01 Principebesluit voortzetting onderzoek regionale spreiding milieustraten - Bijlage a Aanbiedingsbrief van O.L.A.Z..pdf

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

16

Projectgerelateerd

Planning containerwisseling en compacteren Op een milieustraat is het van belang dat containers niet vol raken tijdens drukke tijden. Bij volle containers kunnen bezoekers hun afval niet kwijt, kunnen ze niet goed scheiden of kunnen er onvoldoende losplaatsen zijn wat de doorlooptijd beïnvloedt. Indien er op de milieustraat volle containers zijn, dienen deze te worden gewisseld. Een alternatief is er bij lage dichtheidsafvalstromen. Deze afvalstromen kunnen worden gecompacteerd om extra ledig volume te genereren. Omdat er op de locaties geen vrachtwagens aanwezig zijn, wordt de wisseling van containers volgens planning gedaan (vooral voor openingsuren in de ochtend) en op afroep. Verder heeft iedere milieustraat een contract met een naburig bedrijf om op afroep de afvalstromen hout, groenafval, papier en karton en grof huishoudelijk afval te komen aandrukken/compacteren. Het is zorg om de containerhandelingen niet in drukke perioden uit te voeren. De wisseling van containers neemt veel tijd in beslag en wel om verschillende redenen. In Hulst is bijvoorbeeld de ruimte zeer krap om de wisseling te laten plaatsvinden. Daarnaast kan een lege en volle container meestal niet naast elkaar worden geplaatst wat leidt tot extra logistieke handelingen. Ook zijn er door beperkte perronplaatsen containers ingesloten.

Hierdoor moeten eerst andere containers worden verplaatst om de betreffende container te kunnen wisselen. Om containers te wisselen staan vrachtwagens meestal op de containerwisselroute en hierover rijdt ook het burgerverkeer. Bij stilstand op de containerwisselroute kan in sommige gevallen het burgerverkeer niet doorrijden en kunnen er onveilige situaties ontstaan. Wisselen en compacteren worden daarom zoveel mogelijk op een tijd gedaan, die tot minimale opstoppingen leidt. Vergrijzing burgers Er komen steeds meer oudere mensen op de milieustraat. Soms zijn zij verward en helpen beheerders hen mee. Insteek is om deze mensen uit te leggen dat deze hulp eenmalig is en dat zij een volgende keer zelf hulp moeten regelen. Redenen waarom beheerders niet (mogen) meehelpen: ◼

Risico op schadeclaims veroorzaakt door handelingen van beheerders (bijvoorbeeld planken uit auto tillen waarbij bekleding van de auto schade oploopt);

◼

Risico op beschuldiging van diefstal (uit de auto of de aanhanger);

◼

Arbo-technisch (tillen, bukken et cetera).

3.4

Prestaties

De prestaties van de huidige situatie worden in beeld gebracht met betrekking tot afvalvolume, scheidingsdoelstellingen en kosten.

3.4.1

Afvalvolume

In 2018 is in Zeeland 265.000 ton huishoudelijk afval ingezameld (bron CBS2 ) ofwel 693 kilogram per inwoner per jaar (kg/inw./jaar). Dit is 201 kg/inw./jaar hoger dan het gemiddelde in Nederland (492 kg/inw./jaar2). Van de 265.000 ton is 87.000 ton restafval (77.000 fijn en 10.000 ton grof). Dit betekent een hoeveelheid restafval van 227 kg/inw./jaar. In Nederland is het gemiddelde in 2018 202 kg restafval/inw./jaar. 2

https://opendata.cbs.nl/#/CBS/nl/dataset/83558NED/table?ts=1589234731080

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

17

Projectgerelateerd

De prestaties laten zien dat in Zeeland 41% meer huishoudelijk afval wordt ingezameld. Mogelijke oorzaak is dat het afval aangeleverd door bedrijven, niet afvalstoffenheffing betalende toeristen en bezoekers uit omliggende gemeenten incl. Belgen en Brabanders het volume significant vergroten. Wordt alleen naar de milieustraten gekeken, dan rapporteert ZRD dat in 2018 via de milieustraten in totaal 109.250 ton afval werd ingezameld en dat komt overeen met 285 kg/inw./jaar oftewel 41% van de totale hoeveelheid huishoudelijk afval. Ook deze hoeveelheid is significant hoger dan het gemiddelde in Nederland (134 kg/inw./jaar3). Dit verklaart een groot deel van het verschil in de totale huishoudelijke afvalstroom (151 van de 201 kg/inw./jaar). Analyseren we het grof huishoudelijk afval nader, dan zien we dat er in Zeeland vooral veel puin, grond, hout en groenafval worden ingezameld. Deze stromen verklaren een groot gedeelte van het verschil. De hoeveelheid restafval op een milieustraat is 10.920 ton per jaar ofwel 28,5 kg/inw./jaar. Dit is meer dan het gemiddelde per jaar in Nederland (20 kg/inw./jaar3). Tabel 7. Inzamelresultaten Zeeland vergeleken met Nederland (2018) Type afval

Eenheid

Zeeland

Nederland

Verschil

Huishoudelijk afval

kg/inw./jaar

693

492

201

Grof huishoudelijk afval

kg/inw./jaar

285

134

151

Puin, grond, hout en groen

kg/inw./jaar

218

103

115

Restafval (brandbaar en niet brandbaar)

kg/inw./jaar

28

20

8

Ongescheiden afval (restafval (brandbaar en niet brandbaar) +grof huishoudelijk afval)

kg/inw./jaar

42

-

-

3.4.2

VANG doelstelling

Het Algemeen Bestuur van O.L.A.Z. heeft op 22 februari 2018 unaniem besloten de VANG-doelstellingen te onderschrijven en vast te stellen dat de O.L.A.Z. gemeenten streven naar 75% recycling van huishoudelijk afval in 2020 met verdere groei daarna. Omgerekend betekent dit dat de O.L.A.Z. gemeenten zich conformeren aan een ambitie om te komen tot maximaal 100 kg restafval per inwoner per jaar in 2020 en 30 kg restafval per inwoner per jaar in 2025. De VANG doelstellingen worden niet gehaald. Evaluatie van de doelstellingen levert op dat van de 693 kg/inw die per jaar in Zeeland wordt ingezameld, er 200 kg/inw/jaar als fijn restafval wordt ingezameld. Er is er ook over Zeeland gemiddeld 42 kg/inw/jaar niet gescheiden ingezameld grof huishoudelijk afval. Dit zorgt voor een 242 kg restafval per inwoner per jaar en een scheidingspercentage van 65%. Om de prestatie van de milieustraat te evalueren is de restafval doelstelling door RHDHV vertaald naar milieustraten en bedraagt ongeveer 8,2 kg/inw./jaar (zie tekst box vertaling VANG doelstellingen naar milieustraat).Op basis van de afvalhoeveelheden wordt geconcludeerd dat op de milieustraat 28 kg brandbaar en niet brandbaar restafval wordt ingezameld. Wordt daar grof huishoudelijk afval bij op geteld dan wordt dit 42 kg/inw./jaar.

Dus 42 kg wordt per jaar ongescheiden ingezameld en daarmee 85% van het grof huishoudelijk afval wordt gescheiden ingezameld.

3

Benchmark Huishoudelijk Afval, Analyse peiljaar 2018

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

18

Projectgerelateerd

De prestaties laten zien dat in Zeeland de scheidingsdoelstellingen en de voor milieustraten vertaalde VANG doelstelling met betrekking tot restafval niet worden gehaald. Tekstbox: vertaling VANG doelstellingen naar milieustraat. Voor dit project heeft RHDHV de VANG doelstelling van 2025 voor ogen: 30 kg restafval/inw./jaar en ten minste 75% scheiding. De 30 kg/inw./jaar omvat zowel voor grof- als fijnafval. Om de doelstelling voor te verdelen over fijn- en grof huishoudelijk afval wordt gekeken naar de gemiddelde productie in Nederland. In Nederland werd in 2018 gemiddeld 492 kg/Inw./jaar huishoudelijk afval ingezameld en 134 kg/inw./jaar grof huishoudelijk afval. Indien uitgegaan wordt van een verdeling tussen fijn- en grof huishoudelijk afval op basis van deze gegevens dan kan de doelstelling van 30 kg/inw./jaar naar de milieustraten worden vertaald en geldt een doelstelling van 8,2 kg/inw./jaar grof huishoudelijk restafval. Omdat afval wordt aangeleverd op een milieustraat, kan er controle plaatsvinden van het afval dat aan de restafvalcontainer wordt aangeboden. Om deze reden moet er zelfs naar een lagere hoeveelheid grof huishoudelijk restafval worden gestreefd.

