Bijlage 1 - BING-Rapportage Gemeente Smallingerland 05-06-2024

Rapportage onderzoek 5 juni 2024

Gemeente Smallingerland

Deze rapportage mag uitsluitend worden aangewend ten dienste van de doelstelling van de opdracht. Het is niet toegestaan deze rapportage – of delen daaruit – zonder onze toestemming aan te wenden voor andere doeleinden.

BING – afgeleid van Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten – biedt gespecialiseerde adviesexpertise, onderzoeksexpertise en een vraagbaakfunctie aan op het gebied van integriteit. Het bureau richt zich daarbij specifiek op gemeenten, wat borg staat voor specifieke branchekennis, verdieping van ervaringen en de mogelijkheid om duurzame relaties met de doelgroep te onderhouden.

Inhoudsopgave 1.

Inleiding

2

1.1

Aanleiding en doel

2

1.2

Door BING verrichte werkzaamheden:

3

1.3

Procesbeschrijving onderzoek

3

2.

Referentiekader 2.1

4

Interne bepalingen Gemeente Smallingerland

4

2.1.1

De gedragscode

4

2.1.2

Afgesproken waarden

5

2.2 3.

Wet- en regelgeving

5

Bevindingen

6

3.1

Beschrijving betrokken personen

6

3.2

Het al dan niet bestaan van roddel-WhatsAppgroepen

6

3.3

Het ‘lekken’ uit de vergaderingen van het presidium

15

3.3.1

Verklaringen over het lekken van informatie uit het presidium

19

3.3.2

Het al dan niet versturen van ‘anonieme’ brieven, onder anderen naar de pers

19

3.3.3

Vermeende anonieme brief naar de pers

20

3.3.4

Vermeende anonieme brief werkgever raadslid

20

3.4

Al dan niet nakomen van afspraken en handelen naar gestelde waarden

24

3.4.1

Proces en kenbaarheid waarden

24

3.4.2

Ervaring c.q. beleving nakomen waarden

25

4.

Analyse en conclusie

27

4.1

Het al dan niet bestaan van zogenoemde roddel-WhatsAppgroepen

27

4.2

Het ‘lekken’ uit de vergaderingen van het presidium

28

4.3

Het al dan niet versturen van ‘anonieme’ brieven, onder anderen naar de pers

28

4.4

Het al dan niet nakomen van afspraken en handelen naar gestelde waarden

30

4.5

Slotconclusie en aanbevelingen

31

4.5.1

Slotconclusie

31

4.5.2

Aanbevelingen

31

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 1

1.

Inleiding

Deze rapportage is opgesteld naar aanleiding van een opdracht tot een onderzoek van het Presidium van de gemeenteraad van gemeente Smallingerland. Deze opdracht is vastgelegd in de opdrachtbevestiging van 1 december 2023, die getekend retour is ontvangen op 4 december 2023. 1.1

Aanleiding en doel

In voornoemde opdrachtbevestiging zijn de aanleiding en het doel van de opdracht als volgt verwoord: ‘Aanleiding Ons is de volgende aanleiding geschetst. Maandag 6 november jl. hebben de fractievoorzitters in het presidium besloten om te komen tot een integriteitsonderzoek. Dit onderzoek wordt wenselijk geacht omdat zich de afgelopen weken een aantal zaken hebben voorgedaan in en rond de gemeenteraad. Hierbij gaat het om vier onderwerpen, te weten: • Het al dan niet bestaan van WhatsAppgroepen (waarin raadsleden en commissieleden actief zijn) waarin geroddeld zou worden over elkaar. • Het ‘lekken’ uit de vergaderingen van het presidium. • Het al dan niet versturen van ‘anonieme’ brieven, onder anderen naar de pers. • Het – in bovenstaande situaties – al dan niet nakomen van de afspraken (de waarden) die de raadsleden aan het begin van de raadsperiode met elkaar hebben gemaakt. Over het bestaan van genoemde WhatsAppgroepen zijn verschillende signalen naar voren gekomen. Naar verluidt zouden er, naast de WhatsAppgroep die toegankelijk is voor alle raadsleden en die beheerd wordt door de griffie, drie andere WhatsAppgroepen (hebben) bestaan, waarin raadsleden en commissieleden actief zijn.

Ten aanzien van het lekken uit vergaderingen van het presidium betreft het geen informatie waarop formele geheimhouding rust, maar wel informatie waarvan het de vraag is of het past bij de afspraken dat deze naar buiten is gebracht. Daarnaast heeft de Leeuwarder Courant gemeld dat zij (per post) een anonieme brief heeft ontvangen over een conflict tussen twee raadsleden. Voorts zou een brief uit naam van een raadslid zijn verstuurd naar de werkgever van een ander raadslid, waarbij eerstgenoemde raadslid aangeeft niet de afzender van de brief te zijn. Het raadslid dat de afzender zou zijn heeft een melding bij de politie gedaan en overweegt die om te zetten in een aangifte. Er lijkt in bovenstaande situaties op voorhand niet zozeer sprake van strafbare feiten of het juridisch op kunnen treden tegen deze (mogelijke) gebeurtenissen. Het wordt door het presidium wel wenselijk geacht om hier nader onderzoek naar te doen, zodat deze zaken onderzocht kunnen worden om op basis van de signalen in ieder geval zo goed mogelijk in beeld te krijgen wat de situatie is c.q. was, zodat dit daarna kan worden afgesloten om vervolgens te werken aan het herstellen van het onderlinge vertrouwen. In het gesprek met BING is aangegeven dat deze gebeurtenissen een behoorlijke impact hebben op alle betrokkenen.

Dit is voor een aantal raadsleden aanleiding om (te overwegen) aangifte te doen van smaad en laster. Doelstelling U wenst een onafhankelijk onderzoek naar voormelde (mogelijke) gebeurtenissen. Doelstelling van het onderzoek is de relevante feiten en omstandigheden in kaart te brengen (wat heeft zich nu precies afgespeeld?) en na te gaan of hier sprake is van het in strijd handelen met wet- en regelgeving (waaronder de gedragscode). Tevens wenst u – indien aan de orde – aanbevelingen te ontvangen om het risico te beperken dat dergelijke zaken zich in de toekomst voordoen (bijvoorbeeld het herijken van de eerder afgesproken waarden). De geschetste problematiek heeft ook het element van de onderlinge omgang in zich. Hoe (be)horen de raadsleden onderling met elkaar om te gaan en welke verwachtingen hebben zij daarin van elkaar. Onderdeel van de doelstelling van het onderzoek is daarom dat met de geïnterviewden, naast vragen gericht op waarheidsvinding ten aanzien van voormelde (mogelijke) gebeurtenissen, ook wordt besproken en geïnventariseerd hoe zij de gebeurtenissen ervaren en of en zo ja, waarvan zij hinder ondervinden in de onderlinge omgangsvormen.’

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 2

1.2

Door BING verrichte werkzaamheden:

In het kader van het onderzoek hebben wij de volgende werkzaamheden verricht: • Kennisname en analyse van relevante documentatie over de inhoud van de casuïstiek. • Kennisname van relevante wet- en regelgeving en (interne) procedures. • Het openstellen van een meldpunt, waarbij raads- en commissieleden zich kunnen melden met relevante informatie over de te onderzoeken gebeurtenissen. • Elf individuele interviews met fractievoorzitters. • Zes individuele interviews met raadsleden. • Twee individuele interviews met een voormalig en een huidig fractievertegenwoordiger • Interview met de senior communicatie adviseur. • Interview met de burgemeester. • Gezamenlijk interview met de griffier en plaatsvervangend griffier. • Vier aanvullende individuele interviews met vier eerder geïnterviewden (‘tweede interviews’). • Telefonische navraag wethouder A, wethouder C en een raadslid. • Het verkrijgen van inlichtingen van de griffier en adjunct griffier. • Het analyseren van de bevindingen. • Het opstellen van een referentie- of toetsingskader (van relevante wet- en regelgeving). • Het mondeling en/of schriftelijk voorleggen van voor hen relevante bevindingen aan meerdere betrokkenen (in het kader van wederhoor). • Het rapporteren van de feiten en omstandigheden, de conclusies en aanbevelingen 1.3

Procesbeschrijving onderzoek

Na akkoord van 4 december 2023 op de opdrachtbevestiging, is een extern (meld)loket ingericht. Het loket is opengesteld van vrijdag 8 december tot en met donderdag 21 december 2023. Er zijn enkele meldingen per e-mail ontvangen. Er is door de onderzoekers van BING een informatiebrief opgesteld die door de griffie is gedeeld met alle raadsleden en fractievertegenwoordigers. Daarna is er contact geweest over de invulling van de planning van de interviews, die zijn gevoerd in 2024. De interviewdagen betroffen dinsdag 16 januari, donderdag 18 januari, maandag 22 januari, dinsdag 30 januari en donderdag 1 februari 2024. Daarna zijn de bevindingen uit de interviews en een grote hoeveelheid aanvullende informatie geanalyseerd. Naar aanleiding van de analyse en bevindingen tot dan toe, hebben er op woensdag 20 maart 2024 aanvullende interviews plaatsgevonden. In de tussenliggende periode is er met verschillende geïnterviewden meermaals contact geweest over bepaalde bevindingen, is er aanvullende informatie opgevraagd en nader geanalyseerd. Medio april 2024 waren alle bevindingen (in concept) opgetekend. Er zijn geen algehele interviewverslagen gemaakt van alle interviews, daarom zijn de bevindingen die terugkomen in de rapportage teruggelegd aan de betreffende personen.

