Programmabegroting 2024

65

In de kadernota is een financiële claim (veerkrachtig MKB) opgenomen van in totaliteit € 0,6 mln. (€ 0,2 mln. per jaar voor de jaren 2024 t/m 2026) voor MKB-dienstverlening, waaronder de uitvoering van de MKB Green Deal. •

Onderdeel van mkb ondersteuning is ook de continue samenwerking met het rijk voor maatwerk en snelheid in het verstrekken van innovatie- en financieringsmiddelen aan mkb-ondernemers. Een sprekend voorbeeld daarvan is de voortrekkersrol van Sittard-Geleen in en deelname aan het Nationale Actieplan Ondernemersdienstverlening.

•

Ondernemersondersteuning is van essentieel belang binnen alle economische thema’s. In 2024 zetten we hier wederom sterk op in. Ondersteuning die we in overleg met de ondernemers vormgeven. Bestaande onderdelen die hun dienst hebben bewezen, blijven we faciliteren. Te noemen zijn onder andere het Starterscentrum Limburg, 155 Red een bedrijf5, het Ondernemersklankbord, parkmanagement en het Centrummanagement. Het eigen ondernemerscontact zal in 2024 versterkt aan de slag gaan. Onder meer met bedrijfsbezoeken bij lokale ondernemers, overleggen op triple helix niveau en het intensiveren van informatievoorziening aan en voor ondernemers. De rol van het ondernemerscontact als hét aanspreekpunt voor ondernemers binnen de gemeentelijke organisatie en de coördinerende rol die daarin wordt vervuld, wordt onverkort vervuld.

Chemie en industrie • Voor de gemeente, maar ook voor Nederland en de euregio is Chemelot een belangrijke schakel in het bereiken van een duurzame, circulaire en toekomstbestendige economie. Eén van de ambities van Chemelot is om door te ontwikkelen naar de meest duurzame, competitieve en meest veilige chemiesite van Europa. De gemeente maakt deel uit van de Stuurgroep Chemelot waarbinnen diverse processen met Chemelot, DSM, Campus en samen met Gemeente Stein en Provincie Limburg met elkaar worden afgestemd. Actuele onderwerpen zijn de gebiedsopgaven voor Graetheide en de Circular mile bij de Kampstraat in Geleen. We geven voorts invulling aan de strategische gebiedsvisie voor de omgeving van Chemelot. •

De gemeente maakt ook werk van de Chemelot Circular Hub. Deze Chemelot Circular Hub positioneert zich als proeftuin voor de transitie naar een circulaire economie en samenleving. We faciliteren (publiekrechtelijk) de ruimtevraag voor de duurzaamheidstransitie. Gemeente en Provincie Limburg hebben een belangrijke verbindende, faciliterende en aanjagende rol in de transformatie naar het nieuwe non-fossiele, circulaire verdienmodel.

•

De contractperiode van BMW eindigt in maart 2024. Door de directie van VDL Nedcar is aangegeven dat een sluiting van VDL Nedcar niet aan de orde is. Het bedrijf blijft zoeken naar een oplossing waarbij zo veel mogelijk werkgelegenheid behouden blijft, ook na de contractperiode met BMW. Naast het blijven zoeken naar een nieuwe opdrachtgever voor de automobielproductie zet VDL Nedcar in op twee andere sporen: het Mobility Innovation Centre (MIC) voor duurzame mobiliteitsoplossingen en het faciliteren van de groei van andere VDL-bedrijven bij VDL Nedcar in Sittard-Geleen. De gemeente volgt deze stappen nauwlettend, en zal bemoeienis tonen bij invulling van het terrein, natuurcompensatie en de aanpassing van de omliggende provinciale infrastructuur.

Bedrijventerreinen • Naar aanleiding van de ‘Behoefteraming werklocaties Westelijke Mijnstreek 2030’ wordt er gewerkt aan een uitvoeringsagenda voor herstructurering van de bestaande bedrijventerreinen. Middels herprofilering,

5

115 Red een Bedrijf is een Stichting die ondersteuning doet bieden aan ondernemers met financiële problemen.

66

transformatie en revitalisering kan ca. 65 ha ruimtewinst worden geboekt op de bestaande werklocaties. Daarnaast is er behoefte aan een kwaliteitsverbetering en verduurzaming van werklocaties. Het streven is om tussen 2024 en 2026 gefaseerd te starten met de uitvoering van 4 projecten. Een van de projecten is de Circular Mile aan de Professor van Krevelenstraat en daaraan verbonden de Kampstraat in Geleen. Daarnaast worden er nog 3 projecten uitgewerkt. Zodra de uitvoeringsagenda is opgesteld zal de raad hierover geïnformeerd worden. In de Kadernota is een financiële claim (ruimte voor mkb) opgenomen van in totaliteit € 2,25 mln. (€ 0,75 mln. per jaar voor 2024 t/m 2026) gericht op proceskosten € 0,225 mln. (exploitatiekosten), cofinanciering projecten uit de uitvoeringsagenda € 1,5 mln. (exploitatiekosten) en cofinanciering regio deal Circular Mile € 0,5 mln. (exploitatiekosten). De cofinanciering van Circulair Mile bestaat naast de € 0,5 mln. van gemeente Sittard-Geleen uit € 0,5 mln. van DSM als trekker van het project. De cofinanciering van in totaal € 1 mln. is voorwaardelijk om de regiodeal middelen van € 1 mln. gegund te krijgen van het Rijk. Daarmee ontstaat een totaalbudget van € 2 mln. voor de Circular Mile. Toelichting: De Circular Mile is gericht op het stimuleren en faciliteren van de circulaire keten en de transformatie van het mkb richting een duurzame economie.

Met uitgeefbare bedrijventerrein op een kwalitatieve en thematische locatie rondom de Professor van Krevelenstraat, wordt het vestigingsklimaat voor circulaire bedrijven vergroot en versterkt Sittard-Geleen in samenwerking met Chemelot haar positie als voorloper in de ontwikkeling van een circulaire economie. Op termijn zal er een circulaire werklocatie ontstaan die openbaar toegankelijk is en tevens de functie heeft om de circulaire samenleving zichtbaar te maken. De werklocatie vormt een veilige en inspirerende verbinding tussen de Chemelot Site, de Brightlands Chemelot Campus en het centrum van Geleen. In dit kwadrant ontwikkelen we The Circular Mile. •

Voor een goed vestigingsklimaat voor bedrijven moet de basis op orde zijn op de bedrijventerreinen. We streven naar kwalitatieve bedrijventerreinen die schoon, heel en veilig zijn. We streven naar duurzame en toekomstbestendige bedrijventerreinen met voldoende ruimte voor de ontwikkeling van het MKB. Om dit te bereiken is parkmanagement een cruciale schakel. Parkmanagement is de ogen en de oren, de verbinder en de aanjager in het brede speelveld van bedrijven, bedrijventerreinen, gemeente en andere partijen. In 2024 wordt samen met de ondernemersvereniging BSG, de bedrijven op de bedrijventerreinen, het parkmanagement en de gemeente een plan van aanpak opgesteld voor alle bedrijventerreinen in SittardGeleen voor de periode 2024 - 2025. Met dit plan wordt het parkmanagement stevig gepositioneerd en gefaciliteerd om de gewenste kwaliteit en doelen op de bedrijventerreinen te bereiken.

•

In de omgevingsvisie is Bedrijvenstad Fortuna aangemerkt als ontwikkellocatie. Het oorspronkelijke programma van het gebied is gebaseerd op de vijf pijlers bedrijvigheid, sport, onderwijs, leisure en retail (sport en supermarkt). We zien dat bij de realisatie van het oorspronkelijke programma positief gezien er op alle onderdelen vooruitgang is geboekt in de afgelopen jaren. Dit is echter met verschillende snelheden gebeurd en niet altijd voldoende in samenhang. Hierdoor heeft de oorspronkelijke programmering op onderdelen aan kracht en energie verloren en is er een impuls nodig, al dan niet vanuit een bijgesteld perspectief. Om deze impuls mogelijk te maken starten we met een gebiedsontwikkeling. Ontwikkelkansen worden in beeld gebracht en er wordt verkend welke ideeën kansrijk zijn voor verdere uitwerking en realisatie op korte termijn en het perspectief voor de langere termijn. We sluiten hiermee voor een belangrijk deel aan bij de oorspronkelijke programmering en daarnaast bij de economische veerkracht uit het coalitieakkoord met als belangrijke pijlers de verduurzaming van de economie, het creëren van een gezonde samenleving en de innovatie van het mkb.

