Bijlage 1 - Jaarrekening 2024 incl. controleverklaring

Wat wilden we daar dit jaar voor doen? Stimuleren van samenwerkingen binnen Fryslân Wat heeft het opgeleverd In F4-verband is de gezamenlijke verstedelijkingsstrategie afgerond en aangeboden aan de minister. In 2024 is besloten om samen met de provincie verdere invulling te geven aan de verstedelijkingsstrategie. Dit traject start in 2025. Het Innovatiepact Fryslân is in 2024 als partner aangehaakt bij Campus Drachten door hun kennis en expertise te delen. Vanwege de herijkte subsidiestrategie is er gekozen om een netwerkvoucher aan te vragen bij Europapact Fryslân. De aanvraag voor de voucher is in 2024 opgesteld.

Realiseren van een campusomgeving in Drachten Wat heeft het opgeleverd De partners van de Alliantie van Drachten hebben in 2024 gezamenlijk gewerkt aan het Ontwikkelplan Campus Drachten. Eind 2024 is het Ontwikkelplan opgeleverd waarin concrete afspraken zijn gemaakt over het vervolgproces. Alle partners hebben zowel financieel als in natura bijgedragen aan de totstandkoming van het plan.

Het realiseren van een leefbare regio met vitale kernen in een veerkrachtig landschap Wat heeft het opgeleverd In 2024 is uitvoering gegeven aan de laatste projecten binnen de Regiodeal Zuidoost Friesland. Om dezen ordentelijk af te kunnen ronden is bij het Rijk uitstel tot oktober 2025 aangevraagd en verkregen. Voor de gemeente Smallingerland gaat het om werkzaamheden omtrent het project Oostelijke Poort Friese Meren.

Versterken van de sociale cohesie, klimaat, milieu, water, landschap en biodiversiteit Wat heeft het opgeleverd De regio Zuidoost Friesland is verkozen tot LEADER-gebied. Er zijn in 2024 twee projecten gehonoreerd die een regiobrede impact hebben.

88

Jaarrekening 2024

Beleidsstukken Geen bestanden geüpload

89

Jaarrekening 2024

Algemene dekkingsmiddelen Algemene toelichting In het overzicht "algemene dekkingsmiddelen" zijn de inkomsten opgenomen die vrij besteedbaar zijn en waar geen directe tegenprestatie tegenover staat. Het gaat hierbij om de Algemene uitkering van het Rijk, Onroerendezaakbelasting, overige belastingen en dividend opbrengsten. Daar tegenover staan uitvoeringskosten.

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren. Indicator Smallingerlan NL 2022 Smallingerlan NL 2023 d 2022 d 2023 Woonlasten 911 905 915 meerpersoon s-huishouden [€] Woonlasten 869 823 873 éénpersoonshuishouden [€] WOZ-waarde 234 317 276 woningen [* €1.000]

Smallingerlan d 2024 942 959

860

915

369

287

Baten en lasten 2024 Algemene dekkingsmiddelen Bedragen * €1.000

Mutatie_soort Exploitatie Baten Lasten

90

Begroting 2024 -164.607 -165.701 1.093 -164.607

Begroting 2024 na wijziging -170.763 -170.800 37 -170.763

Realisatie 2024

Saldo

-171.001 -172.271 1.270 -171.001

238 1.471 -1.233 238

Jaarrekening 2024

Verklaring saldo baten en lasten Bedragen * €1.000

Onderwerp Baten 0.5 Treasury Rente

0.62 OZB nietwoningen Onroerende zaak belasting (OZB) niet-woningen

0.7 Algemene uitkering Gemeentefonds

Overige verschillen Verschillen kleiner dan €50.000 Lasten 0.5 Treasury Rentelasten kortlopende rente Toegerekende rente

Toelichting

De renteopbrengsten waren € 50.000 hoger dan begroot en zijn het gevolg van fluctuaties in liquide middelen gedurende het jaar. De rente die wordt toegerekend aan de grondexploitaties is in de begroting opgenomen als een negatieve post aan de opbrengstenkant. Dit had echter aan de lastenkant moeten worden verwerkt. Hierdoor is er een positieve afwijking van € 51.000 aan de batenkant.