Ten aanzien van het voorleggen van relevante bevindingen is vanwege onrust over (de onderwerpen van) het onderzoek en om verspreiding van concepten tegen te gaan, besloten om bevindingen niet per e-mail ter goedkeuring of voor een reactie aan de geïnterviewden voor te leggen. Er is in plaats daarvan besloten alle geïnterviewden ofwel op locatie ofwel online via MS-Teams inzicht te geven in hun eigen verklaringen of hetgeen over hen werd gesteld. Dit heeft plaatsgevonden van woensdag 8 tot en met donderdag 16 mei 2024. Op basis van reacties en nieuwe/aanvullende informatie die in sommige gevallen kenbaar werd, is er met sommige geïnterviewden meermaals terugkoppeling geweest en zijn er aanvullende onderzoekshandelingen verricht. De rapportage is op 31 mei 2024 in concept met de griffier gedeeld. Op dinsdag 4 juni 2024 zijn twee onderzoekers van BING aangesloten bij een ingelaste besloten technische sessie met raadsleden en fractievertegenwoordigers ten behoeve van onderhavig onderzoek, om de rapportage toe te lichten en vragen te beantwoorden. De definitieve rapportage is opgeleverd op woensdag 5 juni 2024.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 3

2.

Referentiekader

Het referentiekader in onderhavig onderzoek wordt gevormd uit bepalingen van de Gemeentewet, de gedragscode van de gemeente Smallingerland, de introductiegids voor nieuwe raadsleden en fractievertegenwoordigers van de Gemeenteraad Smallingerland en onderling (vastgelegde) afspraken met betrekking tot gedrag. Deze introductiegids is vernieuwd in maart 2024, het is een samenvoeging van eerder vastgestelde documenten. Voordat deze versie van de introductiegids er was, kregen de nieuwe raadsleden en fractievertegenwoordigers naar verluidt dezelfde informatie uitgereikt, maar niet in gebundelde vorm zoals in de versie van maart 2024. In de introductiegids wordt verwezen naar de gedragscode en deze is ook beschreven. 2.1

Interne bepalingen Gemeente Smallingerland

2.1.1

De gedragscode

Gemeente Smallingerland kent een gedragscode voor raadsleden (versie 2004) waarin staat beschreven dat deze voortvloeit uit artikel 15 van de Gemeentewet waarin is bepaald dat de gemeenteraad voor leden een gedragscode vaststelt. Hierin staat ook opgetekend dat de gedragscode eveneens geldt voor commissieleden, omdat ook niet-raadsleden zitting kunnen hebben in commissies. Voor zover relevant staat daarnaast in de gedragscode opgetekend: ‘(…) Het doel van deze gedragscode is om raadsleden en commissieleden een houvast te bieden bij het bepalen van normen omtrent de integriteit van het bestuur. Hoe zorgvuldig de code ook is geformuleerd, er blijft altijd een grijs gebied waarin het de eigen verantwoordelijkheid is om de juiste afweging te maken. De code geeft geen regels die rechtskracht hebben, maar heeft vooral bestuurlijke en politieke relevantie. Raadsleden en commissieleden zijn op de naleving van gedragscodes aanspreekbaar. De code bevat zowel normen over hoe in een bepaalde situatie te handelen als regels over procedures die moeten worden gevolgd. Procedureafspraken kunnen een onlosmakelijk onderdeel zijn van een gedragsregel en de transparantie en daarmee de controleerbaarheid vergroten. (…)’ ‘Deel I. Kernbegrippen van bestuurlijke integriteit Leden van de raad en de commissies stellen bij hun handelen de kwaliteit van het openbaar bestuur centraal.

Integriteit van het openbaar bestuur is daarvoor een belangrijke voorwaarde. De belangen van de gemeente en in het verlengde daarvan die van de burgers, zijn het primaire richtsnoer. Bestuurlijke integriteit houdt in dat de verantwoordelijkheid die met de functie samenhangt wordt aanvaard en dat er de bereidheid is om daarover verantwoording af te leggen. Verantwoording wordt afgelegd aan collega raadsleden en commissieleden, de gemeenteraad en de raadscommissie, maar ook aan organisaties en burgers voor wie raadsleden en commissieleden hun functie vervullen. Een aantal kernbegrippen is daarbij leidend en plaatst bestuurlijke integriteit in een breder perspectief: • Dienstbaarheid Het handelen van een raadslid of commissielid is altijd en volledig gericht op het belang van de gemeente en op de organisaties en burgers die daar onderdeel van uit maken. • Functionaliteit Het handelen van een raadslid of commissielid heeft een herkenbaar verband met de functie die hij vervult in het bestuur. • Onafhankelijkheid Het handelen van een raadslid of commissielid wordt gekenmerkt door onpartijdigheid, dat wil zeggen dat geen vermenging optreedt met oneigenlijke belangen en dat er voor wordt gewaakt dat de schijn van een dergelijke vermenging kan ontstaan.

• Openheid Het handelen van een raadslid of commissielid is transparant, opdat optimale verantwoording mogelijk is en binnen de daartoe strekkende kaders inzicht bestaat in het handelen van het raadslid of commissielid en zijn beweegredenen daarbij. • Betrouwbaarheid

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 4

Op een raadslid of commissielid moet men kunnen rekenen. Kennis en informatie waarover het raadslid of commissielid uit hoofde van zijn functie beschikt, wendt het raadslid of commissielid aan voor het doel waarvoor die zijn gegeven. • Zorgvuldigheid Het handelen van een raadslid of commissielid is zodanig dat organisaties en burgers op gelijke wijze worden bejegend en dat belangen van partijen op correcte wijze worden afgewogen. Deel II Gedragscode bestuurlijke integriteit (…) 4 Informatie 4.1 Een raadslid of commissielid gaat zorgvuldig en correct om met informatie waarover hij uit hoofde van zijn ambt beschikt. Hij verstrekt geen vertrouwelijke of geheime informatie en hij verstrekt geen informatie als dit op grond van artikel 10 van de Wet openbaarheid van bestuur achterwege dient te blijven. 4.2 Een raadslid of commissielid maakt niet ten eigen bate of van zijn persoonlijke betrekkingen gebruik van in de uitoefening van het ambt verkregen informatie. (…)’

2.1.2

Afgesproken waarden

Aan het begin van de raadsperiode is door raadsleden en fractievertegenwoordigers in gezamenlijkheid een top drie waarden opgesteld ten behoeve van het handelen in de gemeenteraad. Deze zijn onder andere vastgelegd in verscheidene memo’s (onder andere van 17 november en 19 december 2022). ‘De top 3 waarden Door de raadsleden en fractievertegenwoordigers zijn de volgende drie waarden genoemd, die door het presidium bewaakt en gemonitord moeten worden; 1. Respect voor elkaar; 2. Collectieve verantwoordelijkheid als het gaat om respect voor de inwoners en acceptatie en verdraagzaamheid (accepteren van de mening van een ander); 3. Professionaliteit (houding en gedrag) als het gaat om dossierkennis, hoe je wordt gezien door de inwoners en respect voor het systeem.’