67

II

Vrijetijdseconomie, evenementen, horeca, detailhandel en stadscentra

Vrijetijdseconomie • De visie Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030 (Visie VTE ZL) geeft richting aan het (gezamenlijke) beleid voor de vrijetijdseconomie in de regio Zuid-Limburg. Na de vaststelling van de Visie VTE ZL door alle Zuid-Limburgse gemeenteraden in 2020, wordt in 2024 verder invulling gegeven aan de uitvoering van deze visie. Lokale en regionale projecten dragen bij aan het versterken van de economische veerkracht van Sittard-Geleen. • In 2022 is het Visit Experience centrum Sittard-Geleen geopend. In dit Experience centrum komen vijf verhaallijnen tot leven die centraal staan voor het toeristisch recreatief profiel van Sittard-Geleen en de regio. Nu het fysieke “startpunt” voor de vrijetijdseconomie sector is gerealiseerd, zal in 2024 verder invulling worden gegeven aan de verhaallijnen “buiten”. Denk hierbij aan het versterken en beleefbaar maken van de verhaallijnen op basis van onder ander themaroutes, informatievoorziening en promotie. De visualisering van het Visit Experience centurm Sittard-Geleen is afgestemd op basis van de fysieke ruimte in het huidige Kritzraedthuis. In het scenario dat de Visit Experience Sittard-Geleen in het toekomstige Huis aan de Markt wordt gevestigd, zal een verhuizing noodzakelijk zijn en zal tevens de Experience moeten worden afgestemd op het grotere vloeroppervlak.

• In 2021 hebben alle 16 Zuid-Limburgse gemeenten en de Provincie Limburg de financiële middelen gereserveerd en geformaliseerd voor de realisatie van een nieuw wandelroutenetwerk op basis van knooppunten voor de regio Zuid-Limburg. In 2022 is het aanbestedingstraject doorlopen en in de eerste helft van 2023 is gewerkt aan het bepalen van het nieuwe wandelroutenetwerk. In de tweede helft van 2023 is gestart met de aanleg van het wandelroutenetwerk en zal in 2024 worden gerealiseerd. • Momenteel werken de Grensmaasgemeenten, de provincie Limburg (NL en BE), Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Visit Zuid-Limburg samen in het project Rivierpark Maasvallei. Deze samenwerking is vastgelegd in een uitvoeringsprogramma 2017-2022. In 2024 wordt verder invulling gegeven aan het uitvoeringsprogramma RivierPark Maasvallei 2022-2027 dat is gericht op de promotie en beleefbaar maken van het (lands-)grensoverschrijdende Rivierpark Maasvallei. Het Projectbureau Maasvallei van het Regionaal Landschap Kempen en Maasland coördineert dit programma. • In de regio Zuid-Limburg kent extensieve recreatie, een vorm van dagrecreatie die niet zo verstorend is voor natuur en bewoners, een toename. Wandelen en fietsen vormen de hoofdmoot.

Vanwege het aantrekkelijke landschap, een rijke culturele historie en een uitgebreid aanbod aan recreatieve routes is deze relatief laagdrempelige vorm van vrijetijdsbesteding in de regio Zuid-Limburg in trek. In 2024 wordt invulling gegeven aan het versterken van gethematiseerde wandel- en fietsroutes op basis van lokale en regionale verhaallijnen om Sittard-Geleen in de (eu)regio reactief beter te ontsluiten. • Toeristisch recreatieve infrastructuur De afgelopen jaren is invulling gegeven aan het verbeteren en opwaarderen van het recreatieve wandel- en fietsroutenetwerk gericht op de centra, stad-landzones en grensoverschrijdend. Sittard-Geleen en de regio is een gebied dat zich steeds meer ontwikkelt op het vlak van extensieve recreatie. Door het faciliteren van recreatieve infrastructuur op basis van bewegwijzering, informatievoorziening en toeristische overstappunten (TOP’s) kan de volgende stap worden gezet in het ontwikkelen van de extensieve recreatie in Sittard-Geleen en de regio. • Toeristisch recreatieve Data Verzamelen en ontsluiten van relevante data is van essentieel belang om goed inzicht te krijgen, de juiste stappen te zetten en te kunnen sturen. Data ontbreekt nu grotendeels op lokaal en (sub)regionaal niveau. Dit beperkt de kwaliteit van beleidsontwikkeling.

Door het ontbreken van data, is het moeilijker om de brede impact van de vrijetijdseconomie te duiden voor Sittard-Geleen en om goed onderbouwd een nieuw initiatief te toetsen. In de kadernota is een financiële claim (stimulering vrijetijdseconomie) opgenomen van € 0,1 mln. (exploitatie) in 2024 en in totaliteit € 0,3 mln. (investering, waarvan € 0,1 mln. per jaar voor 2025-2027).

68

Deze middelen worden ingezet voor de realisatie van de toeristische recreatieve data, de toeristische recreatieve infrastructuur en de verplaatsing van het experience center. Evenementen • De gemeente Sittard-Geleen heeft een tweeledige rol ten aanzien van evenementen; enerzijds subsidieert zij evenementen van externe partijen en anderzijds organiseert zij evenementen. De verwachting is dat in 2024 het subsidiebudget wederom overvraagd zal worden. De inflatie van de afgelopen jaren hebben een extra (financiële) druk gelegd bij de organisatoren. Het totale budget voor uitgaven is € 0,65 mln. De nieuwe subsidieregeling, die vanaf 2022 van toepassing is, heeft geleid tot meer transparantie in o.a. het toekennen van subsidies, maar anderzijds biedt de subsidieregeling nog onvoldoende handvatten om inhoudelijk te sturen op evenementen die het profiel van Sittard-Geleen versterken. In 2024 zal de subsidieregeling aangescherpt worden, mede in het licht van stadsmarketing. Voor stadsmarketing is een bedrag beschikbaar gesteld door het college ter hoogte van € 1,05 mln. (€ 0,3 mln. in 2024, € 0,35 mln. in 2025 en € 0,4 mln. in 2025). • Het evenementenbureau, dat namens de gemeente evenementen organiseert, werkt volgens de aanbevelingen uit de evaluatie van bureau Berenschot uit 2019. De gemeentelijke evenementen dragen bij aan een aantrekkelijke en levendige stad.

In 2024 wordt de verbinding met de lokale culturele partijen gecontinueerd om het Sint Rosafestival te versterken en onderzoeken we de doorontwikkeling van de andere gemeentelijke evenementen om deze toekomstbestendig te houden. Tevens speelt het bureau een rol als vraagbaak voor evenementenorganisatoren. De loketfunctie wordt verder geïntensiveerd. Detailhandel en stadscentra • De herijking van de detailhandelsstructuurvisie Westelijke Mijnstreek hanteren wij naast de Toekomstvisie 2030 als leidraad voor de verdere compactisering in de beide centra en bij transformatieopgaven. In onze “op weg naar” is er ook ruimte voor innovatie en ‘experiment’ en in de beide ontwikkelpaden worden deze zaken vertaald naar concrete acties en taakverdelingen. We zullen de co-creatie met de stakeholders en samenleving verder ontwikkelen. We gebruiken daarbij als instrument de stadslabs Sittard en Geleen. • De vaststelling van het nieuw detailhandelsbeleid zal in 2024 een vervolg krijgen in de vorm van een uitvoeringsprogramma. In de kadernota is een financiële claim (uitvoeringsprogramma detailhandel) opgenomen van in totaliteit € 5,8 mln. euro (verspreid over de jaren 2024-2026: € 2 mln. in 2024 resp. € 1,9 mln. jaarlijks in 2025 en 2026).

