Programmabegroting 2024

In vergelijking met andere grote gemeenten in Nederland voelen onze inwoners zich op dit moment echter nog minder veilig. Daarom spannen we ons in om de veiligheidsbeleving in onze gemeente nog verder te verbeteren. De veiligheidsbeleving van onze inwoners wordt beïnvloed door veel factoren. Allerlei ontwikkelingen, lokaal, regionaal en mondiaal spelen mee. Als gemeente hebben we niet overal

46

invloed op. Wel kunnen we door gerichte acties de veiligheidsbeleving van inwoners beïnvloeden. Ook inwoners die zelf actief zijn en mee opletten, zorgen voor een veiligere wijk. Om de veiligheidsbeleving te verbeteren blijven we buurtbemiddeling, buurtpreventieteams en Whatsappgroepen stimuleren en ondersteunen. Voor buurtpreventieteams brengen we de komende jaren een versnelling aan: we streven naar een gemeente brede dekking (eind 2026). Daarnaast maken we inwoners en ondernemers weerbaarder tegen onveiligheid. Zo bieden we handreikingen om signalen van onveiligheid te herkennen en te voorkomen. Ook blijven we aandacht houden voor een veilige woon- en leefomgeving via het toepassen van veilig beheer en ontwerp. We communiceren actief over veiligheid en blijven inwoners en ondernemers stimuleren om onveilige situaties te melden, bijvoorbeeld via Meld Misdaad Anoniem. Gemeentelijk cameratoezicht is niet weer weg te denken uit onze veiligheidsaanpak. In 2021 is gestart met een projectmatige doorontwikkeling van het gemeentelijk cameratoezicht. In 2023 is dit project succesvol afgerond. In 2024 en de komende jaren geven we uitvoering aan het beleid ‘gemeentelijk cameratoezicht Sittard-Geleen 2022-2026’. Ook blijven we ontwikkelingen monitoren en experimenteren we bijvoorbeeld (meer) met flexibel cameratoezicht. Hiervoor stellen we tijdelijk extra (werk)budget beschikbaar.

De woninginbraken in onze gemeente zijn in de afgelopen jaren sterk gedaald. De cijfers van andere High Impact Crimes, zoals overvallen en straatroven, zijn in de afgelopen jaren laag gebleven. Deze lage cijfers willen in 2024 zo houden. Inzet en alertheid blijven nodig. Daarom werken we intensief samen met partijen als de politie, woningcorporaties en ook onze inwoners. We pakken veelplegers aan via een traject bij het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek. Via campagnes en lokale acties informeren we onze inwoners en ondernemers over hoe zij er zelf voor kunnen zorgen dat ze geen slachtoffer worden van High Impact Crimes. Aan personen die tijdens een politiecontrole in onze gemeente op straat worden betrapt op het vervoeren van inbrekersgereedschap leggen we een dwangsom op. In 2024 hebben we aandacht voor de digitale veiligheid van inwoners en ondernemers. We werken aan de weerbaarheid en het bewustzijn van onze inwoners en ondernemers tegen verschillende vormen van cybercriminaliteit. We werken daarin samen met meerdere Zuid- en Noord-Limburgse gemeenten, de Provincie Limburg, het Platform Veilig Ondernemen, het Openbaar Ministerie en het team Cybercrime van de politie. Ook sluiten we aan bij regionale activiteiten, zoals voorlichting aan senioren, voorlichting aan laaggeletterden en het initiatief Digitaal Veilig Limburg.

We voegen daar nog lokale activiteiten aan toe, zoals de activiteit Hackshield en voorlichting aan jongeren en ondernemers. Samen met partners, zoals de politie en horecaondernemers, werken we aan de veiligheid in het uitgaansgebied van Sittard en Geleen. Dit doen we via een convenant waarin samenwerkingsafspraken zijn vastgelegd op thema’s als drank- en drugsmisbruik en de aanpak van geweld. Ook houden we een campagne over de veiligheid(sbeleving) tijdens het uitgaan (vooral gericht op jeugd). Tenslotte hebben we aandacht voor vuurwerkoverlast, die in de afgelopen jaren in onze gemeente is toegenomen. Onze focus ligt daarbij op manieren om de overlast preventief in te perken. Dit doen we door het creëren van een goede informatiepositie op het gebied van vuurwerkoverlast, de inzet van jongerenwerk en voorlichting/campagnes. We betrekken hierbij ook de voortgezet onderwijsscholen in onze gemeente, de politie, Partners in Welzijn en het Openbaar Ministerie. Evenementen en voetbal Samen met de organisatoren, gemeente en partners als de politie, de GGD GHOR en de brandweer zorgen we voor zo veilig mogelijke evenementen. De aanvraag van grote evenementen wordt samen met onze partners beoordeeld vanuit het beoordelingskader crowd-management en evenementveiligheid. Via dit kader komen we tot gedeelde beelden over risico’s en de manier waarop deze te beheersen.

Daarbij sturen we op de (eigen) verantwoordelijkheid van een organisator voor de veiligheid van het evenement. Tijdens evenementen waarbij

47

grote groepen mensen op een bepaalde plek verblijven, zoals de Markt in Sittard, wordt ervoor gekozen om tijdelijke inrijbeperkende maatregelen te nemen (grote voertuigen en/of andere type roadblocks). De kosten hiervan zijn gestegen. Deze autonome ontwikkeling wordt verwerkt in deze begroting. Daarnaast werken we verder aan het verbeteren van de veiligheid rondom voetbalwedstrijden. We zorgen voor toegankelijke, gastvrije en veilige voetbalwedstrijden, waar weinig politie-inzet en andere veiligheidsmaatregelen nodig zijn. We hebben aandacht voor de (fysieke) veiligheid van de stadionomgeving en werken verder aan de persoonsgerichte aanpak van voetbalhooligans. Dit doen we samen met Fortuna Sittard, de politie, de brandweer en het Openbaar Ministerie. Zorg en Veiligheid Net als in de rest van het land, zijn er in onze gemeente hulpbehoevenden die te maken hebben met een opeenstapeling van persoonlijke problemen, onder andere: psychische klachten, verslavingsgevoeligheid en sociale onzekerheid. Deze personen zijn vaak het slachtoffer van misbruik en criminaliteit, of veroorzaken zelf overlast en veiligheidsproblemen. Daderschap en slachtofferschap kunnen door elkaar heen lopen. Met het oog op sociale zekerheid, zorg én in het belang van veiligheid en leefbaarheid is het belangrijk dat de zorg- en veiligheidsketen intensief samenwerkt. Dit gaat goed.

Om onder andere deze samenwerking te verstevigingen is er een ‘Landelijke agenda zorg en veiligheid – Perspectief 2025’ opgesteld en ondertekend door de landelijke stuurgroep Zorg en Veiligheid. Deze agenda kent twee sporen: 1) regie in de regio, 2) samenwerking in uitvoering. We sluiten onze werkwijze daar waar mogelijk aan bij deze landelijke agenda. Dit doen we onder andere door regie te voeren in de regio middels de bestuurlijke Commissie Zorg en Veiligheid Zuid-Limburg. Met de Commissie Zorg en Veiligheid Zuid-Limburg brengen we partijen samen om complexe domein overstijgende vraagstukken effectief op te volgen. De commissie monitort de praktijk, signaleert knelpunten, wisselt kennis uit en geeft sturing aan de regionale thema’s op het snijvlak van zorg en veiligheid. Op beleid- en uitvoeringsniveau werken we intensief samen met organisaties zoals woningcorporaties, de politie, het Openbaar Ministerie, Veilig Thuis, instellingen voor de geestelijke gezondheidszorg, Reclasseringsorganisaties, de Dienst Justitiële Inrichtingen en de Zuid-Limburgse Zorg en Veiligheidshuizen. De samenwerking blijven we constant versterken. In 2024 ligt de focus op de volgende thema’s: Jeugdige Ondermijners De jeugd is de toekomst. We zien onder de jeugd verharding ontstaan.

