit uitgevoerd gaan worden. Als gemeente hebben we deze samenwerking gefaciliteerd. Daarnaast heeft Energyc een aantal bedrijven individueel ondersteunt om zich toch te kunnen vestigen op Azeven-Noord, ondanks de netcongestie. Tweede uitvoeringslijn (middellange termijn): Er is een interne werkgroep "netcongestie" opgestart. In overleg met Liander is een energieprotocol opgesteld voor het netbewust ontwikkelen van (nieuwbouw) projecten. Dit protocol willen we in 2025 gaan toepassen in concrete projecten. Derde uitvoeringslijn (lange termijn): we zijn in gesprek met Liander en Tennet over de locatiekeuze voor het het onderstation. Dit moet in 2025 verder vorm krijgen.

Uitvoering Transitievisie Warmte Wat heeft het opgeleverd Binnen de kaders van de Wet Collectieve Warmte is HVC geselecteerd als publieke partij om het warmtebedrijf in te vullen. De eerste contouren voor een alternatief plan voor een collectieve oplossing op basis van restwarmte uit de rioolwaterzuivering zijn opgesteld. De gesprekken met de beoogde stakeholders 74

Jaarrekening 2024 zijn gestart. Met deze partijen willen we toewerken naar een intentie overeenkomst. In De Wilgen is gestart met het opstellen van maatwerkadviezen. Hiervoor hebben we een externe partij bereid gevonden om de inwoners zoveel mogelijk te ontzorgen.

Klimaatadaptatie en biodiversiteit Gemeente Smallingerland past de openbare ruimte aan op de verwachte veranderingen van het klimaat. Vier belangrijke pijlers zijn daarbij wateroverlast, droogte, hittestress en biodiversiteit. We richten ons op het zoveel mogelijk voorkomen van wateroverlast bij extreem veel neerslag, het verminderen van de negatieve effecten van de toenemende temperatuur en droogte, het verminderen van hittestress en werken aan het herstel en versterken van de biodiversiteit in onze gemeente. De opgave gaat om de fysieke inrichting, het beheer daarvan en bewustwording op het gebied van klimaatadaptatie.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Het realiseren van een klimaatadaptatieplan Wat heeft het opgeleverd In 2024 zijn de volgende resultaten geboekt: - Aanpak droogte en grondwateroverlast: aanleg 1.000 m2 oppervlaktewater; - Subsidieregeling groene daken: 20 aanvragen en 700 m2 vergroening; - Subsidieregeling groene tuinen: 53 aanvragen en 1.500 m2 vergroening; - Vergroening schoolpleinen: er is 1 schoolplein vergroend; - Operatie Steenbreek: 3 groenmarkten, 25 tuinadviezen door de tuinambassadeurs en 5 buurtvergroeningsprojecten; - Pilotproject Bokashi: er is 800 m3 Bokashi op 0,8 hectare groenvakken; - Biodiversiteitsonderzoek: de nulsituatie van alle groenblauwe structuren is in beeld gebracht; - Monitoring Broekbos: de tweede monitoringsronde is uitgevoerd en er is een eerste beeld van de successie van de bosontwikkeling; - Grondwatermeetnet: van de 32 peilbuizen zijn dagelijks de grondwaterstanden gemeten.

Circulariteit Gemeente Smallingerland streeft naar een circulaire samenleving waarin we zorgvuldig omgaan met de grondstoffen en materialen die beschikbaar zijn. We gebruiken wat de aarde ons geeft zodanig dat onze vraag en het aanbod van de aarde in balans zijn. We maken optimaal gebruik van onze grondstoffen en door het sluiten van kringlopen doen we meer met minder. Afval bestaat niet.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Realiseren van circulaire inkoop en circulair bouwen Wat heeft het opgeleverd In 2024 is het volgende gerealiseerd. Circulair inkopen: - Inkooptraject circulaire kantoorartikelen succesvol afgerond. - 10 medewerkers hebben het opleidingstraject circulair inkopen doorlopen.