3.4.3

Kosten

In 2018 bedroegen de jaarlijkse kosten voor het beheer van de milieustraten in Zeeland 7.057.460 euro. Dit is 18,42 euro per inwoner en betreft personeelskosten, managementkosten, inzamelmiddelen, afschrijvingen en transport en verwerking van afvalstromen. Om de kosten te vergelijken met de benchmark 2018 resultaten moeten deze kosten worden gecorrigeerd. De benchmark rapporteert namelijk alleen personeelskosten, inzamelmiddelen en afschrijvingskosten en zijn dus exclusief transport en verwerkingskosten. De kosten in Zeeland zonder transport en verwerkingskosten bedragen tussen 2,70 en 3,35 miljoen euro, respectievelijk 7,06 en 8,06 euro per inwoner. De bandbreedte wordt veroorzaakt door de overhead, een kostenpost die niet in de benchmark is genoemd. Volgens de benchmark varieerde de kosten voor milieustraten per stedelijkheidsklasse tussen de 5,9 en 8,2 euro per inwoner en gemiddeld 7,3 euro per huishouden per jaar4. De kosten voor Zeeland zijn dus in lijn met het gemiddelde in Nederland. Gezien het lage aantal inwoners per milieustraat en de hoeveelheid afval die wordt gemanaged, is dit een goede prestatie.

4

Benchmark 2018 rapport kosten op huishoud niveau. In Nederland bedraagt in 2018 het gemiddelde huishouden uit 2,19 inwoners

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

19

Projectgerelateerd

4

Toekomstige milieustraten: Scenario 3

De opdracht bestaat uit het uitwerken van Scenario 3. Dit hoofdstuk beschrijft eerst Scenario 3. Omdat de beschrijving niet alles vastlegt, worden verdere aannamen toegelicht.

4.1

Beschrijving Scenario 3

Om in te spelen op de milieustraten van de toekomst heeft O.L.A.Z een scenario met 3 type milieustraten gedefinieerd dat goed is voor de komende 20 jaar. Ten eerste is dit de compleet plus milieustraat bestaande uit een combinatie van milieustraten en kringloopactiviteiten gecombineerd met opleiding en eventueel andere activiteiten. Deze worden gepland bij de gemeenten met de meeste bevolking. Naast deze circulaire ambachtscentra worden complete milieustraten gepland om de bevolking zo goed mogelijk te bedienen. Deze ontvangen minimaal de 18 stromen die genoemd zijn in het activiteitenbesluit. Voor de kleinere gemeenten zijn basisvoorzieningen gepland. Dit leidt tot de volgende voorzieningenniveaus: Tabel 8. Indicatie van type milieustraten en waar ze gepland zijn Type milieustraat

Locatie

Afvalstromen

Compleet-niveau plus (>35.000 inwoners) milieustraat gecombineerd met kringloopactiviteiten, en/of circulaire ambachtscentra met ruimte voor educatie.

Goes (al dan niet gecombineerd met omliggende gemeenten), Terneuzen, Middelburg/Vlissingen (Combineren van de voorziening in Vlissingen en Middelburg is hierbij een onderzoeksoptie).

Een volledig pakket met ten minste alle 18 wettelijk verplichte fracties.

Compleet-niveau (25.000 tot 35.000 inwoners)

Hulst, Tholen, Reimerswaal, Schouwen-Duiveland, Sluis en Veere.

Een volledig pakket met ten minste alle 18 wettelijk verplichte fracties.

Borsele, Kapelle en NoordBeveland.

Afgedankte elektrische en elektronische apparatuur, EPS, grof tuinafval, harde kunststoffen, metalen, papier en karton, textiel, verpakkingsglas, PMD, frituurvet, incontinentiemateriaal/luiers, KCA, gasontladingslampen

Basisniveau (tot ca. 25.000 inwoners) “dicht bij huis” afvalstromen”

De complete milieustraat kenmerkt zich door een locatie waar burgers komen om zich van het afval te ontdoen. Kenmerken van een complete variant zijn voldoende inzamelmiddelen voor grondstoffen, voldoende personeel om de burger te begeleiden om de grondstoffen in de juiste bakken te brengen en een goede beleving door geringe wachttijd, goede indicatie waar grondstoffen zijn en goede bereikbaarheid op de locatie. De complete variant bestaat uit een bordes (perron of goot) met daaraan containers, inloop- en kleine containers op of naast perron, KCA depot en een klein kantoor. Op basis van de beschrijving is te concluderen dat de milieustraten in het compleet niveau en compleet niveau plus gelijk zijn. Aan het compleet niveau plus zijn enkel kringloopactiviteiten toegevoegd. De volgende tabel bevat een SWOT analyse van het scenario.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

20

Projectgerelateerd

Tabel 9. SWOT-analyse Scenario 3 Sterke punten:

Zwakke punten:

▪ ▪

Geïntegreerde aanpak

▪ ▪

Geen uniforme milieustraten

▪

Beter toezicht zal restafval op complete milieustraten doen dalen.

▪

Ook voor het basisniveau is veel personele inzet vereist.

De geplande ambachtscentra zullen recycling doen toenemen en het tonnage restafval doen dalen.

Deel inwoners op afstand van complete milieustraten of circulaire ambachtscentra.

Kansen:

Bedreigingen:

▪

▪

De ontwikkeling van CE kan leiden tot afname van de hoeveelheid afval

4.2

Programma van eisen milieustraat

4.2.1

Minimale randvoorwaarden

Het is de vraag of het afvalbeleid voor milieustraten het de komende 20 jaar toelaat om een deel van de gemeentes als een basis milieustraat uit te voeren.

Om te komen tot een meer circulaire en toekomstgerichte milieustraat in het O.L.A.Z. verzorgingsgebied zijn de volgende randvoorwaarden als uitgangspunt gehanteerd: ◼

O.L.A.Z. wenst te voldoen aan wet- en regelgeving;

◼

O.L.A.Z. wenst afvalscheiding naar een nog hoger niveau te brengen en te voldoen aan de ambities zoals geformuleerd in het Rijksbrede programma Circulaire Economie;

◼

O.L.A.Z. wenst de locaties zo in te richten dat veiligheid redelijkerwijs zo goed mogelijk geborgd is, hetgeen zich vertaalt in: 

Wachtrijen zoveel mogelijk op eigen terrein;



Zo min mogelijk overlappend en kruisend verkeer op de milieustraat;



Vermindering agressie op het terrein-> duidelijke en meer controleerbare regelgeving.

O.L.A.Z. wenst rekening te houden met een fasering in de tijd: niet alles of alle milieustraten kunnen tegelijkertijd worden aangepakt; Om een evaluatie te maken van toekomstige milieustraten worden eisen en wensen geformuleerd waar de straten aan dienen te voldoen of naar moeten streven. ◼

4.2.2

Toegangsbeleid

Op dit moment is er geen structurele toegangscontrole en is er een snelle doorloop en zijn er lage controle kosten. Nadeel is dat meer afval wordt ontvangen door oneigenlijk gebruik en er extra transport en verwerkingskosten worden gemaakt. Introduceren van een structurele toegangscontrole maakt het mogelijk om: 1. controle uit te voeren op oneigenlijk gebruik milieustraat door bedrijven, toeristen en inwoners niet Zeeuwse gemeenten. 2. te registreren hoe vaak iemand komt en wat ze brengen en dit eventueel te koppelen aan financiering. 3. de verplichte registratie in te voeren voor bijvoorbeeld het aanleveren van autobanden, asbest en KGA door bedrijven. 4. de doorstroming te reguleren. Er is een optimum in de relatie tussen aantal bezoekers op de locatie en de doorstroomsnelheid en daarmee capaciteit van de milieustraat.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

21

Projectgerelateerd

In het werkgroepoverleg is aangegeven dat toegangscontrole een vereiste is voor de toekomstige ontwikkelingen en wel om twee redenen. Allereerst zijn milieustraten er voor betalers van afvalstoffenheffing, de Statuten van de ZRD sluiten het ontvangen van bedrijfsafval ook uit. De introductie van toegangscontrole zorgt dat oneigenlijk gebruik wordt voorkomen of sterk gereduceerd. Daarnaast kunnen door middel van toegangscontrole financiële instrumenten worden ingezet. Financiële instrumenten lijken toch een belangrijk stuurinstrument binnen de afvalsector om de bezoeken te reguleren en de afvalscheiding te bevorderen. Eenmaal gekozen voor een toegangscontrole kunnen ook andere zaken worden gekoppeld aan de controle. In een later stadium moet worden meegenomen wat er geregistreerd mag worden aan persoonsgegevens als er geen diftarsysteem achter zit (AVG). Het introduceren van een toegangscontrole in combinatie met beperkte toegang of betalingen kan ertoe leiden dat het zwerfafval toeneemt. Met dit gedrag dient rekening te worden gehouden. Door het inzetten van aanvullende instrumenten, zoals gerichte communicatie (al dan niet met afvalcoaches), monitoring en handhaving is het ontwijkgedrag hiermee in veel gevallen te voorkomen of tot een aanvaardbaar niveau te beperken.