Om deze verharding een halt toe te roepen zijn we in 2023 met in- en externe partners gestart met een inventarisatie op een preventieprogramma en het ontwikkelen en borgen van een persoonsgerichte aanpak voor jeugdigen tussen 8 en 23 jaar. Hieraan verbonden is ook onze aandacht voor jeugdoverlast. In 2024 geven we uitvoering aan deze intensieve aanpak, monitoren we de resultaten en passen de werkwijze waar nodig aan. Nazorg ex-gedetineerden Vanaf 2022 wordt er pilotmatig geïnvesteerd om bij aanvang van detentie vanuit gezamenlijke verantwoordelijkheid samen te werken aan het detentie- en re-integratietraject dat moet leiden tot een succesvolle re-integratie en verlaagde kans op recidive. Gelijktijdig wordt projectmatig geïnvesteerd in de integrale samenwerking op het gebied van nazorg ex-gedetineerden tussen de Zuid-Limburgse gemeenten, Zorgen Veiligheidshuizen, Reclasseringsorganisaties en de Penitentiaire Inrichting Sittard. In 2024 werken we door aan een verstevigde samenwerking en werken we toe naar structurele borging. (Contra)terrorisme, Extremisme en Radicalisering (CTER) Terrorisme, extremisme en radicalisering zijn uitingen die druk zetten op de samenleving en de democratische rechtsorde.

We werken lokaal voortdurend aan preventie en vroegtijdig signaleren van dreigingen, we analyseren de nationale dreigingsbeelden, intensiveren de samenwerking met ketenpartners en het onderhouden de kennis en kunde van professionals. In 2024 zetten we het provinciale ontwikkeltraject voort en formuleren we lokaal beleid.

48

Personen met verward gedrag Het is belangrijk om personen met verward gedrag op tijd én goed te helpen. Het Verbindingspunt Informatie en Advies (VIA) verbindt meldingen van de politie met betrokken hulporganisaties, zodat de persoon op een (meer) passende manier kan worden ondersteund of geholpen. Daarnaast hebben we de wettelijke taak in het kader van Wet verplichte geestelijke gezondheidszorg (Wvggz) en de Wet zorg en dwang (Wzd). De uitvoering van het VIA alsmede de Wvggz (niet acuut) is belegd bij het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek. In het kader van de mogelijkheden tot subsidie zal er vanuit Zuid-Limburg een subsidieaanvraag gedaan worden binnen het actieprogramma “Grip op onbegrip”. Binnen deze aanvraag zal ook de doorontwikkeling van het VIA een plek krijgen. In 2024 zal hier verder uitvoering aan gegeven worden. Geweld in Afhankelijkheidsrelaties (GIA) Alle inwoners, jong en oud, van regio Zuid-Limburg verdienen het om in veiligheid op te groeien en mee te doen aan de samenleving. Als deze veiligheid er niet is, leidt dat tot (grote) schade aan de inwoners die het betreft. Om huiselijk geweld en kindermishandeling de aandacht te geven die het verdiend wordt in 2023 de nieuwe meerjarige regiovisie ‘Geweld in Afhankelijkheidsrelaties Zuid-Limburg’ vastgesteld. In 2024 geven we uitvoering aan deze visie.

Ook wordt uitvoering gegeven aan het lokale uitvoeringsplan Mensenhandel. Skaeve Huse Voor een aantal zeer kwetsbare mensen die voor veel overlast en onveiligheid zorgen, wordt sinds 2021 gekeken naar een passend woon-, zorg- en ondersteuningsaanbod. Dit heet Skaeve Huse: zelfstandige eenpersoons woonunits die in kleine groepjes worden geplaatst. Het doel is te komen tot een acceptabele, beheersbare en stabiele situatie voor de mensen zelf en voor de omgeving. In 2024 zetten we deze inspanning voort. Crisisbeheersing en Rampenbestrijding Crisisbeheersing en rampenbestrijding gaat over de voorbereiding op een ramp of incident en de aanpak daarvan. De Veiligheidsregio Zuid-Limburg is verantwoordelijk voor het voorbereiden en coördineren van deze taken. Zij zorgen daarom onder meer voor een oefen-, opleidings- en trainingsprogramma voor sleutelpersonen in de crisisorganisatie. Ook de gemeente heeft een belangrijke rol in de crisisorganisatie. Daarom zorgen we ervoor dat we extra opleidingen aanbieden. Aan onze medewerkers, maar ook aan het college. Verder is in 2022 de risicocommunicatie-campagne ‘Samen Veilig Rondom Chemelot’ gestart. Dit is een meerjarige en actieve campagne, die we ook in 2024 samen met Chemelot, de Veiligheidsregio Zuid-Limburg en de gemeenten Beek en Stein uitvoeren.

Externe Veiligheid Met name de veiligheid op- en rondom de site Chemelot vraagt om permanente en serieuze bestuurlijke aandacht. Medio 2023 is hiertoe een convenant afgesloten waarin de convenantpartners rondom Chemelot zich committeren aan de actieve uitvoering van de in het convenant verwoorde, op het veiligheidskader gebaseerde, activiteiten. De uitwerking en verbetering van het veiligheidsniveau op- en rondom de site Chemelot zal in lijn met dit convenant in 2024 centraal staan. Een deel van deze activiteiten wordt opgenomen in het omgevingsplandeel Chemelot waarvan het ontwerp naar verwachting in Q1/Q2 zal worden vastgesteld. Andere onderdelen/activiteiten zullen naar verwachting in het Programma Externe Veiligheid landen. Ook de veiligheid in de omgeving nabij het emplacement in Sittard blijft bijzondere aandacht vragen in de samenhang met ruimtelijke en economische vraagstukken. Verder blijven wij nieuwe ruimtelijke plannen en vergunningen toetsen aan de wettelijke eisen en de vastgestelde uitgangspunten en ambities zoals afgesproken in ons externe veiligheidsbeleid, die geborgd zijn in onze bestemmingsplannen. Buitengewoon opsporingsambtenaren Gezien de autonome ontwikkelingen, zowel intern als extern, blijft het investeren en professionaliseren in de BOA-capaciteit en BOA-middelen (mobiele devices en veiligheidsmiddelen) noodzakelijk om de continuïteit te

49

kunnen waarborgen. De vraag naar BOA-inzet vanuit de huidige samenleving blijft groeien. Dit is een landelijke trend. Door onderbezetting en het verschuiven van (kern)taken binnen het politieapparaat worden steeds frequenter verzoeken neergelegd bij team Toezicht en Handhaving. Als gemeente willen we onze BOA’s zo breed mogelijk inzetten. We hebben verschillende BOA’s met andere bevoegdheden en takenpakketten. Zo zijn er in onze gemeente bijvoorbeeld wijkboa’s en BOA’s voor het buitengebied. Ook zijn er BOA’s voor taken op het gebied van ondermijning en zijn er jeugdboa’s. In de komende jaren blijven we goed volgen welke BOA’s we nodig hebben in onze gemeente. Ondermijning Als gemeente voeren we regie op de lokale aanpak van ondermijning. Een aanpak die we samen doen met partners als de politie, het Openbaar Ministerie, de belastingdienst en het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg. Een aanpak waarin we in de komende jaren blijven investeren, zodat deze zich (innovatief) blijft ontwikkelen en we steeds opnieuw kunnen blijven inspringen op ontwikkelingen in het ondermijningsbeeld. We zetten de algemene doelstelling van onze aanpak voort: onze gemeente zo onaantrekkelijk mogelijk maken voor criminelen en criminele netwerken en hun activiteiten. Samen met onze partners pakken we ondermijning flink aan.

Onze focus ligt daarbij op de thema’s als witwassen, criminele motorclubs, mensenhandel en spookburgers. Bijzondere aandacht krijgt het thema drugscriminaliteit. We werken aan het inzichtelijk maken van ondermijning, het weerbaar maken van diverse doelgroepen in onze gemeente en zetten in op toezicht en handhaving. Zo sluiten we drugspanden drie maanden, zes maanden of langer. Omdat we als gemeente alleen met integere partijen zaken willen doen passen we de Wet Bibob onverkort toe. Signalen van ondermijning, zoals signalen over drugscriminaliteit, bijvoorbeeld ontvangen via Meld Misdaad Anoniem, bespreken we met de politie en andere partners en pakken we actief op. Daarbij kijken we vooral ook naar wat wij als gemeente (zelf) in de aanpak kunnen betekenen, bijvoorbeeld via de inzet en doorontwikkeling van onze toezichthouders/BOA’s. Aan straatdealers leggen we bovendien een dwangsom op. We zetten ons stevig niveau van toezicht en handhaving op thuisprostitutie en spookbewoning voort. Ook voor bedrijven en bedrijventerreinen hebben we aandacht in het kader van ondermijning. We verrichten preventieve bedrijfsbezoeken, maar controleren waar nodig ook gericht, zo nodig met partners als de politie en Belastingdienst. We zetten (extra) in op het weerbaar(der) maken van onze samenleving: inwoners, ondernemers, private en publieke partners, maar ook de gemeentelijke organisatie.