75

Jaarrekening 2024 - Aanbesteding circulair maatwerk meubilair voorbereid (Q1 2025 start aanbesteding). Circulair Bouwen: - Vrijburgh fase 2 - circulariteit (biobased en natuurinclusief bouwen) onderdeel gemaakt van uitvraag (start prognose aanbesteding Q2 2025). - Vrijburgh fase 3 - circulariteit (o.a. biobased en natuurinclusief bouwen) integraal onderdeel gemaakt van uitvraag (voorbeeld project). - De Oude Welle - circulariteit (bio-based en natuurinclusief bouwen). - Verbouw gemeentehuis - circulariteit integraal onderdeel gemaakt van bestek en uitvraag (aanbesteding start Q1 2025).

Het inzetten van grondstoffen en groen-reststroom Wat heeft het opgeleverd In 2024 heeft dit onderwerp aandacht gekregen binnen VCF. Door personele wijzigingen is het in kaart brengen van onze waardevolle grondstofstromen niet gelukt. Specifieke doorvertaling binnen de gemeente heeft daardoor niet plaatsgevonden. Op 1 februari 2025 start er een nieuwe medewerker die dit alsnog oppakt.

Duurzame bedrijfsvoering De gemeente Smallingerland heeft een voorbeeldfunctie als het gaat om duurzame bedrijfsvoering. We minimaliseren onze CO₂-voetafdruk. Om deze voorbeeldrol te kunnen aannemen hanteren we een integrale aanpak. De belangrijkste pijlers zijn energie, klimaatadaptatie en circulariteit. Om de gemeentelijke organisatie draaiende te houden, gebruiken we energie voor onze gebouwen, voor ons vervoer, produceren we afval, kopen we producten in en besteden we werkzaamheden aan. Onze activiteiten hebben een impact op de klimaatverandering, onze leefomgeving en de economie.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Meten en monitoren met de milieubarometer Wat heeft het opgeleverd Het plan van aanpak voor het implementeren van de CO2 prestatieladder is gereed. Doel voor 2025 is het toewerken naar certificering niveau 3. Tevens ligt er een plan klaar om energiemonitoring voor alle gemeentelijke gebouw assets te gaan inregelen en energiefacturenstromen te automatiseren. Een nieuwe medewerker pakt dit per 1 februari 2025 op.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Klimaatadaptatieplan-Smallingerland-2024-2028.pdf 2. Bijlage 1 - Samen duurzame stappen zetten Visie (deel A).pdf 3. Bijlage 2 - Uitvoeringsprogramma Duurzaamheid 2023-2026 - Samen duurzame stappen zetten (deel B).pdf 4. Pagina's van Samenvatting Klimaatadaptatieplan Smallingerland 2024-2028 Deel 1.pdf 5. Samenvatting Klimaatadaptatieplan Smallingerland 2024-2028 Deel 2.pdf

76

Jaarrekening 2024

Programma Economie Algemene toelichting In het programma Economie van Smallingerland wordt gewerkt aan de vitaliteit en toekomstbestendigheid van de lokale economie. Het programma draagt direct en indirect bij aan de maatschappelijke opgaven uit de Omgevingsvisie en Sociale koers. Centraal in de uitvoering staat de Actieagenda Economie, het uitvoeringsprogramma voor de komende bestuursperiode. In het programma Economie staat de mens voorop en hebben alle inwoners kans op passend werk en om zich te ontwikkelen. De gemeente zet zich ervoor in dat opleidingen en de kwaliteiten van de beroepsbevolking aansluiten op de vraag van werkgevers. Ondernemers krijgen ruimte en ondersteuning bij innovatie en groei. En er wordt gewerkt aan een blijvend aantrekkelijk vestigingsklimaat. Daarmee stimuleren wij economische ontwikkeling en werken we toe naar een nog positievere balans op de arbeidsmarkt, passend bij de regiofunctie. In Smallingerland wordt daarmee ingezet op economische groei, maar dan wel één die bijdraagt aan een hoger welvaartsniveau in brede zin. Een duurzame en eerlijke economie met een innovatief karakter. Het programma Economie is vormgegeven langs een drietal sporen. Per spoor zijn uitdagingen benoemd waar wij in de periode 2024-2027 aan willen werken.

Hieronder staat per uitdaging welke activiteiten en projecten de gemeente Smallingerland in de komende periode gaat uitvoeren.

