CConstaterende datSluis
Koppel je AI →
Document · PDF

02a Bijlage Strategische-Agenda-2050

Commissie Samenleving/Middelen 3 november 2026, gemeente SluisBij agendapunt: D-brieven (kennisnemen van de antwoorden en mededelingen vanuit het college)18.745 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 3

Daaraan werken we met de Midden- Zeelandroute (5a), het oplossen van kwetsbaarheden op de A58 (5c) en met het onderzoeken van de bredere bereikbaarheid (5d). Betere bereikbaarheid per spoor en hoogwaardige OV-verbindingen Dit is nodig om Zeeland beter te verbinden met Brabant, Vlaanderen en de Randstad, waardoor zowel economische uitwisseling als de bereikbaarheid van voorzieningen verbetert en duurzaam reizen wordt gestimuleerd. Een toekomstbestendig OV-netwerk is bovendien essentieel voor de Zeeuwse Woondeal en woninggroei, omdat veel (toekomstige) woningen binnen 15 minuten van een station liggen en dit helpt onderwijsvoorzieningen sterk te houden. Hieraan werken we met de verbetering van de bereikbaarheid per spoor en HOV, waarbij de 4e trein centraal staat (5b). Strategische positie in Noord-Zuid Europese corridor versterken Dit is nodig om Zeeland, met zijn strategische ligging en North Sea Port, als schakel te ontwikkelen in (inter)nationale goederen- en defensiestromen en de West- Europese logistiek. Dankzij de centrale positie op grote vaarwegen en multimodale verbindingen vervult het havengebied een sleutelrol in de toegang tot de Rijn-Maas- Scheldedelta en het Europese achterland. Met het Canal Seine Nord worden Noord- Frankrijk en Parijs via de binnenvaart ontsloten.

Door de binnenvaart en het spoorvervoer verder te ontwikkelen, wordt de haven sterker gepositioneerd binnen de Topcorridors en het Trans-European Transport Network (TEN-T). 4.2.2 Bereikbaarheidsagenda GROEIMOTOR 1 Hoofdstuk 4 | HOOFDSTUK 4 | STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN 45 Project 5a Midden-Zeelandroute Wat gaan we doen? Zeeland heeft een goed verbonden stedennetwerk nodig om woningen, werk en voorzieningen bereikbaar te houden én om nationale opgaven (energie/kernenergie, woningbouw en het industriecluster) en de defensierol als Host Nation Support te kunnen dragen; daarvoor is de Midden -Zeelandroute als tweede, robuuste hoofdontsluiting cruciaal. Uitvoeringsafspraken • Variantenonderzoek door Rijk en regio naar oeververbinding Oosterschelde ter vervanging rol Zeelandbrug – met gezamenlijk team (IenW, provincie) en besluitvorming via BO MIRT. • Gezamenlijke uitwerking perspectief Midden-Zeelandroute Rijk en regio voor na 2040, mede i.h.k.v. Toekomstperspectief Hoofdwegennet. • Op basis van Toekomstbeeld Midden-Zeelandroute en Zeeland 2050 werken Rijk en regio het perspectief van 2x2 uit voor na 2040. • Tolvrij maken van de Westerscheldetunnel voor vrachtverkeer is nog een vraagstuk. Rijk en regio zoeken gezamenlijk naar oplossing.

Onze doelen en projecten Doel: Bereikbaarheid over de weg versterken (5a, 5c, 5d) Zeeland is minder kwetsbaar bij stremming en geschikt voor groei. Doel: Betere bereikbaarheid per spoor en hoogwaardige OV-verbindingen (5b) Sneller en aantrekkelijker reizen naar Randstad, Brabant en Vlaanderen. Doel: Strategische positie in Noord-Zuid- Europese corridor versterken (5e) Binnenvaart via North Sea Port. 5a Midden-Zeelandroute (sleutelproject) Tweede, robuuste hoofdontsluiting die het Zeeuwse stedennetwerk verbindt en groei/strategische functies mogelijk maakt. 5b Verbetering bereikbaarheid per spoor en HOV (4e trein) (sleutelproject) Samenhangend pakket spoor - en HOV-maatregelen uitwerken en uitvoeren richting Randstad, Vlaanderen en Zeeland zelf. 5c Oplossen (toekomstige) kwetsbaarheden A58 Kwetsbaarheden op de A58 (met name Vlaketunnel) tijdig aanpakken om bereikbaarheid en veiligheid te borgen. 5d Bereikbaarheid op Peil Zeeland O.b.v. behoeften van inwoners en analyse ‘acceptabele bereikbaarheid’ bepalen, koppelen aan ruimtelijke keuzes en voorzieningen. 5e Goederenvervoer Corridorpositie North Sea Port versterken door goederenvervoer (en binnenvaart) op niveau te houden en spoorvervoer te laten groeien.

46 Project 5c Oplossen (toekomstige) kwetsbaarheden A58 Wat gaan we doen? De A58 is de belangrijkste oost-westverbinding van en naar Zeeland (en vanuit Rotterdam, Noord-Brabant en België). Deze verbinding is en blijft cruciaal voor de bereikbaarheid van Zeeland. De Vlaketunnel is de kwetsbare schakel. Rijk en regio brengen tijdig in beeld waar de knelpunten op en langs de A58 ontstaan en zetten in op maatregelen die de kwetsbaarheid verminderen. Uitvoeringsafspraken • Rijkswaterstaat onderzoekt via Zeeland Bereikbaar de verbetering en versnelling van procedures en het aanleggen van calamiteitdoorsteken om de kwetsbaarheid van de Vlaketunnel en omgeving aan te pakken. Project 5b Verbetering bereikbaarheid per spoor en HOV (4e trein) Wat gaan we doen? Zeeland zet in op blijvende verbetering en doorontwikkeling van het Publiek Vervoer in Zeeland. Onderdeel daarvan is de ambitie van Rijk en regio om toe te werken naar hoogwaardige openbaarvervoerlijnen van en naar Zeeland. Hiervoor worden verschillende studies en pilotprojecten uitgewerkt om OV -verbindingen te realiseren die voldoen aan de normen voor Hoogwaardig Openbaar Vervoer (HOV) / Bus Rapid Transit (BRT), gekoppeld aan de Midden-Zeelandroute.

We voeren de gemaakte afspraken uit en werken lopende studies en pilots door tot één samenhangend pakket van spoor - en HOV-maatregelen, waarbij de 4e trein op het spoor Vlissingen–Bergen op Zoom centraal staat. Daarnaast richten we ons op Rail Gent–Terneuzen en de verdere uitwerking van hoogwaardige OV-corridors richting Rotterdam en richting Vlaanderen, onder meer via BRT/HOV. Uitvoeringsafspraken • Uitvoering afspraak Wind in de Zeilen en onderzoek 4e NS-trein. • Uitvoering MIRT-verkenning Rail Gent-Terneuzen, met als opdracht het niet onmogelijk maken van personenvervoer. De toekomstige infrastructuur heeft namelijk potentie om personenvervoer te faciliteren. Doorkijk maken naar wat mogelijk is voor personenvervoer. • Studie OV-verbinding Goes-Zierikzee-Bruinisse-Rotterdam, met verbinding naar onderwijscluster Middelburg-Vlissingen en verbinding richting Vlaamse steden. Binnen de agenda’s markeren we sleutelprojecten. Die hebben prioriteit, daar wordt gezamenlijk aan gewerkt en in geïnvesteerd. Hoofdstuk 4 | 47 Project 5d Bereikbaarheid op Peil Zeeland Wat gaan we doen? Niet elk bereikbaarheidsprobleem vraagt een mobiliteitsoplossing. In lijn met het kabinetsstandpunt ‘Bereikbaarheid op peil’ (2025) willen we daarom samen op basis van eerdere landelijke inwonersraadpleging en aanvullende analyses bepalen wat een acceptabel bereikbaarheidsprofiel is voor Zeeland.