We werken daarbij aan bewustwording en signalering en het vergroten van kennis. Hiervoor stellen we tijdelijk extra budget beschikbaar. Waar mogelijk sluiten we aan bij regionale ontwikkelingen en initiatieven, onder meer van het Regionale Informatie- en Expertise Centrum Limburg en het Platform Veilig Ondernemen. Ontwikkelpaden In de vertaling van de Toekomstvisie 2030 Sittard-Geleen wordt ook binnen de ontwikkelpaden in de komende jaren gewerkt aan de aanpak van veiligheid. Het gaat dan om de ontwikkelpaden: Geleen-Zuid, Geleen-Centrum, Sittard-West en Sittard-Centrum. Op basis van de veiligheidsbeelden in deze buurten wordt een aanpak gemaakt. Deze kan onder meer bestaan uit activiteiten gericht op het verbeteren van de sociale veiligheid of het bestrijden van ondermijning. Hiervoor wordt tijdelijk extra budget beschikbaar gesteld. Intelligence Om de veiligheid in onze gemeente te kunnen verbeteren is goede informatie noodzakelijk. Als gemeente werken we daarom steeds meer aan het krijgen van een goede informatiepositie op het gebied van veiligheid. We willen ‘weten wat er speelt’ in onze gemeente. Met de juiste informatie krijgen we de veiligheid in de wijken goed inzichtelijk, kunnen we preventief werken, kunnen we beter sturen en ook het effect meten van de aanpak die we samen met partners uitvoeren.

De afgelopen jaren hebben we al stappen gezet op het gebied van onze informatievoorziening. In 2024 ontwikkelen we onze informatiepositie door.

50

Crisisnoodopvang Sittard Op een terrein naast de brandweerkazerne aan de Zürichstraat in Sittard is op 12 juni 2023, voor maximaal één jaar, een tijdelijke crisisnoodopvang geopend. De crisisnoodopvang is voor maximaal 300 asielzoekers. Naast aspecten als dagbesteding en zorg, is er oog voor de veiligheid op en rondom de opvanglocatie, waaronder de brede omgeving. Er is onder meer aandacht voor een goede veiligheidsorganisatie, beveiliging en toezicht. Dit gebeurt in goede samenwerking tussen onder meer de politie, de brandweer, de gemeente/BOA’s en het bedrijf IMA. De Veiligheidsregio Zuid-Limburg neemt alle kosten van de crisisnoodopvang voor haar rekening. Deze worden daarna volledig vergoed door de Rijksoverheid. Wie en/of wat hebben we daar voor nodig? Samen met allerlei andere partijen wordt iedere dag gewerkt aan de aanpak van veiligheid. Zo werken we voor een doelmatige en slagvaardige hulpverlening rondom de openbare veiligheid regionaal samen in de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. Hieronder vallen rampenbestrijding, crisisbeheersing en brandweerzorg. Onze belangrijkste samenwerkingspartners bij de aanpak van ondermijning zijn het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg, het Openbaar Ministerie, de politie, de Belastingdienst en (boven)lokale partners.

Als het gaat om zorg en veiligheid, dan speelt het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek een belangrijke rol. Daarin werken we samen met een groot aantal ketenpartners en partijen uit het zorg- en veiligheidsdomein. De samenwerking met het sociaal domein is van essentieel belang voor de persoonsgerichte aanpak van personen met verward gedrag en mogelijke radicalisering. Op al deze thema’s werken we ook samen met de Provincie en met de andere gemeenten in de Westelijke Mijnstreek, in de regio en/of in de Euregio. Tenslotte werken we samen met onze inwoners en ondernemers. Zeker voor het verbeteren van het veiligheidsgevoel (sociale veiligheid) hebben we ook hún betrokkenheid nodig. Via de buurtpreventieteams en WhatsApp groepen leveren zij een belangrijke bijdrage aan het signaleren van onveilige en ongewenste situaties. Verbonden partijen Veiligheidsregio Zuid-Limburg Voor verdere informatie over de verbonden partijen verwijzen we naar de hierover afzonderlijk opgenomen verplichte paragraaf Verbonden Partijen.

51

Wat mag het kosten? Overzicht gevraagde bijstelling exploitatiebudgetten Programma 1 Veiligheid Bedragen x € 1.000

2024

2025

2026

2027

Bijstelling Bijstelling Bijstelling Bijstelling Begroting Begroting Begroting Begroting

Veiligheidsmonitor 'De Veiligheidsmonitor vindt om de 2 jaar plaats. Deze monitor wordt voor 2027 incidenteel bijgeraamd.

-

-

-

-16

VRZL en MCC Incidentele bijstelling begroting 2023 Veiligheidsregio Zuid-Limburg (VRZL) a.g.v. de hogere energiekosten en inflatie en een structurele bijstelling vanaf de begroting 2024 VRZL en het Meld- en coördinatiecentrum (MCC) a.g.v. de toegepaste indexering. Deze bijstellingen worden vanaf 2023 gedekt door de stelpost inflatie (zie programma 0). Financieel verloopt de mutatie dus budgettair neutraal. Cameratoezicht De gereedmelding van het krediet Cameratoezicht vindt plaats in 2023 i.p.v. 2022. De vrijval van de kapitaallasten ad € 133.000 komt voor 2023 weer ten gunste van het budget Cameratoezicht omdat de kapitaallasten van het krediet volledig worden gedekt uit het budget Cameratoezicht.

-953

-953

-953

-953

-4

-4

-3

-1

Indexering energiekosten cameratoezicht Structurele bijstelling energiekosten cameratoezicht ten laste van de stelpost inflatie (zie programma 0).

-12

-12

-12

-12

Evenementen Veiligheid Structureel bijramen budget evenementen veiligheid door de stijging van de kosten tijdelijke inrijbeperkende maatregelen.

-15

-15

-15

-15

BOA Bodycams De bodycams voor de Boa's lopen via een leaseconstructie. De gevormde verplichtingenreserve ad € 45.000 wordt voor de 2023 tot en met 2025 als dekking ingezet (2023 € 9.000, 2024 en 2025 ieder jaar € 18.000). Elektronische sleutelkast Boa's Aanschaf van een elektronische sleutelkast voor de Boa's. Dit is een verbeterpunt vanuit de WPG-audit (wet politiegegevens).

-

-

-18

-18

-3

-3

-3

-3

-2

-1

-2

-1

-1

-1

-1

38

-20

-20

-20

-20

-447

-447

-447

-447

-2

-3

-3

-3

-1.459

-1.459

-1.477

-1.451

Kapitaallasten Incidentele bijstelling kapitaallasten (afschrijvingen) Externe Veiligheid. Kapitaallasten Incidentele bijstelling kapitaallasten(afschrijvingen) Brandweerkazerne Geleen. Indexatie ten laste van stelpost inflatie Structurele bijstelling van de leasekosten en energiekosten auto's Boa's. Deze kosten worden gedekt door de post inflatie (zie programma 0). Doorbelasting capaciteit personeel Betreft de mutatie in de doorbelasting van de directe personeelskosten over de diverse programma’s. Deze mutaties zijn budgettair neutraal. Diverse kleine verschillen Betreft diverse kleine administratieve verschillen welke budgettair neutraal verwerkt worden. Saldo Programma 1 Veiligheid

52

Overzicht meerjarige ontwikkeling bijgestelde exploitatie budgetten bedragen x € 1.000 Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 1 VEILIGHEID

Jaarrekening

Actuele begroting

2022 1.985 -16.064 382 -203 -13.901

2023 1.550 -15.693 54 0 -14.090

Begroting Begroting Bijstelling voor na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling bijstelling 2024 2024 2024 2025 2026 2027 1.332 45 1.377 1.344 1.344 1.344 -14.500 -1.522 -16.023 -15.974 -15.929 -15.904 12 18 30 42 0 0 0 0 0 0 0 0 -13.156 -1.459 -14.615 -14.589 -14.585 -14.560

Toelichting algemeen en trendanalyse De begroting 2024 na bijstelling geeft aan dat er binnen het programma 1 Veiligheid per saldo € 14,6 mln. structureel wordt geraamd voor crisisbeheersing, brandweer en openbare orde en veiligheid. Binnen taakveld 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer worden de budgetten op het gebied van brandweerzorg, rampenbestrijding, crisisbeheersing, geneeskundige hulp en externe veiligheid verantwoord en zijn de bedragen vrij beperkt beïnvloedbaar aangezien het de uitvoering van wettelijke taken betreft, die met name door de Veiligheidsregio Zuid-Limburg worden uitgevoerd. Binnen taakveld 1.2 Openbare Orde en Veiligheid worden o.a.de budgetten met betrekking tot de Boa’s, het Zorg- en Veiligheidshuis Westelijke Mijnstreek, Wet verplichte GGZ, High Impact Crimes, Cameratoezicht, Evenementen, Betaald voetbal en Ondermijning structureel geraamd. In 2024 laat programma 1 een structureel nadeel zien ten opzichte van de actuele begroting 2023 als gevolg van de structurele bijstelling op basis van de toegepaste indexering bij de Veiligheidsregio Zuid-Limburg. Daarnaast is er sprake van een incidenteel voordeel als gevolg van de incidentele raming 2023 van het project Geleen Centrum en de incidentele raming 2023 van het calamiteitenbudget.