Wat mocht het kosten? Baten en lasten 2024 programma Economie Bedragen * €1.000

Baten/lasten Exploitatie Baten Lasten Reserve Toevoeging Onttrekking Totaal

Begroot voor wijziging -3.039 346 -3.385 1.220 0 1.220 -1.819

Begroting na wijziging -4.005 306 -4.311 1.991 0 1.991 -2.014

Realisatie

saldo

-2.542 393 -2.935 1.492 0 1.492 -1.050

1.463 87 1.376 -499 0 -499 964

Verklaring saldo baten en lasten Bedragen * €1.000

Onderwerp Baten 3.1 Economische ontwikkeling Ontwikkelplan Campus Drachten Overige verschillen

Toelichting

Smallingerland heeft als trekker van het ontwikkelplan Campus kosten doorbelast aan deelnemende partijen. Er ontstaat hierdoor een niet geraamde bate van € 85.000.

Bedrag 87 85 85

2

77

Jaarrekening 2024 Onderwerp Verschillen kleiner dan €50.000 Lasten 2.1 Verkeer en vervoer Programma Novex en Novex Lelylijn

3.1 Economische ontwikkeling Innovatiecluster Drachten (ICD)

Eenmalige budgetten taakveld economische ontwikkeling

8.1 Ruimte en leefomgeving Gebiedsprogramma Centrum

Overige verschillen Verschillen kleiner dan €50.000 Mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Mutaties eenmalige middelen

Totaal

78

Toelichting Verschillen kleiner dan € 50.000 worden niet nader toegelicht.

Bedrag 2 1.376 358

De besluitvorming over de Lelylijn door het Rijk is in 2024 nog uitgebleven, wat heeft geleid tot onderbesteding. Het regionale projectteam werkt intussen wel verder aan de planvorming. Mogelijk wordt hiervoor gemeentelijke inzet of een bijdrage gevraagd. Het resterende budget van € 358.000 wordt daarom overgeheveld naar 2025.

358

461 Het ICD heeft in oktober 2024 formeel gevraagd om de beschikking te verlengen tot en met maart 2025. Dit vanwege onzekerheid over de startdatum van de nieuwe periode. De subsidie moet nog vastgesteld worden waardoor de eindafrekening nog niet heeft plaatsgevonden en het volledige budget daarmee nog niet is uitgekeerd. Om deze reden is het nodig om het bedrag van € 287.000 over te hevelen naar 2025. Voor een aantal lopende projecten worden de restantbudgetten overgeheveld naar het volgende jaar. Het gaat hierbij om Toekomst Vliegveld (€ 37.000), Open Drachten (€ 37.000) en Netcongestie (€ 100.000). Totaal over te hevelen taakveld 3.1 Economische ontwikkeling is € 174.000.

287

174

509 De begroting voor het centrumgebied valt onder het programma Economie. Een deel van de uitgaven is verantwoord onder het programma Fysiek Domein. Hierdoor ontstaat een overschot van € 509.000 op programma Economie. Verschillen kleiner dan € 50.000 worden niet nader toegelicht.

509

48 48 -499 -499

De werkelijke onttrekkingen uit en toevoegingen aan de reserves zijn een gevolg van de werkelijke mutaties in de exploitatie. Veelal zijn dit eenmalige budgetten die gedekt worden door een onttrekking van de algemene reserve of de reserve projecten in uitvoering. Een overzicht van deze eenmalige budgetten treft u in bijlage 3 bij deze jaarrekening aan. Via programma economie is € 499.000 minder onttrokken dan was begroot.

-499

964

Jaarrekening 2024

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren voor het programma economie. Indicator Functiemenging [%] Vestigingen [van bedrijven] Banen [per 1.000 inwoners van 1564 jaar]

Smallingerland NL 2023 2023 55,3

Smallingerland NL 2024 2024 54,2 N.B.

N.B.

156,9

181,8

N.B.

N.B.

933,2

836,6

N.B.

N.B.

Verbonden partijen Naam Er zijn geen verbonden partijen.

