02a Bijlage Strategische-Agenda-2050
Tekst van het document
Clean energy port Sterke dorpen en bruisende steden Magneet voor talent Stevig natuurlijk fundament 76 Hoofdstuk 5 | HOOFDSTUK 5 | AAN HET WERK MET ZEELAND 2050 77 Sterke dorpen en bruisende steden Gebiedsgerichte woningbouw en ruimtelijke ordeningsafspraken – schaal Zeeland • BO Leefomgeving (incl. voorafgaande DO’s en DG-overleggen), bijv. als die in het teken staan van herijking/actualisatie NOVEX/ Ruimtelijke Arrangement Zeeland. Jaarlijkse planning- en overlegcyclus. • Zeeuwse woondeal 2023-2030 en actualisatie BZK/VRO, PZ, div gemeenten. Overlegcyclus via separate bestuurlijke overleggen. • Rijkswerkgelegenheid Rijksvastgoedbedrijf/Provincie Zeeland. Lopende overleggen. Gebiedsgerichte programma’s gericht op brede welvaart: Zeeuws- Vlaanderen • Nationaal Programma Vitale Regio’s Zeeuws Vlaanderen (tot 2045): BZK, VRO, OCW, VWS, IenW, EZ, Zeeuws-Vlaamse gemeenten en regionale partners. • Regio Deal Zeeuwse aanpak Vitale Regio’s (tot 2029) – pijler ‘fysieke leefomgeving’, ‘basisvoorzieningen’ en ‘ontwikkelkansen inwoners’. Gebiedsgerichte programma’s: North Sea Port District • Regio Deal ‘North Sea Port District’ (tot 2028): BZK, VRO, OCW, EZK, VWS, IenW, PZ, gemeenten Terneuzen, Vlissingen, Borsele, havenbedrijven. Jaarlijks Rijk-regio overleg. • DO NOVEX North Sea Port District (tot 2045): VRO, BZK, IenW, EZK, PZ, gemeenten, havenbedrijven. Tweemaal per jaar.
(Inpassing en investeringen) mobiliteitsmaatregelen en leefbaarheid • BO MIRT (incl. voorafgaande DO’s): periodieke cyclus IenW, PZ, gemeenten en waterschap. • Goederenvervoercorridor (GCV) Zuid-Realisatiepact (tot 2030): aanpak logistieke corridors NL-Vlaanderen: PZ, PZH, Noord-Brabant, havenbedrijven, IenW. • Voortgangs-overleg mobiliteitsvisie 2050 (ism IenW, PZ). Zeeland-specifieke aanpak zorg en welzijn (VWS) • Regioplan Zeeuwse Zorgcoalitie (IZA/Gala) – Zorgpartners en VWS. Zeeland-specifiek investeringspakket t.b.v. vestigings- en investeringsklimaat • Wind in de Zeilen (tot 2030) – BZK, JenV, OCW, LNV, IenW, EZK, VWS, SZW, Fin met PZ. Jaarlijks Stuurgroepoverleg Rijk-regio). Integrale afweging van ruimtelijke opgaven via de Zeeuwse werkwijze. • Ruimtelijk Arrangement Zeeland .