Zo kunnen Rijk en regio bereikbaarheid van voorzieningen (van zorg en onderwijs tot dagelijkse benodigdheden) integraal verbinden met ruimtelijke keuzes en voorzieningenbeleid, en anticiperen op ontwikkelingen zoals autonoom rijden en digitale dienstverlening. Uitvoeringsafspraken • Onderzoek Bereikbaarheid op Peil naar bereikbaarheid voorzieningen (o.a. met uitgevoerde inwonersraadpleging). • Toepassing aanpak ‘Bereikbaarheid op peil’ en als Rijk en Zeeland samen werken aan bereikbaarheidsaanpak. Met samenhang tussen bereikbaarheidsmaatregelen, ruimtelijke ordening en voorzieningenbeleid (zoals ook zorg en onderwijs). Project 5e Goederenvervoer Wat gaan we doen? We zorgen door versterking van de binnenvaart dat het hoge aandeel van het vervoer via de binnenvaart minimaal behouden blijft. Efficiënte terminals en verbeterde vaarwegen met goede voorzieningen voor schippers zijn daar onderdeel van. Natte bedrijventerreinen en terreinen met hoge milieucategorie zijn cruciaal als strategische logistieke knooppunten voor watergebonden bedrijvigheid. Daarnaast stimuleren we groei van duurzaam spoorvervoer om het toekomstbestendig multimodaal achterlandnetwerk van North Sea Port te versterken. Uitvoeringsafspraken • Capaciteit van sluizen optimaliseren, vaarwegen en binnenvaartvoorzieningen onderhouden en waar nodig verbeteren, inspelend op de kansen van het Canal Seine Nord.

• Gezamenlijke inzet op behoud en bescherming van watergebonden bedrijventerreinen/ terreinen met hoge milieucategorie via ruimtelijke instrumenten. • Gezamenlijk netwerkbeeld spoorgoederenvervoer creëren met België-Duitsland- Nederland. HOOFDSTUK 4 | STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN “ We zorgen door versterking van de binnenvaart dat het hoge aandeel van het vervoer via de binnenvaart minimaal behouden blijft.” Binnen de agenda’s markeren we sleutelprojecten. Die hebben prioriteit, daar wordt gezamenlijk aan gewerkt en in geïnvesteerd. 48 4.2.3 Gezondheidsagenda Waarom opgave voor Rijk en Zeeland? De grote gezondheidsopgave in Nederland vraagt om een zorglandschap van de toekomst. Zeeland staat voor een fundamentele opgave om zorg en gezondheid ook op de lange termijn toegankelijk, betaalbaar en dichtbij te houden. De zorgvraag groeit door vergrijzing, terwijl het aantal zorgprofessionals niet meegroeit en de arbeidsmarkttekorten oplopen. Tegelijk maken de eilandenstructuur, de lagere bevolkingsdichtheid en de bereikbaarheid nabijheid en spreiding extra belangrijk. En dat in een provincie waar de rest van Nederland zich kan opladen in een omgeving van rust en ruimte. Dit maakt Zeeland de regio om met het Rijk te laten zien hoe je transities in zorg en gezondheid nu al kunt organiseren, passend bij de Zeeuwse realiteit.

Met ruimte voor maatwerk, nabijheid, spreiding en samenwerking. Met aandacht voor maatschappelijke veerkracht en vitaliteit en de sociale basis in gemeenten. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie om in Zeeland richting 2050 te werken aan een toekomstbestendig zorglandschap. Met aandacht voor een passend zorg- en gezondheidsaanbod voor de Zeeuwen en voor beleid dat aansluit op de Zeeuwse context. Een passend zorgaanbod voor de Zeeuwen Dit is nodig voor een gezonde bevolking met voldoende toegang tot passende zorg (preventie, basis- en spoedzorg, streekziekenhuizen, minder wachttijden, mantelzorg). Dit doen we met een programma zorg, gezondheid en welzijn (6a) en stevigere gezondheidssamenwerking (6b). Gezond wonen in Zeeland Gezondheid verbinden met wonen, Zeeland als landelijke voorbeeldregio (6c). Onze doelen en projecten Doel: Een passend zorgaanbod voor de Zeeuwen (6a, 6b) Regionaal samenwerken, borging van functionaliteiten streekziekenhuizen en voldoende zorgpersoneel. Doel: Gezond wonen in Zeeland (6c) Gezondheid met wonen verbinden, Zeeland als landelijke voorbeeldregio. 6a Eén Zeeuws Zorglandschap 2050 (sleutelproject) Gezamenlijke Zeeuwsbrede toekomstvisie en uitvoerings- programma voor zorg, gezondheid en welzijn.

6b Sterke infrastructuur voor onderwijs-, arbeidsmarkt-, en onderzoek op gebied van zorg en gezondheid Sterke Zeeuwse leer-, werk- en kennisinfrastructuur voor zorg en gezondheid. 6c Gezondheid in alle beleidsopgaven (GiAB) Gezondheid verankerd in wonen/ ruimte/mobiliteit/milieu. GROEIMOTOR 1 Hoofdstuk 4 | 49 Project 6a Eén Zeeuws Zorglandschap 2050 Wat gaan we doen? We ontwikkelen een uitvoeringsprogramma gebaseerd op een gezamenlijke Zeeuwsbrede toekomstvisie voor zorg, gezondheid en welzijn, een ecosysteem met heldere governance en bestuurlijk commitment. Onderdeel zijn samenwerkende ziekenhuiszorg Zeeland 2050 en aandacht voor ziekenhuiszorg in dunbevolkt gebied, een duurzame samenwerkingsstructuur en een integrale Zeeuwse aanpak op preventie in alle levensfasen. Uitvoeringsafspraken • Zeeland (met overheid, onderwijs en ondernemers) ontwikkelt een domein- overschrijdende samenwerkingsstructuur op strategisch, tactisch en operationeel niveau. • Zeeland en het Rijk werken samen aan de transitie Zorg naar Gezondheid. Hierbij is VWS (en facultatief andere ministeries) actief betrokken in de governance én bij de visieontwikkeling en uitvoering en gaat Zeeland werken als leer- en experimenteerregio voor Nederland.

• Het Rijk zoekt steeds benodigde ruimte voor maatwerk en regionale experimenten, net als benodigde flexibiliteit in wet- en regelgeving indien die onvoldoende aansluit bij de Zeeuwse context om deze beweging te ondersteunen. Daarbij slechten Rijk en Zeeland dilemma’s van grensoverschrijdende samenwerking, in verbinding met het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) Zeeuws-Vlaanderen. • Rijk en Zeeland onderzoeken gezamenlijk hoe zij de transitie kunnen financieren. Project 6b Sterke infrastructuur voor onderwijs, arbeidsmarkt en onderzoek op gebied van zorg en gezondheid Wat gaan we doen? We bouwen een sterke Zeeuwse leer-, werk- en kennisinfrastructuur voor zorg en gezondheid, met volledige opleidingsroutes (inclusief academische verbindingen) en een gezamenlijke Human Capital Agenda. Dit ondersteunt opleiden, aantrekken en behouden van zorgprofessionals op basis van de (toekomstige) vraag. Project 6c Gezondheid in alle beleidsopgaven (GiAB) Wat gaan we doen? We verankeren gezondheid structureel in wonen, ruimtelijke inrichting, mobiliteit, leefomgeving en economie, met Zeeland als landelijke voorbeeldregio. Zodat gezondheid niet ‘erbij’ komt maar een vaste randvoorwaarde wordt. Zeeland ontwikkelt dit als voorbeeldpraktijk.

HOOFDSTUK 4 | STERKE DORPEN EN BRUISENDE STEDEN 50 PRACTORAAT VOEDSEL VAN SCALDA Groeimotor 2 51Hoofdstuk 4 | Magneet voor talent onderwijs • cultuur 4.3.1 Onderwijsagenda 4.3.2 Cultuuragenda Agenda’s voor groeimotor 2 Magneet voor talent als motor voor economische, sociale en demografische ontwikkeling Kwalitatief hoogstaand onderwijs – van voorschoolse educatie en funderend onderwijs tot mbo, hbo en wo, inclusief LLO – en een goed cultureel aanbod zijn dé vliegwielen voor sociale en economische ontwikkeling. Cultuur legt verbindingen tussen mensen, versterkt identiteit en maakt een woonomgeving hoogwaardig. Onderwijs vormt mensen, leidt ze op voor huidig en toekomstig werk in Zeeland, en helpt hen het beste uit zichzelf te halen. Jonge Zeeuws talenten én talenten van elders krijgen dankzij hoogwaardige en diverse onderwijs- en cultuurvoorzieningen perspectief om in Zeeland te (blijven) wonen en werken. Voldoende onderwijsmogelijkheden maken Zeeland voor ouders aantrekkelijk. Om talent te behouden en aan te trekken zetten we in op een structurele samenwerking van het bedrijfsleven met mbo, hbo, universiteiten en onderzoeksinstituten. Op een aantal fysieke locaties in Zeeland (campusontwikkeling) werken ze in de praktijk aan oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken.

