Gewaarmerkte Jaarstukken 2023

Niet alle accommodaties zijn te verduurzamen dan wel de verduurzaming vergt zo’n grote investering dat keuzes nodig zijn, zoals wij in de programmabegroting 2023 ook aangeven. Wij verwachten dit in 2024 voor een aantal locaties in beeld te hebben. Daarna kunnen wij een en ander aan de raad voorleggen. Cultuur erfgoed en monumenten In 2023 is uitvoering gegeven aan de langgekoesterde wens om ook gebouwen in de historische stads- en dorpscentra mee te laten doen aan de energietransitie. Met de voorbereidingen voor de nieuwe beleidsregel 'zon op monumenten' is een grote stap gezet naar meer duurzame monumenten en historische centra. In februari 2024 is deze beleidsregel vastgesteld. Erfgoedbeleid is actief betrokken geweest bij de vormgeving en selectie, van de vernieuwde Adviescommissie Omgevingskwaliteit (AOK). Bij beleidsontwikkeling, zoals het zonnepanelenbeleid, is actief samengewerkt met deze AOK. Naast verbeteringen op beleidsniveau heeft 2023 ook in het teken gestaan van het versterken van het historische verhaal van onze gemeente. Dit is onder andere gedaan door de erkenning en waardering van en Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

58

voor monumenten te vergroten met het project 'monumentenschildjes'. Eigenaren van een gemeentelijk monument hebben de mogelijkheid gekregen om kosteloos een monumentenschildje aan te vragen. Hiermee dragen we samen zorg voor het actief uitdragen van de geschiedenis van Sittard-Geleen. Daarnaast is in dit project ook aandacht besteed aan het informeren van de monumenteigenaren over het gemeentelijk subsidiebeleid. Ook de beeldkwaliteit van historisch Sittard heeft in 2023 een impuls gekregen door onderzoek en het doen van voorwerk met betrekking tot de restauratie van historische gevelschilderingen. In 2024 wordt dit project voortgezet, beginnend met de onthulling van de vernieuwde schildering op café de Hollande in Sittard-Centrum Op deze manieren wordt uitvoering gegeven aan het fysiek toegankelijker en zichtbaarder maken van erfgoed. Online wordt daar ook een impuls aan gegeven door de overstap te maken van Erfgoedkaart Limburg naar het Erfgoed Registratie Systeem. De borging van erfgoeddata op gemeentelijk niveau geeft in het kader van de Omgevingswet zicht op cultuurhistorische waarden in de fysieke leefomgeving. Provincie Limburg heeft, mede door het beëindigen van Erfgoedkaart Limburg, voorgesorteerd op een dataoverdracht tussen eerder voornoemde systemen.

Die overdracht is in 2023, samen met de landelijk opererende werkgroep Databeet, in gang gezet en wordt in 2024 afgerond. Tevens is in het kader van gebiedsgericht werken in 2023 gestart met een onderzoek naar de mogelijkheden tot herbestemming van de Mauritsmonumenten en het in kaart brengen van de cultuurhistorische waarden van het ensemble watertoren, constructiewerkplaats en Loonhal in verhouding tot de actuele ontwikkelingen op locatie in het Mauritsgebied. Momenteel wordt gewerkt aan een onderzoekskader en -scope en wordt een actieve samenwerking tussen diverse in- en externe partijen opgezet. Naast alle nieuwe ontwikkelingen van detail tot strategisch niveau stond 2023 ook in het teken van afhandeling van openstaande dossiers. Met, onder andere, inzet van extra capaciteit in het team erfgoed zijn (lang)lopende dossiers nu afgewikkeld en is de (subsidie)administratie bijgewerkt. Door deze extra capaciteit is ook ruimte ontstaan om na te denken over de toekomst van het monumentenbeleid in Sittard-Geleen. Zo wordt nu het voorwerk gedaan voor de herijking van het subsidiebeleid en worden stappen gezet voor de actualisering van de nota ruimtelijke kwaliteit.

