Bijlage 1 - BING-Rapportage Gemeente Smallingerland 05-06-2024

Beschrijving tijdlijn en daaraan gekoppelde informatie Dinsdag 5 september 2023: Tijdens het presidium brengt de VVD-fractievoorzitter over de kwestie tussen hem en een PvdA-raadslid in, dat hij (na afloop van de raadsvergadering op 11 juli 2023) niet handig is geweest met zijn opmerkingen en dat hij soms een flapuit is. Volgens hem wordt er in en rond de gemeenteraad een beeld gecreëerd dat niet overeenkomt met zijn beleving van het voorval. Door de fractievoorzitters wordt aan de burgemeester en griffier verzocht om toch nog een gesprek te arrangeren tussen beide voornoemde raadsleden. De burgemeester zegt toe dit op te pakken, maar zal daarbij wel een onafhankelijke voorzitter/gespreksleider vragen. In de periode hierna wordt getracht dat gesprek te arrangeren. Woensdag 20 september 2023: De senior communicatieadviseur meldt aan de griffier dat hij is gebeld door een journalist (journalist A) van de Leeuwarder Courant (hierna: LC), waarbij de journalist aangeeft op de hoogte te zijn van het incident op 11 juli 2023. Daarnaast heeft journalist A onlangs een anonieme brief ontvangen over deze gebeurtenis. Op verzoek van deze journalist volgt een afspraak met de burgemeester. Media Donderdag 21 september 2023: Gesprek tussen journalist, de burgemeester, de griffier en de senior communicatieadviseur.

De journalist geeft aan dat hij eerder signalen heeft gekregen over het incident tussen de VVD-fractievoorzitter en een PvdA-raadslid. Tevens benoemt hij dat hij op 20 september 2023 een anonieme brief via de post heeft ontvangen. Hij heeft de brief mee en laat deze zien aan de gespreksdeelnemers. Het betreft een A4 met daarop in hoofdletters de boodschap dat er iets is voorgevallen tussen voornoemde raadsleden en dat er sprake is van het in de doofpot stoppen. In het gesprek wordt aangegeven welk proces is gelopen en dat geen sprake is van in de doofpot stoppen. Ook wordt aangegeven dat er een gesprek komt en dat is geprobeerd door een vertrouwenspersoon betrokkenen te ondersteunen. Op woensdag 27 september 2023 vindt een gesprek plaats tussen de burgemeester en griffier met het PvdAraadslid (en iemand die haar begeleidt) en op donderdag 28 september 2023 een gesprek tussen de burgemeester en griffier met de VVD-fractievoorzitter. Media Dinsdag 3 oktober 2023. Een artikel in de Leeuwarder Courant (LC) met als kop ‘Roep om vertrouwenspersoon Drachten na conflict raadsleden’. Volgens het artikel zet de gemeente vaart achter de aanstelling van een vertrouwenspersoon voor raadsleden. Als reden wordt vermeld de melding van verbaal grensoverschrijdend gedrag van de VVD-fractievoorzitter jegens een PvdAraadslid .

De burgemeester zou zich volgens het artikel niet de juiste persoon voelen om zich rechtsreeks met het conflict tussen beide raadsleden te bemoeien. De burgemeester legt in het artikel uit dat hij er iemand bij wilde hebben die zich onafhankelijk kan opstellen. Maandag 16 oktober 2023: Een raadslid van de ELP kondigt bij de griffier aan dat hij mondelinge vragen wil stellen over het conflict tussen de twee raadsleden, naar aanleiding van het artikel in de LC. Er is hierover

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 15

contact tussen hem en de griffier. Het raadslid verzoekt op vrijdag 13 oktober 2023 om zijn aangepaste vragen in te dienen voor het vragenuur in de raadsvergadering van 17 oktober 2023. Hierover is door de ELPfractievoorzitter in het interview aangegeven dat is gelekt dat ELP mondelinge vragen wilde stellen over de kwestie. De ELP-fractievoorzitter verklaart dat hij van het PvdA-raadslid hoorde dat zij van de PvdAfractievoorzitter had vernomen dat de ELP vragen zou gaan stellen. De PvdA-fractievoorzitter zou dit naar zeggen van de ELP-fractievoorzitter van de senior communicatieadviseur hebben gehoord. Hierover zou volgens de ELP-fractievoorzitter zijn gesproken na het bezoek van de Commissaris van de Koning op 16 oktober 2023. De PvdA-fractievoorzitter verklaart dat hij dit niet van de senior communicatieadviseur heeft gehoord maar van de burgemeester. De ELP-fractievoorzitter verklaart ook van de CDA-fractievoorzitter te hebben vernomen dat hij op de hoogte was dat de ELP voornemens was vragen te stellen en dat hij dit van de senior communicatieadviseur had vernomen. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij dit in de wandelgangen heeft gehoord, niet van de senior communicatieadviseur. De senior communicatieadviseur heeft verklaard dat hij hierover niet gesproken heeft met raadsleden.

Het PvdA-raadslid heeft verklaard dat zij in het hierna vermelde gesprek op 17 oktober 2023 van de burgemeester heeft gehoord dat de ELP nog vragen zou stellen, in reactie op de opmerking dat de kwestie voor alle betrokkenen nu klaar was. Het PvdAraadslid vertelt dat namelijk afgesproken was dat na het openlijk maken van excuses door de VVDfractievoorzitter het onderwerp wat de betrokkenen betreft daarmee zou zijn afgerond. De burgemeester vertelde dat hij er echter niets aan zou kunnen doen als het onderwerp toch uitgebreider ter tafel zou komen in de raad, omdat ELP had aangekondigd vragen te stellen, aldus het PvdA-raadslid. De burgemeester geeft aan dat hij dit op deze manier gedeeld zou kunnen hebben. Dinsdag 17 oktober 2023: Het gesprek tussen beide raadsleden (waarvan een met ondersteuning), de burgemeester en de griffier vindt plaats. De VVD-fractievoorzitter biedt zijn excuses aan het PvdA-raadslid en zal in het presidium ook excuses aanbieden over de dynamiek die is ontstaan naar aanleiding van de gebeurtenis op 11 juli 2023 en zijn opmerkingen in het presidium van 5 september 2023. De raad zal per brief worden geïnformeerd over de uitkomst.

Dinsdag 17 oktober 2023: Er is een reguliere bijeenkomst van het presidium waarbij onder andere de afloop van de kwestie tussen twee raadsleden (de VVD-fractievoorzitter en het PvdA-raadslid) en de afwikkeling daarvan aan de orde komt, inclusief voornoemde excuses. Ten behoeve van het onderwerp is ook het PvdAraadslid bij het presidium aanwezig; zij vervangt haar fractievoorzitter. Naar aanleiding van het bespreken hiervan wordt ook gesproken over de normen en waarden inzake de omgang met elkaar binnen de raad. Voorafgaande aan de raadsvergadering van 17 oktober 2023 wordt duidelijk dat de ELP-fractievoorzitter afziet van het stellen van de aangekondigde mondelinge vragen. Het PvdA-raadslid verklaart dat zij aan de fractievoorzitter van het ELP voorafgaand aan de raadsvergadering heeft gevraagd of de ELP nog van plan was vragen te stellen, of woorden van gelijke strekking. Hierop vroeg de fractievoorzitter van de ELP naar zeggen van het PvdA-raadslid dat zij op de hoogte was dat het ELP van plan was vragen te gaan stellen en gaf aan geen vragen meer te willen stellen. Volgens het PvdA-raadslid heeft zij hierop aangegeven dat zij dit van de burgemeester had vernomen, ‘s middags in het gesprek waarin excuses zijn gemaakt.