Bedrag 1.471 101 101

75 Op het moment van de tariefberekening van de OZB waren de niet-woningen voor 25% gewaardeerd. De overige waarden werden op dat moment geschat. De afwijking van de realisatie ten opzichte van de begroting van € 75.000 heeft de volgende oorzaken: - de uiteindelijke waarden waren hoger dan de geschatte waarden; - er waren meer objecten in aanbouw dan vooraf ingeschat; - actieve controle op de leegstand niet-woningen.

75

1.280 De hogere inkomsten in het gemeentefonds in 2024 komen vooral uit de decembercirculaire, waarbij aanpassingen in decentralisatie-uitkeringen een positief resultaat opleveren van € 0,88 miljoen, met als belangrijkste het faciliteitenbesluit opvangcentra voor € 0,5 miljoen. Deze uitkering is bedoeld om de werkzaamheden in en voor de opvangcentra te kunnen vergoeden op basis van een opgave door de gemeente. De wijzigingen uit de decembercirculaire kunnen niet meer worden meegenomen in de begroting. De bijstelling van de gebruikte aantallen voor de maatstaven van algemene uitkeringen in afgelopen en eerdere jaren levert daarnaast een extra voordeel op van ongeveer € 0,4 miljoen.

1.280

15 Verschillen kleiner dan € 50.000 worden niet nader toegelicht.

Fluctuaties in liquide middelen gedurende het jaar hebben geleid tot ongeveer € 128.000 hogere rentelasten voor kortlopende financiering dan begroot. De werkelijke toe te rekenen rente aan de gemeentelijke activa was € 1,043 miljoen lager dan verwacht, doordat deze is geboekt op basis van een rentepercentage van 1,4% in plaats van 1,8%. Het negatieve effect hiervan wordt echter

15

-1.233 -1.171 -128

-1.043

91

Jaarrekening 2024 Onderwerp

Overige verschillen Verschillen kleiner dan €50.000 Totaal

92

Toelichting gecompenseerd doordat de toegerekende rentelasten op de verschillende taakvelden eveneens lager uitvallen. Deze aanpassing van het rentepercentage was nodig omdat de werkelijke rente (in Euro's) meer dan 25% afwijkt van de begrote rente (in Euro's). Dit komt voornamelijk doordat er minder geldleningen nodig waren dan oorspronkelijk gepland in de begroting 2024. De liquiditeitspositie was beter doordat investeringsuitgaven lager waren dan gepland en deels doorgeschoven zijn naar het volgende jaar. Bovendien hebben we in 2024 aanzienlijk meer specifieke uitkeringen (vooruitontvangen middelen) van het Rijk ontvangen. De aantrokken leningen zijn ook tegen een gunstiger tarief afgesloten dan verwacht.

Bedrag

-62 Verschillen kleiner dan € 50.000 worden niet nader toegelicht.

-62

238

Jaarrekening 2024

Overhead Baten en lasten 2024 Overhead Bedragen * €1.000

Baten/lasten Exploitatie Baten Lasten Reserve Toevoeging Onttrekking Totaal

Begroot voor wijziging -22.298 591 -22.889 1.411 0 1.411 -20.887

Begroting na wijziging -25.243 572 -25.815 2.641 0 2.641 -22.602

Realisatie

saldo

-23.965 907 -24.872 1.249 -81 1.330 -22.716

1.278 335 943 -1.392 -81 -1.311 -114

Verklaring saldo baten en lasten Bedragen * €1.000

Onderwerp Baten 0.8 Overige baten en lasten Overige baten en lasten Overige verschillen Verschillen kleiner dan €50.000 Lasten 0.4 Overhead Projecten in uitvoering

Aanpak dienstverleningsbelofte

Doorbelasting overhead

Toelichting

Daarnaast is de eerder begrote onttrekking van € 0,45 miljoen in het kader van het Strategisch Ontwikkelplan De Haven in 2024 niet uitgevoerd.