Versterking groen en landschap • Natuurcompensatie uitbreiding VDL NedCar Onder regie van de Provincie Limburg is in de directe omgeving van VDL Nedcar, de zogenaamde eerste schil, gezocht naar geschikte locaties voor het uitvoeren van de wettelijke- en bovenwettelijke natuurcompensatie VDL Nedcar, in Sittard-Geleen in totaal 10 hectare. In de eerste schil is de benodigde oppervlakte niet gevonden. De inspanningen om geschikte percelen te vinden worden in 2024 voorgezet maar dan met de hele gemeente Sittard-Geleen als zoekgebied. • Stichting Groenfonds omgeving VDL Nedcar In 2023 is Stichting Groenfonds Omgeving VDL Nedcar opgericht met als doel het bevorderen van de leefbaarheid voor de burgers van de kernen Holtum en Nieuwstadt. In de stichting zijn naast VDL Nedcar 2 wethouders van Sittard-Geleen en 2 wethouders van Echt-Susteren afgevaardigd. Voor Sittard-Geleen is een budget van 800.000 euro beschikbaar. Samen met het dorpsplatform is geïnventariseerd welke behoeften en mogelijke kansen er in en om Holtum zijn. In 2024 wordt de haalbaarheid van de voorstellen onderzocht en zal participatie plaatsvinden met de inwoners van Holtum. • Corio Glana Sittard en omgeving In 2023 is de voorbereiding van de tweede fases Highlight 20 van dit project tot aan het centrum van Sittard, voortgezet. Dit betreft de herinrichting tussen de beekloop van de Agricolastraat en de Voorstad.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

59

• Corio Glana Geleen (Zuid) & de Keutelbeek In 2022 is Waterschap Limburg in samenwerking met de Gemeente Sittard-Geleen gestart met de voorbereiding van de herinrichting van het beekdal langs de stadsrand van Geleen. Het beekdal ten oosten van Geleen-Oost en Geleen-Zuid/Kluis wordt begrensd door de Beekstraat in Geleen tot en met de Biesenhof en is nu nog de ontbrekende schakel van een verder volledig heringericht beekdal tussen Sittard en Spaubeek. In 2023 is het voorontwerp afgerond en zijn inwoners en direct belanghebbenden betrokken bij de verdere uitwerking. Voor de realisatie van het tracé zijn middelen toegekend vanuit de regiodeal Zuid Limburg. De Keutelbeek is al ontkluisd in de gemeente Beek en verdwijnt vanaf Neerbeek onder de grond. In samenwerking met Waterschap Limburg is in 2023 het onderzoek voortgezet om ook in Geleen de Keutelbeek weer te ontkluizen. • Landschapspark De Haese Als onderdeel van de ontwikkeling van het Middengebied De Haese wordt aangrenzend aan de nieuw te ontwikkelen woonwijk “Landschapspark De Haese” (werktitel) gerealiseerd. In 2022 zijn we in samenspraak met de omgeving gestart met het actualiseren van het oorspronkelijke voorontwerp uit 2007. Het voorontwerp is geactualiseerd naar de huidige tijdsgeest, waarbij meer aansluiting gezocht wordt op het aangrenzende Geleenbeekdal en doelen uit de Toekomstvisie 2030.