Met de middelen van dit programma wordt een bijdrage geleverd aan de versterking van de winkelgebieden, aanpak van leegstand, daarmee het tegengaan van verloedering in het belang van de beleving en de leefbaarheid. Acties kunnen onder andere liggen in het faciliteren van starters, stimuleren van “verplaatsers”, transformatie van winkelpanden naar andere functies, vergroening, verbeteren van de bereikbaarheid en verfraaien van panden en openbare ruimte. Het werken aan dienstverlening en concrete ondersteuning voor horeca en detailhandel in de stadscentra, wijkwinkelcentra en kernen, onder andere met het programma MKB Green Deal, die hierboven is toegelicht. • Het uitvoeringsprogramma wordt in samenspraak met stakeholders, zoals stadslabs, centrummanagement, ondernemers en vastgoedeigenaren, opgesteld. In dat kader zullen wij ook de dienstverlening van Streetwise en IMK evalueren. Aan hand daarvan zal worden beoordeeld of continuering en/of verbreding van de samenwerking gewenst is. • Daarnaast worden mkb-ondernemers van meer ingrijpende ruimtelijk-economische initiatieven in de verkenningsfase van hun initiatief zoveel mogelijk begeleid. Zij hebben één aanspraakpunt en krijgen duidelijkheid over de wenselijkheid van hun initiatief, afgezet tegen de beleidskaders en het ‘toekomstplaatje’ binnen de Toekomstvisie 2030.

• De aanschaf van het data dashboard ‘Zicht op data’ levert ons, in combinatie met locatiegegevens voor de stadscentra (actuele) informatie op over passantengegevens en leegstandscijfers. Dit helpt ons o.a. bij het (bij)sturen en formuleren van verder binnenstedelijk beleid, het herkennen van trends, het meten van resultaten/gevolgen van ingezette acties en marketing en acquisitie

69

•

•

III

We bevorderen de samenwerking tussen ondernemers in de beide stadscentra en wijkwinkelcentra, bijvoorbeeld “Bijzonder Born”. Daarbij wordt o.a. gekeken naar hoe partijen elkaar kunnen versterken, kunnen ondersteunen, de positie, de rol en functioneren van beide centrummanagement-organisaties. Ook wordt onderzocht hoe we vastgoedeigenaren meer en intensiever kunnen betrekken bij de samenwerking in de stadscentra. De toekomstbestendigheid van de buurt- en wijkvoorzieningen heeft onze voortdurende aandacht en in het hiervoor benoemde uitvoeringsprogramma detailhandel zullen we de kwaliteit van deze winkelvoorzieningen in beeld brengen en waar nodig acties benoemen.

(Eu)regionale economie, arbeidsmarkt en onderwijs

(Eu)regionale economie • We blijven inzetten op coalitievorming met collega-overheden en de triple helix partijen ter stimulering van ons vestigingsklimaat in Zuid-Limburg. Daartoe maken we in 2024 werk van de onderdelen van de Regiodeal ‘ingenieus, gezond en groen’, zoals de Circular Mile, Werkplaats Geleen Ciculair en de Haven Stein met een multimodale corridor naar Chemelot. • En we zijn en blijven een volwaardige partner aan de regionale overlegtafel Economie Zuid-Limburg, waaronder de stichting economische samenwerking Zuid-Limburg (Stg ESZL). Zie paragraaf verbonden partijen. Ook blijven we werk maken van de samenwerkingsverbanden die we zijn aangegaan met bijvoorbeeld de G40 en de VNG, zowel op bestuurlijk als ambtelijk niveau. Arbeidsmarkt en onderwijs • In 2024 nemen we het voortouw om bestuurlijk het onderwijs en de belangrijkste werkgeverstafels bij elkaar te krijgen. Met als doel kennismaking, informatiedeling en begrip. En uiteindelijk een meer gezonde voedingsbodem voor een betere aansluiting van het onderwijslandschap met de arbeidsmarkt en vice versa. • Samen met regiogemeenten werken we in 2024 aan de zogenaamde arbeidsmarkt infrastructuur. Doel is een brede aanpak van de internationale en grensoverschrijdende arbeidsmarkt, door het borgen van de integrale dienstverlening aan expats, inwoners en ondernemers.

Het betreft de dienstverlening van de Grensinfopunten, de Grensoverstijgende Arbeidsbemiddeling, het Expatcenter Maastricht Region, de deelname aan de Talentcoalition en de regie op het geheel van deze aanpak. Om het samenwerkingsverband over de brede arbeidsmarktinfrastructuur te kunnen realiseren is in de kadernota een financiële claim opgenomen van € 0,15 mln. per jaar voor 2024-2026. Tot slot: Circulariteit centraal In alles wat wij doen zetten wij circulariteit centraal. Wij dagen op continue basis inwoners, ondernemers, onderzoekers, industrie, scholieren, winkeliers en anderen uit om maatschappelijke innovaties mee te ontwikkelen waardoor het gebruik van fossiele brandstoffen afneemt, we onze spullen langer gebruiken en restafval de grondstof is voor nieuwe producten. Wie en/of wat hebben we nodig om dit te bereiken? Samenwerking is het belangrijkste middel om economie impact te laten hebben op de brede welvaart van onze samenleving. De gemeente beschikt niet over economische wet- en regelgeving, beschikt niet zomaar over landelijke budgetten en heeft geen subsidierelaties met economische stakeholders om gemeentelijk beleid uit te voeren. Omdat er maar een beperkt werkbudget beschikbaar is binnen de totale begroting is voor economisch beleid en voor de uitvoering van dat beleid, samenwerking met en inbreng van andere partijen noodzakelijk.

Voor de lokale en regionale opgaven kunnen we dan ook niet zonder de samenwerking met de regiogemeenten, de Provincie, het Rijk en met inwoners en stakeholders. Ook de inzet van direct betrokken partijen is onmisbaar. Overigens nemen wij als Sittard-Geleen hierin de regierol: we dagen andere partijen uit en spreken hen aan om actief mee te doen, ook bij de realisatie. Deze oproep wordt versterkt door het maatschappelijk contract als

70

onderdeel van de Toekomstvisie 2030: ‘samen duurzaam’ met het accent op 'samen’. We werken samen op de verschillende schaalniveaus (Euregio, NOVEX, Westelijke Mijnstreek etc.) die nodig zijn om de ontwikkelingen in onze gemeente en de regio hand in hand te laten gaan, en de kansen te benutten om met elkaar meer te bereiken. Verbonden partijen Economische samenwerking Zuid-Limburg (ESZL) Voor verdere informatie met betrekking tot de verbonden partijen wordt verwezen naar de hierover afzonderlijk opgenomen paragraaf. Wat mag het kosten? Overzicht gevraagde bijstelling exploitatie budgetten 2024 Programma 3 Economie Bedragen x € 1.000

2025

2026

2027

Bijstelling Bijstelling Bijstelling Bijstelling Begroting Begroting Begroting Begroting

Kapitaallasten Incidentele bijstelling kapitaallasten(afschrijvingen).

85

21

10

-35

Correctie voorschot energie- en servicekosten panden vastgoed Deze correctie heeft geen resultaatconsequentie maar bevat een aanpassing van voorschotten en kosten van energie binnen de budgetten van vastgoed conform de nieuwe berekeningen. Deze mutatie raakt de taakvelden 0, 3, 5 en 6.

-35

-35

-35

-35

Doorbelasting capaciteit personeel Betreft de mutatie in de doorbelasting van de directe personeelskosten over de diverse programma's. Deze mutaties zijn budgettair neutraal.

-182

-182

-182

-182

Indexering markten (stelpost inflatie) Structurele bijstelling energiekosten marktaansluitingen ten laste van de stelpost inflatie (zie programma 0).