2.2

Wet- en regelgeving

Op 1 april 2023 zijn nieuwe regels voor de geheimhouding van informatie in werking getreden als laatste onderdeel van de Wet bevorderen integriteit en functioneren decentraal bestuur. Met deze nieuwe regels zijn de in de Gemeentewet opgenomen geheimhoudingsbepalingen (de artikelen 25, 55 en 86 Gemeentewet) op belangrijke punten gewijzigd. De bevoegdheid om informatie geheim te verklaren is geregeld in het nieuwe artikel 87 Gemeentewet. Deze bevoegdheid komt de raad, het college, de burgemeester en de commissies toe. Zoals in de aanleiding van dit onderzoek (paragraaf 1.1) beschreven, betreft het lekken uit vergaderingen van het presidium geen informatie waarop formele geheimhouding rust, maar wel informatie waarvan het de vraag is of het past bij de afspraken dat deze naar buiten is gebracht. Om die reden hebben wij hier de geheimhoudingsbepalingen uit de gemeentewet niet nader opgesomd. In de aanleiding is voorts opgemerkt dat een aantal raadsleden aanleiding heeft gezien om (te overwegen) aangifte te doen van smaad en laster. De gebeurtenissen die voor deze raadsleden aanleiding geven om aangifte te doen (of te overwegen) houden verband met de onderwerpen van onderhavig onderzoek. Het toetsen aan strafrechtelijke bepalingen is evenwel voorbehouden aan het OM (in het kader van een besluit om wel of niet te vervolgen) en de strafrechter.

Wij beperken ons tot een feitenonderzoek, voor zover passend binnen de kaders van onze opdracht en toetsen niet aan strafrechtelijke bepalingen.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 5

3.

Bevindingen

In dit hoofdstuk geven wij de bevindingen (feiten, omstandigheden en verklaringen) van ons onderzoek weer. Wij beginnen met een korte beschrijving van de betrokken personen (paragraaf 3.1). In paragraaf 3.2 tot paragraaf 3.5 gaan wij in op de vier onderzochte thema’s. Ten eerste op het al dan niet bestaan van vermeende roddel-WhatsAppgroepen, daarna op het vermeend lekken van informatie uit het presidium (paragraaf 3.3). In paragraaf 3.4 volgen de bevindingen ten aanzien van de anonieme brieven en paragraaf 3.5 behelst informatie omtrent het al dan niet nakomen van afspraken over de waarden in het presidium. Wij maken in de bevindingen waar mogelijk zoveel mogelijk onderscheid tussen feiten en de beleving en intenties van geïnterviewden. 3.1

Beschrijving betrokken personen

De betrokken en geïnterviewde personen betreffen alle elf fractievoorzitters van de gemeenteraad van de gemeente Smallingerland. Dit betreffen – in willekeurige volgorde – de fractievoorzitters van de ChristenUnie, het CDA, de SP, de PvdA, de Eerste Lokale Partij (hierna: ELP), Smallingerlands Belang, de VVD, GroenLinks, D66, de Fryske Nasjonale Partij en Sociaal Lokaal Smallingerland. Daarnaast betreffen dit de burgemeester, de griffier en de plaatsvervangend griffier als onderdeel van het presidium. Aanleiding van de reeds bekende informatie voorafgaand aan het onderzoek zijn ook raadsleden en fractievertegenwoordigers betrokken bij de interviews als onderdeel van het onderzoek. Dit betreffen twee PvdA-raadsleden, een CDAraadslid, een D66-raadslid, een raadslid Sociaal Lokaal Smallingerland (hierna: SLS), een raadslid Smallingerlands Belang (hierna: SB), een fractievertegenwoordiger SB en een voormalig fractievertegenwoordiger PvdA. Daarnaast is de senior communicatieadviseur geïnterviewd. Er is bij een raadslid van de VVD telefonisch navraag gedaan met betrekking tot een situatie. Ten slotte zijn er telefonisch twee wethouders individueel gesproken waarbij navraag is gedaan met betrekking tot twee opzichzelfstaande situaties waar zij naar verluidt bij aanwezig waren. 3.2

Het al dan niet bestaan van roddel-WhatsAppgroepen

Zoals in de aanleiding van onderhavig onderzoek opgenomen, zijn er over het bestaan van vermeende roddel-WhatsAppgroepen verschillende signalen naar voren gekomen. Naar verluidt zouden er, naast de WhatsAppgroep die toegankelijk is voor alle raadsleden en die beheerd wordt door de griffier, drie andere WhatsAppgroepen (hebben) bestaan, waarin raadsleden en commissieleden actief zijn. Alle 23 geïnterviewden die zijn gesproken over de vermeende WhatsAppgroepen geven aan op geen enkele manier zelf onderdeel te zijn of te zijn geweest van roddel-WhatsAppgroepen. 22 geïnterviewden geven daarnaast aan geen roddel-Whatsappgroep te hebben gezien of hier kennis van te hebben genomen. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat een SB-fractievertegenwoordiger hem zogenoemde screensdumps heeft laten zien van een WhatsAppgroep wat zijns inziens zou kunnen duiden op een WhatsAppgroep waarin werd geroddeld en waarin onder meer kenbaar werd gemaakt dat het tijd zou worden voor verjonging in de raad en het ‘oude spul’ weg zou moeten. Het was een WhatsAppgroep waarin iets werd gesteld door jonge raadsleden dat de oude garde eruit zou moeten, of een boodschap van gelijke strekking, aldus de VVDfractievoorzitter. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij van de SB-fractievertegenwoordiger heeft begrepen dat een PvdA-raadslid de beheerder is van de groep.

Volgens de VVD-fractievoorzitter zou dit een WhatsAppgroep betreffen voor raadsleden onder de 40 jaar oud. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij heeft gesproken over WhatsAppgroep De Toekomst 0512 met de VVD-fractievoorzitter, maar dat hij niet tegen de VVD-fractievoorzitter heeft gezegd dat de WhatsAppgroep De toekomst van 0512 zou gaan over dat het jonge spul de oude garde eruit zou willen hebben, of woorden van gelijke strekking. Volgens de SB-fractievertegenwoordiger heeft hij wel aangegeven dat het een WhatsAppgroep betreft waarin voornamelijk jonge en nieuwe raadsleden zitten. Vermoeden selectieve samenstelling De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij van een SB-raadslid daarnaast vernam dat er een WhatsAppgroep zou bestaan die selectief zou zijn samengesteld en waarbij anderen zouden worden buitengesloten. De VVDfractievoorzitter verklaart dat het op zichzelf staand geen issue zou zijn dat een dergelijke WhatsAppgroep

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 6

zou bestaan, maar dat het niet zo kan zijn dat hier bepaalde mensen expliciet voor worden buitengesloten. De VVD-fractievoorzitter licht toe dat hij het niet exact weet, maar begreep dat het SB-raadslid en de SBfractievertegenwoordiger beiden deelnamen aan deze groep en op enig moment ontdekten dat een raadslid die eveneens onder de 40 jaar is, geen lid was van de groep. Bij navraag ontdekten zij volgens de VVDfractievoorzitter dat dit raadslid niet gevraagd zou zijn voor de WhatsAppgroep, terwijl het PvdA-raadslid aan zou hebben gegeven dat dit raadslid wel is gevraagd maar dat zij geen deel wilde nemen aan deze WhatsAppgroep. Het SB-raadslid en de SB-fractievertegenwoordiger beamen hetgeen de VVD-fractievoorzitter aangeeft over het vermeend selectief samenstellen van de Whatsappgroep en verklaren dat zij navraag hebben gedaan bij het raadslid dat geen onderdeel zou zijn van de WhatsApp groep, of zij is gevraagd voor de WhatsAppgroep. Dit raadslid heeft volgens het SB-raadslid aangegeven niet bekend te zijn en niet te zijn uitgenodigd voor de WhatsAppgroep De toekomst van 0512, toen hij het raadslid daar eind 2022 naar vroeg. Het SB-raadslid licht toe dat hem op enig moment opviel dat dit raadslid niet in de WhatsAppgroep zat, waarna hij heeft nagevraagd bij het raadslid of zij hier niet in wilde.