Dat gebeurt onder meer op de Kenniswerf, die ook ruimte biedt aan startups en scale-ups, en in het Joint Research Center Zeeland, waar mbo-, hbo- en wo-studenten en onderzoekers gezamenlijk werken aan vraagstukken rond water, energie en voedsel. Ook in het Delta Climate Center werken Zeeuwse onderwijsinstellingen structureel samen met de Universiteit Utrecht, Wageningen University & Research en het NIOZ. Wel is versterking van het academisch onderwijs nodig (powered by bestaande universiteiten), net als nieuwe opleidingen rond nucleair. Door gezamenlijke stappen van Rijk, regio en kennisinstellingen kunnen we aan een toonaangevende kennisalliantie bouwen, een broedplaats van talent en creativiteit. De alliantie, die we NexDelta noemen, is interessant voor bestaande en nieuwe bedrijven, maar kan ook het voorbeeld worden voor het onderwijs van de toekomst. Daarnaast willen we Zeeland als culturele provincie op de kaart zetten. De culturele sector is bij uitstek een creatieve economie die met haar verbeeldingskracht geldt als innovatieve motor voor de grote veranderingen. Het vestigingsklimaat is gebaat bij een rijker en aantrekkelijker cultureel aanbod met dragende voorzieningen, festivals en podia, en een sterke basis in de vorm van cultuureducatie en talentontwikkeling.

Gerichte investeringen in de producerende en presenterende kant van cultuur – de makers – zijn een stimulans voor Zeeland 2050. Zo dragen onderwijs, 4.3 Magneet voor talent GROEIMOTOR 2 52 Hoofdstuk 4 | 53 cultuur en campusontwikkeling bij aan talentontwikkeling en een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving waarin jongeren, gezinnen en professionals zich kunnen vestigen, ontwikkelen en verbonden blijven met Zeeland. Gezamenlijke opgave: talent aantrekken, opleiden en vasthouden voor de uitdagingen en het verdienvermogen van morgen Zeeland en het Rijk profiteren beide van kennisontwikkeling en het gericht opleiden van talent in regio’s. Zeker in de Zeeuwse regio, waar kennis en vaardigheden in strategische sectoren als water, (nucleaire) energie en voedsel direct ingezet kunnen worden voor de landelijke prioriteiten rond bijvoorbeeld klimaat- en energietechnologie en een schone maritieme maakindustrie. De belofte van een Talentstrategie in het coalitieakkoord Aan de slag bevestigt onze gezamenlijke wens om het juiste talent voor Nederland én Zeeland gericht te selecteren en te behouden – in die sectoren waar de uitdagingen het grootst zijn. NexDelta zorgt voor betere spreiding van kennis en groei, met de mogelijkheid om innovaties en expertise van universiteiten van elders in Zeeland te gebruiken.

Een vitale kennisbasis en cultuur zijn cruciaal om regio’s leefbaar een aantrekkelijk te houden. Daarom zetten Rijk en regio in op twee samenhangende agenda’s. De onderwijsagenda draait om de uitbouw van mbo–hbo–wo met meer academisch onderwijs en inclusief een Leven Lang door Ontwikkelen (LLO), gestoeld op het fundament van goed beschikbaar en kwalitatief hoogstaand primair en voortgezet onderwijs. Daarbij wordt ingezet op zowel nieuwe ontwikkelingen als het versterken van bestaande onderwijs-, onderzoeks- en kennisstructuren in Zeeland. De cultuuragenda streeft naar behoud van de Zeeuwse identiteit en innovatiekracht die de sector aantrekkelijk maakt. HOOFDSTUK 4 | MAGNEET VOOR TALENT “ De belofte van een Talentstrategie in het coalitieakkoord ‘Aan de slag’ bevestigt onze gezamenlijke wens om het juiste talent voor Nederland én Zeeland gericht te selecteren en te behouden.” Binnen de agenda’s markeren we sleutelprojecten. Die hebben prioriteit, daar wordt gezamenlijk aan gewerkt en in geïnvesteerd. 4.3.1 Onderwijsagenda Waarom opgave voor Rijk en Zeeland? Voor de toekomstige welvaart van Nederland is het nodig dat we inzetten op economische groei en het vergroten van onze strategische relevantie. De rol die Nederland daarbij van Zeeland nodig heeft, bijvoorbeeld in een clean energy port, lukt alleen als er genoeg mensen zijn met de juiste kennis en vaardigheden.

Sterk onder- wijs, van praktijk tot promotie, is nodig om talent te behouden en aan te trekken. Voor het Rijk is het relevant dat Zeeland bijdraagt aan nationale vraagstukken, zoals bijvoorbeeld de behoefte aan voldoende goed opgeleid personeel op nucleair gebied, maar ook rond energie- en klimaattech - nologie. Hiervoor is het nodig de hele onderwijsketen van funderend onderwijs tot LLO beter te richten op het ontwikkelen van talent, om gericht academische trajecten uit te bouwen en om NexDelta (mbo, hbo, wo) door te ontwikkelen, samen met het bedrijfsleven, maatschappelijke organisa - ties en overheden. Dit vergt ook samen - werking met het Rijk, bijvoorbeeld in de bekostiging, gerichte subsidies zoals de LLO Katalysator en het bieden van de nodige experimenteerruimte in de regio, waar geconcentreerd aan de ontwikkeling van talent gewerkt kan worden rond strategi - sche domeinen voor Nederland, in partnerschap met alle partijen. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie om richting 2050 het onderwijs van de toekomst vorm te geven, gericht op de Zeeuwse sterktes. NexDelta, met meer academisch masteronderwijs en Zeeland als living lab, voortbouwend op het Delta Climate Centre, en uitgebreid met thema’s als nucleair, defensie, (maritieme) maakindustrie, en zorg & gezondheid.

Onze doelen en projecten Doel: Vernieuwend onderwijs en onder - zoek, gericht op Zeeuwse sterktes (7a) Verregaande onderwijs- en onderzoek- innovatie in de waaier (mbo-hbo-wo), in nauwe samenwerking met het bedrijfs - leven; Zeeland als pionier-regio voor de Talentstrategie. Doel: Nucleair onderwijs verbeteren (7b) Nucleair onderwijs en talentontwikkeling versterken als onderdeel van NexDelta en de Nuclear Campus Zeeland. Met herken - baar knooppunt waar onderzoek, innovatie en praktijkleren samenkomen. 7a NexDelta (sleutelproject) Onderwijs- en onderzoekinnovatie in de samenwerking mbo-hbo-wo, met toevoeging van academisch masteronderwijs. 7b Nucleair onderwijs en talentontwikkeling binnen Nuclear Campus Zeeland (sleutelproject) Met een herkenbaar leer- en praktijkknooppunt waar onderwijs, onderzoek, innovatie en praktijkleren samenkomen. GROEIMOTOR 2 54 Hoofdstuk 4 | 55 Project 7a NexDelta, samenwerking mbo–hbo–wo, toevoeging academisch masteronderwijs Wat gaan we doen? We zetten in op intensivering en uitbreiding van de samenwerking tussen mbo, hbo en wo, in samenwerking met het bedrijfsleven, op thema’s die uitgaan van de kracht en het unieke van Zeeland. Dat is in aansluiting op de Talentstrategie aangekondigd in het coalitieakkoord.

We ontwikkelen bijbehorend academisch masteraanbod via een powered by-formule: studeren in Zeeland, maar een diploma halen van een bestaande universiteit. Het bedrijfsleven is partner in NexDelta die zich manifesteert op een aantal fysieke locaties (campusontwikkeling) gericht op de strategische domeinen van Nederland. Uitvoeringsafspraken • Bestendigen en uitbouwen van het DCC-concept richting NexDelta met thematische academies voor onderwijs, onderzoek en innovatie, waarin bedrijven participeren. • Verder ontwikkelen van innovatief onderwijs, o.a. op de raakvlakken tussen mbo-hbo, mbo-wo en hbo-wo. • Ontwikkelen van gericht academisch masteronderwijs, in passend tempo, “powered by” universiteiten. • In het funderend onderwijs leerlingen via oriëntatieprogramma’s kennis laten maken met strategische domeinen waar Zeeland voor opleidt. Zo wordt al direct gewerkt aan instroom van studenten en beschikbaarheid van toekomstige medewerkers. Ook de keuzebegeleiding in het voortgezet onderwijs wordt hierop aangepast. • In voorbereiding op de wettelijke LLO-taak werken mbo, hbo en wo in Zeeland met het bedrijfsleven al aan de (landelijke) talentopgave. Met vraagarticulatie, bij- en omscholing, o.a. via de LLO Katalysator. • We maken indien mogelijk gebruik van bestaande regelingen als het Regionaal Investeringsfonds mbo, het Nationaal Kennisinstituut Onderwijs, enz.