Woensdag 18 oktober 2023: Om 16.24 uur wordt door de griffier per e-mail de uitnodiging voor een extra presidium op donderdag 19 oktober verstuurd, waarbij het onderwerp niet wordt gecommuniceerd. Er is aangegeven dat dit presidium wordt ingelast in vervolg op de discussie van afgelopen dinsdag inzake omgangsvormen, waarbij niet specifiek wordt aangegeven waar het over zal gaan of wat de directe aanleiding is. In de loop van de avond wordt het onderwerp van de extra presidiumbijeenkomst toch bekend. De wijze waarop het onderwerp bekend is geworden staat beschreven in paragraaf 3.2 bij het onderdeel ‘Kenbaarheid Vermeende roddel-WhatsAppgroepen’. Donderdag 19 oktober 2023: De griffier stuurt de brief van de burgemeester aan de gemeenteraad over het feit dat de fractievoorzitter van de VVD in een afsluitend gesprek op 17 oktober 2023 excuses heeft aangeboden aan het PvdA-raadslid over hetgeen is gezegd na afloop van de raadsvergadering van 11 juli 2023. Deze brief is ook naar journalist A van de LC gestuurd. De burgemeester benoemt in de brief ook de afspraken over de (drie) waarden die ‘wij in onze gemeenteraad belangrijk vinden’. Ook wordt onder meer

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 16

melding gemaakt dat met de fractievoorzitters is afgesproken een externe vertrouwenspersoon te organiseren voor de gemeenteraad. Donderdag 19 oktober 2023: Om 17.30 uur is de extra bijeenkomst van het presidium. Gesproken wordt over het vermeende bestaan van WhatsAppgroepen waarin geroddeld zou worden. Media Vrijdag 20 oktober 2023: Een artikel in de LC ‘Excuses voor ‘verbaal ongewenst gedrag’’. Vermeld wordt dat de fractievoorzitter van de VVD dinsdag zijn excuses voor verbaal ongewenst gedrag (na afloop van de raadsvergadering van 11 juli 2023) heeft aangeboden aan het PvdA-raadslid. Gerefereerd wordt aan de brief van de burgemeester aan de raad van donderdagmiddag over dit onderwerp. Zondag 22 oktober 2023: Om 14.55 uur sturen de fractievoorzitters van D66 en het CDA per e-mail een brief aan de burgemeester en de fractievoorzitter van Sociaal Lokaal Smallingerland (SLS) en in cc aan de griffier en de overige fractievoorzitters. De brief is opgesteld naar aanleiding van het ingelaste presidium van 19 oktober 2023. Zij gaan in op de beschuldigingen die aan hun adres zijn gemaakt aangaande een WhatsAppgroep die een roddelend karakter zou hebben. Zij geven onder meer aan dat zij daaraan niet deelnemen en voorts dat de beschuldigingen niet zijn onderbouwd.

Zij roepen de fractievoorzitter van SLS op om uiterlijk woensdag 25 oktober 2023, 17.00 uur aan te tonen in welke WhatsAppgroepen met de titel roddelgroepen of soortgelijke benamingen zij deelnemen. Zondag 22 oktober 2023: De journalist (A) van de LC informeert de burgemeester en de strategisch communicatieadviseur van de gemeente dat er maandag 23 oktober 2023 een artikel in de LC zal verschijnen over de situatie in Smallingerland. De concepttekst van dat artikel wordt die middag ontvangen en door de plaatsvervangend griffier (vanwege de vakantie van de griffier) op verzoek van de burgemeester om 15.35 uur per e-mail doorgestuurd naar alle raadsleden, zodat zij op maandag niet verrast worden. De burgemeester geeft om 15.47 uur een reactie voor het LC-artikel. Zondag 22 oktober 2023: Om 17.08 uur vraagt de fractievoorzitter van de PvdA aan de plaatsvervangend griffier via WhatsApp of hij de brief van de fractievoorzitters van D66 en het CDA mag delen met zijn fractie. De plaatsvervangend griffier meldt hem dat de brief aan de fractievoorzitters is gericht en gestuurd en adviseert hem om over verdere verspreiding contact op te nemen met de afzenders.

Dit is kennelijk gebeurd, want om 19.25 uur verzoekt de CDA-fractievoorzitter (per WhatsApp) de plaatsvervangend griffier namens de D66-fractievoorzitter en hemzelf de betreffende brief met alle raadsleden te delen met daarbij de aantekening ‘mochten er vertrouwelijke delen in staan, die gelet op de vertrouwelijkheid van het presidium niet gedeeld kunnen worden, dan staat het jullie als griffie vrij deze zwart te lakken. Heeft geen haast.’ Maandag 23 oktober 2023: De plaatsvervangend griffier reageert per e-mail (10.46 uur) dat zij het verzoek niet op deze manier kan uitvoeren. Naar aanleiding hiervan zijn er een aantal contacten (telefonisch en/of WhatsApp) tussen de CDA-fractievoorzitter, de burgemeester en de plaatsvervangend griffier. Hierna wordt door de plaatsvervangend griffier om 16.06 uur een e-mail naar alle fractievoorzitters gestuurd met daarin de melding ‘Naar aanleiding van vragen of deze brief met de overige raadsleden en fractievertegenwoordigers gedeeld kan worden hierbij na overleg met de beide afzenders en de burgemeester de melding dat u dat desgewenst kunt doen’. Media Maandag 23 oktober 2023: het aangekondigde artikel verschijnt in de LC, onder de kop ‘Raad van Smallingerland in greep van wantrouwen’. In het artikel schrijft journalist A over de presidiumvergaderingen van dinsdag 17 oktober en donderdag 19 oktober 2023.

Er staan verschillende feitelijkheden in die niet openbaar zijn gemaakt. Zoals dat de gemoederen en emoties op dinsdag hoog opliepen, dat er op donderdag een extra presidium was, waarin het tot een uitbarsting kwam, dat is gesproken over omgangsvormen en het mogelijke bestaan van WhatsAppgroepen, waarin door sommige raadsleden over anderen zou worden geroddeld. Volgens het artikel was de sfeer om te snijden en de woede bij sommigen groot. Vervolgens komen in het artikel verschillende

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 17

raadsleden aan het woord, die hun commentaar geven op hetgeen er speelt. De onderzoekers van BING hebben inzage gehad in een WhatsAppgesprek tussen twee raadsleden waaruit volgt dat meerdere raadsleden contact zouden hebben gehad met journalist A. Media Vrijdag 27 oktober 2023: Er verschijnt een artikel in de LC met als kop ‘Gjin bewiis roddel-app’, raadsleden eisen gesprek’, waarin staat dat de fractievoorzitters van D66 en het CDA vergaande excuses eisen van de fractievoorzitter van SLS nu het ultimatum dat zij in hun brief aan haar hebben gesteld is verlopen zonder dat zij daarop gereageerd heeft. Het artikel in de LC bevat quotes van de fractievoorzitter van het CDA en refereert aan passages in de brief van 22 oktober 2023. Media Vrijdag 27 oktober 2023: Er verschijnt tevens een redactioneel commentaar in de LC met als kop ‘Smallingerlandse soap’. Gerefereerd wordt aan de discussie over een WhatsAppgroep, de brief van de burgemeester over de kwestie tussen een PvdA-raadslid en de VVD-fractievoorzitter en verstoorde verhoudingen in de raadszaal. Media Zaterdag 28 oktober 2023: In LC staat een column met als titel ‘Zinkgat Smallingerland’. Gerefereerd wordt aan het al dan niet bestaan van een WhatsAppgroep, de door de fractievoorzitters van D66 en het CDA geëiste excuses, afsplitsingen uit de PvdA en het CDA en het vormen van de fractie SLS.

Dinsdag 31 oktober 2023: de fractievoorzitters van D66 en het CDA en de fractievoorzitter van SLS worden door de griffier uitgenodigd (per e-mail, 16.42 uur) voor een gesprek. Het verzoek hiertoe komt van de fractievoorzitters van D66 en het CDA; het verzoek is aan de burgemeester gedaan, hij heeft de griffier gevraagd dit te arrangeren. De fractievoorzitter van SLS meldt hierop per e-mail (16.57 uur) dat zij niet in gesprek wenst te gaan met de fractievoorzitters van D66 en het CDA omdat zij op vrijdag 3 november aangifte tegen hen beide gaat doen wegens smaad en laster. De fractievoorzitters van D66 en het CDA melden de burgemeester per brief dat zij het jammer vinden dat de fractievoorzitter van SLS niet op de uitnodiging in wil gaan. Zij geven aan dat zij alsnog graag met de burgemeester in gesprek gaan. Woensdag 1 november 2023: om 15.30 uur hebben de fractievoorzitters van D66 en het CDA een gesprek met de burgemeester, in aanwezigheid van de griffier. Voorafgaand hieraan heeft de fractievoorzitter van D66, mede namens de fractievoorzitter van het CDA, de griffier en de burgemeester per e-mail een overzicht van de gesprekken in de WhatsApp-groep "De toekomst van 0512" toegestuurd. Media Woensdag 1 november 2023 (en online op 31 oktober 2023): Artikel in de LC met als kop ‘Raadslid doet aangifte van laster en smaad’.