Het SB-raadslid verklaart dat hij daarna bij het PvdA-raadslid heeft nagevraagd waarom dit raadslid geen onderdeel was van de WhatsAppgroep, waarop het PvdA-raadslid zou hebben gezegd dat zij het raadslid wel heeft gevraagd maar dat zij aangaf hier niet in te willen. Het SBraadslid heeft deze ervaren discrepantie naar eigen zeggen ter kennisgeving aangenomen, heeft het ongemak nog wel eens met het betreffende raadslid besproken en daarna geen verdere navraag gedaan bij het PvdA-raadslid. Het SB-raadslid verklaart dat het voor hem pas weer een onderwerp werd, toen hij begin oktober 2023 signalen ontving over vermeende roddel-WhatsAppgroepen. De WhatsAppgroep De Toekomst 0512 betreft volgens het SB-raadslid echter absoluut geen roddel-WhatsAppgroep, maar deze zou mogelijk als buitensluitend kunnen worden ervaren, aangezien niet iedereen daar lid van is en de ervaringen van het PvdA-raadslid en het betreffende raadslid hierover verschillen. Bij navraag verklaart het betreffende raadslid dat het haar – eind 2022 – bevreemde dat het SB-raadslid haar vertelde dat er een WhatsAppgroep zou zijn waarin jongeren van de raad zouden zitten. Het raadslid licht toe dat zij het opmerkelijk vond dat het SBraadslid deel uitmaakte van deze WhatsAppgroep en zij niet, terwijl zij qua leeftijd jonger is dan het SBraadslid.

Zij verklaart dat zij geen interesse in een dergelijke WhatsAppgroep had, omdat zij naar eigen zeggen erg druk is en zich weinig bezighoudt met dergelijke groepen, maar dat het haar bevreemdde en dat zij het jammer vond dat zij bij de doelgroep hoorde en er klaarblijkelijk niet voor was gevraagd. Het raadslid benoemt, overeenkomstig de verklaring van het SB-raadslid, dat het SB-raadslid haar vertelde dat hij het vreemd vond dat het raadslid niet was gevraagd, omdat hij had begrepen dat zij wel was gevraagd. Daarnaast gaf het SB-raadslid – volgens het betreffende raadslid – op dat moment aan dat hij twijfels kreeg bij de WhatsAppgroep, omdat klaarblijkelijk niet iedereen hiervoor was gevraagd. Het PvdA-raadslid verklaart dat absoluut iedereen welkom is in de WhatsAppgroep De Toekomst van 0512 en dat zij het betreffende raadslid nooit expliciet heeft gevraagd en zij de vraag van het SB-raadslid bovendien niet als zodanig herkent. Het PvdA-raadslid vervolgt dat zij wel weet dat het betreffende raadslid met regelmaat in algemene zin aangeeft het erg druk te hebben en weinig tijd heeft voor activiteiten rondom de raad. Volgens het PvdA-raadslid heeft het raadslid mondeling eens bij haar aangegeven weinig tijd te hebben voor WhatsAppgroepen, zoals bijvoorbeeld de WhatsAppgroep Dames van de raad, maar dat zij haar konden bereiken indien het nodig is.

Het PvdA-raadslid benadrukt dat het haar een zeer vervelend gevoel geeft dat de vraag om deel te nemen aan de WhatsAppgroep De Toekomst van 0512 niet expliciet aan het betreffende raadslid is gesteld, maar dat er nooit enigszins sprake is geweest van een selectieve groep die in de WhatsAppgroep De Toekomst 0512 zou mogen. Dit was puur goed bedoeld en vanuit de aanname dat dit raadslid er geen behoefte c.q. tijd voor zou hebben, aldus het PvdA-raadslid. Het PvdA-raadslid benadrukt dat zij op het moment dat dit speelde geen beheerder was van de WhatsAppgroep De Toekomst van 0512. Daarnaast bevreemdt het haar naar eigen zeggen dat deze verantwoordelijkheid van wie er wel of niet zou mogen c.q. kunnen deelnemen aan de WhatsAppgroep bij haar zou liggen. Vermoedens delen met burgemeester De VVD-fractievoorzitter benoemt dat de SB-fractievertegenwoordiger daarnaast ervaringen met hem had gedeeld die hij zelf niet kon bewijzen, maar die erop duidden dat er vermoedelijk een WhatsAppgroep zou bestaan waarin over andere – niet in die WhatsAppgroep aanwezige – raadsleden gesproken en/of geroddeld werd. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij op basis van de screendump, de informatie van het SB-

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 7

raadslid en de hem ten gehore gekomen ervaringen van de SB-fractievertegenwoordiger twijfels had en een naar gevoel kreeg over de huidige situatie. De VVD-fractievoorzitter licht toe dat op het moment dat hij dit vernam, het onderwerp van recente presidiumvergaderingen ondermijning en ongewenste omgangsvormen betroffen, waarop hij naar eigen zeggen besloot de burgemeester op woensdag 18 oktober 2023 om 11.53 uur via WhatsApp in kennis te stellen van hetgeen hij had gehoord. In het betreffende WhatsAppbericht schrijft de VVD-fractievoorzitter onder meer dat hij op de hoogte werd gebracht van enkele WhatsAppgroepen in de raad met een beperkt aantal raadsleden, een groep met als titel roddel, waar meningen worden gedeeld over andere raadsleden en waar het PvdA-raadslid de beheerder zou zijn. Daarnaast benoemt hij in zijn bericht dat er een beweging zou zijn met als motto dat de oude garde eruit moet. De VVD-fractievoorzitter schrijft in het WhatsAppbericht tevens zelf niet op zoek te gaan naar meer informatie, maar hetgeen hem kenbaar is geworden via deze weg met de burgemeester te willen delen, omdat hij er naar eigen zeggen van is geschrokken. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat het aan de burgemeester was hoe hij met de betreffende informatie om zou gaan.

De burgemeester verklaart dat hij niet meer exact weet hoe hij op de hoogte was van de signalen over vermeende roddel-WhatsAppgroepen. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij in de middag op 19 oktober 2023 een afspraak had gepland met de burgemeester, waarop de burgemeester aangaf niet de volle tijd beschikbaar te zijn vanwege een ingelast spoedpresidium die avond. Volgens de SBfractievertegenwoordiger heeft de burgemeester hem gevraagd wat hij wist van mogelijke roddelWhatsAppgroepen. De burgemeester leidde het onderwerp volgens de SB-fractievertegenwoordiger in door aan te geven dat hij de week ervoor op maandag 8 oktober 2023 door een journalist (journalist A) van de Leeuwarder Courant was gevraagd over het bestaan van mogelijke roddel-WhatsAppgroepen. De burgemeester verklaart in dit kader dat hij met veel mensen contact heeft gehad en op basis van die informatie in overleg met de griffier besloot tot actie over te moeten gaan. De burgemeester kan zich naar eigen zeggen geen vragen of eerdere betrokkenheid van journalist A herinneren aangaande WhatsAppgroepen. De griffier verklaart desgevraagd niet op de hoogte te zijn van eventuele vragen van journalist A aan de burgemeester voorafgaand aan het spoedpresidium of in de aanloop daarnaartoe.

Volgens de burgemeester speelde bij het besluit tot een spoedpresidium mee dat twee dagen daarvoor in het presidium van 17 oktober 2023 de situatie tussen de VVD-fractievoorzitter en een PvdA-raadslid was opgelost en dat er is gesproken over gewenste omgangsvormen binnen het presidium en de raad. De griffier en de burgemeester vonden naar zeggen van de burgemeester dat het onderwerp direct diende te worden besproken, zodat de kans klein was dat het uit de hand zou kunnen lopen. De burgemeester benoemt daarnaast dat hij absoluut niet zelf als rechercheur aan de slag wilde gaan om te achterhalen wat er al dan niet gaande was, maar dit open met de mogelijk betrokkenen bespreekbaar wilde maken. De griffier geeft hierover aan dat de burgemeester contact met hem had opgenomen vanwege het WhatsAppbericht van de VVD-fractievoorzitter en dat zij toen hebben besloten direct een presidium in te lassen, te meer omdat het vorige presidium twee dagen daarvoor was geweest en volgens hem vrij heftig was. De griffier vertelt dat hij met de burgemeester heeft afgestemd het onderwerp vooraf expliciet aan te geven of niet en dat zij afspraken het algemeen te houden als vervolg op het presidium van 17 oktober 2023 over omgangsvormen.