Wie betaalt mee? De acties/werkzaamheden op het gebied van veiligheid worden gefinancierd via bestaande budgetten opgenomen in het programma Veiligheid. Ook ontvangt de gemeente subsidies van andere organisaties, zoals het ministerie van Justitie en Veiligheid. Bij een subsidie geldt dat zodra deze wegvalt, ook de acties stoppen. De intensiteit en de wijze waarop we onveiligheid aanpakken in onze gemeente wordt dus mede bepaald door de financiële mogelijkheden die er zijn. Binnen die mogelijkheden worden keuzes gemaakt. Veiligheid is immers nooit ‘af’ en het veiligheidsbeeld verandert continue. Wat gebeurt er als we het niet doen c.q. wat zijn de (financiële) risico’s? Het algemene veiligheidsgevoel, de manier waarop inwoners veiligheid waarnemen of ervaren, neemt af als we als gemeente niets doen op het gebied van veiligheid. De inwoner vertrouwt op de gemeente en de veiligheidspartners als het gaat om de aanpak van externe en sociale veiligheid en ondermijning. Gelet op het langjarige personeelstekort bij de politie, is de rol van gemeente, nu meer dan ooit, belangrijker in het borgen, dan wel het realiseren, van het noodzakelijke veiligheidsniveau. Beleidsindicatoren We gebruiken de zogenaamde beleidsindicatoren om de effecten van beleid op de programma’s, toe te lichten. We doen dat (verplicht) aan de hand van een vast aantal indicatoren (BBV).

Door deze niet-financiële informatie op te nemen in de begroting kunnen raadsleden ook zonder specifieke financiële kennis makkelijker inschatten of de resultaten via de voorgestelde beleidskeuzes behaald kunnen worden. En ze bieden raadsleden meer

53

inzicht om te kunnen sturen. Naast de verplicht voorgeschreven indicatoren in het BBV op het gebied van veiligheid, wordt in dit programma ook op indicatoren gestuurd. Deze indicatoren staan opgenomen in de Kadernota Integrale Veiligheid Westelijke Mijnstreek 2023-2026 en het Actieplan Integrale Veiligheid SittardGeleen 2023-2024. BBV-indicatoren: Naam indicator

Eenheid

Waarde Periode Waarde Periode

Verwijzingen Halt

Aantal per 1.000 jongeren

9

2021

7

2022

Winkeldiefstallen

Aantal per 1.000 inwoners

2,1

2021

2,1

2022

Geweldmisdrijven

Aantal per 1.000 inwoners

5,5

2021

4,9

2022

Diefstallen uit woningen

Aantal per 1.000 inwoners

1,5

2021

1,3

2022

Vernielingen en beschadigingen (in de Aantal per 1.000 inwoners openbare ruimte)

6,7

2021

6,6

2022

Gerelateerde beleidsnota’s - Kadernota Integrale Veiligheid Westelijke Mijnstreek 2023-2026 - Actieplan Integrale Veiligheid Sittard-Geleen 2023-2024 - Veiligheidsvisie Spoorzone Sittard-Geleen - Veiligheidsvisie Chemelot e.o. - Beleidsvisie externe veiligheid Chemelot site/Westelijke Mijnstreek

54

4.4 PROGRAMMA - 2 - VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT “Wij willen het verplaatsen van onze inwoners, bezoekers en ondernemers en hun goederen op een gezonde, inclusieve en duurzame manier mogelijk maken.” Sittard-Geleen is vanwege haar ligging op het smalste stukje Nederland optimaal ontsloten via weg, spoor, water, buisleidingen, fietspaden en openbaar vervoer. Met het programma Verkeer, Vervoer en Waterstaat willen we het verplaatsen van onze inwoners, bezoekers en ondernemers en hun goederen op een gezonde, inclusieve en duurzame manier mogelijk maken. Hierdoor werken we aan het bevorderen van een positieve gezondheid van onze inwoners. Ook werken we aan het bevorderen van een meer inclusieve samenleving. Daarnaast dragen we bij aan de energietransitie en een circulaire samenleving met minder CO2 uitstoot. Het programma Verkeer, Vervoer en Waterstaat, dat is verweven met bijna alle andere programma’s, kent de volgende taakvelden: - Mobiliteit - Parkeren - Logistiek Wat willen we bereiken? Met het programma Verkeer, Vervoer en Waterstaat werken we aan onderstaande doelen. Binnen de begroting is voor de reguliere uitvoering van het programma een (gesaldeerd) budget beschikbaar van gemiddeld 25 mln. op jaarbasis : - De gezondheid van onze inwoners bevorderen door het bewegen te stimuleren en te werken aan een mobiliteit met minder uitstoot en geluid.

Hiervoor werken we aan een modal-shift van je verplaatsen met de auto naar verplaatsing met de fiets, te voet, openbaar vervoer of deelmobiliteit. - De inclusieve samenleving bevorderen door de bereikbaarheid, begrijpelijkheid en bruikbaarheid van de openbare ruimte te vergroten en ontmoeten in de wijk te stimuleren. - Het realiseren van een duurzaam mobiliteitssysteem. Onder andere door de Klimaatwet is de focus verbreed naar het reduceren van de CO2-uitstoot, het bijdragen aan de energietransitie en de circulaire samenleving. Ook hiervoor werken we aan een modal-shift voor personenmobiliteit. Met minder verharding en meer ruimte voor groen. Voor logistiek ligt de focus op het realiseren van een modal-shift van wegvervoer naar water, spoor en buis om zo de circulaire transitie van onze economie mogelijk te maken. Wat doen we om dit te bereiken? Om de doelstellingen uit het programma te halen, vinden in 2024 de volgende (voorbereidende) werkzaamheden en ontwikkelingen plaats. Mobiliteit Het gemeentelijke mobiliteitsbeleid is vastgelegd in de Mobiliteitsaanpak Sittard-Geleen. De Mobiliteitsaanpak richt zich op het meer ruimte en ruimtelijke kwaliteit bieden aan duurzame en actieve mobiliteitsvormen (wandelen, fietsen, openbaar vervoer en deelmobiliteit). Dit doen we door bij de (her)inrichting van de openbare ruimte het STOMP4-principe te hanteren.