Wat doet deze organisatie

Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Actieagenda economie 2023-2026 _ Deel A economische koers.pdf 2. Actieagenda economie 2023-2026 _ Deel B beoogde activiteiten en projecten.pdf

79

Jaarrekening 2024

4.1 Optimaliseren ondernemerschapsklimaat Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Het optimaliseren van het ondernemerschapsklimaat Binnen het spoor 'optimaliseren van het ondernemerschapsklimaat' zet de gemeente in op de positionering en profilering van Smallingerland, de werklocaties (inclusief het centrum) en het stimuleren van ondernemerschap en innovatie in het MKB.

Wat wilden we daar dit jaar doen? Realiseren van hoogwaardige werklocaties Wat heeft het opgeleverd In 2024 is het bestemmingsplan voor de uitbreiding van bedrijvenpark Azeven opgesteld. Tevens zijn de gesprekken over de uitbreiding na 2025 met de provincie opgestart. In het verlengde hiervan zijn wij betrokken bij de behoefteraming die door de provincie Fryslân wordt opgesteld. Deze behoefteraming gaat over grootschalige ruimtevragers (groter dan 3 ha) en natte bedijfskavels.

Het verbeteren van het bedrijventerrein "De Haven" Wat heeft het opgeleverd In januari zijn de ambities uit het ontwikkelplan "De Haven" door de raad vastgesteld. Tevens is op basis van dit raadsbesluit een aanvraag voor CEF-subsidie voor het opwaarderen van de kadeinfrastructuur gedaan. In juli 2024 is de subsidieaanvraag afgewezen. Daarom is in de tweede helft van 2024 gewerkt aan alternatieve scenario's voor beheer, onderhoud en vernieuwing van deze infrastructuur. Na vaststelling van de ambities uit het ontwikkelplan zijn samen met ondernemers de eerste stappen gezet om tot concrete maatregelen te komen. Dit heeft geleid tot de oprichting van de sociëteit De Haven. Deze fungeren nu als eerste aanspreekpunt. Een onderzoek naar netcongestie op De Haven is in Q2 2024 afgerond en gepresenteerd aan ondernemers op De Haven. Als vervolg hierop werken we samen met (transport)ondernemers aan de mogelijkheden om het transport te elektrificeren.

Opstellen van vestigingsbeleid Wat heeft het opgeleverd Vanwege externe factoren is het niet gelukt om het vestigingsbeleid in 2024 af te ronden. Onder andere doordat gesprekken met stakeholders door omstandigheden werden verplaatst, en doordat de gesprekken dusdanige inzichten opleverden dat er meer gesprekken en meer tijd nodig bleek om dit te verwerken in het vestigingsbeleid. Begin 2025 wordt het vestigingsbeleid aan de raad aangeboden.

80

Jaarrekening 2024

Beter energienetwerk op het bedrijventerrein Wat heeft het opgeleverd De gemeente heeft Energyc ingehuurd om een aantal bedrijven individueel te ondersteunen (diagnose stellen) bij oplossingsrichtingen voor netcongestie. Op deze wijze is een aantal verkopen op Azeven-Noord toch doorgegaan ondanks de congestie. De gemeente heeft met vijf bedrijven op Azeven-Noord en Liander de basis gelegd voor een groepscontract. In het groepscontract delen bedrijven hun aansluiting, opwek en opslag. Dit is vrij uniek in Nederland. Dit groepscontract wordt in 2025 verder juridisch uitgewerkt en biedt mogelijk ook kansen voor nieuw te vestigen bedrijven. Op bedrijventerrein De Haven zijn gesprekken gevoerd met een aantal bedrijven voor de realisatie van een gezamenlijk laadplein, ondanks de netcongestie. Ook dit project wordt in 2025 verder uitgewerkt.