De burgemeester laste op donderdag 19 oktober 2023 een spoedpresidium in om hetgeen hem kenbaar was gemaakt te bespreken, waarvoor de uitnodiging op woensdag 18 oktober 2023 (per e-mail om 16.24 uur) is verzonden aan de fractievoorzitters. Verloop gedeelde informatie De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij op dinsdag 17 oktober 2023 met de VVD-fractievoorzitter, wethouder A, en de SLS-fractievoorzitter in de avond op enig moment buiten stond en dat er op dat moment is gesproken over vermoedens van het bestaan van roddel-WhatsAppgroepen. De SLS-fractievoorzitter verklaart dat de SB-fractievertegenwoordiger op dat moment met stelligheid heeft aangegeven dat een dergelijke roddel-WhatsAppgroep zou bestaan. De SLS-fractievoorzitter verklaart dat de SBfractievertegenwoordiger na afloop van een fractievergadering op enig moment buiten stond te praten met andere fractieleden, waar de SLS-fractievoorzitter bij is gaan staan. De SLS-fractievoorzitter geeft aan dat de SB-fractievertegenwoordiger vertelde over roddel-WhatsAppgroepen en dat hij dit op de telefoon van een CDA-raadslid had gezien. De SB-fractievertegenwoordiger heeft volgens de SLS-fractievoorzitter daarbij aangegeven dat de SB-fractievertegenwoordiger of het betreffende CDA-raadslid door de WhatsAppgroep heen heeft gescrold en dat de SB-fractievertegenwoordiger toen zag welke groepsleden hier onderdeel van waren.

Het PvdA-raadslid, het CDA-raadslid, de CDA-fractievoorzitter en de D66-fractievoorzitter zouden hier

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 8

in ieder geval lid van zijn volgens haar, zoals zij naar eigen zeggen van de SB-fractievertegenwoordiger heeft vernomen. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat de betreffende SB-fractievertegenwoordiger hier absoluut met stelligheid over heeft gesproken, omdat de VVD-fractievoorzitter naar eigen zeggen anders ook niet had gehandeld zoals in voorgaande paragraaf staat beschreven. Wethouder A licht – bij navraag over de situatie – toe dat de SB-fractievertegenwoordiger op dinsdag 17 oktober 2023 aangaf dat er WhatsAppgroepen zouden zijn en dat de SB-fractievertegenwoordiger daarbij benoemde mensen te kennen die daarin zouden zitten. Daarnaast benoemde hij volgens wethouder A dat er mogelijk ook mensen uit de betreffende WhatsAppgroep waren gegaan. Wethouder A geeft daarbij te kennen dat het een situatie betreft van oktober 2023 en dat de exacte bewoording derhalve lastig terug te halen is. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij ter onderbouwing van zijn verhaal de VVD-fractievoorzitter enkele privé WhatsAppberichten heeft laten lezen die hij van het PvdA-raadslid had ontvangen. Op dat moment voelde hij zich naar eigen zeggen genoodzaakt dat te doen om zijn ervaringen te kunnen onderbouwen. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij zich herinnert dat dit inderdaad privé WhatsAppberichten betroffen.

De SB-fractievertegenwoordiger licht toe dat dit een onderbouwing betreft ten aanzien van communicatie c.q. omgangsvormen door het PvdA-raadslid, wat volgens de SBfractievertegenwoordiger aansloot op een ervaring die de SLS-fractievoorzitter beschreef. De SLSfractievoorzitter verklaart dat zij niet weet welke ervaring c.q. situatie dit zou moeten betreffen en zich geenszins kan herinneren dat hier op het beschreven moment over is gesproken. De VVD-fractievoorzitter benoemt dat de SLS-fractievoorzitter onder andere heeft gesproken over het betreffende PvdA-raadslid, maar dat hij dit inhoudelijk niet exact meer weet. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat deze privé WhatsAppberichten van het PvdA-raadslid betrekking hadden op berichten over zijn toenmalige vriendin waar anderen binnen de raad vermoedelijk over zouden spreken. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij in dat gesprek daarnaast heeft verteld over het bestaan van de WhatsAppgroep De toekomst van 0512, dat deze zou zijn opgericht door een oud c.q. voormalig fractievertegenwoordiger van de gemeente Smallingerland. Volgens de SB-fractievertegenwoordiger benoemde hij daarbij opnieuw twijfels over het PvdA-raadslid, omdat hij en het SB-raadslid hadden vernomen over het vermeend selectief betrekken van raadsleden en/of fractievertegenwoordigers bij de WhatsAppgroep De toekomst van 0512.

Volgens de SB-fractievertegenwoordiger werd het gevoel van het mogelijk bestaan van een zogenoemde roddel-WhatsAppgroep versterkt door een ervaring van hem medio oktober 2023. De SBfractievertegenwoordiger ervaarde een situatie tijdens de pauze van een raadsvergadering bij de kapstok, waarbij het CDA-raadslid tegen de SB-fractievertegenwoordiger zei dat hij hoorde dat hij niet alleen naar een bijeenkomst was geweest, maar met zijn vriendin, of woorden van gelijke strekking, aldus de SBfractievertegenwoordiger. De SB-fractievertegenwoordiger geeft aan dat hij daarop vroeg aan het CDAraadslid hoe hij dit wist, waarop het CDA-raadslid volgens de SB-fractievertegenwoordiger antwoordde dat dit ‘in de App’, heeft gestaan. Hierop vroeg de SB-fractievertegenwoordiger naar zijn zeggen ‘welke App?’, waarop het CDA-raadslid volgens hem direct ontkende dat hij zei dat dit in een WhatsAppgroep had gestaan. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat dit voor hem onprettig voelde en dat hij – zoals onder andere hierboven beschreven – bij onder andere de VVD-fractievoorzitter, het SB-raadslid, de SLS-fractievoorzitter en bij de fractievoorzitter van de ELP navraag heeft gedaan om te inventariseren en informeren wat er al dan niet speelde, onder andere omtrent mogelijke WhatsAppgroepen.

De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij zelf niet heeft gezien dat een dergelijke WhatsAppgroep er daadwerkelijk is. De SBfractievertegenwoordiger geeft aan dat hij op 16 oktober 2023 middels een vertrouwelijk gesprek met de plaatsvervangend griffier zijn vermoedens over een mogelijke roddel-WhatsAppgroep heeft gedeeld. De plaatsvervangend griffier bevestigt desgevraagd dat op maandag 16 oktober 2023 de SBfractievertegenwoordiger inderdaad in vertrouwen met haar heeft gedeeld dat hij dacht dat er roddelWhatsAppgroepen zouden zijn, vanwege zijn ervaring met het CDA-raadslid bij de kapstok medio oktober 2023. Het betreffende CDA-raadslid verklaart dat hij nog nooit een foto heeft gezien van de (voormalige) vriendin van de SB-fractievertegenwoordiger en dat hij zich geenszins een gesprek kan herinneren waarin hij dit met de SB-fractievertegenwoordiger heeft besproken. Volgens het CDA-raadslid heeft hij nooit benoemd dat er iets al dan niet in een WhatsAppbericht zou hebben gestaan en hij acht de verklaring van de SBfractievertegenwoordiger volkomen nonsens. Het CDA-raadslid benadrukt dat hij het zeer vervelend vindt dat zoiets onwaars wordt gesteld.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 9

De SLS-fractievoorzitter en de ELP-fractievoorzitter verklaren dat zij – afzonderlijk van elkaar – met de SBfractievertegenwoordiger hebben gesproken over het bestaan van mogelijke roddel-WhatsAppgroepen. De ELP-fractievoorzitter geeft daarover aan dat de SB-fractievertegenwoordiger met stelligheid aangaf dat er een roddel-WhatsAppgroep zou bestaan en dat hierin onder meer over zijn toenmalige vriendin zou zijn gesproken. De ELP-fractievoorzitter licht toe dat de betreffende SB-fractievertegenwoordiger benoemde dat hij de WhatsAppgroep zelf niet heeft gezien, maar dat hij bij de ELP-fractievoorzitter aangaf dat hij ervan overtuigd was dat het bestond. De SLS-fractievoorzitter verklaart dat de SB-fractievertegenwoordiger medio maart 2023 aan haar heeft verteld dat er een WhatsAppgroep bestaat waarin jonge raadsleden en fractievertegenwoordigers zitten, maar dat niet alle jeugdige raadsleden daarin zitten. Volgens de SLSfractievoorzitter heeft de SB-fractievertegenwoordiger haar – mogelijk bij aanvang zomerreces 2023 – verteld dat daarnaast het PvdA-raadslid een roddel-WhatsAppgroep zou zijn opgestart, waarin oude en nieuwe raadsleden tegen elkaar worden opgezet en waar ook een foto van de vriendin van de SBfractievertegenwoordiger in zou zijn gedeeld.