Er zijn diverse projecten in uitvoering met een meerjarig karakter en deze projecten zijn daardoor nog niet afgerond in 2024. Het resterende budget van deze projecten van in totaal € 1.070.000 levert lagere lasten op in 2024. Dit restantbudget van € 1.070.000 blijft beschikbaar voor deze projecten en wordt overgeheveld naar 2025. Ook het project 'Aanpak dienstverleningsbelofte' is een meerjarig project en loopt door in 2025. Het projectbudget is dan ook nog niet volledig besteed. Dit levert in 2024 lagere lasten van € 149.000 op. Daarom wordt voorgesteld om het resterende projectbudget van € 149.000 via een resultaatsbestemming mee te nemen naar 2025. Aan de opvang van Oekraïners, het RMC en het grondbedrijf is meer overhead toegerekend dan begroot was. Dit levert in totaal een voordeel op van € 302.000 op het onderdeel overhead.

Bedrag 335 327 327 8 8

943 1.826 1.070

149

302

93

Jaarrekening 2024 Onderwerp Verlofsparen

Doorbelasting grondexploitaties

Generatiepact

Algemeen beheer

Automatisering

0.8 Overige baten en lasten Salarissen

Woon-werkverkeer

Gereserveerde middelen tractie

94

Toelichting Het saldo van het verlofsparen is gestegen, daarom was een extra storting van € 101.000 in de voorziening nodig. We zagen ook een voordeel van € 558.000 op de personeelskosten omdat er meer personeel kon worden toegerekend aan de grondexploitaties vanwege de toename van de woningbouwactiviteiten. Het deelnemen van medewerkers aan het generatiepact heeft geleid tot een besparing van € 69.000 op de salariskosten. De kosten voor algemeen beheer zijn in totaal € 302.000 hoger uitvallen dan begroot. Dit is hoofdzakelijk veroorzaakt door extra kosten voor opleidingen van medewerkers, dienstkleding en overige personele lasten. De IT-kosten zijn in totaal € 81.000 lager uitgevallen dan begroot. De belangrijkste oorzaak voor het overschot is dat een aantal geraamde (vervangings)investeringen nog niet noodzakelijk waren en deze uitgesteld konden worden. De in de begroting opgenomen reservering om o.a. de jaarlijkse kapitaallasten van deze (vervangings)investeringen te dekken, is daarom nog niet volledig benut.

Bedrag -101

558

69

-302

81

-818 De kosten voor salarissen waren € 471.000 hoger dan verwacht. Een deel van dit saldo valt in het fysiek domein (taakveld 0.3) en geeft daar een voordeel van € 92.000. Hiertegenover staat een zelfde bedrag aan hogere salarislasten binnen overhead (dit taakveld) maar dan als nadeel -€ 92.000. Dat de kosten voor salarissen hoger waren kwam onder andere door extra kosten van € 650.000 vanwege inhuur voor fricties zoals bijvoorbeeld voor de tijdelijke vervanging van zieke medewerkers of dat openstaande functies moeilijk invulbaar zijn. Een deel van deze kosten werd gecompenseerd door vergoedingen van het UWV en detacheringsvergoedingen ter hoogte van € 370.000, zie de baten. Ook waren de kosten voor vergoeding woonwerkverkeer € 300.000 hoger dan begroot. Er werden in totaal meer kilometers gedeclareerd vanwege de groei van het personeelsbestand en doordat medewerkers gemiddeld op steeds grotere afstand van Drachten wonen. Dit komt mede door de krapte op de arbeidsmarkt. Het budget moet daarom blijvend worden verhoogd. De gereserveerde kapitaallasten voor tractie hoefden niet aangewend te worden (€ 136.000).

-621

-300

136

Jaarrekening 2024 Onderwerp Overige afwijkingen Overige verschillen Verschillen kleiner dan €50.000 Mutaties reserves 0.10 Mutaties reserves Mutaties eenmalige middelen

Overige mutaties overhead Reserve automatisering

Toelichting De overige afwijkingen op dit taakveld leiden in totaal tot € 33.000 aan hogere lasten.

Bedrag -33 -65 -65

Verschillen kleiner dan € 50.000 worden niet nader toegelicht.