Vermeld wordt dat de fractievoorzitter van SLS vrijdag aangifte van smaad en laster gaat doen tegen de fractievoorzitters van D66 en het CDA en dat zij dinsdag al een melding bij de politie deed. Donderdag 2 november 2023: de burgemeester en de griffier hebben een verkennend gesprek met een vertegenwoordiger van de Rijksrecherche. Deze geeft aan weinig uit te kunnen richten omdat er geen strafbare feiten zijn gepleegd waar het betreft het al dan niet bestaan van WhatsAppgroepen en het lekken uit vergaderingen waarbij geen geheimhouding is opgelegd. Wat wel mogelijk zou zijn is een integriteitsonderzoek, gelinkt aan de cultuur in de raad. Maandag 6 november 2023: extra bijeenkomst van het presidium, waarin besloten wordt tot een integriteitsonderzoek. De volgende dag (dinsdag 7 november 2023) worden alle raadsleden en fractievertegenwoordigers per e-mail door de griffier geïnformeerd over de afspraak in het presidium om een onderzoek in te stellen. Donderdag 9 november 2023. De gemeente Smallingerland verstuurt een persbericht, met als kop ‘Integriteitsonderzoek gemeenteraad Smallingerland’.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 18

Media Donderdag 9 november 2023: Artikel in de LC ‘Zijn er roddelapps binnen de gemeenteraad van Smallingerland? Integriteitsonderzoek moet het ‘vertrouwen herstellen’. Er zijn (naderhand) meer artikelen verschenen over ontwikkelingen in Smallingerland, waarin ook aan de ontstane onrust in de raad wordt gerefereerd. 3.3.1 Verklaringen over het lekken van informatie uit het presidium Uit bovenstaande tijdlijn van gebeurtenissen en persartikelen blijkt dat in ieder geval informatie in persartikelen zijn verschenen die afkomstig zijn uit de presidiumvergaderingen van 17 en 19 oktober 2023, die niet anderszins openbaar was gemaakt. Het feit dat journalist A op 20 september 2023 aangeeft op de hoogte te zijn van het incident op 11 juli 2023, is niet zondermeer te relateren aan het presidium (waar er op 5 september 2023 over gesproken is). Uit de feitelijkheden rondom dit incident en uit de interviews leiden wij af dat het betreffende incident ook bij anderen bekend was. Over het lekken uit het presidium c.q. naar buiten brengen van informatie uit het presidium is door de fractievoorzitters en enkele andere geïnterviewden onder meer verklaard dat dit niet de bedoeling is.

Het gaat volgens hen om een besloten bijeenkomst, waar in beginsel vertrouwelijkheid rust op hetgeen wordt besproken; het presidium moet een veilige omgeving zijn, waar alles veilig op tafel gelegd moet kunnen worden. De deelnemers aan de presidiumvergaderingen beroepen zich daarbij veelal niet op specifieke regelgeving, een protocol of anderszins vastgelegde afspraken, maar veronderstellen bekend dat vertrouwelijkheid rust op hetgeen wordt besproken. Die vertrouwelijkheid is overigens niet absoluut; het kan volgens meerdere geïnterviewden per onderwerp, en afhankelijk van de inhoud, verschillen wat met de eigen fractie wordt gedeeld door de fractievoorzitter. Uit de interviews komt naar voren dat iedere fractievoorzitter naar eigen inzicht bepaalt of en zo ja welke informatie hij of zij deelt met de fractie. Uit het onderzoek zijn geen concrete aanwijzingen gebleken wie verantwoordelijk is of zijn voor het lekken van informatie uit het presidium. Geen van de geïnterviewden heeft erkend verantwoordelijk te zijn of betrokkenheid te hebben bij het lekken van informatie naar de journalist van de LC. Meerdere geïnterviewden geven aan wel geregeld of soms contact te hebben met journalist A. Niemand van de geïnterviewden heeft concrete wetenschap over wie welke informatie heeft gelekt.

Enkele geïnterviewden hebben in hun interview met BING wel gespeculeerd over wie bepaalde informatie gelekt zou(den) (kunnen) hebben, maar hebben daar geen enkel bewijs voor overhandigd. Naar aanleiding van de verspreidde informatie tussen 17, 19 en 22 oktober 2023 is de mogelijkheid verkend tot digitaal e-mail onderzoek. De raadsleden die gebruik maken van een e-mailadres van de gemeente Smallingerland tekenen – blijkt uit navraag door de griffie – voor een bruikleenovereenkomst voor de ontvangen tablet waaraan het e-mailadres is gekoppeld. Hierin is echter geen protocol of anderszins richtlijn opgenomen dat e-mailverkeer bij gegronde redenen mag worden ingezien. Bovendien gaat het niet om informatie waar formele geheimhouding op rust, dus wordt een digitaal e-mailonderzoek in combinatie met het ontbreken van een protocol niet proportioneel geacht. 3.3.2 Het al dan niet versturen van ‘anonieme’ brieven, onder anderen naar de pers Er zijn voorafgaand aan het onderzoek twee situaties beschreven waarin sprake zou zijn van anonieme brieven. Ten eerste heeft een journalist van de Leeuwarder Courant bij de burgemeester kenbaar gemaakt dat hij per post een anonieme brief heeft ontvangen over een conflict tussen twee raadsleden.

Ten tweede zou een brief uit naam van een raadslid zijn verstuurd naar de werkgever van een ander raadslid, waarbij eerstgenoemd het raadslid naar eigen zeggen niet de afzender van de brief zou zijn. Elf geïnterviewden geven aan geenszins op de hoogte te zijn van (het bestaan van) anonieme brieven. Zij benoemen – in woorden met overeenkomstige boodschap – dat zij zelf geen anonieme brief hebben verstuurd, geen anonieme brief hebben gezien en niet op de hoogte zijn dat dit in relatie tot het presidium een rol zou spelen. Twee geïnterviewden verklaren er via-via wel iets over te hebben gehoord, maar niet op de hoogte te zijn van de inhoud. De burgemeester, de griffier, de senior communicatieadviseur en de PvdAfractievoorzitter verklaren de betreffende brief te hebben gezien, deze verklaringen zijn hieronder uitgewerkt.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 19

Uit het onderzoek zijn geen andere situaties naar voren gekomen waarin anonieme brieven een rol zouden spelen, anders dan de twee voornoemde (vermeende) anonieme brieven. 3.3.3 Vermeende anonieme brief naar de pers De PvdA-fractievoorzitter verklaart dat de beschreven anonieme brief geen brief betrof, maar een vel met grote woorden en letters daarop. Hij verklaart dat hij dit vel papier heeft gezien. De PvdA-fractievoorzitter vertelt dat er één boodschap opstond waarvan de strekking volgens hem betrof: ‘Bij de rel tussen [Voornaam de VVD-fractievoorzitter] en [Voornaam een PvdA-raadslid] is [Naam burgemeester] in gebreken gebleven’, of woorden van gelijke strekking. De PvdA-fractievoorzitter verklaart dat hij hiervan op de hoogte werd gesteld op donderdag 21 september 2023 om 11.00 uur tijdens een afspraak met journalist A, een afspraak die naar zijn zeggen al twee keer eerder was verzet en al een tijd gepland stond. Om 10.00 uur op donderdagochtend was er volgens hem een persmoment waarbij journalist A een interview had gehouden met de burgemeester over de kwestie tussen de VVD-fractievoorzitter en het PvdA-raadslid en daarom over het onderwerp begon tegen de PvdA-fractievoorzitter en hem de – op 20 september 2023 – ontvangen brief liet zien.