De SLS-fractievoorzitter geeft aan dat dit mogelijk aan het begin van het zomerreces in 2023 was, maar dat zij deze datum niet exact en zeker meer weet. De SLSfractievoorzitter verklaart dat zij dit ter kennisgeving heeft aangenomen en zich er zelf niet mee heeft bemoeid of er verder iets mee heeft gedaan. Zij heeft naar eigen zeggen ook geen melding gedaan bij de burgemeester, zoals sommigen haar naar haar zeggen ten onrechte verwijten. De SLS-fractievoorzitter verklaart zelf geen roddel-WhatsAppgroepen te hebben gezien, maar dat zij ervan uitgaat dat als de SBfractievertegenwoordiger het heeft verteld, het zo moet zijn, omdat de SB-fractievertegenwoordiger haars inziens zoiets niet verzint. Zij verklaart dat zij er zelf niets van heeft gezien, en alleen van de SBfractievertegenwoordiger heeft vernomen dat het PvdA-raadslid, het CDA-raadslid, de CDA-fractievoorzitter en de D66-fractievoorzitter hier onderdeel van uit zouden maken. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij zelf nooit het bestaan van een roddel-WhatsAppgroep heeft gezien en hier louter vermoedens van had. Hij benadrukt dat hij op basis van niet feitelijk te maken gevoelens wilde nagaan wat er leefde en daarom dit met onder andere de VVD-fractievoorzitter, het SB-raadslid, de SLS-fractievoorzitter en de ELP-fractievoorzitter heeft besproken.

Naar zeggen van de SBfractievertegenwoordiger zegt hij doorgaans nooit iets met zekerheid en zijn zijn woorden weloverwogen. De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij niet heeft gezegd dat zaken zo zijn en alleen wilde inventariseren of het zo zou kunnen zijn, omdat hij vermoedens had. Hij heeft naar eigen zeggen voornamelijk vragen gesteld aan de raadsleden en absoluut geen stelling ingenomen, omdat hij het bestaan van een mogelijke roddel-WhatsAppgroep niet kan en kon bewijzen. De SB-fractievertegenwoordiger geeft aan verbaasd te zijn dat hij van informatie af zou weten waar hij zelf naar opzoek was. De SBfractievertegenwoordiger benadrukt dat hij in vragen die hij heeft gesteld of zaken die hij met bovengenoemde personen heeft besproken, absoluut nooit op beschuldigende wijze namen heeft genoemd en daarmee anderen nooit heeft beschuldigd. Volgens de SB-fractievertegenwoordiger heeft hij alleen genoemd wie er lid waren van de WhatsAppgroep De Toekomst 0512 op het moment dat hij er naar werd gevraagd. De SBfractievertegenwoordiger verklaart dat hij bij de ELP-fractievoorzitter bovendien nooit namen heeft genoemd. De SLS-fractievoorzitter en de SB-fractievertegenwoordiger hebben op de avond van het spoedpresidium contact met elkaar gehad via WhatsApp.

Uit de aan BING overgelegde screenshots blijkt het volgende WhatsAppgesprek: ’[19-10-2023 - 18:54] [De SLS-fractievoorzitter]:

[Voornaam SB-fractievertegenwoordiger], ik heb geprobeerd je te bellen. Ik zou graag even contact met je willen hebben en het is vrij dringend. Heb jij die appgroepjes nog op je telefoon.? Zo ja, kun je daar een screenshot of zoiets dergelijks van maken zodat ze niet verloren gaan? We hebben helaas bewijs nodig. [19-10-2023 - 18:56] [De SB-fractievertegenwoordiger]: Nee, zijn verwijderd. Alleen de jeugd van de raad nog… Kak!! [19-10-2023 - 18:58] [De SB-fractievertegenwoordiger]: Maar nu sta ik met lege handen en kn ik niets hardmaken [19-10-2023 - 18:58] [De SB-fractievertegenwoordiger]: Sorry [Voornaam de SLS-fractievoorzitter]

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 10

[19-10-2023 - 19:01] [De SB-fractievertegenwoordiger]:

Kan ik je over 15 min bellen?

[19-10-2023 – 19:09] [De SLS-fractievoorzitter]:

Ja graag, dat ze zijn verwijderd is ook belangrijke informatie. [19-10-2023 - 19:23] [De SB-fractievertegenwoordiger]: Gemiste spraak oproep [19-10-2023 - 19:23] [De SB-fractievertegenwoordiger]: Ik krijg geen contact? [19-10-2023 - 19:24] [De SB-fractievertegenwoordiger]: Gemiste spraak oproep [19-10-2023 – 19:25][De SLS-fractievoorzitter]: Telefoon van geluid. Ik bel je nu.’

De SB-fractievertegenwoordiger verklaart naar aanleiding van bovenstaande WhatsAppberichten dat de WhatsAppberichten verzonden zijn in de hectiek en drukte van een avond waarop hij op een evenement aanwezig was in het gezelschap van vrienden. Volgens de SB-fractievertegenwoordiger heeft hij op dat moment het eerste genoemde WhatsAppbericht van de SLS-fractievoorzitter onvolledig gelezen en daardoor verkeerd geïnterpreteerd. Dat was naar zijn zeggen onzorgvuldig. Hij reageerde en refereerde middels zijn reactie naar eigen zeggen namelijk aan verwijderde berichten van een privé-WhatsAppgesprek, in plaats van aan vermeende WhatsAppgroepen. Dit betrof volgens de SB-fractievertegenwoordiger een gesprek waar hij en de SLS-fractievoorzitter het kort daarvoor mondeling over hadden gehad. De SB-fractievertegenwoordiger licht toe dat hij merkte dat er ruis ontstond middels de WhatsAppcommunicatie en hij hierin onjuist en onvolledig was, daarom heeft hij de SLS-fractievoorzitter tweemaal geprobeerd te bellen zonder resultaat, en daarna heeft hij verzocht om te bellen (zoals in bovenstaande WhatsAppberichten naar voren komt). Hij en de SLS-voorzitter hebben daarna telefonisch contact gehad en de situatie opgehelderd, aldus de SBfractievertegenwoordiger.

De SLS-fractievoorzitter verklaart bij het lezen van bovenstaande reflectie van de SBfractievertegenwoordiger dat er nooit een gesprek heeft plaatsgevonden waarbij de SBfractievertegenwoordiger heeft aangegeven dat (bovenstaande) WhatsAppberichten verkeerd zouden zijn geïnterpreteerd, ook niet op het moment dat zij telefonisch contact hebben gehad zoals uit de WhatsAppberichten op te maken valt. Volgens de SLS-fractievoorzitter heeft de SB-fractievertegenwoordiger altijd doen voorkomen dat er een roddel-WhatsAppgroep zou bestaan. Vanaf de start van de ruis over mogelijke roddel-WhatsAppgroepen tot op de dag van het lezen van de onderzoeksbevindingen in concept (8 mei 2024) heeft de SB-fractievertegenwoordiger doen voorkomen dat er een roddel-WhatsAppgroep bestaat en wie daar onderdeel van zouden zijn, aldus de SLS-fractievoorzitter. De SLS-fractievoorzitter geeft aan compleet in shock te zijn van de reflectie van de SB-fractievertegenwoordiger. WhatsAppgroep De Toekomst van 0512 De WhatsAppgroep is aangemaakt door een toenmalig D66-fractievertegenwoordiger binnen de gemeente Smallingerland. Tot 9 november 2022 was de toenmalige D66-fractievertegenwoordiger de beheerder van de WhatsAppgroep, bij verzoeken tot het toevoegen van raadsleden werd iedereen beheerder.

Uit de aan BING overgelegde berichten van de WhatsAppgroep valt op te maken dat de WhatsAppgroep is opgericht op 5 maart 2022, waarbij op hetzelfde moment leden zijn toegevoegd. Het eerste bericht in de Whatsappgroep volgt op 30 augustus 2022, waarin in samengevatte vorm wordt verwezen dat een ieder een fijne vakantie heeft gehad en succes gewenst in het nieuwe politieke seizoen. In oktober 2023 wordt gesproken over het ontstaan en het doel van de WhatsAppgroep: ‘(…) [04-10-2023 10:49:13] [Het CDA-raadslid]:

[04-10-2023 10:52:07] [Het SB-raadslid]: [04-10-2023 10:54:03] [Het D66-raadslid]:

Beste allen, ik hoor geluiden dat deze groep als buitensluitend wordt ervaren. Dat was volgens mij niet de bedoeling van deze groep. Nu deze gevoelens er bij andere raadsleden wel zijn, vraag ik mij af of het verstandig is om deze groep, in deze vorm, in stand te houden. Dit even ter overweging. Groet [Voornaam het CDA-raadslid] Goed punt [Voornaam het CDA-raadslid]. Ik ontvang dezelfde signalen. Is het een idee om in een mailtje deze app te benoemen en dat iedereen welkom is? Dat we vanuit deze app gewoon af en toe wat gezelligs willen plannen. Zoiets?