De werkelijke onttrekkingen uit en toevoegingen aan de reserves zijn een gevolg van de werkelijke mutaties in de exploitatie. Veelal zijn dit eenmalige budgetten die gedekt worden door een onttrekking van de algemene reserve of de reserve projecten in uitvoering. Een overzicht van deze eenmalige budgetten treft u in bijlage 3 bij deze jaarrekening aan. Via programma overhead is € 1,196mln. minder onttrokken dan was begroot. De onttrekkingen voor onderhoud vastgoed en frictiekosten zijn voor 2024 € 115.000 lager dan begroot. De IT-kosten zijn in totaal € 81.000 lager uitgevallen dan begroot. De belangrijkste oorzaak voor het overschot is dat een aantal geraamde (vervangings)investeringen nog niet noodzakelijk waren en deze uitgesteld konden worden. De in de begroting opgenomen reservering om o.a. de jaarlijkse kapitaallasten van deze (vervangings)investeringen te dekken, is daarom nog niet volledig benut.

-1.392 -1.392 -1.196

Totaal

-115

-81

-114

Verbonden partijen Naam Bank Nederlandse Gemeenten (BNG)

Wat doet deze organisatie Bancaire diensten verlenen voor met name overheden.

Verplichte beleidsindicatoren Hieronder de verplichte beleidsindicatoren. Indicator 2022 Formatie in FTE 8,68 Bezetting in FTE 8,34 Apparaatskosten per € 883 inwoner [€] Externe inhuur [%] van 20,2% totale loonsom Overhead [%] van 9% totale lasten

2023 8,90 8,90 € 919

2024 9,79 9,77 € 1.113

17,6%

27%

8,6%

8,6%

Wat hebben gedaan? In de paragraaf Bedrijfsvoering wordt inhoudelijk in gegaan op de Bedrijfsvoering.

95

Jaarrekening 2024

Vennootschapsbelasting Algemene toelichting De gemeente wordt voor vergelijkbare activiteiten als in het bedrijfsleven fiscaal gelijk behandeld. Een aantal activiteiten valt daardoor onder de vennootschapsbelasting. Op dit moment is nog geen inschatting te maken wat het te betalen bedrag aan vennootschapsbelasting is in 2025.

Baten en lasten 2024 Vennootschapsbelasting Bedragen * €1.000

Baten/lasten Exploitatie Baten Lasten Reserve Toevoeging Onttrekking Totaal

Begroot voor wijziging 0 0 0 0 0 0 0

Begroting na wijziging -133 0 -133 0 0 0 -133

Realisatie

saldo

-415 0 -415 0 0 0 -415

-282 0 -282 0 0 0 -282

Toelichting op de cijfers Verklaring saldo baten en lasten Bedragen * €1.000

Onderwerp Lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) Vennootschapsbelasting

Totaal

96

Toelichting

Per eindbalansdatum 2024 heeft een beoordeling van de fiscale positie voor de vennootschapsbelasting plaatsgevonden, waarbij aansluiting is gemaakt met alle voorgaande jaren binnen de navorderingstermijnen van de Belastingdienst. Correcties op voorgaande jaren leveren een voordeel van € 511.000 op. De te betalen Vpb op de winstneming van het grondbedrijf wordt aan het eind van het jaar bepaald en bedraagt € 793.000.

Bedrag -282 -282

-282

-282

Jaarrekening 2024

Onvoorzien Algemene toelichting Jaarlijks is in de begroting een bedrag van € 100.000 beschikbaar voor niet voorziene uitgaven. Het college heeft met dit budget de mogelijkheid om snel en adequaat te handelen in onvoorziene situaties. In de bestuursrapportage en/of jaarrekening worden de uitgaven verantwoord.

Baten en lasten 2024 Onvoorzien Bedragen * €1.000

Omschrijving

Baten/Lasten

bedrag onvoorzien

Lasten

Begroting 2024 primitief 100

Begroting 2024 na wijziging 72

Realisatie 2024

Saldo

0

72

Toelichting op de cijfers Via de 2e bestuursrapportage 2024 is de ereprijs gemeenteprijs en een bijdrage Oekraïne ten laste van onvoorzien gebracht, in totaal € 28.500. Kosten horen verantwoord te worden waar ze betrekking op hebben, daarom is de begroting van de post onvoorzien verlaagd met deze bedragen en zijn deze in een ander programma van de begroting opgehoogd.