Hiermee werken we aan het uitbouwen van een duurzaam (ruimte en uitstoot) mobiliteitssysteem. Zo hoeven inwoners, als bewuste keuze of omdat ze geen mogelijkheid hebben,

De letters STOMP staan voor Stappen (lopen), Trappen (fietsen), Openbaar vervoer, Mobiliteitsdiensten en (elektrische) privéauto (incl. parkeren). Bij de inrichting van de openbare ruimte wordt in deze volgorde ruimte gereserveerd voor de verschillende vormen van vervoer. In het ontwerp van de openbare ruimte staat daarbij de mens centraal. 4

55

steeds minder afhankelijk te zijn van een (eigen) auto. Door aan dit mobiliteitssysteem te werken, geven we verdere invulling aan de afspraken uit het Klimaatakkoord en dragen we tevens bij aan alle drie de veerkrachten: - we scheppen voorwaarden zodat inwoners elkaar kunnen ontmoeten, aan hun gezondheid kunnen werken en bevorderen we een meer inclusieve samenleving; - we dragen bij aan een bredere multimodale bereikbaarheid van werk- en onderwijslocaties; - we dragen bij aan het mogelijk maken van de klimaattransitie. De afgelopen jaren is mobiliteit, op enkele projecten na, met name gericht geweest op beheersmatige taken en activiteiten. De komende jaren werken we met de Mobiliteitsaanpak juist aan de doorontwikkeling van onze mobiliteit en ons mobiliteitssysteem om een modal shift te kunnen realiseren. In de kadernota is voor de mobiliteitsaanpak een financiële claim opgenomen van in totaliteit € 1,2 mln. investeringsmiddelen (€ 0,3 mln. per jaar voor de jaren 2024 t/m 2027). Vooruitlopend op de kadernota is reeds in de begroting 2023 is voor het uitvoeringsprogramma mobiliteit € 1 mln. beschikbaar gesteld (€ 0,2 mln. exploitatiemiddelen, en € 0,8 mln. investeringsmiddelen). Algemeen Verkeersveiligheid - Sinds schooljaar 2021/2022 hebben veel scholen binnen de gemeente zich aangesloten bij de ‘Verkeersactieve school’.

Scholen kunnen zelf kiezen uit een groot aantal verkeerseducatieprojecten over bijvoorbeeld verkeersgedrag, afleiding in het verkeer of schoolroutes. Als gemeente voorzien wij de schoolzones van verkeer actieve scholen van een uniforme uitstraling. Doorgaand verkeer wordt daarmee geattendeerd op de aanwezigheid van een school en dat men rekening houdt met kinderen en hun verkeersgedrag. In 2024 werken we een plan uit voor meer verkeersveiligheid rond scholen. - Sinds 2021 werken we als wegbeheerders conform een risico-gestuurde aanpak van verkeersveiligheid (Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV)). Voor Sittard-Geleen is een risicoanalyse uitgevoerd waarbij de belangrijkste (infrastructurele) risicolocaties en aandachtspunten voor verkeersgedrag in beeld zijn gebracht. De aanpak van risicolocaties maakt integraal deel uit van de gemeentelijke uitvoeringsplannen. Voor de aanpak van verkeersonveilig gedrag zetten we, in regionale samenwerking, in op het uitwerken van een doelgroepenaanpak. - Om het verkeer veiliger te maken voor voetgangers, werken we een plan uit voor meer verkeersveiligheid in wandelgebieden en voor het veilig oversteken van wegen waar 50 km per uur of harder gereden mag worden. Gedragsbeïnvloeding De komende jaren werken we samen met verschillende partners aan het realiseren van een mobiliteitstransitie.

Een belangrijk onderdeel hiervan is het beïnvloeden van het gedrag van de reiziger en logistiek vervoerder. In 2024 continueren we via Zuid-Limburg Bereikbaar de werkgevers- en logistieke aanpak en fietsstimulering. Vanuit het Strategisch Plan Verkeersveiligheid werken we samen met de regio aan een doelgroepenaanpak voor veiliger gedrag in het verkeer. Regionale samenwerking Circa 80% van de verplaatsingen in Zuid-Limburg vindt plaats binnen de regio. Samenwerking op Zuid-Limburgse schaal is voor mobiliteit daarom een voorwaarde om onze ambities te kunnen verwezenlijken. De Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg, vastgesteld in 2020, vormt de basis van deze samenwerking. Jaarlijks worden door de 16 gemeenten en Provincie Limburg afspraken gemaakt over onderwerpen die op regionale schaal worden aangepakt. In 2024 zijn dit onder andere de thema’s verkeersveiligheid, fiets, deelmobiliteit en digitalisering. Ook geven we als regionale overheden het Programmabureau Zuid-Limburg Bereikbaar opdracht voor de uitvoering voor diverse activiteiten zoals de werkgevers- en logistieke aanpak en fietsstimulering. Sittard-Geleen draagt, net als de andere 15 Zuid-Limburgse gemeenten, jaarlijks € 1 per inwoner bij aan Zuid-Limburg Bereikbaar. Deze regionale financiering heeft een vliegwieleffect en levert aanvullende middelen vanuit Provincie en het Rijk op.

56

Naast de samenwerking op Zuid-Limburgse schaal, zijn in de brede regio Westelijke Mijnstreek (gemeenten EchtSusteren, Beek, Stein, Beekdalen en Sittard-Geleen) afspraken gemaakt met Provincie Limburg en Rijkswaterstaat over het verminderen, veranderen en verschonen van de mobiliteit in de regio. Gestreefd wordt naar het beperken van de groei van de (auto)mobiliteit in 2040 om zo bedrijven, instellingen en woonkernen bereikbaar te houden en om de leefomgeving van de woonkernen te verbeteren. Activiteiten die hieruit voortkomen zijn opgenomen in een gezamenlijke uitvoeringsagenda. Het op orde houden van onze infrastructuur Voor de maatregelen en projecten die we willen treffen op het gebied van onze eigen infrastructuur sluiten we aan bij de lopende beheer- en onderhoudsprogramma’s. Wanneer wegen worden gereconstrueerd of heringericht, passen we de infrastructuur aan, conform de vigerende wet- en regelgeving, onze ontwerpcatalogus, met aandacht voor thema’s als klimaatadaptatie, passend bij de omgeving van de betreffende weg en uiteraard in samenspraak met inwoners en andere belanghebbenden. Ook in 2024 staan weer een groot aantal wegen op de planning, in voorbereiding dan wel in uitvoering, bijvoorbeeld de Rozenlaan en de Norbertijnenstraat in Geleen, de Rijksweg Noord en de Parklaan in Sittard en de Proeftuin Zeeheldenbuurt.

Ook worden diverse verkeersregelinstallaties vervangen. Voor een volledig overzicht van projecten in voorbereiding dan wel uitvoering, verwijzen we naar de paragraaf Onderhoud Kapitaalgoederen. Vooraankondiging consequenties beleidsplan Wegen Naast de uitvoering van de beheerplannen, starten we in 2023 ook met het invulling geven aan de ontwikkelagenda (als onderdeel van het beheerplan). Dit kan specifiek te maken hebben met de beheergroep zelf, bijvoorbeeld het opstellen van ontbrekende uitvoeringskaders of het actualiseren daarvan. Zo ook voor de beheergroep Wegen. Nader uitgewerkt wordt hoe om te gaan met bijvoorbeeld circulariteit, duurzaamheid, klimaatadaptatie etc. in relatie tot verhardingen. Hierop vooruitlopend worden er pilots gedaan zoals bijvoorbeeld binnen het IBOR-BSW project Norbertijnenstraat met als doel ervaring op te doen op het gebied van circulair ontwerpen en realiseren (opgaaf 50% reductie in 2030) en de thema’s duurzaamheid en klimaatadaptatie. De eventuele financiële gevolgen zullen in 2024 voor de begroting 2025 in beeld worden gebracht. Ontsluiting Nieuw Absbroek Vanuit het ministerie van Buitenlandse Zaken hebben wij € 1,6 mln. aan versnellingsmiddelen mobiliteit en woningbouw ontvangen om de ontsluiting van de woonwijk Nieuw Absbroek te kunnen realiseren. Bij de kadernota is hier een bedrag € 0,9 mln.

aan toegevoegd, In 2024 werken we de ontwerpfase van het project verder uit. Wandelen Wandelen is een gezonde en duurzame manier van verplaatsen. Door bij aanpassingen van de infrastructuur rekening met de voetganger te houden, richten we de openbare ruimte in zodat deze voor iedereen toegankelijk is. Daarnaast wordt er in Zuid-Limburg een knooppuntennetwerk voor wandelaars uitgewerkt. Fietsen Onze ambitie is de fiets als volwaardige modaliteit en effectieve oplossing in te zetten voor de regionale en gemeentelijke opgaven op het gebied van bereikbaarheid, gezondheid, veiligheid, klimaat, duurzaamheid en leefbaarheid. In 2024 worden de mogelijkheden van een stadsfietsroute Geleen verkent om verschillende gebieden in Geleen met elkaar te verbinden: vanaf de Parkstadroute via Corio Glana, Glanerbrook, Geleen Centrum en Circulair Mile richting de Brightlands Chemelot Campus. Dit met het doel een snelfietsroute richting Chemelot te creëren. Via Zuid-Limburg Bereikbaar zetten we in op het stimuleren van het fietsgebruik.