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 11

[04-10-2023 10:54:16] [Het D66-raadslid]: [04-10-2023 10:55:06] [Het CDA-raadslid]:

Er is niet echt een andere app om dat te doen natuurlijk Lijkt mij een goed idee, iedereen is natuurlijk welkom en daar een app voor is wel handig [04-10-2023 10:55:22] [Het CDA-raadslid]: Lijkt mij een goed idee. [04-10-2023 10:55:36] [Het SB-raadslid]: Goed idee. [04-10-2023 11:01:26] [Het PvdA-raadslid]: Altijd goed, iedereen is welkom! [04-10-2023 11:01:42] [Het D66-raadslid]: Wie stuurt een mail met uitnodigingslink? Dan kan iedereen die erin wil er gewoon bij [04-10-2023 14:17:30] [Voormalig SP-fractievertegenwoordiger] heeft de groep verlaten [18-10-2023 00:01:12] [De SB-fractievertegenwoordiger] heeft de groep verlaten [22-10-2023 20:57:22] [Het SB-raadslid]: Ik begrijp via de media dat er andere groepsaps zijn die schijnbaar niet heel netjes zijn. Dit stelt mij teleur. Ook het feit dat mensen zich buitengesloten voelen, maakt dat ik uit deze groep ga. Als er iets georganiseerd wordt kan het altijd via de mail, pb of real life wat mij betreft. [22-10-2023 21:13:08] [Het PvdA-raadslid] Het is nooit de bedoeling dat mensen zich buitengesloten voelen, als dat wel zo is, is dat heel verdrietig. Deze app groep is destijds opgericht door [Voornaam een voormalig D66-fractievertegenwoordiger], maar het staat iedereen vrij deze te veranderen in een openbare app groep wat mij betreft. En er gaven meer mensen hierboven aan dat dat ook goed is.

Ik heb inderdaad ook begrepen dat er “roddelapp” groepen zouden zijn. Ik ken ze niet en heb er eerlijk gezegd niet eerder van gehoord. Iedereen is wat mij betreft welkom! [22-10-2023 21:16:06] [Het CDA-raadslid]: Helemaal eens [Voornaam het PvdA-raadslid]! Ik ken die groepen ook niet en heb ook nog geen teken gezien dat ze bestaan. Wat mij betreft is iedereen welkom in deze groep, zoals al eerder aangegeven! [22-10-2023 21:17:58] [Het SB-raadslid] heeft de groep verlaten [22-10-2023 23:49:08] [Voornaam lid kerngroep partij gemeenteraad Smallingerland]: Ik heb geen idee over welke andere groepen jullie precies hebben. Maar deze app is toch bedoeld voor de wat jongere mensen die politiek actief zijn of niet? [23-10-2023 09:42:54] [Voormalig D66-fractievertegenwoordiger]: Jep, op straat bedacht tijdens GR22 voor de jonge kandidaten om eens met elkaar af te spreken! [23-10-2023 09:43:28] [Voormalig D66-fractievertegenwoordiger]: Nog geen roddel hier gelezen, dat is gwn terug te lezen

Van de geïnterviewden, verklaren het PvdA-raadslid, het SB-raadslid, het CDA-raadslid, de CDAfractievoorzitter, de D66-fractievoorzitter, het D66-raadslid en de SB-fractievertegenwoordiger deel te nemen of te hebben genomen aan WhatsAppgroep De Toekomst van 0512. Zij verklaren dat hier zowel raadsleden als fractievertegenwoordigers gemêleerd onderdeel van zijn. Het PvdA-raadslid, het CDA-raadslid, de D66fractievoorzitter en de SB-fractievertegenwoordiger verklaren – in verschillende woorden van gelijke strekking – dat dit een WhatsAppgroep betreft die is ontstaan tijdens de verkiezingscampagne op straat in maart 2022, zodat nieuwe betrokkenen bij de gemeente Smallingerland of anderszins betrokken bij de politiek elkaar eenvoudig konden bereiken en met elkaar af zouden kunnen spreken. Het SB-raadslid en het D66-raadslid benoemen dat dit jonge mensen betroffen in relatie tot de gemeenteraadsverkiezingen van Smallingerland. Het PvdA-raadslid verklaart dat zeker iedereen welkom was/is in de betreffende WhatsAppgroep, en dat deze op natuurlijke wijze vanuit enthousiasme op straat is ontstaan en dat daarna geen slag is gemaakt of er mogelijk mensen zouden missen in de WhatsAppgroep. Het SB-raadslid verklaart dat hij begin november 2022 voor het eerst hoorde van het bestaan van de WhatsAppgroep De Toekomst 0512, waar hij op 9 november 2022 aan werd toegevoegd.

De SB-fractievertegenwoordiger verklaart dat hij absoluut niets te maken wilde hebben met vermeend gedoe binnen WhatsAppgroepen en daarom de betreffende WhatsAppgroep op 18 oktober 2023 om 00.01 uur te hebben verlaten.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 12

Het SB-raadslid verklaart dat er ongeveer tweemaal een grap is gemaakt door personen in de WhatsAppgroep of het SB-raadslid niet te oud is voor de jonge garde. Het SB-raadslid verklaart dat hij niet meer weet wie de grappen maakte, maar dat het thema leeftijd wel eens ter sprake is gekomen. Over of het een WhatsAppgroep betreft voor jonge mensen wordt kort een verwijzing gemaakt door het D66-raadslid, zoals hieronder weergegeven. In de loop van de chatberichten wordt ook gesproken over de oprichting daarvan: ‘(…) [09-11-2022 20:00:54] [Het PvdA-raadslid]:

Kan iemand [Voornaam SB-raadslid] ook toevoegen in de app?

[09-11-2022 20:01:02] [Het PvdA-raadslid]:

<bijgevoegd: contactgegevens een SBraadslid>

[09-11-2022 20:01:31] [Het PvdA-raadslid]:

En [Voornaam voormalig SPfractievertegenwoordiger ]

[09-11-2022 20:01:40] [Het PvdA-raadslid]:

<bijgevoegd: contactgegevens voormalig SPfractievertegenwoordiger>

[09-11-2022 20:08:03] [Het D66-raadslid]:

Hoe oud zijn ze @[het PvdA-raadslid]?

[09-11-2022 20:09:49] [Het PvdA-raadslid]:

Jong!

[09-11-2022 20:11:29] [Het D66-raadslid]:

Haha!

(…) [09-11-2022 21:46:49] [Voormalig D66-fractievertegenwoordiger]: Iedereen is beheerder! ‘(…)

Geen signalen zogenoemde roddel-WhatsAppgroep Uit de aan BING overgelegde berichten van Whatsappgroep De Toekomst van 0512 valt niet op te maken dat er wordt gesproken c.q. geroddeld over andere personen. BING kan niet vaststellen of er berichten zijn verwijderd uit het ontvangen overzicht. Dat er binnen deze WhatsAppgroep niet zou worden geroddeld sluit aan bij de verklaringen die hierover door geïnterviewde deelnemers aan deze WhatsAppgroep zijn afgelegd, inclusief de SB-fractievertegenwoordiger, wiens rol in de totstandkoming van het signaal dat sprake zou zijn van een roddel-WhatsAppgroep eerder in deze paragraaf is vermeld. Er wordt veelal geprobeerd momenten met elkaar af te stemmen om af te spreken en er worden foto’s met elkaar gedeeld. Vanaf begin oktober tot en met eind oktober 2023 wordt er gesproken over het doel van de WhatsAppgroep en de onrust die er heerst binnen de raad. Kenbaarheid onderwerp WhatsAppgroepen spoedpresidium De VVD-fractievoorzitter, de SLS-fractievoorzitter, de ELP-fractievoorzitter, de CDA-fractievoorzitter en de ChristenUnie-fractievoorzitter verklaren dat het onderwerp van het spoedpresidium niet door de voorzitter, ofwel burgemeester, of griffier was gecommuniceerd, maar van te voren wel bekend was.