Magneet voor talent Zeeland-specifiek investeringspakket t.b.v. vestigings- en investeringsklimaat • Wind in de Zeilen (tot 2030) – BZK, JenV, OCW, LNV, IenW, EZK, VWS, SZW, Fin met PZ. Jaarlijks Stuurgroepoverleg Rijk-regio). Gebiedsgerichte programma’s: Zeeuws-Vlaanderen en North Sea Port District • Nationaal Programma Vitale Regio’s Zeeuws Vlaanderen (tot 2045): BZK, VRO, OCW, VWS, IenW, EZ, Zeeuws-Vlaamse gemeenten en regionale partners. • Regio Deal Zeeuwse aanpak Vitale Regio’s (tot 2029) – VRO, BZK, OCW, VWS, SZW, PZ, Zeeuws-Vlaamse gemeenten, Tholen, Schouwen-Duiveland, Veere. Pijler ‘ontwikkelkansen inwoners’. • Regio Deal ‘North Sea Port District’ (tot 2028): zie onder Sterke dorpen/bruisende steden. Mogelijk: (tweejaarlijks) DO NOVEX North Sea Port District. Zeeland-specifieke aanpak toekomstbestendig onderwijs en cultuur (OCW) • MBO-krimpgelden – scholen, besturen, opleiders, OCW inz. toekomstbestendig MBO. • Cultuurconvenant 2025-2028 – OCW, PZ, Z4. Invloed uit besluitvorming nieuwbouw en onderhoud kerncentrales (voorzien in zomer 2026) - zie onder Clean energy port. 78 Clean energy port Besluitvorming nieuwbouw en onderhoud kerncentrales (voorzien in zomer 2026) • A. Verlenging levensduur kerncentrale Borssele – tussen KKG en PZ. • B. Ruimtelijke verkenning locatiekeuze nieuwbouw kerncentrales (o.b.v. plan-MER, IEA en locatiekeuze; tussen KKG en PZ).
Zeeland-specifiek investeringspakket t.b.v. vestigings- en investeringsklimaat • Wind in de Zeilen (tot 2030) – BZK, JenV, OCW, LNV, IenW, EZK, VWS, SZW, Fin met PZ. Jaarlijks Stuurgroepoverleg Rijk-regio). Gebiedsgerichte programma’s: North Sea Port District • Regio Deal ‘North Sea Port District’ (tot 2028): zie onder Sterke Dorpen/bruisende steden. Mogelijk: (tweejaarlijks) DO NOVEX North Sea Port District. Gebiedsinvesteringen voor inpassing van windparken op zee en bijbehorende energie-infrastructuur • Regioplan Netten op Zee – KKG, PZ, div. gemeenten. Mogelijk: • BO Leefomgeving en DG- en directeuren-overleggen daaraan voorafgaand, bijv. als die in het teken staan van herijking/ actualisatie NOVEX/ Ruimtelijke Arrangementen. Stevig natuurlijk fundament Nationaal Deltaprogramma • Gebiedsagenda Zuidwestelijke Delta 2050: IenW, PZ, PZH, PNB, waterschappen. Vastgelegde kernkwaliteiten Noordzeekust • Kustpact 2026-2030: VRO, EZ, IenW, PZ (PZH, PNH), Schouwen- Duiveland, Noord-Beveland, Veere, Vlissingen, Sluis. Hoofdstuk 5 | HOOFDSTUK 5 | AAN HET WERK MET ZEELAND 2050 79
80 HANGCULTUUR MOSSELEN OOSTERSCHELDE 81Bijlage | Luca Locatelli Over de fotograaf Luca Locatelli is een internationaal gerenommeerd documentairefotograaf en filmmaker uit Italië, bekend om zijn visueel krachtige verhalen over de relatie tussen mens, natuur, technologie en de toekomst van onze planeet. Als fotograaf voor onder meer National Geographic, The New York Times Magazine, TIME en The New Yorker onderzoekt hij al meer dan tien jaar innovatieve antwoorden op de grote uitdagingen van deze tijd, zoals klimaatverandering, energietransitie en duurzaam landschapsbeheer. Zijn werk werd bekroond met onder andere meerdere World Press Photo Awards en tentoongesteld in musea wereldwijd.
8282 WATERSTOFLABORATORIUM VAN SCALDA OVER DE FOTO’S 83 Anatomy of a Living Delta Over de foto’s Voor het project ‘Anatomy of a Living Delta’ richtte Locatelli zijn lens op Zeeland: een landschap waarin water, natuur, technologie en mens al eeuwenlang met elkaar verbonden zijn. In deze fotografische serie onderzoekt hij de Zeeuwse delta als een levend systeem dat voortdurend verandert, zich aanpast en innoveert. Met zijn kenmerkende filmische stijl nodigt Locatelli bezoekers uit om Zeeland vanuit een nieuw perspectief te bekijken. Anatomy of a Living Delta is een visuele verkenning van een landschap dat wereldwijd relevant is als voorbeeld van veerkracht, innovatie en de voortdurende wisselwerking tussen mens en omgeving. Hij zoekt de plekken waar mens, technologie en natuur elkaar raken. In precieze beelden legt hij vast hoe wij onze toekomst maken, met alle beloften en gevolgen die daarbij horen. Zijn werk nodigt je uit om opnieuw te kijken. Naar wat we bouwen, naar wat we maken, en naar de toekomst die we samen vormgeven. Luca Locatelli kijkt met een internationale blik naar Zeeland en zijn foto’s blijken naadloos aan te sluiten bij de belangrijkste thema’s van Zeeland 2050. “Zijn werk nodigt je uit om opnieuw te kijken.