Uit diverse gemeentelijke onderzoeken blijkt dan ook dat er geen sprake is van significantie hoeveelheden afvaldumping in (vaak de kleinere of minder stedelijke) diftar gemeenten. Binnen VANG loopt momenteel een onderzoek om de ervaringen landelijk beter te kwantificeren. Zie verder de publicatie “Handreiking DIFTAR – Afvalscheiding loont”, NVRD, 2020. Voorkeur geautomatiseerd toegangscontrole Er zijn verschillende mogelijkheden om toegangscontrole uit te voeren. Bezoekers kunnen bijvoorbeeld zelf met een pasje de slagboom openen of dat gebeurt automatisch op basis van registratie van hun kenteken. De toegang kan ook worden gecombineerd met een doseersysteem dat registreert hoe vaak een slagboom wordt geopend. Als het ingestelde maximum aantal auto’s op de milieustraat is, gaat de slagboom bij een volgende bezoeker nog niet open. Ook zijn er handmatige controles mogelijk aan de poort of combinatie automatische systemen met handmatige controle. De keuze op welke wijze de toegangscontrole plaatsvindt is onder andere afhankelijk van het gewenste service niveau. Bij een hoog service niveau aan de poort hoort een beperkte wachttijd en een hoge doorloopsnelheid. Om de kosten te besparen op een toegangssysteem is er de voorkeur om geautomatiseerde slagbomen te introduceren met een pasjessysteem.

In de nabije toekomst moet er echter ook ondersteuning aan de poort plaatsvinden die visuele controle uitvoert van de gebrachte grondstoffen. Voorkeur beperken aantal bezoeken. Om oneigenlijk gebruik van de passen tegen te gaan en om de druk op een milieustraat te reduceren, heeft het de voorkeur om het aantal bezoeken per huishouden te beperken. Voorkeur beperken hoeveelheid afval per bezoek Het voorgestelde controlesysteem werkt op basis van een beperkt aantal vrije bezoeken. Om oneigenlijk gebruik verder terug te dringen wordt ook de hoeveelheid afval per bezoek beperkt. Indien het aantal bezoeken op is, moet men betalen volgens een gekozen grondslag. Voorkeur tariefdifferentiatie op basis van bezoek of volume. Invoeren van gratis en betaalde stromen is een methode om ontdoener een prikkel te geven om beter te scheiden en ongewenst afval en restafval te voorkomen. Er zijn verschillende vormen van tariefdifferentiatie. Als basis kan dienen type afvalstroom, bezoek, volume, gewicht of een combinatie. De belangrijkste keuze is of wel of geen gewicht als basis voor de tarieven wordt gekozen. Het vaststellen van geleverd gewicht neemt veel logistieke ruimte in beslag om in en uit te wegen en bij een beperkt oppervlak van de locatie gaat dit ten koste van service. Om deze reden en de flexibiliteit is er een voorkeur voor tarieven te baseren op bezoek en/of volumeschatting.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

22

Projectgerelateerd

Eisen aan opstelruimte Invoeren van een toegangscontrole houdt ook in dat er opstelruimte moet worden gecreëerd. Een controle kan discussie opleveren en daarmee kunnen de auto’s die na hem komen een file vormen. De opstelruimte moet in de piekperiode 10 minuten kunnen opvangen. De opstelruimte mag niet in de route worden opgenomen die ontdoeners nodig hebben om het afval kwijt te raken. Burgers op de locatie moeten overal heen kunnen. Zonder opnieuw in de rij te moeten aansluiten.

4.2.3

Aantal bezoeken per jaar

Het aantal bezoeken per jaar kan worden afgeleid aan de hand van de hoeveelheid huishoudens/woningen en de bezoekersfrequentie per huishouden. De milieustraat van de toekomst moet geschikt zijn voor het jaar 2050 en de bewoners/huishoudens die er dan zijn. Uit evaluatie van CBS en Primos blijkt dat de bevolking iets afneemt tot 2050. Gezien de kleine verschillen over een lange periode, wordt in het ontwerp uitgegaan van een constante hoeveelheid inwoners en woningen over de gehele periode. Tabel 10. Statistische data bevolking en huishoudens in Zeeland 2020

2050

% toename

Bevolking

383.600

383.100

-0,13

Huishoudens

175.900

179.300

1,93

Bevolking

383.530

362.590

-5,46

Huishoudens

176.030

170.850

-2,94

CBS

Primos

Er is geen gedetailleerde data bekend hoeveel bezoeken de bewoners/huishoudens aan de milieustraat brengen. Verwacht wordt dat elk huishouden tussen de 3 en maximaal 5 bezoeken per jaar afval brengt. In de toekomst kan door beleid worden getracht de bezoekersfrequentie per huishouden naar beneden bij te stellen door maatregelen te introduceren als minimumtarief of beperkt aantal vrije bezoeken aan de milieustraat. In dit onderzoek wordt aangenomen dat het aantal bezoeken per woning gemiddeld 4 bezoeken per jaar bedraagt. In totaal worden dus 746.000 bezoeken aan de milieustraat verwacht.

4.2.4

Verdeling bezoekers over locaties

In totaal wordt geschat dat er jaarlijks 746.000 bezoeken worden gebracht aan de 13 milieustraten. Voor het ontwerp van de milieustraten dienen aannamen te worden gemaakt om te komen tot de bezoekersfrequentie per milieustraat. Verdeling bezoekers over de locaties Door het invoeren van basis milieustraten in Borsele, Noord-Beveland en Kapelle en Compleet plus milieustraten in Middelburg/Vlissingen, Terneuzen en Goes wordt verwacht dat de bezoekers zich anders gaan verdelen over de milieustraten. Op de basis faciliteiten worden minder bezoekers verwacht doordat niet alle afvalstromen afgezet kunnen worden en op de compleet plus variant wordt een toename verwacht door de aantrekkingskracht van een circulair ambachtscentra.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

23

Projectgerelateerd

Op voorhand is het moeilijk in te schatten hoe de verdeling zal verlopen. In dit onderzoek wordt rekening gehouden dat het verzorgingsgebied van de basis milieustraten 2 maal per jaar naar de eigen faciliteit gaan en 2 maal per jaar naar Goes. Voor Kapelle en Borsele is dit voor de hand liggend en dit is gedeeltelijk terecht voor Noord-Beveland. Van de complete milieustraten wordt verwacht dat deze tussen de 3 en 4 maal per jaar naar de eigen faciliteit gaat en de rest naar het dichtstbijzijnde circulair ambachtscentrum. Voor het ontwerp wordt ervan uitgegaan dat het verzorgingsgebied 4 maal per jaar naar de eigen milieustraat gaat en dat het verzorgingsgebied van een complete milieustraat 1 maal per jaar naar het dichtstbijzijnde Circulair ambachtscentrum gaat. Op basis van deze aannamen wordt voor het ontwerp gekomen tot de volgende bezoekersfrequenties van de straten: Tabel 11. Voorstel ontwerpbezoekersaantallen per milieustraat Milieustraat

Voorstel ontwerp, bezoekers/jaar

Borsele

20.000

Goes

123.000

Hulst

64.000

Kapelle

8.000

Middelburg

79.000

N-Beveland

13.000

Reimerswaal

69.000

Schouwen

60.000

Sluis

68.000

Terneuzen

123.000

Tholen

58.000

Veere

72.000

Vlissingen

62.000

Totaal

819.000

Voor compleet wordt uitgegaan van een ontwerp van 70.000 bezoeken per jaar en voor compleet plus van 140.000 bezoeken per jaar. Voor de basis variant is het maatwerk. Tabel 12. Minimum, maximum en gemiddelde bezoekfrequentie per type milieustraat compleet en compleet plus Type milieustraat

Minimum

Maximum

Gemiddelde

Compleet

58.000

72.000

65.167

Compleet plus

62.000

123.000

96.750

Compleet plus (combi Middelburg Vlissingen)