Het contact met de ondernemers verbeteren Wat heeft het opgeleverd In 2024 is de organisatie Founded in Fryslân gefuseerd met twee partijen uit Drenthe en Groningen. De samenwerking gaat nu verder onder de vlag van Founded in the North. Met Founded in the North zijn in 2024 afspraken gemaakt om voor de gemeente Smallingerland een op maat gemaakte aanpak op te stellen om het start-up klimaat in en rond Drachten te stimuleren. Het centrummanagement is in 2024 geëvalueerd. De bevindingen waren positief en op basis daarvan is besloten om de samenwerking voort te zetten. De gemeente heeft actief deelgenomen onder de vlag "Open Drachten" aan de Promotiedagen in Groningen en daar ook onze werkwijze met betrekking tot netcongestie besproken. Samen met de Ondernemersvereniging Drachten en Ha&Ie zijn verschillende ondernemersbijeenkomsten georganiseerd waaronder de nieuwjaarsreceptie in januari, Pramenregatta in juni en in november een bijeenkomst met Raymond Mens. Hier waren honderden ondernemers uit Drachten bij aanwezig. Er zijn bedrijfsbezoeken van het college geweest aan onder andere NTS Norma, Metalis en Spinder Stalinrichting. De ondernemersvereniging Sociëteit de Haven is nieuw leven in geblazen om de samenwerking op industriegebied de Haven te bevorderen. De ondernemersvereniging gaat aan de slag met de belangrijkste thema's uit Ontwikkelplan de Haven.

Profileren van Drachten als de innovatie maakstad van Noord-Nederland Wat heeft het opgeleverd In 2024 heeft de tweede editie van Licht op Drachten plaatsgevonden. Het evenement was succesvol met ruim 25.000 bezoekers. Tegelijkertijd is in 2024 het initiatief genomen door meerdere organisaties uit Smallingerland om samen met de gemeente een evenementenplan op te stellen voor de gemeente Smallingerland.

Beleidsstukken Geen bestanden geüpload

81

Jaarrekening 2024

4.2 Positionering en profilering Smallingerland Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Talent en bedrijven verleiden om te blijven vestigen in Smallingerland Op steeds meer onderwerpen (o.a. bedrijventerreinen, woningbouwprogrammering, infrastructurele ontwikkeling) worden er buiten onze gemeente beslissingen genomen die van invloed zijn op het ontwikkelperspectief van Smallingerland. Ook zijn buiten Smallingerland diverse budgetten beschikbaar voor de opgaven in Smallingerland. De mate waarin wij als gemeente onze opgaven kunnen realiseren, wordt daarmee deels buiten onze directe invloedsfeer bepaald. Positionering en profilering van onze gemeente is noodzakelijk om talent en bedrijven te verleiden om zich in Smallingerland te blijven vestigen. En om anderen te verleiden mee te investeren in de realisatie van onze (ontwikkel)opgaven.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Benutten van subsidiemogelijkheden Wat heeft het opgeleverd In 2024 is ingezet op het zoeken van relevante partners om een subsidieaanvraag in te dienen bij een Europees subsidieprogramma. Er zijn meerdere gesprekken geweest met potentiële partners uit onder andere Duitsland, Ierland en Nederland. Een concreet onderdeel van de subsidiestrategie is om te participeren in relevante Europese netwerken waar kennis gedeeld wordt en partners elkaar vinden om projecten op te starten. De organisatie Europapact Fryslân heeft netwerkvouchers beschikbaar die aangevraagd kunnen worden door de leden van Europapact Fryslân. In 2024 heeft de gemeente Smallingerland een aanvraag opgesteld om de netwerkvoucher aan te vragen om aan te sluiten bij een relevant Europees netwerk. Doordat binnen de subsidiestrategie de prioriteit is gekozen om aan te sluiten bij een relevant Europees netwerk is het niet gelukt om een nieuwe subsidieaanvraag in te dienen.

Het ontwikkelen en implementeren van Open Drachten Wat heeft het opgeleverd - Samenwerking en verbinding is een belangrijke rode draad geweest in 2024 en dit heeft geleid tot mooie gezamenlijke activiteiten, campagnes en succesvolle samenwerking. - Uiteraard is in 2024 ook verder gewerkt aan het uitbouwen van de bekendheid en beleving van het merk Open Drachten. - Een betrokken, brede stuurgroep bestaande uit Firda, Philips, Ha & Ie, Platform Gastvrij Smallingerland, OVD, de Lawei en Museum Dr8888 en de gemeente, voor de volgende fase van de ontwikkeling van Open Drachten, een unieke samenwerking tussen organisaties, bedrijven, stichtingen en ondernemersverenigingen met als doel citymarketing en citymaking. - Een jaarplan voor 2025 is opgesteld passend bij de ambities en fase waarin citymarketing zich momenteel bevindt. - Daarnaast is de voorbereiding gestart voor een grote marketing campagne voor onze stadsregio die in Q2/3 2025 zal starten.