De PvdAfractievoorzitter verklaart dat hij inhoudelijk niets met deze casus van doen had, anders dan dat het een PvdAraadslid betreft in de fractie waar hij voorzitter van is. De PvdA-fractievoorzitter verklaart dat hij de burgemeester heeft verteld hoe hij over de aanpak van de burgemeester in de kwestie heeft gedacht, maar dat hij dit absoluut niet geventileerd heeft middels een anonieme brief. Volgens de PvdA-fractievoorzitter heeft hij bij de burgemeester aangegeven dat hij het jammer vindt dat de kwestie direct in het formele circuit is getrokken, in plaats van dat hij direct en informeel de twee betrokkenen aan tafel had kunnen zetten. De PvdA-fractievoorzitter geeft aan dat er voor de raadsleden geen vertrouwenspersoon was en dat de burgemeester aangaf dat hij er voor beide raadsleden wilde zijn en niet in de rol van advocaat wilde optreden. De PvdA-fractievoorzitter verklaart dat de burgemeester en hij het oneens zijn over de aanpak van de frictie tussen de VVD-fractievoorzitter en het PvdA-raadslid en dat het daarbij is gebleven. De burgemeester verklaart dat journalist A hem een witte brief heeft laten zien met – in zijn beleving grote zwarte – letters, dat binnen de gemeente alles in de doofpot zou worden gestopt. Hij weet naar eigen zeggen niet meer wanneer dit is geweest.

Uit de tijdlijn van de griffier volgt dat dit op donderdag 21 september 2023 moet zijn geweest in een gesprek met journalist A, waarbij ook de griffier en de senior communicatieadviseur aanwezig waren. De burgemeester geeft aan dat dit mogelijk een geprinte brief betrof. Deze brief zou per post naar het adres van de Leeuwarder Courant zijn gestuurd, aldus de burgemeester. De burgemeester geeft aan dat in de brief werd verwezen naar de kwestie tussen de VVD-fractievoorzitter en een PvdAraadslid. Volgens de burgemeester is er in samenspraak met de twee betrokken raadsleden afgestemd dat de kwestie niet naar buiten zou worden gebracht door de gemeente. Iemand vond het klaarblijkelijk toch nodig om dit aan de krant te melden, aldus de burgemeester. De burgemeester vertelt dat dit betrekking had op zijn handelen in de kwestie. Hij verklaart dat hij niet weet waarom dit is gebeurd of door wie. De burgemeester benoemt dat dit door iemand moet zijn gedaan die op de hoogte was van de kwestie en dacht hier zelf belang bij te hebben het handelen van de burgemeester negatief te bestempelen. Hij weet naar eigen zeggen niet wie dit was en dat hij hier louter over kan speculeren. De griffier en de senior communicatieadviseur verklaren dat zij de anoniem verstuurde brief tijdens het gesprek met de burgemeester en de journalist hebben ingezien, maar er verder niets van weten.

Het PvdA-raadslid verklaart dat zij de brief zelf niet heeft gezien, alleen van de burgemeester heeft vernomen dat de brief er zou zijn. De VVDfractievoorzitter geeft aan dat hij over een vermeende brief heeft gehoord, omdat de burgemeester deze zou hebben gezien, maar dat hij deze zelf niet heeft gezien en er verder niets van weet. De betreffende journalist, journalist A, is uitgenodigd voor een interview. Deze uitnodiging heeft de journalist afgeslagen, de journalist geeft daarbij aan als verslaggever verslag te doen wat zich in Smallingerland afspeelt en dat hij als journalist geen onderdeel van het onderzoek wil zijn. 3.3.4 Vermeende anonieme brief werkgever raadslid De vragen die onderliggend zijn aan dit onderwerp zijn of de brief bestaat en of de brief uit naam van een SLS-raadslid is gestuurd, die zelf verklaart hier niet de afzender van te zijn. Uit het onderzoek blijkt dat het gaat om een brief die de werkgever van de CDA-fractievoorzitter zou hebben ontvangen. Voorts blijkt dat de brief zelf niet gericht is aan deze werkgever, maar in een envelop zonder afzender in de brievenbus van deze

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 20

werkgever zou zijn gedaan. Het betreft een brief die in een andere context gerelateerd is aan de CDAfractievoorzitter en een ander raadslid, een SLS-raadslid. Het betreffende SLS-raadslid geeft aan geen betrokkenheid te hebben bij het sturen van een brief aan de werkgever van de CDA-fractievoorzitter. De brief en het verloop De CDA-fractievoorzitter verklaart dat er in de zomer van 2023 een brief op het adres van zijn werkgever is bezorgd. De CDA-fractievoorzitter heeft aan de onderzoekers toegelicht waar hij werkzaam is en geeft aan dat zijn functie los staat van zijn raadslidmaatschap en fractievoorzitterschap bij de gemeente Smallingerland. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij derhalve erg is geschrokken dat zijn werkgever door middel van de brief is betrokken bij zijn politieke werkzaamheden, daar waar hij de politiek en werk naar eigen zeggen gescheiden wil houden. Volgens de CDA-fractievoorzitter bestaat de betreffende brief uit één A4-pagina die in een witte enveloppe zonder aanhef in de brievenbus van zijn werkgever is aangetroffen. De CDAfractievoorzitter heeft de betreffende enveloppe en brief aan de onderzoekers laten zien en de volledige brief per e-mail doen toekomen. De brief betreft één pagina van de in totaal twee pagina’s tellende oorspronkelijke brief. Het is een brief uit naam van het lokale bestuur van het CDA – d.d.

28 juli 2023 – met de aanhef: ‘Aan de leden van de fractie van het CDA in Smallingerland, t.a.v. [Naam de CDA-fractievoorzitter]’, waarin wordt gesproken over vertrouwelijke informatie met betrekking tot de CDA-fractie in Smallingerland. De CDAfractievoorzitter verklaart dat informatie en de desbetreffende brief is gedeeld binnen de CDA fractie, met inbegrip van alle CDA raadsleden en de fractieondersteuning. Volgens de CDA-fractievoorzitter is onderling meermaals afgesproken dat dit vertrouwelijke informatie betrof. De CDA-fractievoorzitter benoemt dat deze classificering achteraf gezien ook op alle schriftelijke stukken had moeten staan, wat derhalve niet is gebeurd en dus ook niet op de betreffende brief staat vermeld. De CDA-fractievoorzitter vertelt dat de betreffende brief van het lokale CDA-bestuur een reactie is op de brief die namens de fractie, waaronder de CDA-fractievoorzitter en het SLS-raadslid (destijds CDA-raadslid), naar het bestuur was gestuurd. Het SLS-raadslid heeft verklaard dat zij het niet eens was met de wijze waarop het bestuur zaken en keuzes omtrent haar had geformuleerd.

Het SLS-raadslid verklaart dat zij in de brief van 28 juli 2023 werd aangevallen door het bestuur en naar aanleiding daarvan op 7 augustus 2023 schriftelijk een melding heeft gemaakt van grensoverschrijdend gedrag bij de Integriteits- en Royementscommissie (hierna: IRC) CDA landelijk. Daarnaast heeft zij naar eigen zeggen op 8 augustus 2023 een melding gedaan per e-mail aan de Provinciaal voorzitter van het CDA. De CDA-fractievoorzitter verklaart in dit kader dat de voorzitter van het Provinciaal Bestuur hem medio september 2023 heeft verteld dat hij op de hoogte was van de inhoud van de brief van het CDA-bestuur Smallingerland van 28 juli 2023. De CDA-fractievoorzitter licht toe dat hem dit erg verbaasde, omdat het ten eerste een vertrouwelijke brief betrof en ten tweede dat de voorzitter van het Provinciaal Bestuur bij het gehele proces en de communicatie hieromtrent niet was betrokken. Hij hoorde naar zijn zeggen bij navraag dat de voorzitter op de hoogte was, omdat het SLSraadslid hem die brief zou hebben doen toekomen. Het SLS-raadslid vertelt dat zij bij het indienen van de meldingen op 7 en 8 augustus 2023 de betreffende brief heeft toegevoegd om haar ervaringen te onderbouwen.