123.000

141.000

129.000

4.2.5

Ontwerpcapaciteit

De bezoeken komen niet geleidelijk over het jaar. Er zijn drukke en minder drukke dagen. Ook gedurende de dag is er veel variatie in drukte. Het ontwerp dient hier rekening mee te houden.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

24

Projectgerelateerd

Onderzoek van bezoekerstellingen gedurende negen maanden in gemeente Overbetuwe laat zien dat in 90% van de openingsdagen het aantal bezoekers minder is dan 1,9 maal het daggemiddelde (90 percentielwaarde stemt overeen met 1,9 maal het daggemiddelde aan bezoeken). In 95% van het aantal openingsdagen is het aantal bezoekers minder dan 2,11 maal het daggemiddelde aan bezoeken. Het maximum is 2,7 maal het daggemiddelde. Verdeling bezoekersfrequentie over de uren In Overbetuwe is een dag geanalyseerd en het blijkt dat de topdrukte op een drukke dag 1,25 x het uurgemiddelde is. Wat betekent dit allemaal? Een milieustraat compleet ontworpen voor 70.000 bezoeken die 312 dagen per jaar open is ontvangt gemiddeld 224 bezoeken per dag. 90% van de tijd ontvangt het minder dan 426 bezoeken per jaar, 95% van de tijd minder dan 471 bezoeken per jaar en het maximum aantal bezoeken per dag wordt geschat op 605. Gaan we ervan uit dat de milieustraat 6 uur per dag open is dan is de uurcapaciteit op een gemiddelde dag 46 bezoeken per uur, op 90 percentiel dag 89 bezoeken/uur, op 98 percentiel dag 102 bezoeken/uur en 126 bezoeken/uur op een maximale dag. Voor de ontwerpen gaan we uit van de 95 percentiel waarde. Dit betekent dat 5% van de tijd meer bezoekers naar de basis milieustraat komen zij dan op basis van de 95 percentiel waarde kan worden verwacht.

Ook wordt uitgegaan van een druk uur van 1,25 maal het uurgemiddelde aantal bezoeken op een drukke dag. Op 312 dagen zijn dat dus 16 dagen per jaar dat de locatie mogelijk opstoppingen veroorzaakt.

4.2.6

In te zamelen afvalstromen

Op 28 januari 2020 is in overleg met de werkgroep bepaalt welke afvalstromen per type milieustraat dienen worden ingezameld of mogelijk in de toekomst ingezameld dienen te worden. In overleg met de beheerder is ook een voorkeur inzamelmiddel per afvalstroom bepaald. Basis milieustraat De basis milieustraat zamelt slechts een beperkt aantal afvalstromen in. In tabel staat weergegeven welke afvalstromen per type milieustaat worden ingezameld en is het voorkeur inzamelmiddel aangegeven. Tabel 13. In te zamelen afvalstromen basis milieustraat gerangschikt per inzamelmiddel Basisvariant

Aantal zeker in te zamelen afvalstromen

Aantal misschien in te zamelen afvalstromen

Afvalstroom

Container hoog

4

0

Oud papier/karton, harde kunststoffen, metalen, EPS*

Inloopcontainer

1

0

AEEA (elektrische apparaten/wit- en bruingoed)

Perscontainers

1

0

PMD

Kleine container

5

0

Incontinentie, frituurvet, verpakkingsglas, textiel, EPS*

KCA depot

1

0

Stortvak

2

0

Groenafval, compost

*EPS wordt eerst in een kleine container ingezameld. Zakken worden vanuit een kleine container in een grote gebracht

Complete milieustraat (gelijk aan compleet plus milieustraat) De voorgestelde afvalstromen en inzamelmiddelen voor het compleet niveau en compleet niveau plus staan in volgende tabel.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

25

Projectgerelateerd

Tabel 14. In te zamelen afvalstromen compleet niveau en compleet niveau plus milieustraat gerangschikt per inzamelmiddel Compleet/Compleet plus

Aantal zeker in te zamelen afvalstromen

Aantal misschien in te zamelen afvalstromen

Perroncontainer laag

2

0

Perroncontainer hoog

7

0

Container laag (vrij of perron)

3

2

Container hoog (vrij of perron)

3

Inloopcontainer

3

Perscontainers

Afvalstroom gelijk aan basis variant

Additionele afvalstroom compleet* Schoon puin, verontreinigd puin

Harde kunststoffen, metalen, oud papier/karton

A/B-hout, C hout, Gips, grof huishoudelijk (brandbaar afval) Grond, dakafval, vlakglas (grind?, gasbeton?)

EPS

Steenwol, Asbest

1

AEEA

Banden, Tapijt?, Kringloop

1

0

PMD

Rek/kar

2

0

Koeling

1

0

Kadaver

Kleine container

5

1

Incontinentie, frituurvet, verpakkingsglas, textiel, EPS

KCA depot

1

0

KCA

Stortvak

2

0

Groenafval, compost

Matrassen, gasflessen

Spiegelglas?

*Afvalstroom gevolgd door ? wordt misschien ingezameld in de toekomst

4.2.7

Te ontvangen afvalvolume

De inschatting van de hoeveelheid afval dat in 2050 op een milieustraat aankomt, heeft een grote onzekerheid. Verschillende zaken beïnvloeden de hoeveelheid. Allereerst wijzigt de afvalhoeveelheid door het introduceren van toegangscontrole. Dit zorgt dat afval van bedrijven, toeristen die geen afvalstoffenheffing betalen en burgers van omliggende gemeenten niet meer wordt ontvangen. De schatting van de beheerders is dat een derde tot de helft wordt geleverd door bedrijven. Dit is niet met metingen ondersteund. Het past wel bij de bevinding dat in Zeeland 285 kg/inw./jaar wordt ingezameld en in de rest van Nederland gemiddeld 134 kg/inw./jaar. Een ander belangrijk aspect dat de afvalhoeveelheid beïnvloedt, zijn economische ontwikkelingen. Economische ontwikkelingen laten normaliter de afvalproductie per inwoner per jaar stijgen. Verwacht wordt echter dat er meer service diensten ontstaan, deeleigenschap en digitale diensten die de afvalhoeveelheid verminderen. Ook ontwikkelingen in de wijze waarop afval wordt ingezameld, heeft invloed op de hoeveelheid afval die via een milieustraat wordt ingezameld. In Nederland zijn bijvoorbeeld steeds kleinere inworpopeningen in wijkcontainers. Dot zorgt dat de definitie van grof afval wijzigt en dit veroorzaakt dat er meer richting de

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

26

Projectgerelateerd

milieustraat wordt afgevoerd. Dit is in Zeeland nog niet aan de orde, maar zou in de komende 20 jaar kunnen worden geïntroduceerd. Al met al wordt voor dit project uitgegaan van een hoeveelheid gelijk aan het huidige gemiddelde van 6 provincies zoals opgenomen in de CBS database 5, zie Tabel 15. De verwachting is dat in deze data de mate van oneigenlijk gebruik naar een normaal niveau is teruggebracht. Tabel 15. Aangeleverde hoeveelheid afval per inwoner per jaar. (gebaseerd op gegevens CBS aangevuld met ervaringscijfers) Afvalstroom

kg/inw./jaar

Grof tuinafval

50,33

Schoon puin

32,77

Houtafval (A- en B-hout)

30,73

Grof huishoudelijk restafval

25,03

Oud papier en karton*

8,19

Bruikbaar huisraad

7,01

Schone grond

6,98

Afgedankte elektr(on)ische apparaten

5,14

Metalen

4,07

Verbouwingsrestafval*

4,00

Houtafval (C-hout)

3,48

Harde plastics

2,09

Klein Chemisch Afval (KCA)*

1,64

Gips

1,61

Vloerbedekking

1,57

Asbesthoudend afval

1,47

Kunststof verpakkingen*

1,04

Bitumenhoudende dakbedekking

1,00

Vlakglas

0,94

Matrassen

0,93

Luiers*

0,60

Textiel*

0,59

Verpakkingsglas*

0,49

Autobanden

0,33

Afgewerkte olie

0,16

Accu's

0,14

Metaal (non ferro)

0,13

Piepschuim

0,10

Frituurvet en -olie*

0,10

TL-lampen

0,04

Kadavers

0,04

Gasflessen en brandblussers

0,01

Gasontladingslampen

0,01

Totaal

192,97

*afgeleid uit data milieustraten elders

5

CBS rapporteert hoeveelheden grof huishoudelijk afval per gemeente. RHDHV heeft deze gemiddeld per provincie (niet gewogen). De waarden van de provincies Friesland, Groningen, Drenthe, Overijssel, Zeeland, Limburg zijn proportioneel naar inwoneraantal meegenomen in het gemiddelde. 19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