-20

-20

-20

-20

Diverse kleine verschillen

-9

-9

-9

-9

-162

-226

-236

-282

Saldo Programma 3 Economie

71

Overzicht meerjarige ontwikkeling exploitatie budgetten bedragen x € 1.000 Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 3 ECONOMIE

Jaarrekening

Actuele begroting

2022 5.561 -12.079 1.682 -1.368 -6.204

2023 5.947 -13.057 389 -39 -6.761

Begroting Begroting Bijstelling voor na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling bijstelling 2024 2024 2024 2025 2026 2027 3.294 951 4.245 4.099 4.272 3.621 -9.250 -1.113 -10.363 -10.224 -10.310 -9.705 0 0 0 0 0 0 -27 0 -27 -27 -27 -27 -5.982 -162 -6.145 -6.152 -6.065 -6.111

Toelichting algemeen en trendanalyse Het saldo van programma 3 Economie bedraagt structureel ongeveer € 6,1 mln. De grootste uitgavenposten binnen dit programma betreffen de thema's economische ontwikkeling met € 4,4 mln. en economische promotie € 1,4 mln.. Waarvan de bestedingen hier vooral indirecte kosten betreffen, nl. kapitaallasten en eigen personeel (in totaliteit € 4,2 mln.). In het thema Economische promotie is € 1 mln. opgenomen voor onderdelen zoals markten, volksfeesten en stedelijke evenementen. In het programma economie worden ook de ontwikkelingen van de grondexploitatie bedrijventerreinen opgenomen, waaronder onder andere. kantorenpark Fortuna, Mauritspark en Holtum Noord. De meerjarencijfers zijn stabiel en betreffen alleen bestaand beleid. De genoemde financiële claims in het programmablad zijn hierin nog niet meegenomen. Wie betaalt mee? Samenwerkingspartners, stakeholders, belanghebbenden. Bij de aanpak van het NOVEX-gebied Zuid Limburg werken we met rijk en regio aan een regionale investeringsagenda. We trekken hierin samen op om de inzet en financiën van de diverse partijen doelgericht in te zetten voor de versterking van Zuid-Limburg. We maken gebruik van de subsidiemogelijkheden die het netwerk ons biedt en vergroten hiermee het speelveld voor de projecten die nodig zijn om de regio vooruit te helpen. Wat gebeurt er als we het niet doen c.q.

wat zijn de (financiële) risico’s? Een realistisch risico is dat onze regio langdurig te maken krijgt met onvoldoende aanbod aan werknemers. De combinatie van sterke vergrijzing en dalende vergroening versterkt dit. Daarnaast wordt zichtbaar dat de aankomende beroepsbevolking werk anders bekijkt dan de oudere generaties. De bereidheid om 5 dagen te werken of ploegendiensten te draaien neemt fors af. Deze krimp in beroepsbevolking is een risico voor onze gemeente én regio als men kijkt naar de aantrekkelijkheid voor een werkgever. Dit zal ook impact hebben op de algemene leefbaarheid en leiden tot een afname van de brede welvaart. Beleidsindicatoren We gebruiken de zogenaamde beleidsindicatoren om de effecten van beleid op de programma’s, toe te lichten. We doen dat (verplicht) aan de hand van een vast aantal indicatoren. Door deze niet-financiële informatie op te nemen in de begroting kunnen raadsleden ook zonder specifieke financiële kennis makkelijker inschatten of de resultaten via de voorgestelde beleidskeuzes behaald kunnen worden. En ze bieden raadsleden meer inzicht om te kunnen sturen.

72

BBV-indicatoren: Naam indicator Functiemenging (FMI)

Eenheid %

Sittard-Geleen Limburg 54,9% 50,7%

Vestiging van bedrijven

Per 1000 inw. 15-65 jaar 151,6

154,2

Periode 2022 2022

Gerelateerde beleidsnota’s - Actieprogramma Vrijetijdseconomie Sittard-Geleen - Actualisatie Centrumplan Geleen - Beleidsvisie externe veiligheid Chemelot - Centrumplan Geleen (actualisatie 2015) - Compacte stadscentra met onderscheidend profiel - Handboek en deelbeleid Reclame 2015 (reclames op en bij gebouwen) - Informatieplicht energiebesparing bedrijven - Masterplan Zitterd Revisited (actualisatie 2014) - Nota horecabeleid (geactualiseerd met logies - Omgevingsvisie Sittard-Geleen - Paracommerciebeleid 2013 - Plan van aanpak 1.0 Novi Zuid-Limburg – Uitvoeringsagenda 2.0 wordt in september ‘22 vastgesteld - Regionaal Herstelplan - gereed augustus 2021 - Sectorplan Techniek - Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) - Toekomstvisie 2030 - Visie Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030

73

4.6 PROGRAMMA - 4 - ONDERWIJS De ontwikkelingen en de ambities vanuit het programma Onderwijs zijn verweven met het programma Sociaal Domein. Om de samenhang in beeld te brengen zijn de onderdelen van het programma Onderwijs opgenomen in het programmablad Sociaal Domein behoudens “Wat mag het kosten?” Programma 4 kent de volgende taakvelden: - Openbaar (basis)onderwijs - Onderwijshuisvesting - Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Wat mag het kosten? 2024 Programma 4 Onderwijs

2025

2026

2027

Bijstelling Bijstelling Bijstelling Bijstelling Begroting Begroting Begroting Begroting

Bedragen x € 1.000

Kapitaallasten De kapitaallasten zijn geactualiseerd en de afschrijvingen bijgesteld op basis van actuele prognoses voor de voortgang van onze projecten.

79

113

-24

148

Overhevelen budget leerlingenvervoer Aanschaf en onderhoud leerlingenvervoer wordt ondergebracht in programma 0.

5

5

5

5

Doorbelasting capaciteit personeel Betreft de mutatie in de doorbelasting van de directe personeelskosten over de diverse programma's. Deze mutaties zijn budgettair neutraal.

-115

-115

-111

-111

-

-

-

-

Diverse kleine verschillen Saldo Programma 4 Onderwijs

-31

3

-130

43

Overzicht meerjarige ontwikkeling exploitatie budgetten bedragen x € 1.000 Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 4 ONDERWIJS

Jaarrekening

Actuele begroting

2022 6.016 -14.353 422 -379 -8.293

2023 5.096 -13.936 42 0 -8.798

Begroting Begroting Bijstelling voor na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling bijstelling 2024 2024 2024 2025 2026 2027 4.021 0 4.021 4.021 3.962 3.962 -12.934 -31 -12.965 -13.026 -13.448 -13.275 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -8.913 -31 -8.944 -9.005 -9.485 -9.313

Toelichting algemeen en trendanalyse Het saldo van het totale geraamde budget voor programma 4 onderwijs bedraagt voor 2024 € 8,9 mln. Er wordt € 5,6 mln. besteed aan de huisvesting voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs in Sittard-Geleen. De overige gelden zijn beschikbaar voor leerlingenvervoer, leerplicht/RMC/jongerenloket, onderwijsachterstandenbeleid en voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Hier tegenover staan rijksbijdragen en vergoedingen van andere gemeenten die deze lasten voor ruim 30% compenseren. De tendens naar de komende jaren geeft een stabiel beeld.

74

4.7 PROGRAMMA - 5 - SPORT, CULTUUR EN RECREATIE “Een groene gemeente met een sterke lokale identiteit waar we trots op zijn. En een aantrekkelijk aanbod van sport, cultuur, sociale ontmoeting en recreatie voor zowel de eigen inwoners als die uit de regio.” Een groene gemeente met een sterke lokale identiteit waar we trots op zijn. En een aantrekkelijk aanbod van sport, cultuur, sociale ontmoeting en recreatie voor zowel de eigen inwoners als die uit de regio. Daar draait het om bij het programma Sport, Cultuur en Recreatie. Op deze onderdelen willen we ons in de regio onderscheiden. Een aantrekkelijk aanbod is geen doel op zich, maar draagt bij aan de speerpunten uit de Toekomstvisie en de opgaven van het NOVEX gebied Zuid-Limburg. Het programma sport, cultuur en recreatie kent de volgende taakvelden: Sport en maatschappelijk vastgoed Cultuur, erfgoed en Beeldkwaliteit Groen en landschap Wat willen we bereiken? Met het programma sport, cultuur en recreatie werken we aan de volgende doelen: - We werken aan het bevorderen van een positieve gezondheid van onze inwoners door initiatieven die bijdragen aan meedoen in de wijk, ontmoeten, bewegen, sport en natuur- en cultuurbeleving in de openbare ruimte en in de voorzieningen (accommodaties) te ontplooien en stimuleren. We investeren in een omgeving die deze doelen bevordert.

Verder werken we aan vergroening en verduurzaming van de leefomgeving. Ontmoeten is essentieel voor een gezonde samenleving. We plaatsen het beleid nadrukkelijker in het licht van het stimuleren en mogelijk maken van (nieuwe manieren van) ontmoeting. - We investeren in een sterke en stimulerende omgeving die bijdraagt aan gezondheid, veiligheid, samenredzaamheid en inclusiviteit. - We versterken samen de identiteit van onze omgeving met voldoende aandacht voor variatie. We koesteren het lokale door cultuurhistorische kwaliteiten van historische gebouwen en landschappelijke en stedelijke omgevingen te beschermen. De beeldkwaliteit van nieuwe ontwikkelingen stemmen we af op de lokale identiteit. - We zorgen voor een gevarieerd cultureel aanbod dat afgestemd en aanvullend is op het aanbod in de rest van de (Eu)regio. Dit doen we door plek te bieden aan een goede inpassing van cultuur en evenementen in onze openbare ruimte en voorzieningen (accommodaties). We streven naar een sterke culturele basis en een breed cultureel ecosysteem dat elkaar aanvult (lokaal en regionaal) om zo cultuurbeoefening en cultuurbeleving te stimuleren. - Groen draagt bij aan een omgeving waar het prettig wonen en recreëren is. We vergroenen de gemeente: Er komt niet alleen meer groen in de centra en wijken, maar ook meer verschillende soorten groen. We werken samen om de biodiversiteit te vergroten.