Dit komt tot uiting in een gewijzigd beeld ten aanzien van landbouwkundig en recreatief medegebruik. In 2023 zijn deze doelstellingen verwoord in het ambitiedocument voor het landschapspark. Vooruitlopend daarop heeft de coöperatieve Tuinderij Harteveldt haar activiteiten gestart door middel van proefakkers in het gebied. • Kleine landschapsinitiatieven Met het oog op onze algemene doelstellingen op het gebied van natuurontwikkeling en bevordering van de biodiversiteit, onderzoeken we op welke wijze we kleine landschapsinitiatieven van bewoners en buitenlui kunnen ondersteunen en ontwikkelen. In 2023 is daartoe aansluiting gezocht op het Limburgs Programma Landelijk Gebied en zijn verkennende gesprekken gevoerd met natuur- en landbouworganisaties, individuele agrariërs en de Provincie Limburg. Beheerplannen In 2022 zijn de beheerplannen openbare ruimte 2021-2025 vastgesteld door het College. Deze zijn een verdieping op het eerdere ‘Integraal beheerplan openbare ruimte 2019’. Op basis van de uitwerking van de plannen heeft een financiële verdiepingsslag plaatsgevonden. Dit heeft geleid tot een bijstelling van het beschikbaar budget voor het integraal beheer van de openbare ruimte in de begroting 2023 en 2024.

In 2023 zijn we aan de slag gegaan met het doorvertalen van de inventarisaties uit de beheerplannen naar programma’s per beheergroep; meerjarenprogramma’s voor planmatig (jaarlijks terugkerend) onderhoud, maar ook programma’s voor herstelmaatregelen. Zo is er onder andere een programma opgesteld voor het uitvoeren van herstelmaatregelen aan bebording (verkeersborden en bewegwijzering). Er is opdracht verleend om dit programma in 2024 en verder uit te voeren. Ook voor Openbare Verlichting (OVL) is er een meerjarenprogramma voor zowel investeringen (vervangingen) als herstelmaatregelen opgesteld en de uitvoering is gestart. Nog niet voor alle beheergroepen zijn echter programma’s al afgerond, hiermee gaan we in 2024 verder. • Aziatische Duizendknoop In 2023 is er hard gewerkt om alle groeihaarden van deze Aziatische Duizendknoop in onze gemeente in beeld te krijgen. Met behulp van een meldpunt voor burgers, waarnemingen van medewerkers en samenwerking met andere terreinbeheerders zijn 70 groeihaarden op 28 locaties in kaart gebracht. Vervolgens zijn de haarden geïnventariseerd aan de hand van een paspoort, waarin de kenmerken, groeiomstandigheden en mogelijke risico’s voor de omgeving vastgelegd zijn in ons beheersysteem. Op basis hiervan is per locatie een plan van Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

60

aanpak voor bestrijding opgesteld. Bestrijding vindt plaats door middel van stengelinjectie, uitgraven (sanering) of met natuurlijke zuren. In het najaar 2023 is de bestrijding door middel van stengelinjecties gestart. Op basis van monitoring tijdens het groeiseizoen (maart-augustus) wordt bekeken of verdere behandelingen nodig zijn. Andere haarden worden in het voorjaar 2024 uitgegraven. In verband met de regenval eind 2023 zijn deze werkzaamheden doorgeschoven naar 2024. Deze sanering dient zorgvuldig plaats te vinden vanwege de kans op nieuwe uitgroei en het risico op verspreiding bij transport en verwerking. In april en december 2023 heeft de gemeente Heerlen een overleg voor de gemeenten uit Zuid-Limburg georganiseerd om kennis en ervaring omtrent beheersing en bestrijding van duizendknoop uit te wisselen. Sittard-Geleen neemt hieraan deel. Proeftuin Zeeheldenbuurt De Proeftuin is in 2021 opgestart, in 2022 procesmatig voorbereid en in 2023 naar uitvoering overgegaan. De proeftuin bestaat uit drie pijlers: 1) Smart City Informatietechnologie invoeren die de inrichting, het beheer en de leefbaarheid van de openbare ruimte kan verbeteren. 2) Klimaatadaptatie Een werkwijze invoeren om klimaat adaptief te handelen in de stad. Hoe passen we ons aan de klimaatveranderingen aan? 3) Arbeidsparticipatie Van arbeidsparticipatie naar participatie omgevormd.