27

Projectgerelateerd

4.2.8

Inzamelmiddelen

Het aantal inzamelmiddelen op een milieustraat is tenminste 1 per afvalstroom. Indien men op een drukke dag geen containerwissel wil laten plaatsvinden kan men van veel voorkomende afvalstromen containers bijplaatsen. Dit verhoogt ook het aantal losplaatsen en verhoogt dus de doorloopsnelheid. Dit leidt tot het volgend aantal containers. Er is een voorkeur om geen containerwisselingen te laten plaatsvinden op een drukke dag. Tabel 16. Hoeveelheid afvalstromen en inzamelmiddelen per type milieustraten Inzamelmiddelen

Afvalstromen

Containers

Basis

Compleet

(Perron) container laag

0

5+2 misschien

(Perron) container hoog

4

10

Inloop

1

3 + 1 misschien

Pers

1

1

Klein

5

5 + 1misschien

Compleet

Compleet plus

8

9

6

14

19

2

5

5

2

2

18

18

1

1

-

-

2

2

-

-

basis

15

Koeling Kca

1

Rek

-

2

Stortvak

4.2.9

1

2

-

Scheiden burgerverkeer van professioneel verkeer

Voor de veiligheid en het voorkomen van opstoppingen heeft het de voorkeur vrachtverkeer en personenverkeer gescheiden te houden. Dit zorgt voor een beperking van het oponthoud en zorgt voor veiligere situaties.

4.2.10 Verblijftijd op de milieustraat Het is zaak om de verblijftijd zo kort mogelijk te houden. Hoe sneller de ontdoener weg is, hoe meer bezoekers de milieustraat kan ontvangen. Het verkorten van de verblijftijd kan door voldoende parkeergelegenheid en losplaatsen te creëren, het goed aangeven waar de afvalstromen worden ingezameld (plattegrond, goed leesbare borden – ook op afstand), de mensen helpen aan te geven waar de afvalstromen moeten komen etc., Een onderzoek van Witteveen en Bos geeft aan dat de gemiddelde verblijftijd op een milieustraat 13,5 minuut bedraagt. Recent is op andere milieustraten de verblijftijd bepaald en kwamen we op 17 minuten. Op zaterdag 22 februari 2020 is de verblijftijd van enkele auto’s op de milieustraten van Terneuzen en Goes gemeten. In Terneuzen bedroeg de verblijftijd 6 minuten en in Goes 10 minuten. Vooralsnog is de tijd aangehouden die Witteveen en Bos heeft gerapporteerd.

4.2.11 Overige voorkeuren inrichting Gedurende de vorige inventarisatie van de werkgroep zijn de volgende aspecten naar voren gekomen die van belang zijn voor eventuele toekomstige ontwerpen.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

28

Projectgerelateerd

Perron Er is bij de beheerders een voorkeur voor het gebruik van een perron. Containers op de vloer maakt het werk voor de beheerders fysiek zwaar en voor de bewoners onhandig: het afval moet hoog in de container worden gegooid. Daarnaast kan door het perron beter toezicht worden gehouden op de kwaliteit van de afvalstroom. Beveiliging Diefstal van met name elektrische apparaten/wit- en bruingoed, metalen en textiel komt zeer regelmatig voor. Het inzetten van (mobiele) camera’s heeft gezorgd voor afname van het aantal diefstallen. Daarnaast is er discussie over de veiligheid van de perrons/bordessen. Bij de huidige perrons ontbreekt een afscherming om vallen te voorkomen, wat recent tot enkele zware ongelukken en aansprakelijkheidsstellingen heeft geleid. Droog houden afvalstromen Een aantal stromen moet droog worden ingezameld, zoals gips, oud papier/karton, matrassen, KCA en piepschuim (EPS). Dit is nu opgelost door middel van een containers met deksel, matraskarren, KCA depots. Voor hout en harde kunststoffen moet op termijn ook een droge opslag komen.

4.3

Uitvoeringsvormen milieustraat

Er zijn verschillende uitvoeringsvormen mogelijk om de milieustraat in te richten. Uitvoeringsvorm compact De compacte uitvoeringsvorm stemt overeen met de huidige situatie in meerdere milieustraten. In de compacte versie van de complete variant is geen rekening gehouden met een wachtrij op de locatie. De toegangsweg voor burgers aan een zijde is tevens het werkgebied van het professioneel verkeer. Er is verder geen of beperkte toegangscontrole. Deze uitvoeringsvorm voldoet niet aan alle in de vorige paragraaf genoemde eisen en is enkel opgenomen als vergelijk met de huidige situatie. Uitvoeringsvorm: ruimte voor de burger (1) – eenrichting verkeer op perron De tweede uitvoeringsvorm van de complete milieustraat heeft toegangscontrole en een opstelruimte op de locatie en geeft burgers ruimte op eigen wegen. Deze uitvoeringsvorm voorkomt gebruik van wegen door zowel burger als professioneel verkeer. Er is alleen sprake van kruisend verkeer . Kenmerkend voor deze variant is dat de burger er de ene kant oprijdt en de andere kant van het perron af. Uitvoeringsvorm ruimte voor de burger (2)– twee richting verkeer op perron Deze uitvoeringsvorm van de complete milieustraat heeft toegangscontrole en opstelruimte op de locatie en geeft burger ruimte op eigen wegen. Deze uitvoeringsvorm voorkomt gebruik van wegen door zowel burger als professioneel verkeer.

Er is alleen sprake van kruisend verkeer bij oprijden perron. Kenmerkend voor deze variant is dat de burger er de ene kant oprijdt en de dezelfde kant van het perron eraf. Uitvoeringsvorm Ruimte voor burger en wegen betaalde stromen Indien men onderscheid wil maken tussen gratis en betaalde stromen en men wil dit doen op basis van wegen, dan moet men zich eerst van de gratis stromen ontdoen en dient in- en uitwegen op de locatie mogelijk te zijn. De impact van wegen is dat er twee plekken zijn met potentieel oponthoud, namelijk voor de weegbruggen. Beiden weegschalen hebben dus een opstelruimte nodig. Deze uitvoeringsvorm voldoet niet aan de in de vorige paragraaf genoemde eisen en is enkel opgenomen om te bevestigen dat deze meer ruimte nodig heeft.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

29

Projectgerelateerd

4.3.1 Oppervlak en kosten uitvoeringsvormen Een korte evaluatie van de 4 uitvoeringsvormen, rekening houdend met het programma van eisen voor zover mogelijk, is weergegeven in Tabel 17 en Tabel 18. Natuurlijk is dit op basis van kentallen. De basis is voor de uitvoeringsvarianten gelijk. Grootste onderscheid is te zien in het oppervlak van de milieustraat. Tabel 17. Korte evaluatie van de 4 uitvoeringsvarianten op basis van kentallen en grove schattingen. Uitgaande van 70.000 bezoeken, geen containerwisselingen op een drukke dag, geen overkappingen

Vergelijk

Compact

Ruimte voor de burger (1)

Ruimte voor de burger (2)

Ruimte voor de burger (3), gewichtsregistrati e

Oppervlak

m2

7.288

8.867

9.764

10.859

Investering

euro

3.080.000

3.520.000

3.970.000

4.240.000

Kapitale kosten

euro

184.000

205.000

230.000

241.000

Operationele kosten

euro

1.620.000

1.630.000

1.640.000

1.650.000

Met verhoging van de wisselfrequentie wordt de locatie kleiner en worden de investeringen lager. Voor de variant met 70.000 bezoeken per jaar gaan we uit van 22 perron containers voor 17 afvalstromen. Er zijn meerdere containers voor hout, papier en karton, schoon puin, grof huishoudelijk afval. Wegnemen van de extra containers laat het oppervlak zakken tot bijna 8.000 m2 voor ruimte voor de burger (1). Dit heeft wel oponthoud tot gevolg doordat er tijdelijk geen container beschikbaar is. Tabel 18. Korte evaluatie van de 4 uitvoeringsvarianten op basis van kentallen en grove schattingen. Uitgaande van 140.000 bezoeken, geen containerwisselingen op een drukke dag, geen overkappingen

Vergelijk

Compact

Ruimte voor de burger (1)

Ruimte voor de burger (2)