Project 7b Nucleair onderwijs en talentontwikkeling binnen Nuclear Campus Zeeland Wat gaan we doen? Nucleair onderwijs en talentontwikkeling versterken als onderdeel van NexDelta en de Nuclear Campus Zeeland. Een herkenbaar leer- en praktijkknooppunt waar onderwijs, onderzoek, innovatie en praktijkleren in de volle breedte van mbo t/m wo samenkomen. Dit sluit geheel aan op de ambities onder 7a. Uitvoeringsafspraken • Ontwikkelen nucleair onderwijs en talentontwikkeling als onderdeel van NexDelta en de Nuclear Campus Zeeland. • Voortbouwen op bestaande onderwijsinitiatieven die de hele onderwijskolom versterken, zoals de Energy Campus. • Combineren van onderwijs via praktijkgericht onderzoek, moderne leeromgevingen en internationale samenwerking. HOOFDSTUK 4 | MAGNEET VOOR TALENT Waarom opgave voor Rijk en Zeeland? Cultuur versterkt de creativiteit, zorgt voor talentontwikkeling en stimuleert het kritisch denken. Maar bovenal verbindt cultuur mensen, overbrugt ze verschillen en geeft ze een waardevolle invulling van vrije tijd. Cultuur is wat steden bruisend maakt en dorpen sterk. Zeeland timmert aan de weg om de regio te worden “daar waar het gebeurt”. De regio waar ruimte is voor ex- periment, omdat er letterlijk ruimte is, maar ook omdat door de kleine schaal samenwer - king met anderen voor de hand ligt. Denk aan North Sea Port en Gent/Vlaanderen. Maar we zijn er nog niet.

De toegang tot cultuur is ongelijk verdeeld over Nederland. Door in een overzichtelijke regio als Zeeland te beginnen met experimenten, is het voor het Rijk interessant te onderzoeken wat een goede basis is voor een veerkrachtig cul - tureel ecosysteem, dat toegankelijk is voor iedereen. Zo zetten we ons in voor makers, culturele infrastructuur, cultuureducatie en de kwetsbaarheid van cultuurorganisaties. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie om in Zeeland te experimenteren met nieuwe werkvormen en daarmee de sector te versterken en de administratielast te ver - kleinen. Op die manier kan er meer energie van makers en organisaties naar het maken van cultuur en het toegankelijk houden van erfgoed. Richting 2050 beschikt Zeeland over een cultureel ecosysteem dat leef- kwaliteit en regionale aantrekkingskracht versterkt: als de plek waar het gebeurt! Samen zetten Rijk (OCW en RCE) en de regio zich in voor versterking van het Zeeuwse culturele ecosysteem. Cultuur die steden laat bruisen en dorpen sterker maakt Om aantrekkelijk te zijn voor huidige én nieuwe inwoners, en om mensen te verbinden in sociale verbanden en voor recreatie is een goede culturele basisinfra - structuur onmisbaar. Enerzijds ambitieus en aantrekkelijk, anderzijds ook duurzaam en realistisch. Een dynamisch cultureel klimaat, waar traditie en innovatie hand in hand gaan.

Samen werken Rijk en regio aan versterking van dragende voorzieningen, het makersklimaat en het beleefbaar maken van erfgoed door koppeling aan Rijksprogramma’s (8a). Onze doelen en projecten Doel: Cultuur die steden laat bruisen en dorpen sterker maakt Rijker cultureel aanbod en ruimte voor talent maken Zeeland aantrekkelijker voor (nieuwe) inwoners en toeristen. 8a Plan opstellen Voor een sterkere culturele infrastructuur, voor het creëren van broedplaatsen voor talent en het ontwikkelen van een collectiecentrum: state of the art depot en werkplaats. 4.3.2 Cultuuragenda GROEIMOTOR 2 56 Hoofdstuk 4 | 57 Project 8a Plan opstellen - Sterkere culturele infrastructuur, broedplaatsen en collectiecentrum Wat gaan we doen? Om de waarde van Zeeland te versterken en wendbaar te blijven in complexe maatschappelijk veranderingen is het van belang dat we investeren in creatief denkvermogen om te kunnen ontwikkelen en innoveren. Dit wordt toegepast in onderwijs, maar ook in de cultuursector. Dit gebeurt door te investeren in 1) ruimte voor talent 2) ruimte om te bruisen 3) ruimte voor het fysieke geheugen. Een Zeeuwse culturele keten van leren, produceren en presenteren. Juist door de ligging en de schaal kan Zeeland fungeren als podium en laboratorium waar nieuwe werkvormen en principes voor een wendbare en weerbare cultuursector worden ontwikkeld en toegepast.

Uitvoeringsafspraken • De overheden, de Cultural Board Zeeland en het Zeeuws Cultureel Overleg pakken deze ambities gezamenlijk op. Er zal een ecosysteemanalyse uitgevoerd worden met opvolgend een advies en plan tot versterking van de culturele basisinfrastructuur. • Verankerren van projecten zoals broedplaatsen, waarmee we samenwerking in de creatieve sector en het makersklimaat versterken. Een podium bieden voor talent, zowel startend als mid-career en crossovers ruimte geven. • Onderzoeken hoe ArtBase, voortbouwend op de door het Mondriaan Fonds geïnitieerde pilot, structureel kan worden verankerd in de Zeeuwse culturele infrastructuur. • Ontwikkelen van een collectiecentrum, een state-of-the-art depot en werkplaats, met ruimte voor ontmoeting met de collectie en elkaar, op het snijvlak van erfgoed en kunst. HOOFDSTUK 4 | MAGNEET VOOR TALENT “Om aantrekkelijk te zijn voor huidige én nieuwe inwoners, en om mensen te verbinden in sociale verbanden en voor recreatie is een goede culturele basisinfrastructuur onmisbaar .” 58 DAMEN SHIPREPAIR Groeimotor 3 59Hoofdstuk 4 | Clean energy port nucleair • haven en industrie • defensie Zeeland als krachtbron van toekomstbestendig Nederland Zeeland kan en wil Nederland nieuwe adem inblazen: als nucleair en duurzaam energieknooppunt, als regio met een sterke maritieme (maak)industrie en met kansen voor defensieontwikkeling.

Met concurrentiekracht werken we aan nationale doelen rond een toekomst- bestendige Nederlandse economie zoals Wennink concreet suggereerde, terwijl we tegelijkertijd landelijke uitdagingen rondom energiezekerheid en weerbaarheid het hoofd bieden. Deze ambitie vatten we onder één sterk merk: de Clean energy port, die aantrekkingskracht uitoefent op specialistisch en hoogwaardig talent om zich hier te vestigen – en zo de groeibeweging van ons inwoneraantal in gang zet. We realiseren ons dat de opwaardering van deze kansrijke sectoren druk legt op onze ruimte en leefbaarheid. Die hebben we te matigen voor onze inwoners. We deinzen daarom niet terug voor ruimtelijke keuzes om leefbaarheid en klimaatneutraliteit hand in hand te laten gaan. We hebben oog voor welzijn in die keuzes: ook in industriegebied zijn voorzieningen nabij, nodigen ze uit tot sociale cohesie en gezonde ontspanning. Ook bij energie-, haven-, industrie- en defensieontwikkelingen blijven gezondheid, veiligheid en leefbaarheid randvoorwaarden. Nieuwe ontwikkelingen worden zo vormgegeven dat zij bijdragen aan een toekomstbestendige én gezonde leefomgeving voor inwoners. Gezamenlijke opgave richting strategische autonomie en weerbaarheid Tegen de achtergrond van geopolitieke onzekerheid en de nationale ambitie om strategisch autonomer te worden, is Zeeland voor het Rijk een sleutelregio.

De concentratie van energie-infrastructuur en industriële/havencapaciteit maakt gerichte Rijksinzet hier relevant voor weerbaarheid en autonomie. Onze samenwerking concentreert zich al rondom de nieuwbouw van kerncentrales, de letter of intent Defensie en MKB en arrangementen als Verbindingen Aanlanding Wind op Zee (VAWOZ), het Ruimtelijk Arrangement, de NOVEX-agenda North Sea Port District (NSPD) en Regio Deals. We zien volop kansen om de samenwerking door te ontwikkelen op kennisontwikkeling rondom de energietransitie, borging van ruimtelijke kwaliteit bij grootschalige energie- en industrieprojecten, ruimte voor Defensie en de maritieme maakindustrie. Daartoe richten Rijk en regio zich binnen Clean energy port op drie samenhangende agenda’s: de nucleaire agenda, haven- en industrieagenda en defensieagenda. 4.4 Clean energy port 4.4.1 Nucleaire agenda 4.4.2 Haven- en industrieagenda 4.4.3 Defensieagenda Agenda’s voor groeimotor 3 GROEIMOTOR 3 60 HOOFDSTUK 4 | CLEAN ENERGY PORT 4.4.1 Nucleaire agenda Waarom opgave voor Rijk en Zeeland? Er is sprake van een wereldwijde nucleaire renaissance en Nederland wil de energie - voorziening duurzamer, zekerder en minder afhankelijk van het buitenland maken.