We stimuleren initiatieven die bijdragen aan een (biodiverse) vergroening van het stedelijk gebied. We vergroten het geheel aan natuurgebieden en versterken de verbinding tussen de verschillende gebieden. We versterken het landschap door de aanleg van meer kleinschalige landschaps- elementen. Ook zetten we in op natuurinclusief bouwen. Meer groen is van belang voor een behoud van het klimaat: het voorkomt hittestress en wateroverlast. Particuliere en gemeenschappelijke initiatieven waar stenen worden omgeruild voor groen worden gestimuleerd. We realiseren meer groene ruimte voor wateropslag. - Met onze omschakeling naar een duurzame en circulaire economie streven we naar een beter evenwicht tussen economie en ecologie. We werken aan een goede balans van de verschillende ruimtevragers in het buitengebied. Voor deze balans zijn we terughoudend bij uitbreidingen van bedrijvigheid ten koste van het buitengebied. Als uitbreiding toch aan de orde is, gaat dit gepaard met versterking van de ecologische kwaliteit ervan.

75

-

Ten aanzien van de landbouw stimuleren we de ontwikkeling van regionale voedsel- en productieketens. Natuurinclusieve landbouw kan op ondersteuning van de gemeente rekenen.

Sport, bewegen en cultuur draagt bij om maatschappelijke doelen te realiseren. Zo dragen sport en cultuur bij aan een positieve gezondheid(sbeleving) en sociale verbinding. Het stimuleert ontmoeting, helpt om jezelf uit te drukken en draagt bij aan oplossingsgericht te denken. Ook zorgt het voor identiteitsvorming en trots. We zetten in op toekomstbestendige (sport)accommodaties en voorzieningen in de openbare ruimte, die uitnodigen tot ontmoeting en beweging, en een bijdrage leveren aan het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen. Eveneens streven we naar een herkenbaar cultureel profiel in co-creatie met onze culturele partners en een sterke culturele basis en breed cultureel ecosysteem dat elkaar aanvult, om zo cultuurbeoefening en cultuurbeleving te stimuleren. We stimuleren initiatieven die bijdragen aan meedoen in de wijk, ontmoeten, bewegen, sport en natuur- en cultuurbeleving in de openbare ruimte en in de voorzieningen (accommodaties). En we werken aan vergroening en verduurzaming van de leefomgeving. Dat bereiken we onder meer door beheer en inrichting van de openbare ruimte/ openbaar groen aan de eisen van deze tijd aan te passen. Hiermee dragen we bij aan een aantrekkelijke en rijke woon- en leefomgeving, aan actieve deelname aan de omgeving, aan een mentale en fysieke gezondheid.

Tevens zorgen we hiermee voor visuele aantrekkelijkheid, een interessant vestigingsklimaat en een herkenbare uitstraling. Tot slot is het eveneens een bron van inkomsten. -

-

-

We dragen via de beleidsvelden openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs, cultuur en sport bij aan een gezonde ontwikkeling van de gemeenschap. We faciliteren en stimuleren daar waar logisch en zinvol een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers, maatschappelijke organisaties en maatschappelijk vastgoed. We stimuleren mensen - jong en oud – om te bewegen en gezond te leven. We zetten in op de realisatie van gezonde plekken in buurten en dorpen, waar natuur-, recreatie-, ontmoeting-, sport-, cultuur- en klimaatdoelen samen komen. We zetten in op vitaliteit door buitensport, recreatie en kwalitatieve ontmoetingsplekken in en rond de woongebieden. We zetten in op het versterken van een gezonde leefstijl door bij te dragen aan een gezonde leefomgeving, waarin een gezond binnenklimaat door verduurzaming van woningen en maatschappelijk vastgoed, het vergroenen van de leefomgeving, en het verminderen van milieubelasting belangrijke dragers zijn. We werken samen om de biodiversiteit te vergroten. We stimuleren initiatieven die bijdragen aan een (biodiverse) vergroening van het stedelijk gebied. We werken aan de verbinding tussen de verschillende natuurgebieden. We versterken het landschap door de aanleg van meer kleinschalige landschapselementen. Ook zetten we in op natuurinclusief bouwen.

Ten aanzien van de landbouw stimuleren we de ontwikkeling van regionale voedsel- en productieketens. Natuurinclusieve landbouw kan op ondersteuning van de gemeente rekenen. We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren. We werken aan een passend voorzieningenaanbod gericht op ontmoeten. We streven naar een herkenbaar cultureel profiel in co-creatie met onze culturele partners en door het koesteren en veiligstellen van ons erfgoed. -We stimuleren een sterke culturele basis en breed cultureel ecosysteem dat elkaar aanvult, om zo cultuurbeoefening en cultuurbeleving te stimuleren voor de inwoners en gebruikers van Sittard-Geleen. We organiseren, branden, subsidiëren en faciliteren evenementen om een bijdrage te leveren aan een rijke woonomgeving in Sittard-Geleen. We zoeken met dit programma verbinding met de speerpunten (veerkrachten) uit de Toekomstvisie en sluiten aan bij de ontwikkelpaden.

76

Wat doen we om dit te bereiken? Sport en maatschappelijk vastgoed Uitwerking Sportakkoord Sittard-Geleen II en beweegstimulering Voor de uitgaven in het kader van Sportakkoord Sittard-Geleen II wordt onder meer geput uit de budgetten voor beweegstimulering, het lokaal sportakkoord (Rijksmiddelen) en breedtesport algemeen ad € 1,5 mln. Dit sportakkoord kwam voort uit het landelijke Sportakkoord I. Eind 2022 is het landelijke Sportakkoord II ‘Sport versterkt’, als onderdeel van het nieuwe Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) gepubliceerd. Op gemeentelijk niveau is het lokaal sportakkoord uit 2020 in 2023 vervolgens herijkt op basis van het landelijke sportakkoord en maakt het onderdeel uit van het GALA Sittard-Geleen. Aan de hand van de ambities uit het Sportakkoord II wordt in 2024 ingezet op het versterken en verbinden van het sport- en beweegaanbod binnen Sittard-Geleen. Met het Programma Beweegstimulering (uitgevoerd door Stichting Ecsplore) staat al er een stevig fundament om met elkaar het sporten en bewegen binnen de gemeente Sittard-Geleen te stimuleren. In 2024 wordt er aan de hand van het Sportakkoord verder ingezet op een leven lang sporten voor iedereen. Dit begint al op vroege leeftijd, wat betekent dat wordt gewerkt aan het aanleren van motorische vaardigheden op jonge leeftijd.

Tevens werken we samen met verenigingen, zorgpartijen en maatschappelijke partners aan een inclusieve sportinfrastructuur voor iedereen. Iedereen, jong of oud, met of zonder beperking moet immers lekker kunnen sporten en bewegen. Er wordt daarbij extra ingezet op een veilige sportomgeving voor iedereen. Ook hebben we bijzondere aandacht voor vitale sportaanbieders. Verenigingen vervullen een belangrijke rol in de gemeente Sittard-Geleen en het is belangrijk dat deze verenigingen toekomstbestendig zijn en blijven. Verenigingen worden hierbij ondersteund middels verenigingsondersteuners en bijeenkomsten. Er wordt daarnaast ingezet op het vergroten van het bereik van sportaanbieders middels een platform waar vraag en aanbod bij elkaar komen. Dit biedt verenigingen en andere sportaanbieders de kans om hun aanbod te tonen en meer initiatieven te nemen om inwoners te stimuleren om te sporten en bewegen. Infrastructuur voor sporten en bewegen; accommodaties, openbare ruimte, kennis Het inzetten op toekomstbestendige verenigingen staat ook in relatie tot een goede infrastructuur. Er is geen directe relatie te leggen met een specifiek budget.