Ruimte voor de burger (3), gewichtsregistrati e

Oppervlak

m2

9.255

10.985

11.366

12.489

Investering

euro

3.710.000

4.180.000

4.470.000

4.800.000

Kapitale kosten

euro

218.000

241.000

257.000

272.000

Operationele kosten

euro

2.540.000

2.550.000

2.560.000

2.560.000

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

30

Projectgerelateerd

4.4

Varianten kringloopactiviteiten in beeld

Het concept circulair ambachtscentrum zoals opgenomen in het Rijksbrede programma circulaire economie geeft handvatten c.q. denkrichtingen voor nadere uitwerking. Meer precieze invulling ervan vereist een leerproces. Hiervoor zijn inmiddels ook pilots opgezet waarover onlangs door Rijkswaterstaat ook een inspiratieboekje is uitgegeven6. Daaruit blijkt dat de denkrichtingen omtrent een circulair ambachtscentrum (CA) zich kenmerkt door: 1. Een CA draagt bij (dan wel kan bijdragen) aan levensduurverlenging en hoogwaardig product- en materiaalhergebruik. 2. In een CA staat een synergie tussen meerdere bouwstenen centraal7, zijnde hergebruik en recycling, reparatie en kringloop, ambacht en onderwijs en/of sociale cohesie en werkvoorziening(zie afbeelding). In het geval van scenario 3 is de variant compleet plus nog niet verder gedefinieerd. De basis voor de compleet plus variant is de complete milieustraat en deze wordt aangevuld met kringloop en/of demontage activiteiten. Er zijn daarbij verschillende varianten mogelijk. Variant 1: milieustraat-plus inname herbruikbaar De milieustraat-plus variant is als het ware een basisvariant die zich kenmerkt door een locatie waar burgers komen om van zich van het afval te ontdoen.

Kenmerken van de milieustraat-plus zijn voldoende inzamelmiddelen voor grondstoffen, voldoende personeel om de burger te begeleiden om de grondstoffen in de juiste bakken te brengen en een goede beleving door weinig wachttijd, goede indicatie waar grondstoffen geplaatst moeten worden en goede bereikbaarheid op de locatie. Inname van herbruikbare goederen kan plaatsvinden middels een inloopcontainer (met of zonder stellingkasten) of loods waar al dan niet (op drukke dagen) een medewerkers toeziet op de voor kringloop aangeboden goederen. Afhankelijk van het beleid hoe we herbruikbare goederen innemen (selectief of alles innamebeleid), kan de container voor- of achteraan in de route op een locatie worden geplaatst. De ingezamelde goederen worden door een kringlooporganisatie verder in de markt gezet. Deze variant lijkt veel op, afhankelijk van de inrichtingseisen, de huidige milieustraten. Het maakt gebruik van de bestaande kringloopactiviteiten in de regio. Belangrijk om aandacht aan te geven is wat wel en wat niet wordt afgezet bij een kringlooporganisatie. Hier moeten duidelijke afspraken over gemaakt worden omdat juridisch gezien afval van kringloopwinkels beschouwd moeten worden als bedrijfsafval. Door een voorselectie op de milieustraat na inname kunnen zij hun afval afvoerkosten verminderen.

6

Inspiratiegids Circulair ambachtscentrum, 10 pilots van gemeenten, Rijkswaterstaat In de beoordeling van de pilot-aanvragen is rekening gehouden met het feit of er in ieder geval minimaal drie bouwstenen centraal stonden. 7

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

31

Projectgerelateerd

De plaatsing van een extra container of loods kost 100-200 m2. De investeringskosten kunnen oplopen met 25.000 -100.000 euro. Er moet ook toezicht worden gehouden. Laten we uitgaan van 0,25-0,75 FTE dat is dus tussen de 20.000 en 60.000 euro. Variant 2: milieustraat met minimale demontage Variant 2 is een milieustraat-plus waarbij aanvullend demontage van goederen plaatsvindt om zo te komen tot extra afvalscheiding. Samengestelde goederen die nu veelal in de restcontainer belanden, zoals bankstellen, bureaustoelen, etc. worden gedemonteerd en vervolgens per onderdeel bij de juiste fractie gescheiden. Bij inname wordt de bezoeker gewezen op een locatie (een hal of een container) waar hij of zij de te demonteren goederen kan plaatsen. Dit kan plaatsvinden direct na een eventuele verwijzing naar een kringloopcontainer. De demontage zelf kan vervolgens op de locatie plaatsvinden, maar ook kan worden overwogen om deze goederen naar een andere, grotere locatie over te brengen om ze aldaar te demonteren. Het toevoegen van een demontage faciliteit aan de complete milieustraat met inname van kringloopgoederen heeft een impact op de VANGdoelstellingen. In deze variant houden we de activiteiten dicht bij de kennis en kunde van de huidige milieustraten. Deze variant zal bijdragen aan het verminderen van het restafval.

Om het volume van inzameling van herbruikbare producten en materialen zo groot mogelijk te maken is het goed om de burger eerst langs het innamepunt van de demontagegoederen te laten rijden alvorens de burger naar de milieustraat gaat. Het extra benodigd oppervlak is geschat tussen 800 en de 1.000 m 2. De investeringen in alleen grond, gebouw en parkeerterrein worden geschat op 0,5 -1,5 miljoen euro afhankelijk van de eisen en wensen aan de faciliteiten. Naast een investering zullen ook de operationele kosten stijgen en is arbeid de belangrijkste. Kentallen ontbreken nog maar dit betreft minimaal aanwezigheid bij de demontage activiteit, van 3 mensen gedurende een gedeelte of gehele openingstijden. Variant 3: Complete milieustraat plus kringloop Deze variant gaat een stap verder en behelst niet enkel betere inname maar ook verkoop van goederen. De ontvangst van goederen kan plaatsvinden door een medewerker en diegene beoordeelt of er herbruikbare goederen geschikt zijn voor de aanpalende kringloopwinkel. Dit vereist wel gedegen kennis van de afzetmarkt. Kringloop activiteiten vereisen een andere mindset en competenties dan enkel afvalscheiding. Derhalve ligt in deze variant samenwerking met een derde voor de hand. Het toevoegen van een kringloop aan de complete milieustraat zorgt dat er naast inname ook voor de burger zichtbaar aan hergebruik plaatsvindt.

De verwachting is dat dit bijdraagt aan de motivatie om beter te scheiden. De plaatsing van een kringloopwinkel heeft een impact op het benodigde oppervlak. Naast een kringloopfaciliteit dient er ook een parkeervoorziening te worden aangelegd. Nu is het zo dat een kringloopwinkel een regionale werking heeft en dus moet worden afgestemd op een groot verzorgingsgebied.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

32

Projectgerelateerd

Een interview met de voorzitter van de vereniging van kringloopbedrijven leverde op dat de kringloopbedrijven een grootte van ongeveer 3.000 m2 hebben. Dit bestaat uit een innamegedeelte inclusief sorteren en een verkoopruimte. Een gesprek met de directeur van 2Switch leverde op dat een parkeerplaats met 80 plaatsen zeker moet voldoen. Op basis van kentallen hebben we bepaald dat dit hoort bij een grondoppervlak van ongeveer 2.200 m2. In deze variant gaan we ervan uit dat de milieustraat door ZRD wordt geleid, maar dat de kringloopexpertise wordt aangeleverd door een derde partij (eventueel onder verantwoording van ZRD). Dit houdt in dat het aannamebeleid dient te worden afgestemd en er afspraken worden gemaakt over het ontdoen van afvalstromen gegenereerd door de kringloop. Voor de hand liggend is dat het innamegedeelte bij de milieustraat wordt gevoegd en de uitvoering door een kringloopmedewerker. Om het volume van inzameling van herbruikbare producten en materialen zo groot mogelijk te maken is het goed om de burger eerst langs het innamepunt van de kringloop te laten rijden alvorens de burger naar de milieustraat gaat. Het extra benodigd oppervlak is geschat tussen de 5.200 en 6.000 m 2. De investeringen in alleen grond, gebouw en parkeerterrein worden geschat op 5 miljoen euro. Het toevoegen van de kringloop neemt kosten met zich mee en besparingen.

Nu zien we het bedrijven van de kringloop als aparte entiteit en deze dient niet ten koste te gaan van de afvalstoffenheffing. Wel houden we er rekening mee dat voor de service die de kringloop doet we betalen met de besparingen op vermindering restafval, of een gedeelte daarvan. Variant 4: Complete milieustraat plus kringloop en demontage Deze variant gaat een stap verder en behelst niet enkel betere afvalscheiding door demontage maar ook meer en beter hergebruik van goederen. De ontvangst van goederen kan plaatsvinden door één en dezelfde medewerker en diegene beoordeelt of er herbruikbare goederen geschikt zijn voor de aanpalende kringloopwinkel en/of er goederen zijn die geschikt zijn voor demontage. Demontage kan dan ook een stap verder gaan en er kan voor worden gekozen om bijvoorbeeld specifieke onderdelen te demonteren en te verkopen. Burgers gaan na de kringloop langs de inname van demontage materialen. Een demontagehal zorgt dat producten met meer materialen worden gedemonteerd, De volgorde waarin de burger de kringloop, demontage en milieustraat passeert, is belangrijk om de hoeveelheid ingezamelde materialen te optimaliseren.