Uit de e-mailwisselingen die zijn gedeeld door het SLS-raadslid komt naar voren dat het SLSraadslid de brief en begeleidende e-mail op donderdag 3 augustus, per e-mail met de voorzitter van het Provinciaal Bestuur heeft gedeeld. Het SLS-raadslid verklaart dat het de normale weg is – wat volgens haar mogelijk in de statuten staat – dat CDA-raadsleden eerst contact zoeken met de voorzitter van het Provinciaal Bestuur op het moment dat er fractie overstijgende issues zijn en dat er daarna een melding wordt gedaan. Het SLS-raadslid geeft aan dat dit ook in het verleden met issues tussen CDA-bestuur en de CDA-fractie zo is gegaan. De reactie van de IRC bij het indienen van de melding betreft dan ook direct de vraag of de melding ook bij het Provinciaal Bestuur kenbaar is gemaakt en wat mogelijk die reactie is geweest, aldus het SLSraadslid. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij medio zomer 2023 onder meer met de burgemeester en met enkele mensen van zijn partij heeft gesproken wat hij zou doen met de situatie omtrent de brief. Volgens de CDAfractievoorzitter kreeg hij van alle partijen een soortgelijk advies waarbij de kans klein zou zijn dat hij gaat ontdekken wie de brief naar zijn werkgever heeft gestuurd en het beter kon laten rusten.

De CDAfractievoorzitter vertelt dat hij er op dat moment voor heeft gekozen er verder niets mee te doen, maar dat dit in oktober 2023 weer onder de aandacht kwam door het SLS-raadslid.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 21

Kenbaarheid vermeend versturen brief aan werkgever door het SLS-raadslid Het SLS-raadslid verklaart dat zij op 20 oktober 2023 een WhatsAppbericht ontving van de VVDfractievoorzitter waarna zij diezelfde middag een afspraak planden. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij onder andere over het vertrek van het raadslid uit de CDA-fractie en de onrust die daarna ontstond, graag eens de eigen ervaringen van het betreffende SLS-raadslid wilde horen. Het SLS-raadslid vertelt dat de VVDfractievoorzitter haar tijdens hun afspraak onder andere vertelde dat de CDA-fractievoorzitter in een coalitieoverleg had verteld dat het SLS-raadslid een brief zou hebben gestuurd naar de werkgever van de CDA-fractievoorzitter. De VVD-fractievoorzitter verklaart niet exact te weten wanneer hij dit heeft vernomen, maar dat dit meermaals door de CDA-fractievoorzitter werd genoemd, onder andere tijdens een coalitieoverleg. Het SLS-raadslid benoemt dat dit mogelijk op zaterdag 16 september 2023 zou zijn geweest, nadat zij op 15 september 2023 opstapte bij het CDA, omdat er toen spoedvergaderingen zijn ingelast naar aanleiding van haar vertrek. Volgens de VVD-fractievoorzitter gaf de CDA-fractievoorzitter aan: ‘Mijn werkgever heeft een anonieme brief ontvangen en die kan alleen maar van [Voornaam SLS-raadslid] zijn’.

De ChristenUnie-fractievoorzitter verklaart dat de CDA-fractievoorzitter in een coalitieoverleg zou hebben verteld over de brief naar zijn werkgever, hij heeft de brief naar eigen zeggen zelf niet gezien. De CDAfractievoorzitter gaf volgens de ChristenUnie-fractievoorzitter aan dat deze brief zou zijn verstuurd door het SLS-raadslid. De ChristenUnie-fractievoorzitter geeft aan dat hij dit bij het SLS-raadslid heeft nagevraagd en dat het SLS-raadslid aangaf dit absoluut niet te zijn geweest. De GroenLinks-fractievoorzitter verklaart eveneens dat de CDA-fractievoorzitter tijdens een coalitieoverleg aangaf dat er een anonieme brief naar zijn werkgever is gestuurd en dat hij dit heel erg vond. De ChristenUnie-fractievoorzitter en de GroenLinksfractievoorzitter verklaren dat zij de betreffende brief niet hebben gezien. Volgens de GroenLinksfractievoorzitter benoemde de CDA-fractievoorzitter dat deze afkomstig zou kunnen zijn van het SLS-raadslid. In een separaat gesprek tussen de GroenLinks-fractievoorzitter, de SLS-fractievoorzitter en het SLS-raadslid, gaf het SLS-raadslid volgens de GroenLinks-fractievoorzitter aan dat het SLS-raadslid deze brief zeker niet had gestuurd en dat de CDA-fractievoorzitter dit mogelijk zelf had gedaan.

De GroenLinks-fractievoorzitter verklaart dat zij rondom alle constantie en vermeende aangiftes over en weer geen idee meer heeft wie zij wel of niet moet geloven. Het SLS-raadslid vult aan dat zij op vrijdagmiddag 8 maart 2024 aan wethouder C tijdens een gesprek in aanwezigheid van de SLS-fractievoorzitter, heeft gevraagd of wethouder C medio september 2023 van de CDA-fractievoorzitter heeft gehoord dat het SLS-raadslid een brief zou hebben gestuurd naar zijn werkgever. Volgens haar heeft wethouder C dit beaamd en aangegeven dat de CDA-fractievoorzitter dit tijdens een coalitieoverleg heeft verteld, waarop zij naar zeggen van het SLS-raadslid vroeg of het niet klopte dat zij een brief zou hebben gestuurd. Deze verklaring is voorgelegd aan wethouder C en zij bevestigt dat tijdens een coalitieoverleg de CDA-fractievoorzitter vanuit zeer grote verontwaardiging heeft verteld dat er een brief is afgeleverd op het adres van zijn werkgever. Volgens wethouder C gaf de CDA-fractievoorzitter daarbij met stelligheid aan dat deze brief afkomstig zou zijn van het SLS-raadslid. De SLS-fractievoorzitter beaamt dat wethouder C heeft aangegeven dat de CDA-fractievoorzitter dit heeft gezegd en dat wethouder C zeer verbaasd was en vol verbazing vroeg of het SLS-raadslid dit niet had gedaan.

De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij zich kan voorstellen dat fractievoorzitters met wie hij het bestaan van de brief heeft besproken de afdronk hebben gehad dat volgens hem het SLS-raadslid achter de brief zou zitten, maar dat dit niet is wat hij heeft gezegd. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij zich zorgen maakte en derhalve hardop de vraag heeft gesteld of de brief van het SLS-raadslid vandaan zou kunnen komen, maar dat er geen naam onder staat. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat het zou kunnen dat het SLSraadslid dit heeft gedaan, maar dat het ook nog minimaal tien andere CDA’ers geweest kunnen zijn, die eveneens in het bezit waren van de betreffende brief. De CDA-fractievoorzitter benadrukt dat hij nooit met stelligheid heeft gezegd dat de brief van het SLS-raadslid vandaan zou komen. Volgens de CDAfractievoorzitter is de mogelijkheid wel door zijn hoofd gegaan, aangezien volgens hem de andere CDA-leden baat hebben bij rust en stabiliteit binnen het CDA, waar het SLS-raadslid dat niet per definitie heeft. De CDAfractievoorzitter licht toe dat het SLS-raadslid en hij niet fijn uit elkaar zijn gegaan bij de afsplitsing van het SLS-raadslid van het CDA, en het volgens hem uit rancune, woede en kwaadheid voort zou kunnen komen.

De CDA-fractievoorzitter verklaart dat het SLS-raadslid hem meermaals heeft gevraagd of zij de brief kon inzien, waarbij hij zich naar eigen zeggen afvraagt waarom het SLS-raadslid zo ontzettend graag de brief wil

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 22

inzien en bevestigd wil zien dat zij de brief niet heeft verstuurd. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij onder andere op 3 en 16 november 2023 per e-mail – als reactie op verzoeken per e-mail van respectievelijk 24 oktober en 14 november 2023 van het SLS-raadslid om de brief met haar te delen – per e-mail aan het SLS-raadslid heeft geschreven dat hij niets weet van een brief in combinatie met de naam van het SLSraadslid. In de e-mail van 3 november 2023 geeft de CDA-fractievoorzitter voor zover relevant geacht aan: ‘(…) Afgelopen dinsdag hoorde ik voor het eerst de koppeling tussen de brief en je naam. Daarmee begrijp ik je eerdere e-mail wat beter en leek het mij ook goed om je daarover te e-mailen en er expliciet afstand van te nemen. In het betreffende gesprek dinsdag heb ik dat overigens ook gedaan. Wellicht ten overvloede horen mensen van mij geen negatief woord over onze samenwerking en breder nog over jou, omgekeerd reken ik op hetzelfde. (…)’