Deze infrastructuur wordt onder meer bekostigd vanuit de budgetten Sportstichting (exploitatiesubsidie voor het beheer en onderhoud van de sportaccommodaties), maar ook de budgetten Veilige Wieleromgeving, Het Anker, Glanerbrook, Breedtesport algemeen en binnen- en buitensport. In het streven om een goede infrastructuur te realiseren is het de ambitie om in 2024 definitieve besluitvorming te krijgen over de nieuwe turnaccommodatie van GV Swentibold. Uitgangspunt is kwalitatief goede accommodaties, waarbij keuzes gericht zijn op de multifunctionaliteit en samenwerking van verenigingen. Er wordt daarnaast ingezet op een gezonde leefomgeving, waarbij sporten en bewegen in de openbare ruimte een belangrijke rol speelt. De openbare ruimte dient uit te nodigen tot sporten en bewegen. In 2024 wordt dit middels de Sportcontainer mogelijk gemaakt, deze zal in verschillende wijken en buurten tijdelijk worden geplaatst, waarbij ook wordt onderzocht wat eventuele behoeften van inwoners zijn. De Sportstichting is verantwoordelijk voor het beheer en onderhoud van de gemeentelijke sportaccommodaties. In 2023 heeft het college richting bepaald met betrekking tot de toekomst van de Sportstichting. Daarbij is financiële zekerheid geboden ten behoeve van de huidige medewerkers van de Sportstichting.

Nu zijn RvT, directeur/bestuurder en OR mede aan zet om een aanzet te geven tot een andere governance-structuur van de Sportstichting. Daarover vindt overleg plaats. In 2024 kan dan aan de juridische structuur van de Sportstichting verder vorm en inhoud worden gegeven. De gevolgen voor met name het zwembadpersoneel van zwembad De Nieuwe Hateboer worden duidelijk, na besluitvorming rondom de centrale zwemvoorziening in Glanerbrook,

77

sluiting van Zwembad De Nieuwe Hateboer en de ontwikkelingen rondom het ESCS-terrein. In ieder geval zal Zwembad De Nieuwe Hateboer nog tot en met 2025 beschikbaar zijn. Wij verwachten daarnaast dat in 2024 duidelijk zal zijn op welke wijze een herontwikkeling van het ESCS-terrein vorm kan krijgen, waarbij een maatschappelijke invulling tot de opties behoort. Met het sluiten van het zwembad voldoen we aan de taakstelling. In 2024 worden de gemaakte afspraken met betrekking tot de huidige exploitatiebijdrage verlengd en in 2024 komt er meer duidelijkheid over de mogelijke renovatie van Het Anker. Voor Sportpark Glanerbrook geldt dat naast de bouw, in 2024 wordt gewerkt aan een duurzame toekomstige exploitatie vanaf 2026. Evenals een maatschappelijk duurzame exploitatie, waarbij er meer maatschappelijk rendement wordt behaald mede ten behoeve van de gebruikers en Sportpark Glanerbrook kan worden ingezet om maatschappelijke doelen op het gebied van (positieve) gezondheid te behalen. Talentontwikkeling en topsport Voor talentontwikkeling en topsport worden middelen ingezet vanuit het budget Topsport Algemeen ad € € 100.000 maar ook vanuit de rijksmiddelen voor het Sportakkoord. We willen inzetten op het vergroten van de maatschappelijke waarde van topsport. Topsport en breedtesport versterken immers elkaar.

Uit de breedtesport stromen talenten door richting de topsport en topsporters inspireren anderen om zelf te sporten en te bewegen. We willen de topsportprogramma’s in de regio graag behouden door deze te ondersteunen in de kosten voor gebruik van de sportaccommodaties in de gemeente. Dit gebeurt in samenwerking met de Provincie en de Coöperatie Limburg Sport (deze organisatie is de opvolger van het voormalige Team Limburg Sport). In samenwerking met de Coöperatie Limburg Sport ondersteunen we daarnaast talenten en topsport in de gemeente Sittard-Geleen door middel van een Topsporttalentenfonds, in ieder geval tot eind 2024. Maatschappelijk vastgoed Voor Maatschappelijk Vastgoed is structureel een bedrag van € 400.000 in de begroting opgenomen. Met dit budget subsidiëren wij de gemeenschapsaccommodaties zoals die zijn opgenomen in de Subsidieregeling accommodatiebeleid 2019, gebaseerd op het gemeentelijk accommodatiebeleid. Maatschappelijk vastgoed zijn de accommodaties die voorzien in de behoefte van maatschappelijke organisaties/verenigingen om hun activiteiten te kunnen uitvoeren. Deze activiteiten stimuleren wij vanuit het inhoudelijke beleid (sport, cultuur, jeugd, onderwijs, zorg, etc.) via subsidies. In 2024 verwachten wij een voorstel te kunnen voorleggen voor de definitieve accommodatie van Gymnastiekvereniging Swentibold aan de Eggerweg.

Hiervoor zijn investeringsmiddelen beschikbaar. Deze investering bedraagt ca. € 2,1 mln. In 2024 gaan wij beleidsmatige keuzes maken ten aanzien van de verouderde gemeenschapsaccommodaties c.q. -voorzieningen in de kernen Munstergeleen en Limbricht en in de wijk Geleen Zuid. De basis voor de noodzaak hiervan ligt in de voorzieningen die nodig zijn voor de sociaal maatschappelijke organisaties in programma 6. De financiële vertaling van deze keuzes zal plaatsvinden vanaf begrotingsjaar 2025. In 2024 verwachten wij de financiële consequenties van de noodzakelijke verduurzaming van maatschappelijk vastgoed in beeld te hebben, op basis waarvan wij voorstellen kunnen uitwerken over de toekomstbestendigheid van de accommodatie. Niet alle accommodaties zullen kunnen worden verduurzaamd en elke accommodatie zal een eigen aanpak kennen. Bij de verduurzaming van de accommodaties, nemen wij ook de noodzakelijke aanpassingen in het kader van inclusie mee. Inhoudelijk valt dit onder Vastgoed. In programma 7 wordt hier op ingegaan.

78

In 2024 zetten wij in het kader van het accommodatiebeleid in op ‘ruimte voor ontmoeting’. In 2024 onderzoeken we hoe we het ontmoeten in de maatschappelijke voorzieningen en in de openbare ruimte kunnen versterken. Dit doen we door de ontmoetingsmogelijkheden in onze gemeente in kaart te brengen. Cultuur, erfgoed en Beeldkwaliteit Bij zowel de economische, sociale als institutionele veerkracht speelt cultuur, erfgoed en beeldkwaliteit een rol. Een leven lang ontwikkelen, een laagdrempelige benadering, het stimuleren van de levendigheid en het versterken van de aantrekkingskracht van Sittard-Geleen zijn verschillende opgaves uit de Toekomstvisie. Ook het coalitieakkoord sluit daarbij aan. Daarin wordt beschreven dat sport, kunst en cultuur essentieel zijn voor een gezonde buurt en gemeente. Zij dragen bij aan ontmoeting en (talent)ontwikkeling. Ook beschrijven we in het coalitieakkoord dat we streven naar een sterke culturele basis en een breed cultureel ecosysteem dat elkaar aanvult (lokaal en regionaal), om zo cultuurbeoefening en cultuurbeleving te stimuleren. Dit vraagt ook een ruimere blik op het onderdeel erfgoed, waarbij we zowel over het onroerend, roerend en immateriële erfgoed spreken. Denk daarbij aan zowel cultuurgoederen, maar ook aan monumenten, archeologie en het cultuurhistorisch landschap.