Variant 5: Full-scale ambachtscentrum met shops Een verdere stap in het circulaire gedachtegoed is om niet enkel herbruikbare spullen opnieuw te verkopen of anderszins aan te bieden, maar om ook kapotte spullen te repareren of oude spullen te pimpen of creatief samen te stellen. Door delen van afgeschreven producten te combineren kunnen nieuwe designstukken worden gemaakt. De shops en ateliers worden door derden gerund waarbij een afgebakende ruimte beschikbaar is voor elke shop. De shops kunnen variëren van een repair-shop, tot fietsenmaker tot een kunstenaarsatelier. De Recycle Boulevard in Leeuwarden is misschien wel een voorbeeld van een circulair ambachtscentrum waarin inwoners een bezoek als het ware beleven. Het is een ontmoetingsplek, een circulaire werkplaats, een leeromgeving en een inspirerende winkelboulevard onder één dak, met jaarlijks meer dan 385.000 bezoekers. De Eethoek serveert er verse broodjes en heerlijke koffie, waardoor een bezoek aan de winkel écht een gezellig uitje kan zijn.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

33

Projectgerelateerd

De Recycle Boulevard is gevestigd in een voormalige meubelboulevard van 8.000 vierkante meter. Spullen worden niet alleen verkocht om ze een tweede leven te geven. Ze worden er ook opgeknapt of ze krijgen een hele andere bestemming. Zo wordt een kast een tafel of een oud bed weer een bankje. De Boulevard biedt plaats aan een groot aantal organisaties en activiteiten onder één dak, waaronder studenten die met een constante expositie laten zien wat ze van afval maken. Er zijn werkplaatsen en negen duurzame ondernemers hebben er een plekje. In de circulaire werkplaatsen ontstaan duurzame artikelen die min of meer ‘nieuw’ zijn, omdat ze gemaakt zijn van bestaande grondstoffen én een verbeterd uiterlijk hebben gekregen. Ook worden Do-It-Youself workshops gegeven waarin de opknap-ambacht met bezoekers wordt gedeeld. Friesland College EXTRA heeft in de Recycle Boulevard 3 vaste lokalen waar les wordt gegeven aan studenten van de entreeopleiding Oriëntatie statushouders, de entree-opleiding Handel & Logistiek (alleen stages). Dit ‘leren op locatie’ zorgt ervoor dat de studenten de geleerde theorie meteen in praktijk kunnen brengen: in de winkel. Sociaal samenwerken is een belangrijke pijler onder de Recycling Boulevard. Zo maken meisjes en vrouwen van Stichting Fier die slachtoffer zijn van bijvoorbeeld eerwraak of loverboys taarten en soepen die in de koffiehoek te koop zijn.

Uitkeringsgerechtigden volgen er werktrajecten en statushouders doen er werkervaring op. Het Estafette-concept biedt voor hen plek-om-onder-demensen-te-zijn. Daarom wordt maximaal geïnvesteerd in het aanbieden van aangepast en goed begeleid werk op werkervaringsplekken, stageplekken, plekken voor reclassering, bureau Halt en voor een zinvolle dagbesteding. Daarnaast werkt ook Stichting Lezen en Schrijven samen met Omrin aan het verhogen van het lees- en schrijfniveau van Figuur 5. Bron: Omrin.nl de vrijwilligers. Maar ook het naaiatelier waar mensen zaten te werken en de shop-in-shops boven waar particulieren hun spulletjes kunnen verkopen. Het bruist van activiteiten. Die aanpak springt er ook echt uit. Bovendien is alles goed georganiseerd met een plattegrond aan het begin en een duidelijk route. Je ziet gelijk wat waar bij hoort. Er is op een andere manier naar een kringloop gekeken, ondernemender. Zeker door de samenwerking met de duurzame ondernemers. De boulevard kent een brengmogelijkheid voor herbruikbare goederen, maar het is echter geen milieustraat. Deze is op een andere locatie gevestigd. Oppervlak en kosten compleet plus Van de hierboven beschreven varianten zijn de consequenties voor oppervlakte, investeringen, kapitale kosten en operationele kosten hieronder bondig samengevat.

Opgemerkt wordt dat de toevoegen van ambachten niet is beschouwd, omdat deze ook extern kunnen worden geplaatst. Tabel 19. Bondig overzicht van benodigdheden verschillende kringloopactiviteiten. Vergelijk, extra

inname

inname + demontage

kringloop

kringloop en demontage

Oppervlak

m2

100-200

1.000

5.200 – 6.000

6.500 – 7.000

Investering

euro

25.000 – 100.000

0,5 – 1,5 mln

5.mln

5,5 – 6,5 mln

Kapitale kosten

euro

12.500

150.000

300.000

360.000

Operationele kosten

euro

20.000 – 60.000

150.000 – 360.000

derden

150.000 – 360.000 + derden

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

34

Projectgerelateerd

5

Evaluatie Scenario 3

5.1

Ontwikkeling volledig pakket van eisen op huidige straten

Op basis van de eisen aantal afvalstromen, toegangscontrole en gescheiden verkeer kunnen we concluderen dat bijna geen enkele van de huidige milieustraten voldoende oppervlak heeft om aan alle eisen aan de toekomstige milieustraat te voldoen. Voor een nieuwe complete milieustraat is volgens schatting minimaal 8.200 vierkante meter noodzakelijk. Dit is groter dan elke huidige locatie waar een complete- of compleet plus milieustraat is gepland. De extra ruimte ten opzichte van de huidige situatie is nodig voor opstelstroken, uitbereiding hoeveelheid containers en scheiding burger en professioneel verkeer. Significante uitbereiding is mogelijk in Terneuzen en ook in Veere kan mogelijk worden uitgebreid door te combineren met de kringloop. Voor ontwikkeling van de compleet plus uitvoeringsvorm geldt nog een additionele behoefte van 200 tot 6.500 vierkante meter voor de toevoeging van kringloopactiviteiten, demontage en educatie . Voor toevoegen van ambachten is zelfs meer nodig. Dit is niet mogelijk op de huidige locatie in Goes, Vlissingen en Middelburg. Voor de basis voorziening zal Borsele kunnen voldoen en ook in Noord-Beveland is ogenschijnlijk genoeg ruimte. De locatie in Kapelle is ongeschikt, omdat er geen opstelstrook mogelijk is. Indien men aan alle eisen wil vasthouden, moet het merendeel van de locaties worden vervangen, zie Figuur 6.

Figuur 6. Oordeel introductie eisenpakket op huidige locaties (beoordeling Goes op huidig terrein)

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

35

Projectgerelateerd

5.2

Gefaseerde, gedeeltelijke ontwikkeling

Indien men aan de eisen vasthoudt, dienen nieuwe locaties te worden gezocht. Bij het ontwikkelen van nieuwe locaties is hoogstwaarschijnlijk sprake van een geleidelijke ontwikkeling en de verwachting is dat oude en nieuwe locaties naast elkaar bestaan. In nieuwe situaties moet rekening worden gehouden met alle eisen (in verband met ruimte), maar dat de in werking treden van sommige systeemeisen alleen kan als deze op elke milieustraat op hetzelfde moment kan plaatsvinden. Het meest relevante voorbeeld hiervan is toegangscontrole. Indien deze op enkele milieustraten wordt ingevoerd, zullen mensen die eigenlijk geen toegang hebben uitwijken naar de milieustraten die geen controle hebben en deze zullen zwaarder belast worden. Om toegangscontrole uit te voeren dient er een opstelstrook op de locatie aanwezig te zijn om files op de openbare weg te voorkomen. De lengte van de opstelstrook wordt gebaseerd op de mogelijkheid dat wagens die gedurende 10 minuten op de locatie aankomen op het drukste moment van de dag op de locatie kunnen worden geplaatst. Hierna worden de mogelijkheden van de huidige locaties per type milieustraat besproken. Basis type milieustraat (B) Het invoeren van een toegangscontrole op de milieustraat in Kapelle is moeilijk. Deze is gelokaliseerd op de gemeentewerf. Daarnaast vormt de nabijgelegen spoorwegovergang een gevaar indien rijen voor de ingang ontstaan.