De CDA-fractievoorzitter licht toe dat hij met de verwijzing van ‘koppeling’ bedoelde dat de naam van het SLS-raadslid niet op de betreffende brief vermeld staat. Het SLS-raadslid verklaart dat zij het zeer van belang vindt dat kenbaar wordt gemaakt dat zij deze brief niet heeft gestuurd en zich bij het gebrek aan getoond bewijs afvraagt of de brief waarover wordt gesproken daadwerkelijk bij de werkgever van de CDAfractievoorzitter is afgegeven. Zij benadrukt dat volgens haar, haar naam op deze wijze ten zeerste wordt beschadigd en er sprake is van smaad en laster en/of valsheid in geschrifte en dat dit rechtgezet dient te worden. Het SLS-raadslid licht toe dat de gehele situatie zeer veel impact op haar heeft omdat zij constant onveiligheid ervaart. Sinds dat zij het CDA heeft verlaten, tot op het moment van spreken – op 8 mei 2024 – heeft dit ook veel effect, omdat raads- en collegeleden behoudend en vermijdend op haar acteren, wat heel anders is dan hiervoor, aldus het SLS-raadslid. Vervolg na kenbaarheid brief Er is met de onderzoekers een e-mailwisseling gedeeld tussen de CDA-fractievoorzitter en het SLS-raadslid, waarbij het SLS-raadslid onder andere verzoekt tot een afspraak om hetgeen speelt omtrent de vermeende brief te bespreken. De CDA-fractievoorzitter houdt dit af, onder meer omdat het SLS-raadslid een klacht bij het IRC heeft ingediend.

De CDA-fractievoorzitter verklaart naar eigen zeggen dat hij nog altijd niet begrijpt waarom het onderwerp omtrent de brief in oktober 2023, in zijn beleving ineens, weer oplaaide. Het SLS-raadslid verklaart dat zij op 27 oktober 2023 aangifte heeft gedaan bij de politie van laster en mogelijk valsheid in geschrifte gezien de situatie omtrent de vermeende brief. De aangifte en bijbehorende dossierstukken zijn met de onderzoekers gedeeld. De vermeende verwante onenigheid tussen de CDAfractievoorzitter en het SLS-raadslid en bijbehorende documentatie en meldingen vormen geen onderdeel van de scope van dit onderzoek en worden om die reden niet nader meegenomen. Werkgever CDA-fractievoorzitter Om de verklaring van de CDA-fractievoorzitter te verifiëren en na te gaan of de werkgever van de CDAfractievoorzitter daadwerkelijk een brief heeft ontvangen, zou de werkgever van de CDA-fractievoorzitter hierop kunnen worden bevraagd. Omdat het bij het benaderen van zijn werkgever om een partij gaat die geen betrokkenheid heeft bij de politiek in Smallingerland, hebben wij ons voornemen besproken met de CDAfractievoorzitter. Hij heeft aangegeven zijn werkgever er buiten te willen houden. De CDA-fractievoorzitter geeft aan dat het SLS-raadslid zijn werkgever na het doen van een LinkedIn verzoek, op 18 maart 2024 een e-mail heeft gestuurd omtrent de kwestie.

De CDA-fractievoorzitter bestempelt dit als zeer ongewenst. De e-mail en de reactie van de werkgever zijn door het SLS-raadslid met de onderzoekers gedeeld. De CDAfractievoorzitter verklaart in samengevatte vorm dat de relatie met zijn werkgever – vanwege de brief en het zoeken van contact door het SLS-raadslid – onder druk is komen te staan, terwijl hij juist een prettige samenwerking voorstaat en dat de werkgever volgens hem eerder heeft aangegeven geen onderdeel te willen worden van de politiek in Smallingerland. Politiek moet te allen tijden politiek blijven en dat hoort niet bij een werkgever thuis, aldus de CDA-fractievoorzitter. De burgemeester verklaart dat hij de werkgever van de CDAfractievoorzitter heeft gebeld naar aanleiding van het LinkedIn verzoek en de e-mail van het SLS-raadslid naar de werkgever van de CDA-fractievoorzitter. De werkgever heeft de burgemeester naar zijn zeggen bevestigd dat er in maart 2024 een LinkedIn verzoek kwam van het SLS-raadslid en daarna een e-mail op 18 maart 2024. Volgens de burgemeester gaf de werkgever bovendien te kennen dat er inderdaad een brief op het adres was afgeleverd. BING heeft de wens van de CDA-fractievoorzitter om geen contact op te nemen met zijn werkgever gerespecteerd vanwege het feit dat opdracht is gegeven tot het doen van onderzoek

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 23

binnen de politieke gremia van Smallingerland; dit betekent dat er geen informatie is ingewonnen bij de werkgever. Het SLS-raadslid verklaart als reflectie op bovenstaande alinea dat – nadat zij op 8 maart 2024 van wethouder C vernam dat de wethouder ook had vernomen dat zij een brief zou hebben gestuurd – besloot zelf een vervolgstap te zetten in het blijvende onveilige gevoel dat de situatie haar geeft. Volgens het SLS-raadslid heeft zij daarom in eerste instantie via LinkedIn en daarna per e-mail contact gezocht met de werkgever van de CDA-fractievoorzitter. Zij verklaart dat zij het LinkedIn verzoek heeft verstuurd, met als reden daarna een bericht te kunnen sturen, wat niet kan als er geen LinkedIn connectie is. Nadat er geen reactie kwam op het verzoek, heeft zij de betreffende e-mail verzonden om voor zichzelf duidelijkheid te krijgen, met als achterliggend doel om haar eer en goede naam te kunnen herstellen. 3.4

Al dan niet nakomen van afspraken en handelen naar gestelde waarden

Het laatste onderdeel, betreffende de afspraken en handelen naar gestelde waarden, wordt weergegeven in twee paragrafen. Wij gaan eerst in op de kenbaarheid van de waarden en het proces van totstandkoming (paragraaf 3.5.1) en vervolgens gaan wij in op de ervaren toepassing van die waarden in de onderlinge omgang (paragraaf 3.5.2). 3.4.1

Proces en kenbaarheid waarden

Ten aanzien van de gemaakte afspraken omtrent waarden is onder meer gebleken dat de waarden op vrijdag 1 en zaterdag 2 april 2022 bij de start van de nieuwe raadsperiode aandacht hebben gehad. Hierbij waren de meeste raadsleden, fractievertegenwoordigers en twee griffiemedewerkers aanwezig. De burgemeester was afwezig, net als de griffier en plaatsvervangend griffier (beiden vanwege COVID-19). De meeste geïnterviewden benoemen dat de waarden bij de start van de raadsperiode inderdaad centraal hebben gestaan en dat deze gedurende het eerste jaar middels een externe sessie terug zijn gekomen. Deze sessie heeft plaatsgevonden op vrijdag 11 november 2022. Uit de informatie over de zogenoemde raadsbijeenkomst/studiemiddag op 11 november, staat genoemd dat de opbrengsten uit het startweekend tijdens het eerste weekend van april 2022 in Groningen zijn uitgewerkt ter borging. In de memo van vrijdag 17 november 2022 staan de opbrengsten van de studiemiddag van de gemeenteraad opgetekend. Hierover staat – voor zover relevant geacht – het volgende vermeld: “Inleiding Tijdens de studiemiddag van de gemeenteraad zijn enkele afspraken gemaakt en zijn de opbrengsten van het startweekend geborgd.

Hierbij gaat het om; • De top 3 waarden • Het vergadermodel De top 3 waarden Door de raadsleden en fractievertegenwoordigers zijn de volgende drie waarden genoemd, die door het presidium bewaakt en gemonitord moeten worden; 1. Respect voor elkaar; 2. Collectieve verantwoordelijkheid als het gaat om respect voor de inwoners en acceptatie en verdraagzaamheid (accepteren van de mening van een ander); 3. Professionaliteit (houding en gedrag) als het gaat om dossierkennis, hoe je wordt gezien door de inwoners en respect voor het systeem. (…) Vervolg Met de opbrengsten uit het startweekend en de conclusies tijdens de studiemiddag, kunnen we dit nu borgen. Het bewaken van de waarden is een taak voor het presidium en tijdens de vergaderingen een taak voor de voorzitters. Voorgesteld wordt om de drie waarden steeds nadrukkelijk te betrekken bij de terugblik die altijd standaard op de agenda staat van het presidium.”