Naar wat we bouwen, naar wat we maken, en naar de toekomst die we samen vormgeven.” Cover | Kustkeuken in het Joint Research Center Joint Research Center Zeeland verbindt de scholen in de regio en zet klimaat- en biogebaseerd onderzoek om in praktische innovatie voor de lokale ‘blauwe economie’. Afgebeeld zijn groenten die in zout water groeien en schelpdieren die het zeewater filteren: het ruwe palet van een kustkeuken die Zeeland herontdekt en bestudeert. Pagina 6 | Lithiumbatterijbank bij REV Ocean De REV Ocean maakt gebruik van een diesel-elektrisch systeem met een lithiumbatterijbank die het brandstofverbruik vermindert. Een onderzoeksschip kampt met een bijzonder probleem: het lawaai en de uitlaatgassen van zijn eigen motoren kunnen juist het leven verstoren dat het komt bestuderen. De accu’s bieden de oplossing. Pagina 8-9 | Philipsdam De Philipsdam tussen St.-Philipsland en Grevelingendam werd aangelegd als onderdeel van de Deltawerken om Zeeland beter te beschermen tegen overstromingen. Tegelijkertijd veranderde de dam de waterhuishouding van de regio en creëerde hij nieuwe mogelijkheden voor natuur, recreatie en economische ontwikkeling. Daarmee laat de Philipsdam zien hoe Zeeuwen al generaties lang de delta vormgeven.
Pagina 10 | Joint Research Center Zeeland In het Joint Research Center Zeeland in Middelburg werken studenten (mbo, hbo en wo), onderzoekers, bedrijven en overheden samen aan oplossingen op het gebied van water, energie en voedsel. Juist dat zijn de thema’s die bepalend zijn voor de toekomst van Zeeland als deltaregio. Pagina 12-13 | Verticale kweekruime bij Vitroplus In de verticale kweekruimte van Vitroplus worden jaarlijks zo’n 40 miljoen varens vermeerderd, binnenshuis en onafhankelijk van het seizoen, de bodem of daglicht. Kiezen voor het licht in plaats van wachten op het seizoen is een klein symbool van de grotere verschuiving: de groeiomstandigheden worden niet langer enkel ondergaan, maar bepaald. Pagina 14 | Tuinbouwrobot bij Vitroplus Waar land schaars is en water overal voorhanden is, wordt verbouwen een kwestie van vindingrijkheid. Daarmee laat Vitroplus zien dat innovatie niet alleen zit in watertechnologie of infrastructuur, maar ook in biotechnologie en duurzame tuinbouw. 84
OVER DE FOTO’S 85 Pagina 16-17 | Hydraulische lift deltawerken Topshuis, hydraulische lift in het bestuurscentrum van de deltawerken. De lift werkt niet op een conventioneel kabelsysteem, maar op hydraulische techniek waarbij waterdruk wordt ingezet. Daarmee is het een subtiel maar krachtig symbool van hoe de Deltawerken zijn ontworpen: water is niet alleen een bedreiging, maar ook een bron van kennis, innovatie en oplossingen. Pagina 18 | Ørsted windpark Borssele Met 94 windturbines en een capaciteit van 752 MW levert windpark Borssele 1 & 2 duurzame elektriciteit voor ongeveer een miljoen Nederlandse huishoudens. Daarmee draagt Zeeland direct bij aan de overgang naar een duurzame energievoorziening. Pagina 22-23 | Oosterscheldekering Wat de Oosterscheldekering bijzonder maakt, is dat er niet gekozen werd voor een volledig afgesloten zeearm. Om de unieke natuur, visserij en schelpdiercultuur van de Oosterschelde te behouden, werd een halfopen stormvloedkering ontwikkeld. Deze combinatie van veiligheid én ecologie was wereldwijd vernieuwend. Pagina 24 | Hotel Tien Torens in Zoutelande Hotel Tien Torens laat zien hoe je in een kwetsbaar deltalandschap kunt bouwen mét de omgeving in plaats van ertegenin. Het hotel is ontworpen in het duinlandschap van Zoutelande en gaat qua vorm, materiaalgebruik en ligging op in de natuurlijke omgeving.