Een toegangsweg op Noord-Beveland zal ook moeilijk te realiseren zijn. Gezien de lage bezoekersfrequentie zien we toch mogelijkheden om via het groenstort vak naar binnen te gaan. De buren klagen echter al over het gebruik van dat stuk grond. In Borsele is voldoende ruimte ter beschikking. Tabel 20. Mogelijkheden opstelstroken op huidige locaties waar milieustraten van het basis type worden gepland Type straat

Milieustraat

Benodigde lengte opstelstrook,m

Opstelplaats op locatie

B1

Borsele

70

Ja

Voldoet

B2

Kapelle

70

Nee

Voldoet Niet

B3

N-Beveland

60

Ja (40 m)

Opstelstrook extern

Nee

Oordeel

Voldoet niet

Compleet (C) De locatie Hulst heeft al een opstelplaats, echter veel kleiner dan benodigd. Op de locatie van Veere is het mogelijk een opstelruimte te creëren door samentrekking van de kringloopwinkel met de milieustraat. Hiervoor moet overleg worden gevoerd met de kringloopwinkel. In Sluis is men met de buren in overleg over uitbreiding en dit biedt mogelijkheden om een opstelruimte te creëren. Reimerswaal is een wat grotere locatie en eventueel kan een opstelruimte worden gecreëerd voor het gebouw van de gemeentewerf. Op Tholen is nog wat groenruimte dat braak ligt zowel op het terrein als voor het terrein. Eventueel kan dit een opstelplek worden. De locatie in Schouwen Duivenland bevindt zich op de gemeentewerf. Deze locatie is ongeschikt voor uitbereidingen.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

36

Projectgerelateerd

Tabel 21. Mogelijkheden opstelstroken op huidige locaties waar milieustraten van het type compleet worden gepland Type straat

Milieustraat

Benodigde lengte opstelstrook,m

Opstelplaats op locatie

Opstelstrook extern

Oordeel

C1

Tholen

100

Nee

via externe groenstrook (50 m)

Voldoet niet

C2

Schouwen Duivenland

90

Nee

C3

Veere

130

Nee

Voldoet (na controle)

Voldoet niet

C4

Reimerswaal

120

Eventueel voor gebouw langs (80 meter) en betrekken groenstrook (totaal >100 m)

C5

Hulst

110

Heeft opstelplaats (50 m, 1 baansweg)

C6

Sluis

120

Nee

Opmerking

Voldoet niet eventueel via kringloop

uitbereiding extern (90 meter, 1 baansweg)

Samenwerking onderzoeken

Voldoet bijna

Compleet plus (CA) In Terneuzen is voldoende ruimte ter beschikking. De locatie in Vlissingen is ongeschikt om uit te bereiden en voor Middelburg zijn er wellicht mogelijkheden door het benutten van de groenstroken aan de voorzijde en achter het huidige terrein. Onafhankelijk van het gestelde in dit rapport valt de huidige locatie van de milieustraat in Goes af. De huur is (mondeling) opgezegd en een nieuwe locatie is reeds in overleg met de gemeente gevonden. Tabel 22. Mogelijkheden opstelstroken op huidige locaties waar milieustraten van het type compleet plus worden gepland

Type straat

Milieustraat

Benodigde lengte opstelstrook,m

Opstelplaats op locatie

CA1

Terneuzen

160

Ja

CA2

Goes

130

Opstelstrook extern

Nieuwe locatie

CA3

Middelburg

110

Nee

CA4

Vlissingen

110

Nee

Nee

MS ZEELAND

Opmerking

Voldoet

eventueel op groenstrook enkelbaans 100 m, eventueel 2 baansweg

19 november 2020

Oordeel

Voldoet (na controle

Voldoet niet

BG9912I&BRP001F02

37

Projectgerelateerd

Een overzicht van de bevindingen staan in de volgende figuur weergegeven.

Figuur 7. Mogelijkheden opstelstroken op eigen terrein, en eventueel op naburig terrein (Goes huidige locatie)

Conclusie is dat meerdere milieustraten onvoldoende ruimte hebben op het eigen terrein om een opstelruimte te creëren.

5.3

Locatievoorstellen

De conclusie is dat meerdere van de locaties niet aan alle eisen kunnen voldoen. In de uitgangspunten is aangegeven dat aan de gemeentelijke aanpak wordt vastgehouden. Nieuwe locaties moeten dus binnen een gemeente worden gezocht. Indien men gaat denken over vernieuwing zijn er interessante combinaties op te zetten om zo het aantal milieustraten te verminderen. Zo lijkt een combinatie van Goes met omliggende gemeenten voor de hand liggend. Ook ligt een combinatie van Middelburg en Vlissingen voor de hand, zeker gezien de investeringen die gepaard gaan met de opzet van een complete plus variant. Daarnaast is het goed om rekening te houden dat de locatie Noord-Beveland op termijn naar Goes en Veere gaat en dat ook Borsele aansluit bij Goes. In paragraaf 5.7 is uitgewerkt wat de financiële impact is van samenvoegen van locaties.

19 november 2020

MS ZEELAND

BG9912I&BRP001F02

38

Projectgerelateerd

5.4

Organisatievormen

De organisatievorm van de toekomstige situatie van de milieustraten is afhankelijk van het concept dat uiteindelijk wordt gerealiseerd in Zeeland. Bij keuze voor een milieustraat die voldoet aan de wet- en regelgeving (variant 1) zijn andere organisatiemodellen denkbaar dan voor een situatie waarbij er een circulair ambachtscentrum (variant 2) in de provincie wordt gerealiseerd. Variant 1 – Milieustraat Doorgaan met huidige organisatiemodel. ZRD wordt eigenaar van de milieustraat en beheert de milieustraat. De situatie is gelijk aan de huidige situatie. Variant 2 – Milieustraat met kringloopactiviteiten Uitgangspunt van een circulair ambachtscentrum is een goede samenwerking tussen milieustraat, uitgaande van een koppeling met een kringloopwinkel, demontagehal en mogelijk andere voorzieningen. O.L.A.Z. is als organisatie verantwoordelijk voor het behalen van de VANG-doelen en moet borgen dat de samenwerking optimaal is. Er zijn meerdere vormen om invloed op het ambachtscentrum te houden. Bij iedere organisatievorm geven wij hieronder kort weer welke voor- en nadelen aan de orde kunnen zijn. 1. ZRD als eigenaar/investeerder ZRD investeert in de realisatie van het circulair ambachtscentrum, inclusief de ruimten ten behoeve van de kringloopwinkel en de demontagehal. De gedachte is dat het concept als geheel wordt opgezet en te allen tijde behouden blijft voor ZRD.

ZRD kan als eigenaar ervoor kiezen om de activiteiten geheel of gedeeltelijk zelf uit te voeren. Het bedrijven van een kringloopwinkel is echter een kennisintensieve, specifieke expertise. Het vereist kennis van aangeleverde materialen en producten, vereist educatieve vaardigheden om als educatiecentrum te dienen en vereist kennis om met de wispelturigheid van de markt om te gaan. Dit wordt bevestigd door analyses van de jaarverslagen van kringlopen waarin aangegeven is dat de business case afhankelijk is van subsidieplaatsen, inkomsten en dat de resultaten marktgevoelig zijn. In de uitvoering is het dus aan te raden om een gespecialiseerde organisatie te betrekken. In lijn met de gedachtegang bij de milieustraat kan het circulair ambachtscentrum dus worden bedreven door twee organisaties: ZRD die de milieustraat bedrijf en een externe organisatie die de kringloopwinkel en demontage bedrijft. Nu is het zo dat de activiteiten elkaar kunnen bijten. De milieustraat wil dat bepaalde zaken in de kringloop worden ontvangen en andersom. Dit bemoeilijkt realisatie van de doelen. Nu kan dit erg zwart wit gedacht zijn maar het verantwoordelijk maken van één organisatie voor het halen van de doelen lijkt voor de hand liggend. Dit kan worden bewerkstelligd door de activiteit als geheel bij een uitvoerder neer te leggen. 2.

BV oprichten voor de milieustraat en de kringloopwinkel Samengaan van doelverantwoordelijke en kennishouder op gebied van kringloop en educatiecentrum lijkt logisch. In dit geval worden afzonderlijke doelstelling verenigd in een organisatie. Dit is een variant op de optie dat de ZRD eigenaar is en een organisatie aanstelt met kennis van kringloopbedrijven voor het bedrijven van het gehele ambachtscentrum. De BV heeft één directeur die verantwoordelijk is voor alle doelstellingen.