57

Openbaar vervoer Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor het faciliteren (o.a. realisatie en beheer bushaltes, beïnvloeden verkeerslichten) van het openbaar vervoer (OV). We hebben geen verantwoordelijkheid en/of bevoegdheid ten aanzien van het vervoer zelf. Jaarlijks bespreken wij met Arriva en Provincie Limburg de ontwikkelingen op het gebied van het OV in relatie tot onze eigen gemeentelijke opgaven. We volgen grensoverschrijdende ontwikkelingen op dit gebied. Mobiliteitsdiensten In januari 2023 zijn de Arriva deelfietsen officieel in gebruik genomen. Momenteel zijn er 11 deelfietsstations, op strategische locaties zoals op de Markt in Sittard en Geleen en de drie treinstations. In overleg met Arriva zal nog een 12e locatie gerealiseerd worden. Daarnaast werken we met de Zuid-Limburgse gemeenten samen om te komen tot een regionaal vergunningensysteem voor deelmobiliteit. O.a. met het opzetten van dit systeem, willen we een aantrekkelijke regio zijn voor deelmobiliteitsaanbieders. In 2024 verkennen we ook op welke wijze we deelmobiliteit een plek kunnen geven in woonwijken. Autoverkeer en parkeren De komende jaren zetten we niet alleen in op het mogelijk maken van duurzame en actieve vormen van mobiliteit. We zetten als gemeente ook in op het schoner gebruik van de auto door laadpalen te realiseren.

Voor wat betreft parkeren stellen we in 2024 de parkeertarieven ongewijzigd vast. De differentiatie in parkeertarieven die per stadsdeelcentrum is ingesteld, blijft gehandhaafd. De dienstverlening wordt uitgebreid met de voortschrijdende technische mogelijkheden. Zo wordt in navolging van de Odaparking en de parkeergarage bij Zuyderland ook de Marktgarage in Geleen voorzien van een parkeerinstallatie die kentekens herkent. Logistiek Goederenvervoer, gevolgen van een circulaire economie Door de ligging aan een internationaal netwerk van wegen, spoorlijnen, buisleidingen en waterwegen vormt onze gemeente een belangrijk logistiek knooppunt voor de regio. We ondersteunen de landelijke aanpak gericht op de aanleg van nieuwe leidingen en het beter benutten van binnenvaart en spoor. Denk hierbij aan het programma van de goederenvervoercorridor en het project Delta Rhine Corridor. Op regionale schaal ondersteunen we de Gebiedsopgave Haven Stein en corridor tussen de haven en Chemelot. De verduurzaming van onze economie en de transitie naar een circulaire samenleving betekent dat we te maken gaan krijgen met het gebruik en de inzet van andere soorten grondstoffen.

De vervanging van nafta door pyrolyseolie uit plastic, het maken van biopropeen uit plastics, of het maken van waterstof uit huisvuil zijn voorbeelden van nieuwe initiatieven die bij gaan dragen aan de noodzakelijke transformatie. Het vervolmaken van de grondstoffen-, en brandstoffentransformatie gaat echter tientallen jaren duren. We blijven zolang dus ook nog afhankelijk van niet-hernieuwbare grondstoffen en brandstoffen. De komende jaren zullen we zien welke nieuwe grondstoffen er ingezet gaan worden, waar deze ingezameld, voorbewerkt en gesorteerd gaan worden en hoe deze naar de Chemelot-site getransporteerd gaan worden. We zullen nadrukkelijk moeten onderzoeken hoe we logistieke concepten via buisleidingen, binnenvaart en spoor kunnen optimaliseren om te voorkomen dat al deze materialen enkel via vrachtwagens aangeleverd gaan worden. Concrete projecten op dit gebied zijn de Delta Rhine Corridor, de verbinding (multimodale corridor) tussen de haven Stein en Chemelot maar ook de verzwaring van het elektriciteitsnet van 150kV naar 380 kV. Wie en/of wat hebben we nodig om dit te bereiken? Om het optimale te bereiken op het gebied van mobiliteit en logistiek is het noodzakelijk dat we samenwerken met de gemeenten binnen en buiten Limburg, Provincie, Rijkswaterstaat, Prorail, vervoerders, bedrijven, semioverheden, inwoners, belangenbehartigers en andere partners.

Het is een gezamenlijke verantwoordelijkheid met een gezamenlijk belang. Immers alle partijen zijn afhankelijk van en dienstbaar aan de bereikbaarheid,

58

mobiliteit en logistiek van onze stad. En iedereen kan hieraan op eigen wijze een bijdrage leveren. Bijvoorbeeld door zelf initiatieven te ontplooien, het goede voorbeeld te geven en door elkaar uit te nodigen duurzamer te reizen of te vervoeren. Wat mag het kosten? Overzicht gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat Bedragen x € 1.000

Kapitaallasten Bijstelling van de afschrijvingen op basis van actuele prognoses voor de voortgang van onze projecten. IBOR beheerplannen Bijstelling begrotingsbeeld ten opzichte van 2023. Enerzijds kijkend naar uitvoerbaarheid door eigen capaciteit en beschikbaarheid van adviesbureaus en aannemers. Anderzijds ter voorkoming van achterstallig onderhoud. Dit leidt tot + €0,1 mln. exploitatie en -/€1,1 mln. investeringen. SPUK CDOKE Betreft de toekenning van de 'Specifieke uitkering Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid' vanuit het Rijk. Belastingmaatregelen 2024 Aanpassing tarieven afval riool en reiniging. IBOR jaarschijf Voor het juist en volledig ramen van de kapitaallasten gekoppeld aan de IBOR investeringen volgt na de kopie begroting 2026 naar 2027 een bijstelling van de IBOR kapitaallasten in 2027. Dit is jaarlijks aan de orde voor het investeringsbudget € 12,6 mln. Zie ook programma 5. Doorbelasting capaciteit personeel Betreft de mutatie in de doorbelasting van de directe personeelskosten over de diverse programma's. Deze mutaties zijn budgettair neutraal. Prorail De gemeente heeft een negental beheerovereenkomsten met Prorail inzake het beheer van spoorwegovergangen en de omgeving van de spoorlijnen in onze gemeente. Deze beheerovereenkomsten zijn geïndexeerd, waardoor met ingang van 2023 een structurele bijstelling van het budget nodig is.

BSGW harmonisatieproces Extra kosten voor maatwerkvariant externe vorderingen havenrechten. Bodemverontreiniging Kapitaallasten extra krediet ten gevolge zwaar verontreinigde grond bij lopende projecten. Zie kredieten voor extra toelichting. Project Landschapspark oost De kapitaallasten van het gevoteerde voorbereidingskrediet voor het opstarten van het project en het treffen van maatregelen die nodig zijn voor de uitvoering van het dassenplan Diverse kleine verschillen Saldo Programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat

2024

2025

2026

2027

Bijstelling Bijstelling Bijstelling Bijstelling Begroting Begroting Begroting Begroting 1.435

-171

-93

-216

-80

-

90

100

-259

-259

-259

-259

82

82

82

82

-

-

-

-793

-299

-299

-299

-299

-51

-51

-51

-51

-2

-2

-2

-2

-

-10

-16

-16

-

-9

-9

-24

-

-

-

-

824

-719

-558

-1.481

59

Overzicht meerjarige ontwikkeling exploitatie budgetten bedragen x € 1.000

Jaarrekening

Actuele begroting

2022 6.366 -29.180 936 -131 -22.009

2023 4.792 -32.460 1.277 -223 -26.613

Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 2 VERKEER, VERVOER EN WATERSTAAT

Begroting Begroting Bijstelling voor na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling bijstelling 2024 2024 2024 2025 2026 2027 4.280 124 4.404 4.350 4.350 4.350 -31.321 700 -30.621 -33.292 -34.173 -35.095 20 0 20 20 20 20 -223 0 -223 -223 -223 -223 -27.244 824 -26.421 -29.145 -30.026 -30.949

Toelichting algemeen en trendanalyse Binnen het programma verkeer en vervoer wordt € 25 mln. gebudgetteerd voor het op niveau houden van de bereikbaarheid van Sittard-Geleen over de weg, het spoor en het water. De belangrijkste uitgaven op jaarbasis zijn de stijgende kapitaallasten IBOR, de onderhoudskosten en de personele uitgaven (€ 12 tot 14 mln. op jaarbasis). Een ander thema binnen dit programma betreft het straatparkeren , parkeergarages en fietsenstallingen. De bestedingen betreffen met name indirecte kosten zoals kapitaallasten en personele inzet, deze kosten worden grotendeels gedekt door parkeerinkomsten. Wie betaalt mee? Omdat dit programma veelal onze gemeentegrenzen overstijgt, dragen onze partners op diverse terreinen bij in de kosten. Het gaat hier dan om de Provincie, Rijk, ProRail en – indien van toepassing – het bedrijfsleven. Wat gebeurt er als we het niet doen c.q. wat zijn de (financiële) risico’s? Aan meerdere trajecten en projecten zijn provinciale en rijkssubsidieregelingen verbonden. Deze regelingen veronderstellen niet alleen gemeentelijke cofinanciering, maar ook onderliggende studies en rapportages zonder welke men niet in aanmerking komt voor de aangeboden subsidies. Het is dus van belang deze rapportages af te ronden conform de gestelde eisen.