97

Jaarrekening 2024

Paragrafen Lokale heffingen Algemene toelichting Lokale heffingen vormen een belangrijk deel van de gemeentelijke inkomsten. Het gaat om inkomsten uit gemeentelijke belastingen (OZB) en heffingen: afvalstoffenheffing, rioolheffing en de leges. Deze paragraaf geeft informatie over de opbrengsten en tariefontwikkeling van de lokale heffingen. Ook komen het algemene en kwijtscheldingsbeleid met betrekking tot de lokale heffingen aan bod. Voor 2024 is in de Kadernota 2024 een stijgingspercentage van 4,1% (het accres) van de lokale heffingen aangehouden. Hierbij geldt als wettelijk kader dat heffingen maximaal 100% kostendekkend mogen zijn.

OZB De onroerende-zaakbelastingen zijn verhoogd met de trendmatige ontwikkeling van 4,1%. Met de uitkomsten van de jaarlijkse herwaardering zijn de tarieven van de woningen ten opzichte van 2023 verhoogd en de niet-woningen verlaagd.

Afval De tarieven voor de afvalstoffenheffing voor 2022 en 2023 zijn gelijk gebleven. Voor 2024 was een stijging van 6,5% niet te voorkomen. Deze verhoging ligt boven de trendmatige ontwikkeling van 4,1%. De oorzaak ligt in de hogere verwerkingslasten van afval, lagere papieropbrengst en loonontwikkelingen. Het tarief van een meerpersoonshuishouden kwam hiermee op € 295 per jaar en voor een éénpersoonshuishouden op € 251.

Riool De tarieven voor de rioolheffingen zijn verhoogd met de trendmatige ontwikkeling van 4,1%. Deze stijging was noodzakelijk om de grote prijsstijgingen van de afgelopen jaren op te kunnen vangen. Het tarief voor de eigenaren kwam daarmee uit op € 189 en voor de gebruikers op € 107.

Parkeertarieven In het kader van de herschikkingen in 2021 was besloten om de tarieven met ingang van dat jaar te verhogen met € 0,20 en de drie daaropvolgende jaren telkens met € 0,10 per uur. Het tarief voor 2024 kwam hiermee op € 2 per uur. Gezien het winkelaanbod en de overige voorzieningen lijkt deze verhoging haalbaar. Voor het bepalen van het dagkaarttarief voor de parkeergarages wordt uitgegaan van twee keer het uurtarief. Het dagkaarttarief voor de parkeergarages 2024 kwam hiermee op € 4 per dag. Voor het bepalen van het dagkaarttarief voor de parkeerterreinen Markt, Vogelzang, Sander Israëlsplein en Kiryat-Onoplein werd uitgegaan van twee keer het dagkaarttarief van de parkeergarages. Hiermee kwam het tarief voor deze terreinen op € 8 per dag.

98

Jaarrekening 2024

Leges De Omgevingswet is per 1 januari 2024 in werking getreden. Onder het nieuwe stelsel vindt er een verschuiving plaats van vergunningverlening naar administratieve werkzaamheden. Bovendien van toezicht aan de voorzijde naar toezicht en handhaving achteraf. De raad heeft besloten om met ingang van 2024 een 100% kostendekkend tarief voor leges Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging in te voeren.

Begraafplaatsen In 2024 zijn de baten van begraafrechten trendmatig verhoogd met 4,1%. De begraafrechten zijn niet 100% kostendekkend.

Kwijtschelding Kwijtschelding van de lokale heffingen kan worden verleend aan personen met een inkomen gelijk of lager dan de bijstandsnorm. Zelfstandigen komen niet in aanmerking voor kwijtschelding. Voor kwijtschelding komen de volgende heffingen in aanmerking: afvalstoffenheffing, het gebruikersdeel rioolheffing, de hondenbelasting (1e hond) en de ID-kaart. Het totaalbedrag voor 2024 was geraamd op bijna € 661.000. De kwijtscheldingen voor de rioolheffing (€ 193.000) en voor de afvalstoffenheffing (€ 450.500) drukken niet op de begroting van de gemeente. We nemen dit mee bij de bepaling van het tarief voor de rioolheffing en de afvalstoffenheffing.