Zeeland is daarbij de logische plek waar nucleaire kennis en praktijk al samenkomen én verder kunnen doorgroeien: met de kerncentrale, COVRA, mogelijke nieuw - bouw, verkenning van nieuwe technologie- en zoals SMR’s en de bundeling van onder- wijs, onderzoek en innovatie in een landelijk leer- en praktijkknooppunt Nuclear Campus Zeeland. Ook de doorontwikkeling van COVRA, op basis van het Masterplan 2050, met innovaties voor efficiëntere opslag van radioactief afval, versterkt deze positie en onderstreept het belang van Zeeland als nationaal nucleair knooppunt. Juist omdat nucleair raakt aan nationale veiligheid, regelgeving, kennisopbouw en een lange investeringshorizon, is dit bij uitstek een gezamenlijke opgave van Rijk en regio: Zeeland kan leveren, Nederland wordt er sterker en autonomer van. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland hebben de ambitie dat Zeeland richting 2050 geldt als hét nucleaire ecosysteem in Nederland. Het vergroten van nucleaire kennis en capaci - teit staan centraal in de Nuclear Campus Zeeland (7b). We werken daarin met een samenhangend netwerk van onderwijsin - stellingen, bedrijven, kennispartners (zoals NRG Pallas en TU Delft) en overheden.

We benutten in dit sleutelproject de unieke Zeeuwse concentratie van praktijklocaties en expertise om talent aan te trekken en op te leiden, innovatie te versnellen en de nucleaire ambities van Nederland te ondersteunen. Binnen deze agenda hebben we aandacht voor kennisdeling, educatie en publieke informatievoorziening rondom nucleaire ontwikkelingen. In combinatie met stevige voorbereiding op mogelijke nieuwe maatregelen ontstaat zo een nucleair cluster dat de energietransitie vooruit helpt en Nederland minder afhankelijk maakt van het buitenland. Nucleaire kennis en capaciteit vergroten Dit is nodig omdat een sterk nucleair ecosysteem de Nederlandse nucleaire ambities ondersteunt en onze strategische autonomie versterkt. Dit doen we door in Zeeland de kennisbasis, mensen en leer-/ innovatieketen rondom kernenergie op te schalen – concreet met de Nuclear Campus Zeeland (7b in de Onderwijsagenda), maar ook door toekomstige stappen als mogelijke nieuwbouw (9a) en SMR-ontwikkeling (9b) veilig en uitvoerbaar voor te bereiden. Onze doelen en projecten Doel: Nucleaire kennis en capaciteit vergroten Voor de Nederlandse energie en autonomie. 9a Ontwikkeling nieuwe kerncentrales (sleutelproject) Voorwaardenpakket mogelijke nieuwbouw. 9b SMR-ontwikkeling (sleutelproject) Stabiele CO 2-vrije energie voor net en industrie; gaat om pilots en proefopstellingen.

GROEIMOTOR 3 Hoofdstuk 4 | 61 “ Zeeland kan leveren, Nederland wordt er sterker en autonomer van.” Project 9a Ontwikkeling nieuwe kerncentrales Wat gaan we doen? Terneuzen is nog in beeld en komt in aanmerking als voorkeurslocatie voor de bouw van nieuwe kerncentrales. De bouw duurt 10-15 jaar en vraagt veel (tijdelijke) werknemers en gezamenlijke inzet. Zeeland ziet hierin economische, sociale en ruimtelijke kansen, waarbij lasten en lusten in balans moeten zijn. Rijk en regio bereiden daarom een Rijk-regiopakket voor met goede afspraken hierover. Uitvoeringsafspraken Rijk-regiopakket met ten minste: • Afspraken Rijk–regio over leefkwaliteit omgeving en verdeling van lasten en lusten. • Inzet op intensieve participatie en samenwerking. • Beperking bouwoverlast en doen van tijdige investeringen (o.a. onderwijs/innovatie, landschap/natuur, tijdelijke huisvesting werknemers, toekomstbestendige haven). Project 9b SMR-ontwikkeling Wat gaan we doen? Small Modular Reactors vormen een veelbelovende ontwikkeling op het gebied van kernenergie, waarbij gebruik wordt gemaakt van nieuwe nucleaire technologieën. De SMR is modulair en schaalbaar, en biedt stabiele en CO2-neutrale energie voor het nationale energienet of voor grote energie- en warmtevragers zoals in het Zeeuwse (chemisch) industrieel cluster.

Zeeland is door zijn bestaande nucleaire identiteit en ecosysteem de locatie om één van de eerste SMR’s van Nederland te huisvesten en om voorop te lopen in de ontwikkeling van nucleaire innovatie, de Advanced Modular Reactors (AMR’s), zoals ontwikkeld door Allseas en Thorizon. Deze innovatieve reactortypen dragen bij aan drie strategische doelen voor de provincie: versterking van het Zeeuwse nucleaire kenniscluster, verduurzaming van de bestaande Zeeuwse industrie en economische spin-off voor maakindustrie. Deze strategische doelen sluiten aan bij de ambities Nucleair onderwijs en talentontwikkeling (sleutelproject 7b) binnen Nuclear Campus Zeeland. Zeeland wil met relevante geïnteresseerde partijen kennis opbouwen over de toeleveringsketen en bouw van SMR’s, de toepassing voor industrieel gebruik en de optimale inpassing in het haven- en industrieel systeem van North Sea Port. Dit versterkt de internationale concurrentiepositie van Nederland in een snel opkomende markt. Dit vraagt een proactieve houding van en samenwerking tussen regio en Rijk en is in lijn met de ‘Routekaart 7 GW Nucleair 2050’ van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Uitvoeringsafspraken • We geven uitwerking aan het SMR-actieprogramma; ‘randvoorwaarden voor de komst van een SMR in Zeeland op orde’.

• We werken mee aan de uitvoering van de ‘IPO SMR-samenwerkingsagenda’; • Samen met het Rijk, ontwikkelaars (zoals Allseas en Thorizon) en Zeeuwse stakeholders verkennen we concreet de mogelijkheden voor AMR’s (als demoprojecten) in Zeeland. 62 Binnen de agenda’s markeren we sleutelprojecten. Die hebben prioriteit, daar wordt gezamenlijk aan gewerkt en in geïnvesteerd. Hoofdstuk 4 | 63 HOOFDSTUK 4 | CLEAN ENERGY PORT 4.4.2 Haven- en industrieagenda Waarom opgave voor Rijk en Zeeland? Zeeland heeft een sterke grensoverschrijden- de industrie- en havenbasis, met ruimte voor nieuwe duurzame ontwikkeling: een concur- rerende procesindustrie, gedragen door de sterke logistieke verbindingen, beschikbare hernieuwbare stroom, groene waterstof en kernenergie. En een florerende maritieme maakindustrie. Uniek in Nederland zijn de enige grootschalige marinenieuwbouwwerf en een petrochemisch cluster dat kritische, strategische basismaterialen en grondstoffen produceert. De ammoniak- en kunstmestin- dustrie kan bijdragen aan voedselzekerheid en defensietoepassingen. De inpassing van grootschalig hernieuwbare energie en kernenergie in Zeeland lukt niet zonder de energie-intensieve industrie.

Tegelijkertijd staat deze strategische toegevoegde waarde sterk onder druk: goedkope import, te weinig vraagcreatie, hoge energieprijzen, en de remmende kracht van de Zeeuwse stikstof- problematiek op verduurzaming en groei van North Sea Port en het totale haven- en industriecluster. Doorbraken vragen geza- menlijke keuzes en investeringen in CO2-vrije opwek, 380kV-infrastructuur en opslag, waterstofproductie, -transport en aansluiting op de backbone, én circulariteit via (chemi- sche) recycling van kunststoffen (pyrolyse/ gassificatie). De gezamenlijke uitdaging van Rijk en regio is om de Zeeuwse ruimte en unieke meerwaarde te verzilveren, dankzij de randvoorwaarden en keuzes van Rijkszijde. Gezamenlijke ambitie Het Rijk en Zeeland hebben de ambitie om (met het bedrijfsleven) het Zeeuwse haven- en industriecluster richting 2050 concurre- rend te houden én versneld te verduurza- men. Met een heldere langetermijnvisie op de verschillende sectoren, aandacht voor versterking van de haven en vestiging van nieuwe industrie, verbetering van de ener- gie-infrastructuur en een toekomstbesten- dige digitale infrastructuur. Door voldoende (milieu)ruimte te borgen, de energietransitie te versnellen, circulair grondstoffengebruik te stimuleren en te verkennen hoe digitale infrastructuur, dataverbindingen en innova- tieclusters de concurrentiekracht van het cluster kunnen versterken.