Langs drie lijnen werken we aan de opgaves van cultuur, erfgoed en beeldkwaliteit. Deze drie lijnen kennen onderlinge overlap met een totaalbudget voor uitgaven op cultuur ter hoogte van € 11 mln. 1. Herkenbaar verhaal In 2024 maken we het cultureel aanbod beter zichtbaar, maken we een start om ons erfgoed op eigentijdse wijze in de schijnwerpers te zetten en stimuleren we kunstzinnige toevoegingen en culturele activiteiten in de openbare ruimte. Om dit te stimuleren verlenen we met name subsidie vanuit de bestaande subsidieregels, die we in 2024 gaan aanscherpen. Met die aanscherping worden de subsidievoorwaarden in de beschikking aan de impact en eigenheid voor de regio gekoppeld, hetgeen weer bijdraagt aan het herkenbare verhaal. Om een verhaal herkenbaar en zichtbaar te maken en te houden, moet je je tastbare verleden koesteren. Vanuit goed vaderschap en vanuit onze wettelijke taak stellen we ook in 2024 ons archeologisch erfgoed veilig en onderhouden we gemeentelijke monumenten. Historisch en maatschappelijk waardevolle objecten en panden, straten en gebieden vertellen het verhaal van Sittard-Geleen. We onderzoeken welke rol we kunnen en moeten nemen om deze belangrijke gezichten te behouden en het verhaal dat zij vertellen te versterken. Daarnaast maken we samen met onze partners het historische verhaal zichtbaar voor jong en oud.

Ook verbeteren en verankeren we de processen rondom het opstellen en toetsen van ruimtelijke plannen. Ten aanzien van het beleefbaar maken van erfgoed, zullen er voor Sittard Centrum extra middelen beschikbaar worden gesteld voor het realiseren van specifieke projecten die bijdragen aan de beleefbaarheid van erfgoed in het centrum van Sittard. 2. Sterke en brede basis In 2024 stimuleren en faciliteren we cultureel aanbod voor of culturele activiteiten van jongeren. Dat doen we grotendeels middels de van het rijk ontvangen incidentele SPUK middelen voor jongerencultuur. Tevens zetten we extra in op een combinatiefunctionaris cultuur middels de extra SPUK middelen voor de Brede Regeling Combinatiefunctionarissen. De combinatiefunctionaris speelt een stevige rol in het creëren van een duurzame relatie tussen culturele aanbieders en jongeren. Via bestaande middelen dragen we bij aan talentenplatforms op het vlak van film en podiumkunsten. Ook stimuleren we de verbinding van cultuureducatie van het primair onderwijs naar het voortgezet onderwijs. We starten verder met het vergroten van de toekomstbestendigheid van amateurkunsten. Dat doen we vooral middels een aanscherping van bestaande subsidieregels. Financieel gezien continueren we de subsidieregel, maar de inhoudelijke voorwaarden vragen heroverwegingen om dalende ledenaantallen tegen te gaan en het

79

vizier van verenigingen open te zetten. Ook Ecsplore en het cultuurparticipatieloket van De Domijnen vragen we hier een rol in te spelen. Daarnaast dragen we financieel bij aan het muziekonderwijs via een muziekmakelaar. De professionele organisaties, inclusief de taken op cultuureducatief vlak, subsidiëren we vanuit bestaande middelen en zullen we in 2024 uitgebreidere subsidievoorwaarden meegeven om te sturen op samenwerkingskracht, publiekskracht en bedrijfsvoeringskracht. Verder zijn we voornemens om in 2024 het hernieuwde straattheaterfestival in Geleen structureel onderdeel te maken van de culturele infrastructuur en de kunst in de openbare ruimte beter te laten aansluiten op de huidige tijdsgeest en een brede doelgroep. Tevens starten we met de Universiteit van Maastricht een traject om onze gemeentelijke kunstcollectie te inventariseren, registreren en indien van toepassing te vervreemden en dragen we bij aan een goede depotsituatie voor onze collectie vanuit de bestaande cultuurmiddelen. In 2024 ondergaat na vaststelling van de Omgevingsvisie het erfgoed- en monumentenbeleid een herijking, waarin we meer omgevingsgericht en integraal te werk gaan. We gaan aan de slag met de herziening van de gemeentelijke monumentenlijst. Vooral de periode na 1965 zal hierin aandacht vragen.

Verder werken we aan een uitvoeringsagenda, houden we voortdurend de archeologie/monumentenkaart bij en zal de nota ruimtelijke kwaliteit een actualisatie ondergaan, mede vanwege de maatschappelijke transities waar we mee te maken hebben en de noodzaak om te verduurzamen. Dit heeft ook zijn uitwerking op de beeldkwaliteit, waarin we in het te herijken beleid onze afwegingen gaan verankeren. 3. Complementair aan elkaar We stimuleren middels subsidievoorwaarden complementair cultuuraanbod in de regio. De regionale theatersamenwerking is daar een voorbeeld van. Tegelijk onderzoeken we in 2024 ook voor andere disciplines waar we aanvullend en dus onderscheidend zijn. Ook de complementariteit tussen de bestaande aanbieders in Sittard-Geleen zoeken we op. We stimuleren de verschillende podiumkunstenaanbieders in Sittard-Geleen om de verbinding met elkaar vast te leggen. Archeologie en monumenten zoeken met name de verbinding met landschap en duurzaamheid en er wordt provinciaal, regionaal en landelijk toegewerkt naar een complementaire relatie. Tot slot blijven we investeren in een goede verbinding met de stichtingen, verenigingen en musea die een belangrijke rol hebben binnen het cultuurhistorische erfgoed.

Groen en landschap Aanjaagmiddelen Groenagenda De afgelopen jaren is onze inzet op groen en landschap, op enkele projecten na, met name gericht geweest op beheersmatige taken en activiteiten. De ambities op vergroenen vanwege doelen op vlak van gezondheid, klimaat en biodiversiteit worden daarentegen steeds groter. Er ligt daarom een urgentie om met een agenda groen hier stapsgewijs invulling aan te geven. Wettelijke taken voorvloeiend uit het Klimaatakkoord en Landbouwakkoord maken dit ook noodzakelijk. In het coalitieakkoord en de uitvoeringsafspraken met de raad, staat onder andere dat we streven naar een vergroening van de stad en dat er meer biodivers groen komt. Dit wordt uitgewerkt in een in overkoepelende groenagenda die in het coalitieakkoord is aangekondigd. Deze groenagenda werken we uit in lijn met de nieuwe Omgevingsvisie. De input die daarin geleverd wordt vanuit de samenleving vormt, samen met de aanbevelingen uit het rekenkameronderzoek naar het onderhoud van de groenvoorzieningen (2023) het vertrekpunt voor de op te stellen groenagenda. Thema’s zoals klimaatadaptatie en biodiversiteit krijgen hierin een belangrijke plek. Ook de agenda landschap gaat op in de brede groenagenda.

De aanjaagmiddelen worden ingezet om de groenagenda vorm en inhoud te geven en partijen uit de samenleving te ondersteunen die hier met passende initiatieven een bijdrage aan willen leveren.

80

Rekenkameronderzoek Groen In 2023 is door de Rekenkamercommissie een onderzoek uitgevoerd naar het groenbeleid en -onderhoud in de gemeente Sittard-Geleen. Algemeen zien wij in de uitkomsten van dit onderzoek dat we op de goede weg zijn om te komen tot een professionele beheerorganisatie. In de rapportage wordt geconcludeerd dat we onderscheidend zijn in beheerland op onderdelen zoals de ‘Tuinman’ en ‘Werken in Wijkteams’. Tegelijkertijd worden een aantal conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. Deze komen voor een groot deel overeen met onze eigen bevindingen en ambities. Met de hieraan verbonden vervolgacties zijn we bezig en krijgen deze ook in 2024 verder hun uitwerking. Zo gaan we bijvoorbeeld aan de slag met het opstellen van een Groenagenda, waarmee we invulling willen geven aan het overkoepelend groenbeleid. In de Kadernota hebben we, in navolging op de uitvoeringsafspraken met de Raad, aangegeven dat extra procesmiddelen nodig zijn om de groenagenda tot uitvoering te brengen. Als financiële claim is opgenomen € 450.000,- (€ 150.000,- per jaar over de jaren 2024-2026). Daarnaast wordt op dit moment een nieuw groencontract voorbereid, waarbij meer aandacht wordt gegeven aan biodiversiteit, ecologisch beheer/maaien, klimaat, duurzaamheid en de beleving van de inwoners. Nieuw hierbij is dat de gemeente een soort partnership wil aangaan met een groenaannemer.