De ELPfractievoorzitter verklaart dat de VVD-fractievoorzitter donderdagmiddag 19 oktober 2023 hem heeft verteld dat het onderwerp vermeende roddel-WhatsAppgroepen betrof. De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij over het mogelijke bestaan van WhatsAppgroepen – als onderwerp van het spoedpresidium – met niemand heeft gesproken. De SLS-fractievoorzitter verklaart dat zij van de ELP-fractievoorzitter had vernomen wat het onderwerp zou zijn. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij van een raadslid had vernomen dat de SLSfractievoorzitter het onderwerp WhatsAppgroepen mogelijk zou inbrengen in het presidium. De CDAfractievoorzitter weet naar eigen zeggen niet meer van wie hij dit heeft vernomen. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat verschillende collega’s hem hadden verteld het idee te hebben dat het presidium over vermeende roddel-WhatsAppgroepen zou gaan. De CDA-fractievoorzitter verklaart dat hij om deze reden voorafgaand aan het presidium op de hoogte was en zichzelf – al was het in beperkte mate – had voorbereid op het onderwerp. De D66-fractievoorzitter verklaart dat hij verwachtte dat het zou gaan om omgangsvormen, maar was naar eigen zeggen verder niet op de hoogte.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 13

Tijdens het spoedpresidium op 19 oktober 2023 gaf de PvdA-fractievoorzitter volgens de VVDfractievoorzitter aan dat hij binnen de PvdA-fractie had aangegeven dat er een spoedpresidium zou volgen. Volgens de VVD-fractievoorzitter vertelde de PvdA-fractievoorzitter dat hij als reactie op het aangeven daarvan van het PvdA-raadslid het bericht kreeg dat het mogelijk over WhatsAppgroepen zou kunnen gaan. Het PvdA-raadslid verklaart hierover dat zij op enig moment met de PvdA-fractievoorzitter heeft gesproken over hetgeen waarvan zij op de hoogte raakte, namelijk vraagtekens over WhatsAppgroepen en het bestaan van WhatsAppgroep De Toekomst van 0512. Zij wilde hierover transparant zijn naar de PvdA-fractievoorzitter toe, haar fractievoorzitter. De PvdA-fractievoorzitter verklaart dat hij tijdens het spoedpresidium heeft aangegeven erg verbaasd te zijn geweest dat het onderwerp van het presidium vermeende roddelWhatsAppgroepen betrof. Naar zeggen van de PvdA-fractievoorzitter benoemde hij daarbij dat hij woensdag 18 oktober 2024 per WhatsApp van het PvdA-raadslid had vernomen dat WhatsAppgroepen mogelijk het onderwerp zou zijn. De ChristenUnie-fractievoorzitter verklaart dat de VVD-fractievoorzitter in het coalitieoverleg op de avond voorafgaand aan het spoedpresidium – op 18 oktober – heeft gezegd dat hij verwachtte dat het onderwerp over vermeende roddel-WhatsAppgroepen zou gaan.

De VVD-fractievoorzitter verklaart dat hij alleen tijdens het coalitieoverleg op 17 oktober 2023 zijn zorgen heeft geuit over het mogelijk bestaan van roddelWhatsAppgroepen en zijn zorgen heeft geuit over dat er in de wandelgangen werd gesproken over mogelijke roddel-WhatsAppgroepen. De VVD-fractievoorzitter geeft aan dat wethouder B hierbij aanwezig was en ook aangaf geluiden te hebben gehoord over onrust omtrent WhatsAppgroepen. De VVD-fractievoorzitter benadrukt dat er zijns inziens vraagtekens gezet kunnen worden of de burgemeester mogelijk te groot heeft geacteerd en dat dit mogelijk gevoed was door de bijeenkomst van het presidium de dag ervoor en de situatie die zich eerder afspeelde tussen de VVD-fractievoorzitter en het PvdA-raadslid, wat volgens hem groter was geworden dan nodig. Spoedpresidium 19 oktober 2023 Vrijwel alle geïnterviewden die bij het spoedpresidium aanwezig waren, verklaren dat het ingepaste presidium op 19 oktober 2023 hectisch verliep. De meesten geven aan dat het overleg binnen enkele minuten escaleerde en dat sommigen elkaar probeerden te overschreeuwen, of woorden van gelijke strekking. Zij geven aan dat er hoofdzakelijk beschuldigingen over en weer gingen, dat er weinig ruimte was om naar elkaar te luisteren en met elkaar te praten.

De SLS-fractievoorzitter zou volgens meerdere geïnterviewden voornamelijk aan het woord zijn geweest in het kenbaar maken dat er roddel-WhatsAppgroepen zouden bestaan. De SLS-fractievoorzitter zou volgens – in ieder geval – de VVD-fractievoorzitter, de CDAfractievoorzitter, D66-fractievoorzitter en de GroenLinks-fractievoorzitter hebben gezegd dat de CDAfractievoorzitter en D66-fractievoorzitter in vermeende roddel-WhatsAppgroepen zouden zitten. Volgens de PvdA-fractievoorzitter en de ChristenUnie-fractievoorzitter heeft de SLS-fractievoorzitter dit niet met woorden gezegd, maar wel naar de CDA-fractievoorzitter en D66-fractievoorzitter, die digitaal was aangesloten, hebben gewezen. De SLS-fractievoorzitter geeft aan in haar beleving de namen van de CDA-fractievoorzitter en D66-fractievoorzitter, niet te hebben genoemd, maar dat zij niet exact weet hoe dit is gegaan. Zij geeft aan dat het zou kunnen zijn dat zij non-verbaal in enige vorm naar de CDA-fractievoorzitter en D66-voorzitter heeft verwezen. Het aanwijzen van de CDA-fractievoorzitter en D66-fractievoorzitter is ook door de CDAfractievoorzitter en D66-fractievoorzitter zelf benoemd. De ChristenUnie-fractievoorzitter verklaart dat de CDA-fractievoorzitter en de D66-fractievoorzitter fel reageerden op de vermeende beschuldigingen.

De SLSfractievoorzitter vertelt dat de vergadering werd geopend door de voorzitter en dat de voorzitter aangaf dat het onderwerp vermeende roddel-WhatsAppgroepen betrof. Als reactie op het onderwerp roddelWhatsAppgroepen maakte de SLS-fractievoorzitter naar eigen zeggen een bevestigende opmerking naar de griffier – die links naast haar zat – dat haar dit ook bekend is en ook wie daar deel van uit zouden maken. De SLS-fractievoorzitter verklaart dat toen zij begreep dat het onderwerp WhatsAppgroepen bespreekbaar zou worden in het presidium en dat zij het een goed idee vond dat dit met elkaar zou worden besproken. Volgens de SLS-fractievoorzitter is het presidium juist bedoelt, zoals aan het begin van de raadsperiode volgens de SLS-fractievoorzitter met elkaar is afgesproken, om elkaar open aan te spreken op zaken die mogelijk niet goed gaan. De SLS-fractievoorzitter verklaart op geen enkele manier zelf in enige vorm onderdeel van een WhatsAppgroep te zijn geweest en heeft het onderwerp naar eigen zeggen niet geagendeerd voor het presidium.

Rapportage Gemeente Smallingerland | 5 juni 2024 | 14

3.3

Het ‘lekken’ uit de vergaderingen van het presidium

Een van de redenen waarom de fractievoorzitters in het presidium op 6 november 2023 hebben besloten tot het onderhavige onderzoek, betreft het gegeven dat in de daaraan voorafgaande periode informatie is ‘gelekt’ uit het presidium. Informatie uit vergaderingen van het presidium is geen informatie waarop formele geheimhouding conform de gemeentewet rust, maar wel informatie waarvan het de vraag is of het past bij de onderling gemaakte afspraken dat deze naar buiten is gebracht. Wij brengen hierna in kaart welke presidiumvergaderingen in de – aan het besluit van 6 november 2023 – voorafgaande weken zijn gehouden en welke (mogelijk daaraan te relateren) informatie in media (pers) is verschenen. Wij hebben daarbij voor de context ook enkele andere relevante gebeurtenissen en artikelen vermeld. Voor zover van een bepaalde gebeurtenis, zoals een gesprek, geen verslag of andere documentatie beschikbaar is, hebben wij gebruik gemaakt van informatie uit een door de griffier aangereikte tijdlijn. De bevindingen zijn in onderstaande tijdlijn weergegeven, waarbij de ingesprongen alinea’s verwijzen naar de weergave in de media.