Duurzaamheid en landschappelijke inpassing zijn expliciete uitgangspunten van het ontwerp. Pagina 28-29 | Het Verdronken Land van Saeftinghe Het Verdronken Land van Saeftinghe, het oerlandschap van Zeeland en grootste brakwaterschor van West-Europa. In de moderne delta draait het niet meer alleen om dijken en dammen. Steeds vaker wordt gekeken hoe natuur kan bijdragen aan waterveiligheid, biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Saeftinghe is daar een indrukwekkend praktijkvoorbeeld van. Pagina 38-39 | Vestingstad Hulst Vestigingstad Hulst, omringd door wallen, bastions en grachten om vijanden van vroeger op afstand te houden. De vestingwerken van Hulst zijn ooit aangelegd voor bescherming en veiligheid. Tegenwoordig vormen de wallen, grachten en poorten een groen en aantrekkelijk stadslandschap waar bewoners en bezoekers gebruik van maken. Hulst laat daarmee zien hoe historische infrastructuur zich kan ontwikkelen tot een waardevolle leefomgeving. Pagina 50-51 | Practoraat Voedsel van Scalda Mbo-onderwijsinstelling Scalda heeft een Practoraat Voedsel opgezet waarin studenten, docenten en bedrijven samenwerken aan praktijkgericht onderzoek. Daarbij staan drie thema’s centraal: de overgang naar plantaardige en mariene eiwitten, innovaties in voedselproductie en voedselverwerking en duurzame voedingspatronen.
Pagina 58-59 | Damen Shiprepair REV Ocean bij Damen Shiprepair, met 194,9 meter het grootste expeditieschip om onderzoek te doen naar oceanen, met de nadruk op kennis die kan helpen om zeeën beter te beschermen en te herstellen. Pagina 70-71 | Oesterpark in de Oosterschelde Oesterpark, om het versterken van natuurlijke ecosystemen. Oesters filteren water, creëren leefgebieden voor andere soorten en dragen bij aan biodiversiteit. Daarmee zijn ze een voorbeeld van zogenoemde nature-based solutions. Pagina 72 | De Nieuwe Sluis in Terneuzen Met een lengte van 427 meter, een breedte van 55 meter en een diepte van ruim 16 meter behoort de Nieuwe Sluis tot de grootste sluizen ter wereld. Het project laat zien dat Zeeland nog steeds vooroploopt in complexe waterbouwkundige en infrastructurele oplossingen. Pagina 80-81 | Hangcultuur mosselen Oosterschelde Bij hangcultuur worden mosselen niet op de bodem gekweekt, maar aan lijnen of netten in het water. Dat is een innovatieve vorm van aquacultuur die laat zien hoe Zeeland nieuwe manieren ontwikkelt om voedsel uit zee te produceren. Het sluit aan bij de transitie naar een duurzame blauwe economie, waarin de zee niet alleen natuurgebied is maar ook een bron van toekomstbestendige voedselproductie.
Pagina 82 | Waterstoflaboratorium van Scalda Het waterstoflaboratorium van Scalda richt zich op groene waterstof, een belangrijke energiedrager voor het verduurzamen van industrie, mobiliteit en energievoorziening. Zeeland heeft de ambitie om een leidende rol te spelen in de waterstofeconomie, mede dankzij de industrie rond North Sea Port. 86