De gewenste doelen hierbij en wat dit betekent voor het beeld en de kwaliteit van het groen, de communicatie en de maatschappelijke waarde van groen worden in een gezamenlijk proces verkend. Of er mogelijk financiële consequenties aan deze andere manier van groenbeheer verbonden zijn, moet nog in kaart gebracht worden. Onderhoud bijzonder groene plekken (Geheime tuinen en stadsparken) (speerpunt coalitieakkoord) Als eerste gaan we samen met onze inwoners aan de slag met het definiëren van bijzondere groene plekken in de gemeente. Om deze in kaart te brengen, maken we onder andere gebruik van digitale participatietools. Vervolgens bepalen we voor deze bijzondere plekken het huidige beheerniveau en beoordelen we of dit voldoende is of dat het onderhoud geïntensiveerd moet worden. Daarnaast is het wellicht wenselijk of noodzakelijk om een aangewezen bijzondere plek anders in te richten. De financiële consequenties voor mogelijke intensivering van het onderhoud en/of herinrichting worden inzichtelijk gemaakt. Daarnaast gaan we het gesprek aan met inwoners welke rol zij mogelijk in het onderhoud willen vervullen. Zoals dat reeds op diverse locaties in de gemeente gebeurd in de vorm van adoptieperken, bijvoorbeeld aan de Steenweg in Sittard. Uitvoering Klimaatakkoord, landbouwtransitie Vanuit het Klimaatakkoord gaan we aan de slag met de landbouwtransitie.

We stimuleren de ontwikkeling van regionale voedsel- en productieketens. Natuurinclusieve landbouw kan op ondersteuning van de gemeente rekenen. Hierbij zetten we in op het ondersteunen van de landbouwbedrijven, maken we beleid voor vrijkomende agrarische bebouwing (VAB) en maken we een kwaliteitskader voor uitbreidingen in het buitengebied. Ook zetten we in op het vergroten van het areaal natuur en het tegengaan van voedselverspilling. De transitie van de landbouw speelt een belangrijke rol in het stikstofdossier (programma 7) waar we samen met de provincie aan werken in o.a. het kader van het Limburgs Programma Landelijk Gebied (LPLG). Corio Glana Highlight 16 en 17 Beekherstel in al haar facetten vormt de kern van de aanpak van de Geleenbeek van Heerlen tot Sittard. Daarbij wordt in samenwerking met Waterschap Limburg samengewerkt wordt om doelen als waterkwaliteit, natuur, waterbeleving, recreatie, economie en gezondheid een stimulans te geven. Inmiddels is in meerdere fases en deelprojecten het herstel van de Geleenbeek tot uitvoering gebracht. Highlight 16 en 17 heeft betrekking op het Geleenbeekdal ten oosten van Geleen en bevindt zich tussen de Biesenweg en de Beekstraat. In 2024/2025 ronden we in samenspraak met de omgeving het definitieve ontwerp af en sluiten we in voorbereiding op de realisatie, een samenwerkingsovereenkomst met Waterschap Limburg af.

Voor de landschapsinrichting is in de kadernota een investeringsclaim opgenomen van € 2,7 mln. voor het jaar 2025 en een eenmalige

81

exploitatiebijdrage van € 300.000 voor het jaar 2024. Dit project is (voor €2 mln.) opgenomen in het concept convenant Regiodeal met het Rijk.

Vrijvallende sportlocaties Grevenbicht en Obbicht Als gevolg van de realisatie van de unilocatie tussen Grevenbicht en Obbicht en afspraken met de Provincie Limburg ten aanzien van (natuur-)compensatie, worden de achterblijvende sportlocaties in Grevenbicht en Obbicht herbestemd tot groen en natuur. De voorbereidingen om tot een daadwerkelijke invulling van deze bestemming te komen, zijn in 2023 weer opgepakt en worden vervolgd in 2024. In samenspraak met de omgeving werken we toe naar een definitief inrichtingsplan voor beide locaties, ter voorbereiding op realisatie in de daarop volgende jaren. Gebiedsopgave Graetheideplateau De gebiedsopgave Graetheideplateau is één van de vier gebiedsopgaven voortkomend uit de Strategische Gebiedsvisie Omgeving Chemelot. De gemeente Sittard-Geleen is aangewezen als trekker van het proces, met DSM-Firmenich als co-trekker. De gebiedsopgave kent doelstellingen ten aanzien van het versterken van ecologische waarden, landschap, dorpsmantels, routestructuren, archeologie en circulaire landbouw. Daarnaast wordt door externe partijen onderzocht of een eventuele ontgronding hierbij van meerwaarde kan zijn.

In 2024 bepalen we welke processen en projecten te onderscheiden zijn om de doelstellingen te kunnen realiseren, met welke partijen en vanuit welke rollen we gaan samenwerken om de doelen te realiseren, welke prioritering we koppelen aan de benoemde processen en projecten en daaruit volgend een tijdlijn waarbinnen we de processen en projecten willen doorlopen. In de kadernota is een financiële claim opgenomen van € 0,2 mln. aan procesmiddelen. Landschapspark De Haese In 2023 start de ontwikkeling van Middengebied C, “Nieuw Absbroek” inclusief de infra- en groenstructuur in de nieuwe buurt. Daarnaast ligt het geplande Landschapspark – Middengebied C, een gemeentelijke opgave. Daarin realiseren we de recreatieve (fiets-)paden structuur, de overgangszone landschapspark – nieuwe woonwijk en het landschapspark met daarin verweven de functie als ecologische verbindingszone. Het initiatief coöperatieve tuinderij Harteveldt maakt integraal deel uit van het landschapspark. In 2024 wordt in samenspraak met de omgeving het definitief ontwerp voor het Landschapspark afgerond en starten we met de voorbereidingen voor realisatie. Voor de realisatie is in de kadernota een investeringsclaim opgenomen van € 1,36 mln. (€ 1,2 mln. in 2024 en € 0,16 mln. in 2025), voor de exploitatie van het park na 2025 worden structureel € 52.000 euro in de kadernota voorgesteld.

Integraal basis beheerplan openbare ruimte In het Integraal beheerplan openbare ruimte 2019 is aangegeven dat per beheergroep een separaat beheerplan moet worden opgesteld. Deze beheerplannen zijn in 2021 opgeleverd en gereflecteerd aan het IBOR-plan uit 2019, en in 2022 vastgesteld. Vervolgens heeft in 2022 een financiële verdiepingsslag plaatsgevonden, die onder andere heeft geleid tot een bijstelling van het beschikbaar budget voor het integraal beheer van de openbare ruimte in de begroting 2023. Voor een toelichting en de consequenties inzake de begroting 2024 wordt verwezen naar het financieel perspectief. Het ingezette ontwikkel- en verbeterproces wordt in 2024 voortgezet door invulling te geven aan de ontwikkelagenda’s uit de diverse beheerplannen. Specifiek voor de beheergroep zelf, bijvoorbeeld door het opstellen van uitvoeringskaders of het actualiseren ervan. Maar ook door het op orde brengen van data en systemen, die alle beheergroepen raken. Dit alles zoveel mogelijk gericht op de ontwikkelopgaves uit de Toekomstvisie 2030 zoals een innovatieve en ondernemende stad en een duurzame stad.

82

Koesteren groene plekken In 2024 onderzoeken we waar intensivering van het beheer bijzondere groene plekken zoals de stadsparken en onze geheime tuinen nodig is. Aziatische duizendknoop (ADK) en de Reuzenberenklauw In 2022 is gestart met de voorbereiding en uitvoering van een tweetal pilots die in het 1e kwartaal van 2023 zijn afgerond. Op basis van de resultaten van de pilots is in 2023 een gemeente breed plan van aanpak, inclusief kostenraming, voor de bestrijding van de Aziatische duizendknoop opgesteld. Alle haarden van Aziatische duizendknoop zijn geïnventariseerd en worden gemonitord. Sommige haarden zijn perceeloverschrijdend en vereisen een grondige en snelle aanpak om schadeclaims te voorkomen. Enkele locaties hebben daarom absolute spoed en dienen nog in de periode winter 2023/2024 te worden bestreden. Geleen Zuid Geleen-Zuid is één van de ontwikkelpaden vanuit de Toekomstvisie 2030. Het betreft een integrale wijkaanpak, waarin we vanuit een ambitiedocument ‘Luuj maken Gelaen Zuid’ met 4 programmalijnen toewerken naar een uitvoeringsprogramma. Er zijn zowel fysieke als sociaal maatschappelijke ontwikkelingen die hun plek kennen in dat programma. De fysieke ontwikkelingen welke we samen met ZOwonen en Waterschap oppakken, zijn dusdanig van grootte dat ervoor gekozen is om dit middels een vlekkenplan verder vorm te geven.