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 24

In de afsprakenlijst van het presidium van 22 november 2022 is na te lezen dat het presidium kennis heeft genomen van de opbrengsten van de studiemiddag. Hierover staat omtrent de waarden opgetekend: ‘Afgesproken wordt het onderdeel waarden te beleggen bij het presidium. (…)’. Acht geïnterviewden geven aan dat de waarden tijdens presidiumvergaderingen wel standaard op de agenda staan, maar weinig tot geen aandacht hebben gehad. Vijf geïnterviewden benoemen dat de waarden en omgangsvormen in het presidiumoverleg van 17 oktober 2023 explicieter met elkaar zijn besproken, omdat daar toen een directe aanleiding voor was. 3.4.2

Ervaring c.q. beleving nakomen waarden

De ruime meerderheid van de geïnterviewden verklaren – in woorden met overeenkomstige boodschap – dat de cultuur met betrekking tot onderlinge omgangsvormen in de gemeenteraad overwegend negatief is. Zij geven aan dat er veel over elkaar wordt gesproken buiten de formele vergaderingen en activiteiten om en niet tot weinig rechtstreeks met elkaar. Volgens hen zit het probleem in veel gevallen dat raadsleden elkaar niet aanspreken of zaken bespreekbaar maken wanneer zij ergens mee zitten ten opzichte van de ander. Twee van de geïnterviewden geven aan dat dit enkele jaren geleden ook het geval was, maar dat er dan met regelmaat onderling werd afgesproken en zaken bijvoorbeeld middels een kop koffie werden bijgelegd, waar dat laatste volgens hen tegenwoordig niet tot nauwelijks meer gebeurt. Zeven van de geïnterviewden stippen aan dat er tussen personen veel speelt wat niet altijd tot uiting komt, waardoor het onderling soms goed lijkt te gaan maar dat het ineens heftig tot uiting kan komen wanneer er iets – ogenschijnlijks kleins – naar voren komt. Vijf van hen benoemen dit effect in vergelijking met een zogenaamde veenbrand, wat constant de kans heeft om op te laaien zonder dat het duidelijk zichtbaar is. Negen geïnterviewden vertellen dat hun inziens raadsleden en fractievoorzitters van de gemeenteraad elkaar weinig tot niets gunnen.

Twee van hen geven aan dat het voor komt dat leden elkaar willen beschadigen. Vier anderen van de negen benadrukken dat er tijdens inhoudelijk bedoelde debatten veelvuldig op de man wordt gespeeld en het niet over de inhoud gaat, wat huns inziens ongepast is. Vier van de drieëntwintig geïnterviewden verklaren dat zij eens zijn aangesproken op hun gedrag of wijze van handelen. Acht geïnterviewden lichten toe dat zij anderen niet (meer) aanspreken, omdat zij het idee hebben dat dit geen effect heeft. Volgens vier geïnterviewden worden de waarden in het presidium niet tot nauwelijks bewaakt en mist de sturing vanuit de voorzitter, ofwel de burgemeester, van het presidium op het onderwerp. De voorzitter en de griffier verklaren dat er tijdens presidiumvergaderingen aandacht is voor de waarden en dat zij daarnaast aan de start van de raadsperiode en daarna meermaals (externe) trainingen hebben geboden om hier met elkaar aan te werken. De voorzitter benoemt dat het uiteindelijk aan de raadsleden zelf is hetgeen afgesproken is, in praktijk te brengen. Twee andere geïnterviewden geven aan dat tijdens de debatten er voornamelijk aandacht is voor het overtuigen van anderen, meer dan dat er overwegingen worden toegelicht.

Zij geven aan dat dit bovendien niet wordt gestimuleerd door de huidige manier waarop de vergaderstructuur is ingericht, waarin te weinig aandacht is voor het onderling met elkaar in gesprek gaan. Volgens hen is een krampachtig en negatieve cultuur een uiting van een cultuur waarin weinig met elkaar wordt besproken en gesproken. Invloed op de sfeer Ten aanzien van de als algeheel negatief ervaren onderlinge omgangsvormen en cultuur, geven vier geïnterviewden aan dat de negatieve sfeer met regelmaat wordt bepaald en aangewakkerd door enkele personen. Zij beschrijven dat voornamelijk onder leden die al langere tijd deel uit maken van de raad wrok lijkt te spelen. Eén van de leden drukt door diens negatieve wijze van communiceren veelal een negatieve stempel op de sfeer, aldus twee van de voorgenoemde en zes andere geïnterviewden. Diens communicatie is volgens hen immer vanuit wantrouwen en chagrijn, wat de onderlinge sfeer in het presidium vervolgens negatief beïnvloedt. Meer dan de helft van de geïnterviewden verklaren daarnaast dat er over het functioneren en handelen van anderen (de burgemeester, de griffie, fractievoorzitters of andere raadsleden) met regelmaat op negatieve wijze onderling wordt gesproken. Volgens de meesten van hen wordt hierbij vooral over elkaar en niet met de desbetreffende personen gesproken. Er wordt veelal geacteerd op aannames, wat onder

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 25

andere ruis en onrust in de onderlinge samenwerking veroorzaakt en een prettige werksfeer volgens sommigen niet ten goede lijkt te komen. Aandacht voor de waarden Acht van alle geïnterviewden vindt het zinvol om aparte sessies aan de gestelde waarden en onderlinge omgangsvormen te wijden. Vier geïnterviewden benadrukken dat aparte sessies geen enkele zin hebben als dit in de praktijk door niemand wordt meegenomen. Twee geïnterviewden benadrukken dat de sessies louter veel geld kosten en deelnemers onvoldoende de verantwoordelijkheid nemen dit in de praktijk mee te nemen. Volgens vijf geïnterviewden is het absurd dat hier überhaupt expliciet aandacht en veel tijd aan moet worden besteed.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 26

4.

Analyse en conclusie

In voorgaand hoofdstuk hebben wij de relevante feiten en omstandigheden – conform de opdracht – in kaart gebracht (wat heeft zich nu precies afgespeeld?). Doelstelling van het onderzoek is tevens na te gaan of er sprake is van het in strijd handelen met wet- en regelgeving (waaronder de gedragscode). Tevens wenst het presidium als opdrachtgever – indien aan de orde – aanbevelingen te ontvangen om het risico te beperken dat dergelijke zaken zich in de toekomst voordoen (bijvoorbeeld het herijken van de eerder afgesproken waarden). In dit hoofdstuk beschrijven wij onze analyse en conclusies, op basis van de bevindingen. Het hoofdstuk bestaat uit vier sub-paragrafen, die ieder aanvangen met een korte beschrijving van het onderzochte deelonderwerp. Wij besluiten deze rapportage in de laatste paragraaf met de slotconclusie en aanbevelingen. 4.1

Het al dan niet bestaan van zogenoemde roddel-WhatsAppgroepen

Zoals in de aanleiding van onderhavig onderzoek opgenomen (paragraaf 1.1), zijn er over het bestaan van vermeende roddel-WhatsAppgroepen verschillende signalen naar voren gekomen. Naar verluidt zouden er, naast de WhatsAppgroep die toegankelijk is voor alle raadsleden en die beheerd wordt door de griffie, drie andere WhatsAppgroepen (hebben) bestaan, waarin raadsleden en commissieleden actief zijn. Uit het onderzoek zijn geenszins aanwijzingen naar voren gekomen dat daadwerkelijk roddel-WhatsAppgroepen hebben bestaan. Geen van de geïnterviewden heeft het bestaan hiervan kunnen laten zien of aantonen. Er is een WhatsAppgroep bekend – De toekomst van 0512 – waaraan niet alle raadsleden deelnemen of expliciet voor zijn gevraagd. Uit de aan BING overgelegde berichten van Whatsappgroep De Toekomst van 0512 blijkt niet dat er wordt gesproken c.q. geroddeld over andere personen. Wij merken daarbij volledigheidshalve op dat wij niet kunnen vaststellen of er reeds berichten zijn verwijderd uit het ontvangen overzicht. Ten aanzien van de speculaties en het mogelijk bestaan van roddel-WhatsAppgroepen lijken veel ruis en misverstanden te zijn ontstaan. Uit reconstructie op basis van interviews en WhatsAppberichten, komt het beeld naar voren dat vooral is gehandeld op basis van aannames en niet op feitelijkheden.