Nieuw beleid realiseren op het gebied van alliantiesamenwerking, campusontwikkeling

82

Jaarrekening 2024 Wat heeft het opgeleverd Het is gelukt om extra formatie in te zetten om de ambities van de Actieagenda Economie te realiseren. Dit heeft er voor gezorgd dat er meer capaciteit ingezet kon worden voor de campusontwikkeling en de regiodialoog met het Rijk.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Bijlage 1 - Actieagenda economie 2023-2026 _ Deel A economische koers.pdf 2. Bijlage 2 - Actieagenda economie 2023-2026 _ Deel B beoogde activiteiten en projecten.pdf

83

Jaarrekening 2024

4.3 Thematische aanpak Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Het realiseren van de transitie van een lineaire naar een circulaire economie Binnen dit spoor wordt gewerkt aan een aantal thema’s die deze bestuursperiode extra aandacht vragen. Dit zijn de thema’s die samenhangen met de schaarste opgave en met de grote transities in de economie en samenleving. Specifiek gaat het om de transitie van een lineaire naar een circulaire economie, de digitalisering van de economie en de vraagstukken op het gebied van human capital (bijvoorbeeld op-, om- en bijscholing, maar ook inclusie).

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Het versterken van de samenwerking tussen de gemeenten en de ondernemers Wat heeft het opgeleverd In 2024 zijn de Actieagenda Economie en de Sociale Koers verbonden door het "Ik Sjoch Dei" festival tijdens Simmer Deis, waar werkgevers en ambtenaren van de teams Naar Werk en Naar School elkaar ontmoetten. Het Smallingerland Inclusief Collectief is gegroeid tot boven de vijftig leden. Daarnaast zijn accountmanagers gestart met de opleiding BIA (Bedrijfsadvies Inclusieve Arbeidsorganisatie) om deze dienstverlening in 2025 aan te bieden. Het onderzoek naar de haalbaarheid van de basisbaan is uitgevoerd, maar doordat Caparis financiering van het Just Transition Fund heeft ontvangen om dit vraagstuk uit te voeren hebben we besloten dit principe niet verder op te pakken. Verder zijn er in 2024 vanuit samenwerkingsorganisatie FryslanWerkt een aantal pilots gestart die de komende jaren herhaald zullen gaan worden. Het betreft hier een grote banenmarkt in schouwburg De Lawei met 75 werkgevers en 700 werkzoekers en De Maand van de 1000 voorbeelden met 130 bezochte bedrijven.

Het ondersteuning van de MKB bij de digitaliseringsopgave Wat heeft het opgeleverd In 2024 is de verkenning afgerond naar de digitaliseringsopgave van het MKB in Smallingerland. Er is een behoefte bij het MKB om meer kennis op te doen over de kansen van digitalisering. In de verkenning kwam naar voren dat er voldoende partijen in de provincie Fryslân aanbod hebben om het MKB op dit vlak te ondersteunen. Dit zijn partijen als YnBusiness en de brancheorganisaties. Voor de gemeente Smallingerland is er daarom geen aanvullende rol op dit terrein. Vanuit accountmanagement wordt actief doorverwezen naar de relevante organisaties zodra er een vraag leeft bij het MKB.

84

Jaarrekening 2024

Het versnellen van de transitie naar een circulaire economie. Wat heeft het opgeleverd Samen met ondernemers, verenigd in de sociëteit De Haven, is gewerkt aan concretisering van de routekaart voor circulaire bedrijventerreinen. In november 2024 heeft een ondernemersbijeenkomst plaatsgevonden met circulaire economie als één van de thematafels. Met de uitkomsten hiervan gaat de sociëteit met een aantal ondernemers werken aan concrete maatregelen. Waar het thema circulariteit raakt aan het ontwikkelplan voor de haven is dit daarin meegenomen.