Dit komt doordat de buurt o.a. behoefte heeft aan meer ontmoeting, minder eenzaamheid en meer sociale contacten. Zowel jong en oud hebben behoefte aan een betere leefbaarheid en meer ontmoeting in de buurt. Dit stimuleerde de keuze om niet alleen voor arbeidsparticipatie te gaan maar het thema breder op te pakken. Na een uitgebreide beginspraak waarbij we innovatieve methoden hebben gebruikt als Maptionnaire, hybride bewonersbijeenkomsten, een smarticipatiebord en fysieke doe-mee-cafés hebben we het ontwerp voor de parkeerplaats Evertsenstraat gemaakt, technisch voorbereid en aanbesteed. Dit alles met een innovatief karakter. Het werk is gegund en in 2024 wordt de parkeerplaats met onder andere slimme verlichting, parkeersensoren en grondvochtsensoren gerealiseerd. In 2023 zijn er diverse participatie bijeenkomsten met de inwoners in de gehele buurt geweest. Deze hebben geleid tot meer inzicht in de soorten persona in de buurt en tot een aantal acties die tot uitvoering gekomen zijn in samenspraak met de inwoner. Er zijn o.a. Pientere tuin sensoren geplaatst, er is een calisthenics model besteld, er zijn sport en spel dagen georganiseerd, een AI-traject rondom zwerfafval uitgevoerd en procesmatig is er veel gebeurd rondom de organisatorische opzet van de Proeftuin.

Ook heeft de proeftuin steeds meer externe en landelijke aandacht gekregen en fungeren we inmiddels als showcase met onze proeftuin in het netwerk van de Future City Foundation. In 2024 gaan we verder met de proeftuin uitrol en zetten we concrete acties in gang op het gebied van herinrichting Klimaat robuuste straten en gaan we aan de gang met het stimuleren van meer ontmoeting en participatie in deze buurt. Groenagenda In 2023 zijn we gestart met de voorbereidingen om te komen tot de groenagenda en is de raad geïnformeerd over de beoogde aanpak voor 2024. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

61

Nieuwe groencontracten In 2023 zijn we aan de slag gegaan met de voorbereidingen voor een nieuw meerjarig contract voor groenonderhoud. Hierbij hebben we gezocht naar een contractvorm die ons helpt om de opgaven voor de komende jaren samen met de marktpartijen vorm te geven. We hebben gekozen voor een nieuwe contractvorm die vernieuwend is binnen de groenwereld een zogenaamd Samenwerkingsovereenkomst (SOK) in de vorm van een Bouwteam. Samen met de aannemer gaan we in 2024 aan de slag met het groenonderhoud, waarbij kennis en middelen zo efficiënt mogelijk worden ingezet. Ook voor het beheer van onze bomen zijn de voorbereidingen voor een nieuw contract in 2023 opgestart. Inclusievere openbare ruimte In de nieuwe versie van de ontwerpcatalogus hebben we niet alleen de checklist toegevoegd die inzichtelijk maakt wat nodig is om de openbare ruimte inclusiever te maken. We hebben vele nieuwe detailtekeningen opgenomen voor standaard oplossingen bij voetgangersoversteekplaatsen, routegeleiding en gehandicaptenparkeerplaatsen. Tevens randvoorwaarden opgesteld hoe we omgaan met trottoirverlagingen, voetpaden en voorzieningen voor mensen met een visuele beperking. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Voor de uitvoering van het sport- en beweegstimuleringsbeleid hebben we vooral samengewerkt met de ondersteuningsorganisaties.