Versterken van de Zeeuwse haven en (maritieme) maak- en procesindustrie: van nationaal belang We versterken het Zeeuwse energie- intensieve haven- en industriecluster (met North Sea Port, maritieme & offshore maakindustrie en chemie) zodat dat ook richting 2050 internationaal concurrerend blijft, zijn rol in kritische waardeketens (productie-, verwerkings- en distributielijnen van cruciale grondstoffen) kan blijven vervullen en voor Zeeland de economische motor van brede welvaart blijft. Verbeteren van de elektriciteits- infrastructuur Dit is nodig vanwege netcongestie, zodat bedrijven en projecten weer kunnen aansluiten en doorgroeien. Dit doen we met netverzwaring en –uitbreiding (10c). Onze doelen en projecten Doel: Versterken van de Zeeuwse haven en (maritieme) maak- en procesindustrie (10a, 10b) Voor het Nederlandse concurrerend vermogen. Doel: Verbeteren van de elektriciteits- infrastructuur (10c) Elektriciteits-infrastructuur is op orde zodat investeringen en verduurzaming kunnen opschalen. 10a Nationaal cluster haven en industrie (sleutelproject) Doorontwikkeling Zeeland als cluster van nationaal en Europees belang. 10b Maritieme maakindustrie: Werf van de Toekomst (sleutelproject) Voor concurrerend vermogen van de Nederlandse (marine)scheepsbouw in Zeeland.

10c Versnelling CO2-, H2- en E-infrastructuur Energie- en waterstofinfrastructuur versnellen voor verduurzaming en investeringen. GROEIMOTOR 3 Project 10a Nationaal cluster haven en industrie Wat gaan we doen? Het versnellen van de ontwikkeling van North Sea Port (NSP) als diepzeehaven en industriecluster van nationaal belang (cf. Havennota en de Nota Ruimte), zodat het cluster de ruimte, infrastructuur en vergunningcondities krijgt die nodig zijn om de energie- en grondstoffentransitie, circulaire industrie en bijbehorende logistieke infrastructuur mogelijk te maken. North Sea Port is een cruciale schakel in de strategische autonomie; energiezekerheid, industriële ketens en defensiemobiliteit, maar loopt vast door o.a. tekort aan (milieu)ruimte, infrastructuurtekorten en stikstofbeperkingen. Rijk, Regio en NSP/SDR (Smart Delta Resources) werken samen toe naar een ruimtelijk-economische strategie voor dit energie-intensieve haven- en industriecluster. Uitvoeringsafspraken • Gezamenlijke verkenning in het licht van de nationale ruimteprognose voor de haven- en industrieclusters, gericht op 1) concretere “nut en noodzaak” havenuitbreiding in de Zeeuwse Kanaalzone, 2) benodigd (ruimtelijk) instrumentarium en 3) samenwerking Rijk-Regio-NSP.

• Inzicht in potentiële inbreidingsmogelijkheden en benodigde randvoorwaarden (ruimte, instrumentarium, financiële middelen) voor betere/intensievere benutting of herontwikkeling. Afstemming rond de minimaal benodigde natuur- en milieuruimte voor optimale benutting en duurzame groei van het haven- en industriecluster, incl. bijbehorende achterlandverbindingen in balans met haar omgeving. • Gebiedsgerichte Rijk-regio inzet voor stikstof en natuurherstel op Zeeuwse zeehavens, waarin vergunningverlening als eerste stap naar breder natuurherstel en – versterking wordt gezien. • Gezamenlijke langetermijnclusteraanpak formuleren en bijbehorende beleidsmaatregelen ontwikkelen voor cruciale sectoren in de opgaven rond verduurzaming, economische kracht en strategische autonomie. 64 “ Het versnellen van de ontwikkeling van North Sea Port als diepzeehaven en industriecluster van nationaal belang.” Binnen de agenda’s markeren we sleutelprojecten. Die hebben prioriteit, daar wordt gezamenlijk aan gewerkt en in geïnvesteerd. Project 10b Maritieme maakindustrie: Werf van de Toekomst Wat gaan we doen? In lijn met de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie – No guts, no Hollands Glorie! - versterken we in Zeeland de maritieme clusters, offshore-windketens, innovatie en arbeidsmarktontwikkeling binnen de nationale maritieme strategie.

Werf van de Toekomst is een koploperproject in deze agenda (ook genoemd in De route naar toekomstige welvaart van Wennink) en richt zich op het vergroten van het concurrentievermogen van de Nederlandse scheepsbouw: sneller, goedkoper, innovatiever en met minder mensen en minder afhankelijkheden strategische schepen bouwen. In Zeeland draait dit om Vlissingen als centrum voor ontwerp, bouw en integratie van marineschepen, ondersteund door een groot (voornamelijk nationaal) cluster van toeleveranciers. Met dit project versterken we het Nederlandse marinebouwcluster en de ontwerp - en integratie- capaciteit die in Vlissingen is geconcentreerd. Zo behouden we de strategisch relevante kennisbasis voor marine-scheepsbouw en versterken we het regionale innovatie -ecosysteem. Daarnaast bouwen we aan een toekomstbestendig maritiem netwerk: intensievere samenwerking, het aanjagen van innovatieve projecten en het op orde brengen van randvoorwaarden zoals huisvesting voor studenten en personeel, en onderwijs dat aansluit. Uitvoeringsafspraken • Zeeland bouwt aan een sterk maritiem netwerk van bedrijven, onderwijs- en kennisinstellingen en overheden. Dit netwerk fungeert als Zeeuws klankbord richting het Rijk en als basis voor de Zeeuwse bijdrage aan de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie. Vanuit dit netwerk worden innovatieve projecten aangejaagd en de randvoorwaarden geagendeerd.

• Zeeland stelt door, voor en met de sector een maritieme maakindustrie-agenda Zeeland op. Daarbij wordt ook de potentie van de oude marinekazerne verkend als hybride locatie voor tijdelijk extra personeel van Damen, toeleveranciers, onderwijs en/of ander civiel gebruik. Gemeenten, provincie en Rijk ondersteunen en faciliteren het maritieme netwerk. HOOFDSTUK 4 | CLEAN ENERGY PORT Hoofdstuk 4 | 65 Project 10c Versnelling CO2-, H2- en E-infrastructuur Wat gaan we doen? De acties van nationaal belang uit de Meerjarenprogramma’s Infrastructuur Energie en Klimaat (MIEK/Pmiek) versneld uitvoeren om een stabiele CO 2-vrije energiemix mogelijk te maken en ruimte te creëren voor verduurzaming en investeringen van de (proces)industrie. Dit vergroot de Nederlandse strategische autonomie. Uitvoeringsafspraken (reeds vastgelegd in MIEK/Pmiek) • Aanleg hoogspanningsverbinding van 380 kV-verbinding om Zeeuws-Vlaanderen aan te sluiten op het landelijke energienetwerk. • Aanlandingen van elektriciteit uit windparken op zee, zodat de daar opgewekte elektriciteit ten goede komt aan land. • Uitrol van nationale waterstofnetwerken zoals de door Gasunie ontwikkelde National Hydrogen Backbone. • Realisatie Delta Schelde Connection voor NL-Vlaamse koppeling en leveringszekerheid.

• Aanleg van de Multi-Utiliteiten Kruising Westerschelde (MUK): een beoogde ondergrondse buisleidingentunnel voor transport van o.a. waterstof, CO 2, ammoniak, aardgas en industriële grond- en hulpstoffen tussen Zeeuws-Vlaanderen en de rest van Zeeland. • Netcongestie onderzoeken en vertalen naar maatregelen: sneller aansluiten, slimmer benutten en waar nodig uitbreiden. 4.4.3 Defensieagenda Waarom opgave voor Rijk en Zeeland? De Host Nation Support (HNS)-haven in Vlissingen is één van de drie havens in Nederland voor de ontsluiting van de belangrijkste NAVO-corridors naar het Europese achterland. De maritieme maak - industrie rond Damen (de Nederlandse marine nieuwbouwwerf) en de daaraan verbonden reparatiewerf vormen een belangrijk maritiem cluster voor Zeeland en Nederland. En binnen het Nationaal Programma Ruimte voor Defensie (NPRD) is Zeeland als laagvlieggebied geselecteerd. De verdere opschaling en verbetering van de wendbaarheid van de krijgsmacht is een uitdaging waaraan Zeeland graag een bijdrage levert. Defensie en Zeeland on - derzoeken hoe deze opgaven van Defensie kunnen worden verbonden aan kansen voor Zeeland. Om te beginnen zien we kansen voor het beter huisvesten van Zeeuwse Defensieonderdelen en gerelateerde veilig - heidsdiensten. Ook mensen die bij de bouw van marineschepen betrokken zijn moeten een plek krijgen.