Omgevingsvergunningen Binnen de legesverordening is ten aanzien van de titel ‘Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving’, oftewel de leges omgevingsvergunningen, het uitgangspunt dat de leges 100% kostendekkend zijn. Dit is door de raad zo vastgesteld in 2023. Daarnaast is besloten om voor de milieubelastende activiteiten ook leges te heffen. In 2019 heeft de raad besloten om voor het berekenen van leges voor de ‘Omgevingsvergunning bouw’ uit te gaan van een degressief stijgend legesstelsel in plaats van een lineair stelsel. Degressief wil zeggen: in steeds mindere mate stijgend, eerst wat harder, dan wat langzamer. De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is samen met de Omgevingswet op 1 januari 2024 in werking getreden. De Wkb treedt gefaseerd in werking. Er is gestart met de eenvoudigere nieuwbouwprojecten (gevolgklasse 1), daarna volgt de verbouw, ook gevolgklasse 1. Gevolgklasse 2 en 3 bevatten de complexere bouwprojecten en monumenten en volgen daarna. Onder het nieuwe stelsel heeft er een verschuiving plaats gevonden van vergunningverlening naar administratieve werkzaamheden en meer inzet voorafgaand aan initiatieven. Bovendien van toezicht aan de voorzijde naar toezicht en handhaving achteraf. Met de invoering van beide wetten is er het nodige veranderd op het gebied van de leges.

We hebben het moment aangegrepen om te kijken naar een totale herijking van de leges, met als uitgangspunt tarieven die weer 100% de kosten dekken. De baten en lasten beoordelen we binnen de gehele titel. Dat betekent in de praktijk: baten uit de ene activiteit kunnen dan deels worden gebruikt voor de dekking van lasten die voor een andere vergunning worden gemaakt. De legesverordening is met ingang van de Omgevingswet aangepast met nieuwe artikelen op basis van nieuwe taken. Jaarlijks wordt bekeken of er nog sprake is van 100% kostendekkendheid en of er nog aanpassingen moeten plaatsvinden op basis van voortschrijdend inzicht.

99

Jaarrekening 2024

Hondenbelasting De tarieven zijn in 2024 verhoogd met de trendmatige ontwikkeling van 4,1%. De realisatie is conform de begroting. In 2024 is de controle hondenbelasting gestart. Dit resulteert in een meer opbrengst van € 24.000 dan vooraf begroot.

Reclamebelasting De tarieven zijn in 2024 verhoogd met de trendmatige ontwikkeling van 4,1%. De realisatie is conform de begroting.

Overzicht lokale heffingen Geraamde inkomsten In de onderstaande tabel staan de geraamde inkomsten van de gemeentelijke heffingen:

Lokale heffingen Bedragen * €1.000 (-= nadeel)

Belasting

belasting Onroerende zaakbelasting woningen Onroerende zaakbelasting nietwoningen Hondenbelasting Parkeeropbrengsten (incl. naheffing) Parkeergarage (excl. abo. Houders) Reclamebelasting Toeristenbelasting heffingen Woonforensenbelasting Afvalstoffenheffing Reinigingsrechten Rioolheffing Marktgelden Leges omgevingsvergunning Leges Burgerzaken Begraafrechten Havengelden industriehaven Woonschepen haven Ligplaats recreatieve havens (huur) Veergelden Algemene + bijzondere regelgeving

100

Begroting na wijziging 2024 20.680 7.852 8.948

Realisatie 2024

Verschil 2024

Realisatie 2023

20.620 7.865 9.023

-61 13 74

19.223 7.272 8.347

284 2.609 872 115 0 18.560 15 7.067 40 8.068 2 1.460 1.112 501 112 16 60 62 45 39.240

308 2.483 693 108 140 18.787 11 7.074 39 8.202 0 1.495 1.182 470 112 14 80 76 32 39.407

24 -126 -179 -7 140 229 -4 8 -1 134 -2 35 70 -31 0 -2 21 14 -13 168

263 2.515 719 107 0 17.737 9 6.574 36 7.824 4 2.029 474 509 68 8 74 4 124 36.960