Het Sportakkoord Sittard-Geleen is met partners tot stand gekomen, waaronder verenigingen, sportaanbieders, en partners uit zorg en onderwijs. Met betrekking tot de (top)sportinfrastructuur hebben we vooral afstemming gezocht met de Provincie en Team Limburg Sport (TLS). In 2023 werd de samenwerking met de Provincie nader gedefinieerd, mede in het licht van de veranderingen in de ondersteuningsfunctie (tot 2022 door TLS). Voor het realiseren van het cultureel aanbod zijn de culturele organisaties van groot belang. Zij zijn degene die activiteiten ontwikkelen en publiek bereiken. Als gemeente faciliteren, verbinden en subsidiëren wij. Tevens dragen andere overheden en fondsen bij aan de activiteiten van de culturele partijen in de stad. Wij hebben goed en regelmatig overleg met de beheerders/exploitanten en de gebruikers van maatschappelijk vastgoed. Alle (toekomstige) veranderingen van het maatschappelijk vastgoed, stemmen wij met hen af. Vanuit het gedachtegoed van de Tuinman, dat we onze openbare ruimte beheren voor en met de inwoners, is het gebruikelijk dat minimaal bij start van een project (de beginspraak), de presentatie van het ontwerp én voor start van de uitvoering, een bewonersbijeenkomst plaats vindt. Meestal worden deze bewonersbijeenkomsten gehouden in een accommodatie in de betreffende wijk. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2023

Resultaat 2023

Baten

7.898

15.608

15.320

-288

Lasten

-36.742

-49.289

-47.190

2.099

Saldo Baten en Lasten

-28.844

-33.681

-31.869

1.812

Onttrekkingen

153

4.321

3.208

-1.113

Toevoegingen

-1.022

-3.589

-4.055

-466

Saldo Reserves

5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE - Totaal

-869

732

-846

-1.579

-29.712

-32.949

-32.716

233

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

62

Analyse resultaat Per saldo heeft de uitvoering van dit programma € 0,2 mln. minder gekost dan begroot. In dit programma zijn de kapitaallasten, onderhoud, huurvergoedingen en subsidies voor alle gemeentelijke sport- en cultuuraccommodaties opgenomen. Voor wat betreft de subsidies zijn de structurele subsidies aan professionele instellingen zoals onder andere De Domijnen, Myouthic (Stg. Cultuurperron), Ecsplore en de Sportstichting betaald uit de begrote budgetten (totaal € 14,3 mln.). Ook de exploitatiebijdrage aan Laco Glanerbrook en Het Anker en het Tom Dumoulin Bikepark worden uit de budgetten (totaal € 4,3 mln) op dit programma betaald. Verder zijn de structurele en incidentele subsidies aan vrijwilligersorganisaties op cultureel en sportgebied betaald (totaal € 1,1 mln.). Naast deze structurele aspecten is er ook in 2023 incidenteel aan lesgeldsubsidies voor muziekonderwijs € 50.000 minder uitgeven dan voorzien als gevolg van lagere (particuliere) leerlingenaantallen. De opbrengsten bij Glanerbrook zijn iets lager uitgevallen dan begroot. De onderhoudskosten (van deels verouderde en nog te vervangen installaties en materieel) zijn iets hoger uitgevallen maar de totale bedrijfskosten zijn lager dan begroot. Dit komt met name door de incidentele uitkering van de regeling Specifieke uitkering meerkosten energie openbare zwembaden.

Per saldo bleef de exploitatiebijdrage binnen het begrote budget. Het onderhoud aan openbaar groen inclusief speel- en recreatievoorzieningen heeft op een budget van € 7,7 mln. ongeveer € 0,3 mln. minder gekost. Deels door lagere kosten, deels door hogere opbrengsten uit verkoop groen en vergoedingen voor werk voor derden en deels door het niet benutten van extra budget ter compensatie van inflatie. Wie heeft meebetaald? Met betrekking tot de regionale en nationale topsportprogramma's in de gemeente heeft de Provincie ook in 2023 een deel van de eerdere bijdrage door de gemeente overgenomen, als gevolg van de gemeentelijke bezuiniging (begroting 2019). De bijdrage aan de culturele organisaties is een cofinanciering. De organisaties ontvangen ook middelen van derden – waaronder rijk, provincie en fondsen – en eigen inkomsten. Daarnaast is in 2023 een extra bijdrage van het rijk ontvangen ten behoeve van jongerencultuur ter hoogte van € 0,3 mln. Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? Niet van toepassing. Beleidsindicatoren Taakveld 5. Sport, cultuur en recreatie