We zien mogelijkheden voor het testen en oefenen met innovaties en voor de opleiding van reservisten uit Zuid-West-Nederland. Defensie en Zeeland gaan door met het intensieve gesprek dat hierover is opgestart, op weg naar het verder verkennen van de vraag hoe we de groei van Defensie kunnen koppelen aan kansen voor Zeeland. Zeeland ziet op termijn mogelijkheden voor de Marine in de Buitenhaven in Vlissingen en gaat daarover in gesprek met Defensie. Gezamenlijke ambitie Rijk en Zeeland onderzoeken hoe Defensie in Zeeland kan opschalen. We borgen de robuuste haveninfrastructuur voor Host Nation Support en onderzoeken hoe die infra buiten HNS-operaties om ook breder kan worden benut. We verkennen of we een deel van de Nationale Weerbaarheidstrai - ning en training van reservisten in Zeeland kunnen onderbrengen en of we militaire en andere veiligheidsdiensten op één zichtbare Defensielocatie kunnen onderbrengen. We organiseren een netwerk dat innovaties uit het regionale bedrijfsleven sneller kan verbinden aan behoeften vanuit Defensie en kijken naar opleiding, ontwikkel-, test- en oefenruimte voor die innovaties. Versterken van de regionale infrastructuur We versterken Zeeland met infrastructuur en faciliteiten die klaarstaan wanneer het nodig is.

De Zeeuwse marinenieuwbouw en -reparatiewerf, onderdeel van de “Werf van de Toekomst” beschouwen we als een onderdeel van deze infrastructuur. Vastgoedpotentie in Zeeland verbinden aan groeibehoefte vanuit Defensie Daarbij kan worden gedacht aan het ontwikkelen van een verzamellocatie voor Defensie. Dit kan de zichtbaarheid van Defensie in Zeeland vergroten en kan het werven van nieuwe mensen voor Defensie ondersteunen. Het geeft jonge Zeeuwen een plek waar ze zich met Defensie kunnen identificeren. Opschaling Defensie ondersteu- nen met opleidingsfaciliteiten De opschaling van de krijgsmacht vraagt om grootschalig opleiden van militairen en reservisten. De Nationale Weerbaarheids - training kan wellicht in Zeeland op bestaan- de locaties gefaciliteerd worden. Defensie-innovatie versnellen Dit is nodig om civiele innovaties uit het Zeeuwse bedrijfsleven sneller hun weg te laten vinden naar Defensie. Dit doen we via Impuls Zeeland. GROEIMOTOR 3 66 Hoofdstuk 4 | 67 HOOFDSTUK 4 | CLEAN ENERGY PORTOnze doelen en projecten Doel: Versterken van de regionale infrastructuur (11a, 11b) Die moet klaarstaan wanneer het nodig is. Doel: Vastgoedpotentie in Zeeland verbinden aan groeibehoefte vanuit Defensie (11c) Bijvoorbeeld ontwikkelen van een verzamellocatie voor Defensie.

Doel: Opschaling Defensie ondersteunen met opleidingsfaciliteiten (11d) In relatie tot opschaling van de krijgsmacht. Doel: Defensie-innovatie versnellen (11e) Civiele innovaties uit Zeeuws bedrijfsleven sneller naar Defensie. 11a Host Nation Support-aanpak & infrastructuur Bestendigen en knelpunten waar mogelijk verbeteren. 11b Marinescheepsbouw/-reparatie Als magneet voor verdere activiteiten. 11c Ruimte voor Defensie in Zeeland Mogelijkheden voor bijdragen aan Opgave Opschaling Krijgsmacht. 11d Nationale Weerbaarheidstraining en opleiding reservisten Verkenning van mogelijkheden. 11e Innovatie Met Impuls Zeeland. Projec t 11a Host Nation Support-aanpak & infrastructuur Wat gaan we doen? Momenteel worden Europese en nationale analyses gemaakt voor verbeteringen van de Europese corridors ten behoeve van militaire mobiliteit tussen onder andere Host Nation Support-havens en het Europese achterland. Vlissingen vervult daarin als één van de drie Nederlandse havens een belangrijke rol. Provincie en North Sea Port faciliteren de stappen die nodig zijn om de (spoor)infrastructuur ook in het kader van militaire mobiliteit robuuster te maken voor de Host Nation Support (HNS), de werf voor marinenieuwbouw en -reparatie en de Buitenhaven van Vlissingen.

Uitvoeringsafspraken • Defensie en Zeeland onderzoeken of de bestaande HNS-faciliteiten, buiten de HNS- activiteiten om, een rol kunnen spelen voor Defensie. • Wanneer uit de analyse van het Rijk naar knelpunten in de infrastructuur behoefte aan versterking van infrastructuur voortkomt, zullen regionale partijen verbetering daarvan faciliteren. Dit om Vlissingen als HNS-haven robuust te ontsluiten voor militaire mobiliteit op de Europese transportcorridors. In dat geval wordt gekeken naar kansen voor dual use: civiele infrastructuur die ook voor militaire doeleinden kan worden gebruikt. Projec t 11b Marinescheepsbouw/-reparatie Wat gaan we doen? Vlissingen huisvest het Nederlandse high-end marinebouwcluster en speelt daarmee een centrale rol bij het huidige vlootvervangingsprogramma van de Koninklijke Marine, evenals de instandhouding van de vloot. In het kader van Werf van de Toekomst – koploperproject uit de Sectoragenda Maritieme Maakindustrie - wordt per regio en met de sector gewerkt aan het moderniseren en automatiseren van de maritieme maakindustrie. Intensivering van marinebouw in Vlissingen kan gevolgen hebben voor de verwachte vraag naar verblijfsaccommodaties en mogelijk opleidingscapaciteit in Zeeland.

Ook kan de versterking van de Zeeuwse nucleaire kennis- en energieagenda op termijn mogelijk kansen opleveren om die te verbinden aan nucleaire toepassingen voor Defensie. Uitvoeringsafspraken Zie Project 10b. Maritieme maakindustrie: Werf van de Toekomst. Projec t 11c Ruimte voor Defensie in Zeeland Wat gaan we doen? We kijken hoe Zeeland bij kan dragen aan de Opgave Opschaling Krijgsmacht. Daarvoor kijken we breed naar de vraag van Defensie en de vastgoedmogelijkheden in Zeeland. De bestaande kazerne aan de Buitenhaven in Vlissingen is daarbij een mogelijke locatie. Potentiële gebruikers zouden de NatRes, Kmar, NWT en mogelijk Douane en/of andere veiligheidsdiensten kunnen zijn. Ook is er behoefte aan meer opslagmogelijkheden voor munitie. Uitbreiding van MMC Ritthem komt daarvoor in aanmerking. Uitvoeringsafspraken • Defensie en Zeeland onderzoeken de vraag van de verschillende onderdelen en potentiële andere organisaties. • Defensie en Zeeland kijken naar geschikte locaties in Zeeland. Daarbij onderzoeken we in ieder geval de geschiktheid en de beschikbaarheid van de bestaande kazerne in Vlissingen en de mogelijkheden die het nabijgelegen trainingscentrum additioneel zou kunnen bieden. • Afhankelijk van de uitkomsten maken Defensie en Zeeland een plan voor renovatie en ingebruikname. • We gaan in gesprek omtrent mogelijke uitbreiding MMC Ritthem.

68 Projec t 11d Nationale Weerbaarheidstraining en opleiding reservisten Wat gaan we doen? We onderzoeken of de Nationale Weerbaarheidstraining (NWT) voor Zuid-West Nederland in Zeeland kunnen faciliteren. Defensie bepaalt haar positie ten aanzien van de NWT en reservisten in Zuid-West Nederland. Een volgende stap kan zijn of en hoe Zeeland die in samenwerking met Defensie kan organiseren. De bestaande kazerne en/of de HNS-loodsen lijken mogelijke locaties, waarvoor de geschiktheid nader onderzocht wordt, maar we kijken ook breder in Zeeland. Uitvoeringsafspraken Defensie en Zeeland gaan verkennen: • Op welke manier Zeeland een rol kan spelen in het opleiden van reservisten of de Nationale Weerbaarheidstraining. • Zeeland onderzoekt samen met Defensie op welke plaats de NWT gerealiseerd zou kunnen worden en op welke termijn. • Bij een positieve uitkomst van dat onderzoek maakt Zeeland samen met Defensie en de Zeeuwse onderwijsinstituten een plan voor de NWT en de opleiding van reservisten. • De Provincie Zeeland gaat in samenwerking met Defensie actief reservisten werven, niet alleen binnen haar eigen organisatie, maar stimuleert dit in heel Zeeland. Zo zorgen we voor voldoende reservisten in Zeeland.