Beleidsindicatoren We gebruiken de zogenaamde beleidsindicatoren om de effecten van beleid op de programma’s, toe te lichten. We doen dat (verplicht) aan de hand van een vast aantal indicatoren. Door deze niet-financiële informatie op te nemen in de begroting kunnen raadsleden ook zonder specifieke financiële kennis makkelijker inschatten of de resultaten via de voorgestelde beleidskeuzes behaald kunnen worden. En ze bieden raadsleden meer inzicht om te kunnen sturen. BBV-Indicatoren: Naam indicator Ziekenhuisopname na verkeersongeval

Eenheid %

Waarde

Periode

6,9

2020

Waarde

Periode

5,9

2021

Onze ambitie is om meer met indicatoren te werken om zo de uitvoering van het beleid te kunnen monitoren en het beleid op basis daarvan te kunnen bijstellen waar nodig. Dit vergt het vaststellen van de juiste indicatoren, het verzamelen van data op deze indicatoren en deze data vervolgens vertalen naar keuze informatie.

60

Gerelateerde beleidsnota’s - Mobiliteitsaanpak Sittard-Geleen - IBOR Beleidsplan 2016-2026 - Onderhoud kapitaalgoederen openbare ruimte 2020-2023 - Masterplan openbare ruimte Oud-Geleen

61

4.5 PROGRAMMA - 3 - ECONOMIE “Het versterken van de economische veerkracht is een continue proces dat een gezamenlijke inspanning vereist van overheidsinstanties, bedrijven, onderwijsinstellingen, gemeenschappen en andere belanghebbenden” Sittard-Geleen heeft een sterk economisch profiel met Chemelot, de Brightlands Chemelot Campus, logistieke bedrijvigheid op Holtum Noord, diverse gemengde bedrijventerreinen en de zorgsector. Dit profiel staat onder druk door veranderende marktontwikkelingen en geopolitieke invloed. De automotive industrie verkeert bijvoorbeeld in onzekere tijden door het vertrek van BMW uit Born. De kern van het economisch profiel van Sittard-Geleen wordt gevormd door het midden en kleinbedrijf. Dit mkb is in onze gemeente sterk vertegenwoordigd, vooral in de sectoren bouw, detailhandel/horeca, zorg en commerciële dienstverlening. De economische en maatschappelijke impact is groot: meer dan 1/3 van de inwoners vindt hier zijn/haar werk en elke vereniging om de hoek worden gesponsord door het MKB. Helaas staat de toekomst van dit mkb ook onder druk. Zo wordt Sittard-Geleen gekenmerkt door grote leegstand en geeft een groot deel van de ondernemers aan niet het vermogen te hebben om concurrerend te zijn in de klimaat-neutrale, inclusieve en digitale samenleving van ‘morgen’.

De ontwikkelingen binnen stadsmarketing, de inzet op evenementen en de vrijetijdseconomie zien we als een groeikans voor onze gemeente. Zij vormen dan ook een zeer belangrijke pijler binnen het economisch domein van Sittard-Geleen. De aantrekkingskracht is groot voor een brede waaier aan inwoners en bezoekers: wandelaars, fietsers, verblijfsgasten, inwoners van de (Eu)regio, authentieke shoppers, zakelijke gasten en mensen die op zoek zijn naar een stukje bezinning. Hierbij is groei niet per definitie leidend, streven we een hogere kwaliteit na en stemmen we af met ideeën en wensen van bovenal onze eigen inwoners en ondernemers. We moeten onze stad ook in (Eu)regionaal perspectief plaatsen. Het betreft een prachtige en kansrijke regio, ook op toeristisch en recreatief vlak. Zo hebben we in onze Toekomstvisie 2030 uitgesproken dat er een betere afstemming plaats gaat vinden tussen overheid, ondernemer en het omringende (eu)regionale onderwijslandschap, ook daar zetten we dus op in. We brengen in dit programma in beeld hoe we omgaan met bovengenoemde kansen en uitdagingen en wat we daarvoor doen in 2024. Let wel, bij de uitvoering van ons gemeentelijk economische beleid verliezen we de leefbaarheid voor en veiligheid van onze inwoners niet uit het oog.

Wanneer we dus bijvoorbeeld spreken over de opwaardering van onze twee centra, hebben we altijd oog voor de gevolgen voor (de leefbaarheid in) onze dorpen en kernen. Het programma kent de volgende thema-indeling, bij de W-vragen komt de lezer deze steeds tegen: I Het mkb, chemie en industrie II Vrijetijdseconomie, evenementen, horeca, detailhandel en stadscentra III (Eu)regionale economie, arbeidsmarkt en onderwijs Daarnaast komen ook veelvuldig de volgende onderdelen terug. Zij kenmerken met name hoe en met welke accenten wij werken aan de genoemde thema’s. A Ondernemersondersteuning B Circulaire economie

62

Wat willen we bereiken? Onze ambities komen voort uit de Toekomstvisie 2030 en het programma NOVI Zuid-Limburg. Hieronder volgen de algehele ambities voor het economisch programma, daarna zoomen we in op de drie thema’s. •

•-

Innovatie en ondernemerschap zijn van groot belang voor onze bedrijvigheid en we zetten dan ook naar de toekomst toe hier volop op in omdat juist deze sterkten onze economie een stuk veerkrachtiger maken. Daarmee zetten we in op brede welvaart, welvaart die niet ten koste gaat van mensen en het milieu. We streven naar een robuuste economie die in staat is om schokken en verstoringen op te vangen en zich snel aan te passen en/of te herstellen. Een diverse en flexibele economie die in staat is om uitdagingen het hoofd te bieden en te gedijen in een steeds veranderende wereld.

Het mkb, chemie en industrie “Het bruist van de innovatie en het ondernemerschap in onze gemeente en niet alleen in de chemie, en zeker in het mkb” De opgave voor de ondersteuning en versterking van het mkb is divers. De focus ligt op duurzame, innovatieve en veilige bedrijvigheid waarbinnen ruimte is voor verbinding van kennis, kunde en producten. Er wordt ook ruimte geboden voor innovatieve, kleinschalige maakindustrie. Deze opgaven sluiten aan bij de inzet voor een duurzame en circulaire economie, uitgangspunt binnen de NOVI-aanpak. De ondersteuning en versterking van het mkb binnen de stedelijke centra is daarnaast een extra aandachtsveld. Het is daarom van groot belang dat we het gesprek blijven voeren met alle belangrijke stakeholders zoals kennisinstellingen, ondernemers en belangengroeperingen om te komen tot een agenda voor deze opgaven. a.

Een sterker mkb-ondersteuningsinfrastructuur voor het brede mkb, zoals de winkelier in de wijk of het centrum, de ZZP’er of de ondernemer op een bedrijventerrein. Het stelt hen in staat om economisch veerkrachtiger te zijn, c.q. beter bestand tegen crises in de klimaat-neutrale, inclusieve en digitale samenleving van ‘morgen’.

Gemeentelijk industriebeleid is belangrijk omdat de ruim 20.000 (met name MBO- en HBO-geschoolde) mensen die hun boterham verdienen in de industrie in een tegelijkertijd luxe als ook kwetsbare situatie verkeren. Luxe omdat Chemelot een van de grote nationale industrieclusters is die de steun van nationale en Europese overheden heeft in de opgave om te transformeren naar een fossielvrije en circulaire industrie. Dat werpt ook zijn vruchten af in onze gemeente met forse afnames van de uitstoot van CO2 en schadelijke stoffen. Kwetsbaar omdat strategische beslissingen over de toekomst van onze industrie worden genomen in bestuurskamers in Riyad, Cairo en München. De werkelijkheid is nu eenmaal dat Sittard-Geleen een industriestad is met een nationaal belang. b.