Naam indicator Niet-sporters

Eenheid %

Gerelateerde beleidsnota’s / processen Nota Vastgoedbeheer gemeente Sittard-Geleen 2016 Omgevingsvisie Sittard-Geleen 2016 Lokaal Sportakkoord Sittard-Geleen Toekomstvisie 2030 Cultureel kader Gedeeld Plezier

Waarde

Periode

Waarde

Periode

54

2020

50,5

2022

Gerelateerde verbonden partijen Onroerend Goed Maatschappij “De Witse” BV

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

63

2.1.7 PROGRAMMA 6 SOCIAAL DOMEIN In 2023 hebben we gewerkt aan de doelen die voortvloeien uit de Toekomstvisie 2030. Vanuit de programma's Sociaal Domein, Volksgezondheid, Onderwijs en Veiligheid stonden de doelen centraal die aan de speerpunten van positieve gezondheid(sbeleving) en een leven lang leren zijn verbonden: Naar een positieve gezondheid(sbeleving) - We erkennen dat gezondheid raakt aan belangrijke lokale beleidsvelden zoals de inrichting van de openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs en sport en dat betekent dat we ook op die beleidsvelden gaan bijdragen aan gezondheid. - We vinden het belangrijk dat inwoners op een prettige manier wonen en leven, met elkaar ontmoeten en helpen. En als gemeente dragen we hieraan bij. - We zetten in op gezond en veilig opgroeien, talent ontwikkelen en meedoen, zowel op wijk- en kernniveau als gericht op het individu. - We zetten in op een integrale aanpak van armoede die zich richt op het voorkomen (vergroten kansengelijkheid), doorbreken (werk) en het verzachten van armoede-effecten. Hiermee versterken we de financiële en sociale veerkracht - We faciliteren en stimuleren een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. - We stimuleren mensen - jong en oud – om te bewegen en gezond te leven.

We werken hiertoe aan een aanpak die begint vóór de zwangerschap (nu niet zwanger) tot aan het zelfstandig en zelfredzaam oud worden (Zuid springt eruit/programma Trendbreuk). - We helpen mee om kennis en innovatie in de regio in te zetten om het welzijn en de gezondheid van onze inwoners te versterken. E-health is daar een voorbeeld van. Naar een leven lang leren - We stimuleren inclusieve werkgelegenheid waarbij bedrijfsprocessen zodanig worden ingericht dat ook mensen met een beperking respectievelijk met een afstand tot de arbeidsmarkt hieraan kunnen deelnemen. - We stimuleren en faciliteren inclusief onderwijs op alle niveaus; leerlingen nemen zoveel mogelijk deel aan regulier onderwijs en er zitten geen leerlingen thuis. - We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren. Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? In 2023 hebben we de integrale aanpak in het sociaal domein voortgezet waarmee we in 2020 (en eerder) waren begonnen. De taakvelden in het programma sociaal domein verbinden we aan de doelen en groeperen we in drie thema's namelijk preventie en voorliggend veld, de toegang tot voorzieningen en de maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders. • Preventie door een sterke basis De gemeente wordt ermee geconfronteerd dat inwoners meer en vaker een beroep doen op voorzieningen in het Sociaal Domein. We willen deze beweging ombuigen naar de voorkant.