Projec t 11e Innovatie Wat gaan we doen? We beogen voor Zeeland en Nederland toepassing van innovaties in defensieprogramma’s te versnellen en innovatievragen van Defensie toegankelijker te maken voor Zeeuwse bedrijven. Met Impuls Zeeland wordt gebouwd aan een Zeeuws netwerk dat fungeert als coördinatiepunt tussen Defensie, het ministerie van Economische Zaken en het Zeeuwse regionale bedrijfsleven. Dit is aangesloten op de Defensie-regioteams in Zuid-Holland en Brabant. Het regioteam richt zich op innovaties die interessant zijn voor militair gebruik. Deze innovaties krijgen in Zeeland de ruimte. Met directe toegang tot open water biedt Zeeland Defensie een (drone)driehoek aan waar opleiden, innoveren, testen en op termijn produceren samenkomen. Zeeland werkt aan ruimte voor Defensie om vanuit de Buitenhaven te oefenen met onbemande systemen en drones, op, onder en boven het wateroppervlak. Met KAAP, de Hogeschool Zeeland en Scalda (MBO) ontwikkelt de Kenniswerf zich tot opleiding- en innovatiegebied, en verkend wordt of bestaande hallen geschikt te maken zijn voor (drone-)productie. Uitvoeringsafspraken • Doorbouwen aan Impuls Zeeland als coördinatiepunt tussen Defensie, EZK en het regionale bedrijfsleven. • Gericht werken aan dual-use-innovaties die kansrijk zijn voor militaire toepassing, via het netwerk en gezamenlijke programmering.

• Zeeland gaat ontwikkel-, oefen- en testruimte aan Defensie aanbieden voor drones en andere innovaties. Hoofdstuk 4 | 69 HOOFDSTUK 4 | CLEAN ENERGY PORT 70 OESTERPARK IN DE OOSTERSCHELDE Hoofdstuk 5 71Hoofdstuk 5 | Aan het werk met Zeeland 2050 7272 DE NIEUWE SLUIS IN TERNEUZEN Hoofdstuk 5 | Aan het werk met Zeeland 2050 Hoofdstuk 5 Waarom vraagt Zeeland 2050 om vernieuwende samenwerking tussen Rijk en regio? Vernieuwen doen we samen Uitgangspunten voor de samenwerkingscultuur in Zeeland 2050 HOOFDSTUK 5 | AAN HET WERK MET ZEELAND 2050 Zeeland 2050 is een beweging van wederzijds begrip tussen Rijk en regio. Een beweging waarin Zeeland en het Rijk erkennen dat de belangen van Rijk en regio niet botsen, maar overlappen. Zeeland heeft de ruimte en de ligging om bij te dragen aan energiezekerheid, defensie, voedselvoorziening, waterveiligheid en het verlichten van de woningnood. Op onderwijsvernieuwing, bereikbaarheid en het fundament onder de Zeeuwse delta hebben we elkaar nodig. We pakken samen kansen. Voor Nederland en Zeeland. Deze Strategische Agenda is het gezamenlijke kompas van Rijk en regio voor de langjarige ontwikkeling van Zeeland. De agenda brengt de gezamenlijke inhoudelijke inzet bijeen op groeimotoren, subagenda’s en uitvoeringsafspraken. Aan verschillende onderdelen wordt al gewerkt. Vanaf september geven Rijk en regio samen verder uitvoering aan deze agenda.

Dat doen we vanuit gedeelde waarden en uitgangspunten: met eigenaarschap, integraliteit, ruimte om te leren en aandacht voor slagvaardigheid. We doorbreken sectorale en incidentele Rijk-regio samenwerking Zeeland 2050 is integraal en langjarig, fysiek én sociaal. We houden ruimte voor dynamiek Er is ruimte om te leren, experimenteren, en om onze aanpak bij te stellen. We vergroten de slagvaardigheid van de overheid Met minder bestuurlijke en ambtelijke drukte werken we aan méér impact voor de samenleving. We voorkomen vrijblijvendheid en nemen eigenaarschap Rijk en regio organiseren voldoende gezag en mandaat om afspraken tijdig en betrouwbaar te kunnen naleven. 73 5.1 Vervolgaanpak: uitvoeren door verbinden en oefenen Van agenda naar uitvoering Met het vastklikken van de inhoud in deze Strategische Agenda zetten Rijk en regio de stap van agendavorming naar uitvoering. We werken samen om de ambities van Zeeland 2050 te realiseren, op alle niveaus en met de samenleving. Veel van de uitvoeringsafspraken in deze agenda worden al uitgevoerd, maar deze agenda vraagt om betere verbinding van de bestaande inzet van Rijk en regio – en op punten intensivering. We oefenen met gezamenlijke uitvoering in een lerende aanpak Nu we de ontwikkelfase van de Strategische Agenda afronden, zetten we een eerste stap om onze gezamenlijke werkwijze voor uitvoering te verbeteren.

Tot en met Q1 2027 kiezen we daarin voor een lerende aanpak. We zetten de integrale aansturing van de beweging Zeeland 2050 voort, en maken gerichte keuzes over hoe we samenwerken aan (sectorale) uitvoering. Zo werken we toe naar een realisatie- en investeringsstrategie. Met deze vervolgaanpak op korte termijn leren we hoe onze Rijk-regiosamenwerking in de praktijk (beter) werkt. We scherpen de inrichting van onze uitvoerende samenwerking verder aan op basis van onze eerste praktijkervaring. Zo blijft deze Strategische Agenda passen bij de beweging Zeeland 2050: een middel voor een sterker Zeeland en een sterker Nederland. Grensoverschrijdend en rijksbreed verbinden In de uitvoering verbinden Rijk en regio Zeeland 2050 waar nodig met grens- overschrijdende samenwerking, Europese programma’s en bestaande Vlaams- Nederlandse overlegstructuren. Ook de gesprekken over het versterken van passende rijkswerkgelegenheid in Zeeland met het ministerie van BZK worden betrokken bij de verdere uitwerking, als bijdrage aan arbeidsmarkt, talentbehoud en leefbaarheid. 74 “ We werken samen om de ambities van Zeeland 2050 te realiseren, op alle niveaus en met de samenleving.” Hoofdstuk 5 | HOOFDSTUK 5 | AAN HET WERK MET ZEELAND 2050 75 1. Beweging Zeeland 2050 Overkoepelend sturen op voortgang, samenhang en effect van deze agenda: op groeimotoren, subagenda’s en uitvoeringsafspraken.

Rijk en regio doen dit samen, bestuurlijk én ambtelijk. 2. Uitvoering van projecten en afspraken Projecten en uitvoeringsafspraken verder brengen: sectoraal waar dat kan, integraal waar dat nodig is. We brengen uitvoering waar mogelijk onder in lopende trajecten, zoals MIRT en spoor kerncentrales. 3. Realisatie- en investeringsstrategie voorbereiden Samen concretiseren Rijk en regio wat nodig is om Zeeland 2050 uit te voeren: mensen, middelen, instrumenten en keuzes per agenda. Met aandacht voor bijvoorbeeld beheer, onderhoud, vervanging, uitvoeringscapaciteit, Europese kansen en de verbinding met rijkswerkgelegenheid. Integraal sturen (Sectoraal) realiseren Samen investeren 5.2 Vertrekpunt: voortbouwen op bestaande samenwerking Zeeland 2050 verbindt lopende programma’s en trajecten Onze Rijk-regiosamenwerking is vooralsnog vooral sectoraal – in gebiedsgerichte programma’s. Met Zeeland 2050 wordt de inzet van Rijk en regio een samenhangende én gezamenlijke ambitie, die voortbouwt op bestaande programma’s en trajecten en aansluit bij de ruimtelijke keuzes, afspraken en integrale werkwijze uit bijvoorbeeld het Ruimtelijk Voorstel en het Ruimtelijk Arrangement.

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://sluis.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/LoadAgendaItemDocument/c81e5a49-bcec-4361-85e5-3100962a8dd7?agendaItemId=06d4bcff-53b6-4740-8e5b-fe20ad9aa44c