Met de middelen die in de begroting 2024 beschikbaar zijn voor industriebeleid willen we bereiken dat we onze publiekrechtelijke taken vervullen en de gemeentelijke invloed – samen met provincie en rijk – op strategische beslissingen over de toekomst van onze industrie groter wordt. Toewerkend naar bedrijvigheid die produceert met (meer) groene/hernieuwbare grondstoffen en duurzame energie.

De uitkomsten van de analyse ‘Behoefteraming werklocaties Westelijke Mijnstreek 2030’ laten duidelijk de opgave zien om tot balans te komen tussen vraag en aanbod van kantoorlocaties (overschot) en van bedrijventerreinen (tekort). De uitvoeringsagenda die volgt gaat ook in beeld brengen welke opgave er in tijd en middelen ligt om te komen tot herstructurering van de bestaande bedrijventerreinen.

63

c.

II

Duurzame en toekomstbestendige werklocaties van de toekomst realiseren, met onderwerpen als efficiënt ruimtegebruik, circulaire economie en klimaatbestendigheid. Deze locaties zijn van belang voor de ecologische veerkracht, een aantrekkelijk vestigingsklimaat, het bijdragen aan klimaatdoelstellingen en een prettige en groene leefomgeving. Vrijetijdseconomie, evenementen, horeca, detailhandel en stadscentra

“Ook Sittard-Geleen weet in 2030 mee te liften op de toeristische en recreatieve kracht van de omliggende regio en de euregio. Een cultuurhistorisch hart, gelegen in het groen, en ecologisch verbonden met een groot euregionaal park, een aantal nieuwe voorzieningen, exclusieve zaken in het belevingscentrum, een aantrekkelijke cultuuragenda en een soort van innovatie district waar van alles te doen is, maakt Sittard-Geleen voor haar eigen inwoners en mensen van buiten Sittard-Geleen een prettige plek om te vertoeven.” De betekenis van de vrijetijdssector en van evenementen is niet te onderschatten, zowel economisch als ook maatschappelijk gezien. Het betreft een van de snelst groeiende economieën in Nederland, en zorgt ook voor een belangrijk aandeel in het in stand houden van voorzieningen die voor de inwoners van Sittard-Geleen van belang zijn zoals horeca, winkels, musea en andere faciliteiten zoals fiets- en wandelpaden. Horeca geeft op haar beurt een stad of dorp ‘kleur’ en sociale samenhang. d.

Middels een kwalitatief hoogwaardig en goed afgewogen aanbod van recreatie- en verblijfsaanbod, evenementen en horeca werken we aan een vitaal en duurzame toekomst van de bestemming SittardGeleen. Op middellange en lange termijn. Voor de bezoekers, en bovenal voor onze inwoners. Middels branding en marketing van de vrijetijdssector en van evenementen zorgen we voor een rijke woon- en leefomgeving voor onze inwoners en zetten we Sittard-Geleen beter op een bovenregionaal podium.

De centra zijn traditioneel en van oudsher ingericht als handelscentra. Waar winkelen in combinatie met horeca als eerder voldoende aantrekkingskracht had, is dit afgelopen jaren steeds minder het geval. De herijking van de detailhandelsstructuur Westelijke Mijnstreek betekent voor beide stadscentra dat de kernwinkelgebieden opnieuw compacter worden. De omliggende straten in het aanloopgebied krijgen veel meer een mengfunctie. Winkels worden gecombineerd met wonen, werken en cultuur. Hierdoor wordt de aantrekkelijkheid van deze gebieden en daarmee ook de stadscentra, vergroot. Nieuwe kansen worden geboden door in het ontwikkelpad Geleen Centrum het GL1 gedachtegoed verder vorm te geven met daarbij een accent op circulariteit, innovatie en duurzaamheid voor wonen, werken, winkelen en ontmoeten voor jong en oud. Voor ontwikkelpad Centrum Sittard wordt stevig ingezet op de cultuurhistorische kenmerken in combinatie met winkelen, ontmoeten, verblijven en recreëren (zie voor beide ontwikkelpaden ook programma 8). Sittard-Geleen realiseert zich dat detailhandel meer is dan de stadscentra. De toekomstbestendigheid van de buurt- en wijkvoorzieningen bijvoorbeeld heeft dan ook voortdurend aandacht. e.

De winkelgebieden en detailhandelsstructuur van Sittard-Geleen versterken waardoor leefbaarheid, aantrekkingskracht en het vestigingsklimaat verbetert.

64

III

(Eu)regionale economie, arbeidsmarkt en onderwijs

“In 2030 is er een goede afstemming met de bedrijvigheid en het ondernemerschap in Sittard-Geleen en het onderwijslandschap gerealiseerd. Deze sluiten perfect op elkaar aan in nauwe afstemming met het omringende (eu)regionale onderwijslandschap.” Sittard-Geleen maakt een onlosmakelijk deel uit van de (eu)regionale arbeidsmarkt. Voor Zuid-Limburg ontwikkelde de werkgelegenheid zich in de afgelopen jaren behoorlijk positief. De economie bleek weerbaar en herstelde snel van de twee crises die elkaar in korte tijd opvolgden (corona en energiecrisis). De acties die lopen via Leven Lang Ontwikkelen dragen bij aan dit positieve beeld en zijn belangrijk om te zorgen voor een duurzame inzetbare actieve beroepsbevolking. Een groot deel van deze acties worden centraal aangestuurd vanuit Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg waarin de 3 gemeenten Heerlen, Maastricht en Sittard-Geleen een trekkende rol hebben. Ook is er nauw contact met de werkgeversservicepunten in de regio en het UWV, LWV, onderwijsinstellingen en overige stakeholders. f.

Het onderwijslandschap in Sittard-Geleen en Zuid-Limburg sluit aan op de (eu)regionale arbeidsmarkt. Dit zorgt voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en draagt bij aan participatie en ontwikkeling van onze inwoners.

De gemeente Sittard-Geleen vervult een voortrekkersrol in de regionale samenwerking binnen het economische domein, zowel op de schaal van de Westelijke Mijnstreek als Zuid-Limburg. Daartoe nemen we actief deel aan een grote diversiteit van overlegtafels en samenwerkingsconstructen van de zogenaamde triple-helix partijen: overheden, onderwijs & kennisinstellingen en bedrijfsleven. Een mooi resultaat van de samenwerking op deze schaal is de regiodeal ‘Ingenieus, Gezond en Groen’ Westelijke en Centraal Zuid-Limburg. In de regiodeal wordt ingezet op versterking van de centra, het versnellen naar een circulaire economie en samenleving en een robuuste omgevingskwaliteit. De deal borduurt voort op de opgaven en beleidsdoelen van het Programma NOVI Zuid-Limburg. De dealmakerfase wordt in het najaar 2023 afgesloten. De uitvoering zal vanaf 2024 starten. Een belangrijk voorbeeld van een regionale tafel van gemeenten is tot slot het overleg Economie Zuid-Limburg, het bestuurlijk overleg waarin de bovenlokale en gedeelde regionale opgaven in het economische domein met elkaar besproken en afgestemd worden en dat wordt voorgezeten door Sittard-Geleen. g.

Met deze (eu)regionale samenwerking wordt onderkend dat we een onlosmakelijk deel vormen van een krachtige regio en wordt beoogd een verdere versterking van het vestigingsklimaat voor mens en ondernemer. Een klimaat dat ingenieus, gezond en groen is.

Wat doen we om dit te bereiken? I Het mkb, chemie en industrie mkb • We werken aan dienstverlening en concrete ondersteuning voor het mkb, onder andere met het programma MKB Green Deal. In dit programma zijn mkb-organisaties, Liof, Rabobank en gemeente Sittard-Geleen aan de slag gegaan om ondernemers te ondersteunen in hun opgave om energiekosten te besparen, meer circulair te ondernemen, aan voldoende en goed personeel te komen, goed om te gaan met digitale kansen en bedreigingen en te innoveren. De MKB Green Deal is de opstap naar een structurele mkb-infrastructuur met een duurzaam verdienmodel en een hechte mkb-gemeenschap die daar gebruik van maakt.