Uit de bevindingen valt op te maken dat de SB-fractievertegenwoordiger naar eigen zeggen aanwijzingen had voor het bestaan van een mogelijke WhatsAppgroep waarin mogelijk over hem en zijn toenmalige vriendin zou worden gesproken, ofwel geroddeld. De SB-fractievertegenwoordiger heeft over (een) mogelijke roddelWhatsappgroep of -groepen met verschillende fractievoorzitters gesprekken gevoerd. De verklaringen over de stelligheid waarmee de SB-fractievertegenwoordiger dit zou hebben gekenschetst lopen uiteen. De VVDfractievoorzitter, de SLS-fractievoorzitter en de ELP-fractievoorzitter verklaren dat de SBfractievertegenwoordiger dit hen met stelligheid heeft verteld. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij nooit met stelligheid heeft gezegd dat er roddel-WhatsAppgroepen bestonden, maar dat hij dit dacht en daarom is gaan inventariseren en peilen bij anderen. De SLS-fractievoorzitter benoemt daarbij dat de SBfractievertegenwoordiger met zekerheid van het bestaan van een dergelijke WhatsAppgroep wist, omdat hij via een CDA-raadslid dergelijke WhatsAppberichten in een WhatsAppgroep zou hebben gezien. De SBfractievertegenwoordiger geeft aan dat hij zulke berichten nooit heeft gezien en dit derhalve niet bij de SLSfractievoorzitter heeft aangegeven.

De ELP-fractievoorzitter verklaart dat de SB-fractievertegenwoordiger aangaf het zelf niet te hebben gezien maar dat het eigenlijk niet anders zou kunnen dan dat het zou bestaan, onder andere gezien zijn ervaring met het CDA-raadslid. Omtrent deze situatie en het noemen van een WhatsAppgroep aan de SB-fractievertegenwoordiger verklaart het CDA-raadslid dat dit absoluut niet heeft plaatsgevonden. De SLS-fractievoorzitter verklaart dat zij zelf dergelijke WhatsAppgroepen niet heeft gezien, maar er vanuit ging dat het bestond omdat de SB-fractievertegenwoordiger dit zei en naar haar zeggen onderbouwde. De VVD-fractievoorzitter verklaart zelf ook geen roddel-WhatsAppgroepen te hebben gezien, maar dat hij vanuit de signalen van de SB-fractievertegenwoordiger en de geluiden die hij vernam over de WhatsAppgroep De Toekomst van 0512 er geen goed gevoel bij had en derhalve de burgemeester informeerde. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat het aan de burgemeester was hoe met de informatie om te gaan. Uit de WhatsAppberichten tussen de SLS-fractievoorzitter en de SB-fractievertegenwoordiger die de onderzoekers hebben ingezien, kan worden opgemaakt dat de SB-fractievertegenwoordiger aangeeft dat hij in het bezit zou zijn geweest van (informatie over) roddel-WhatsAppgroepen maar dat dit is verwijderd. Hij

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 27

geeft daarbij aan dat hij met lege handen staat en niets hard kan maken. Volgens de SBfractievertegenwoordiger heeft hij deze berichten van de SLS-fractievoorzitter naar eigen zeggen onjuist beantwoord, omdat hij in de vluchtigheid van lezen dacht dat het ergens anders betrekking op had. In telefonisch contact tussen de SLS-fractievoorzitter en de SB-fractievertegenwoordiger zou zijn uitgesproken dat hij de WhatsAppberichten verkeerd had gelezen, zo geeft de SB-fractievertegenwoordiger aan. De SLSfractievoorzitter verklaart echter dat er wel telefonisch contact is geweest maar dat dit absoluut niet is besproken en dat zij nooit van de SB-fractievertegenwoordiger heeft gehoord dat een roddel-Whatsappgroep niet zou bestaan en dat hij louter vermoedens had. 4.2

Het ‘lekken’ uit de vergaderingen van het presidium

Een van de redenen waarom de fractievoorzitters in het presidium op 6 november 2023 hebben besloten tot het onderhavige onderzoek, betreft het gegeven dat in de daaraan voorafgaande periode informatie is ‘gelekt’ uit het presidium c.q. informatie naar buiten is gebracht. Het lekken uit vergaderingen van het presidium betreft geen informatie waarop formele geheimhouding rust, maar wel informatie waarvan het de vraag is of het past bij de afspraken dat deze naar buiten is gebracht. Uit de tijdlijn van gebeurtenissen en mediaartikelen, zoals weergegeven in paragraaf 3.3, blijkt dat er in ieder geval informatie in media-artikelen is verschenen die afkomstig is uit de presidiumvergaderingen van 17 en 19 oktober 2023, die niet anderszins openbaar was gemaakt. Uit alle bekende onderzoeksinformatie kan niet worden opgemaakt op welke wijze dit is gebeurd. Meerdere geïnterviewden geven aan wel eens contact te hebben met journalist A, ook gedurende die periode, maar geven aan niets te hebben doorgegeven aan informatie dat niet passend zou zijn, ofwel niet te hebben gelekt. Het feit dat de journalist op 20 september 2023 aangeeft op de hoogte te zijn van het incident op 11 juli 2023, is niet zondermeer te relateren aan het presidium (waar er op 5 september 2023 over gesproken is).

Uit de feitelijkheden rondom dit incident en uit de interviews leiden wij af dat het betreffende incident ook bij anderen bekend was. Uit het onderzoek zijn geen concrete aanwijzingen gebleken wie verantwoordelijk is of zijn voor het lekken van informatie uit het presidium. Geen van de geïnterviewden heeft erkend verantwoordelijk te zijn of betrokkenheid te hebben bij het lekken c.q. doorgeven van informatie naar journalist A van de LC. Meerdere geïnterviewden geven aan wel geregeld of soms contact te hebben met de journalist. Niemand van de geïnterviewden heeft concrete wetenschap over wie welke informatie heeft gelekt. Enkele geïnterviewden hebben in hun interview met BING wel gespeculeerd over wie bepaalde informatie gelekt zou(den) (kunnen) hebben, maar hebben daar geen enkel bewijs voor. Over het lekken uit het presidium is door de fractievoorzitters en enkele andere geïnterviewden onder meer verklaard dat dit niet de bedoeling is. Het gaat volgens hen om een besloten bijeenkomst, waar in beginsel vertrouwelijkheid rust op hetgeen besproken wordt; het presidium moet een veilige omgeving zijn, waar alles veilig op tafel gelegd moet kunnen worden.

De deelnemers aan de presidiumvergaderingen beroepen zich daarbij veelal niet op specifieke regelgeving, een protocol of anderszins vastgelegde afspraken, maar veronderstellen dat er vertrouwelijkheid rust op hetgeen wordt besproken. Een enkeling verwijst naar de beslotenheid van de vergadering. Daarnaast vraagt ook de geldende gedragscode dat een raadslid of commissielid zorgvuldig en correct omgaat met informatie waarover hij uit hoofde van zijn ambt beschikt en geen vertrouwelijke of geheime informatie verstrekt. De vertrouwelijkheid waarover de presidiumleden spreken ten aanzien van de presidiumvergaderingen is overigens niet absoluut; het kan volgens meerdere geïnterviewden per onderwerp, en afhankelijk van de inhoud, verschillen wat met de eigen fractie gedeeld wordt door de fractievoorzitter. Uit de interviews komt naar voren dat iedere fractievoorzitter naar eigen inzicht bepaalt of en zo ja welke informatie hij of zij deelt met de fractie. 4.3

Het al dan niet versturen van ‘anonieme’ brieven, onder anderen naar de pers

Er zijn voorafgaand aan het onderzoek twee situaties benoemd waarin sprake zou zijn van anonieme brieven. Ten eerste heeft een journalist van de Leeuwarder Courant bij de burgemeester kenbaar gemaakt dat hij per post een anonieme brief heeft ontvangen over een conflict tussen twee raadsleden. Ten tweede zou een brief uit naam van een raadslid zijn verstuurd naar de werkgever van een ander raadslid, waarbij eerstgenoemd raadslid naar eigen zeggen niet de afzender van de brief zou zijn.