Beleidsstukken Geen bestanden geüpload

85

Jaarrekening 2024

4.4 Benutten kracht van Smallingerland Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland: (high tech) industrie, haven gerelateerde bedrijvigheid en vrijetijdseconomie In spoor 3 van de Actieagenda Economie werkt de gemeente gericht aan het uitbouwen van de krachtige economische pijlers van Smallingerland: (high tech) industrie, haven gerelateerde bedrijvigheid en de vrijetijdseconomie.

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Het uitbouwen van de innovatieve maakindustrie Wat heeft het opgeleverd Het Innovatiecluster Drachten heeft in 2024 meerdere (onderwijs)projecten geïnitieerd om het profiel van Drachten als centrum van hoogwaardige en innovatieve maakindustrie in NoordNederland verder te versterken. Naast de vele bedrijfsbezoeken voor studenten zijn onder andere de Instrumentenmakerij (MBO), de Bedrijfstakschool (MBO) en de Engineering Doctorate (WO) in 2024 gestart in de gemeente Smallingerland op initiatief van het ICD. Daarnaast is in 2024 een Ontwikkelplan Campus Drachten opgeleverd waarin concreet wordt gemaakt hoe het vervolgproces er uit ziet. Met de provincie Fryslân is in 2024 afgesproken dat het project met deelfietsen in Smallingerland wordt verlengd waardoor we voor de bereikbaarheid van bedrijventerreinen op korte termijn een invulling hebben voor de 'last mile'.

Het bevorderen van verkeer over water i.p.v. via de weg Wat heeft het opgeleverd We dragen actief bij aan het faciliteren en uitbouwen van het Haven Netwerk Fryslân in de vorm van een financiële bijdrage en als lid van de Raad van Advies namens alle deelnemende gemeenten. In oktober 2024 heeft het jaarcongres van de Nederlandse Vereniging van Binnenhavens plaats gevonden in Harlingen. Dit jaarcongres is georganiseerd door het Havenbedrijf Port of Harlingen samen met gemeente Smallingerland. Dit congres is bezocht door ruim 150 haven professionals uit heel het land. Havenoperatie is één van de speerpunten van het Haven Netwerk Fryslân. In dit kader is een inventarisatie opgestart om de verschillende vormen van havenoperatie te analyseren en tot verbeterpunten te komen. Samen met sociëteit de Haven zijn verschillende activiteiten / gesprekken gevoerd om het vervoer over water vanuit Drachten te stimuleren.

86

Jaarrekening 2024

Verder uitbreiden toeristische sector Smallingerland Wat heeft het opgeleverd In 2024 heeft Platform Gastvrij Smallingerland in samenspraak met haar achterban, toeristische partners en gemeente haar verhaallijnen verder ontwikkeld. Dit is vastgelegd in een jaarplan en voor de eerste keer ten uitvoering gebracht met de baten van de toeristenbelasting. Ook heeft het platform een bijdrage geleverd aan het Lichtfestival in Drachten. De gemeente heeft in 2024, net als de partnergemeenten in Zuidoost Friesland, een additionele € 20.000 extra beschikbaar gesteld aan de Stichting Toerisme Regiomarketing Zuidoost Friesland. In 2024 hebben we samen met de partnergemeenten in de regio de projecten binnen de Regionale Toeristische Ontwikkelstrategie verder voorbereid en op plekken ten uitvoering gebracht.

Beleidsstukken Deze bijlagen kunt u vinden op de website. Bestandsnaam 1. Presentatie Strategisch ontwikkelplan de Haven.pdf

87

Jaarrekening 2024

4.5 Investeren in duurzame regionale samenwerking Wat wilden we bereiken en wat zou het opleveren? Realiseren van de eigen economische beleidsambities In toenemende mate constateert de gemeente dat het realiseren van de eigen economische beleidsambities vraagt om regionale samenwerking. Soms omdat de oplossing van lokale vraagstukken op een regionaal schaalniveau gevonden kan worden, vaker omdat we door samen op te trekken met andere overheden, het onderwijs en het bedrijfsleven, efficiënter en/of effectiever kunnen zijn in het realiseren van onze ambities.