Ook willen wij de inzet op normaliseren en demedicaliseren intensiveren. Waar begint hulp en waar eindigt deze? Ook voor het voorliggend veld is dit een adagium dat steeds belangrijker wordt. We hebben alleen ruimte om te bieden wat nodig is en dus niet wat wenselijk is. Door de programma’s heen vinden we de inzet op preventie terug: gericht op gezondheid, talentontwikkeling, meedoen, financiële redzaamheid en veiligheid. Naast investeren in preventieve activiteiten is het nodig om te Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

64

investeren in de samenwerking. Daarmee vergroten we de signalerende functie binnen het netwerk en bevorderen we de efficiënte inzet van interventies. Het aantal partners in het Sociaal Domein is groot. Dat vereist een goede afstemming en samenwerking waar het activiteiten, projecten en voorzieningen betreft gericht op preventie en de ondersteuning van de meer kwetsbare inwoners. In de afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het netwerk door middel van de gebiedsgerichte aanpak en casusregie. Dat blijft nodig in de komende jaren en hebben we ook in 2023 voortgezet. Het regiobeeld en regioplan Zuid Limburg in het kader van het Integraal Zorgakkoord (IZA) Het jaar 2023 heeft in het teken gestaan van het Integraal Zorgakkoord en de daarin voorgestelde brede beweging naar passende zorg, onder andere door samenwerking in de regio’s, in ons geval Zuid-Limburg, en met focus op gezondheid in plaats van ziekte. De regio Zuid-Limburg kenmerkt zich reeds meerdere jaren door een nauwe samenwerking van 16 gemeenten en de GGD op het vlak van gezondheidspreventie alsook een nauwe samenwerking met zorgverzekeraars en uiteraard ook zorgaanbieders, welzijnsorganisaties en woningcorporaties. Deze reeds bestaande samenwerkingen zoals hierboven geschetst, zijn benut, uitgebreid en versterkt om te komen tot een regiobeeld en regioplan Zuid-Limburg.

Het regiobeeld is 1 juli 2023 en het regioplan is eind december 2023 gereed gekomen. Het regioplan Zuid-Limburg is geen vaststaand eindpunt, maar een dynamisch document dat voortdurend wordt aangevuld, geëvalueerd en bijgesteld. Het weerspiegelt de collectieve inzet en verantwoordelijkheid om de gezondheid en het welzijn van elke inwoner in Zuid-Limburg te bevorderen en te beschermen. In het regioplan wordt beschreven hoe Zuid-Limburg in kader van het Integraal Zorgakkoord de ambitie ‘Samen voor een gezond en goed leven in Zuid-Limburg’ wil gaan realiseren. In het regioplan Zuid-Limburg is ook de mandaatstructuur IZA Zuid-Limburg uitgewerkt, zijnde een netwerkstructuur waarbij alle partijen actief participeren, inwoners(vertegenwoordiging), gemeenten, zorgverzekeraar CZ en VGZ, GGD, zorgaanbieders en welzijnsorganisaties. Onderdeel van de netwerkstructuur is ook de mandaatstructuur van de 16 gemeenten. De gemeente Sittard-Geleen is in 2023 als mandaatgemeente aangewezen door de 16 colleges van B&W waarbij tevens is vastgelegd dat de gemeente Sittard-Geleen de SPUK IZA middelen beheert en dat de GGD samen met de gemeenten Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen verantwoordelijk is voor de inhoudelijke coördinatie en procesregie m.b.t. de SPUK IZA.

Tevens zijn de gemeenten Maastricht, Heerlen en Sittard-Geleen verantwoordelijk voor de afstemming met de betreffende regiogemeenten van de 3 sub regio’s Parkstad, Westelijke Mijnstreek en Maastricht-Heuvelland. GALA Met het Gezond en Actief leven Akkoord (GALA) bouwen we verder aan het fundament voor een gerichte lokale en regionale aanpak op het gebied van preventie, gezondheid en sociale basis. We werken vanuit samenhang en dragen zo bij aan een gezonde samenleving. De stip op de horizon is een gezonde generatie in 2040, met weerbare, gezonde mensen die kunnen opgroeien, leven, werken en wonen in een gezonde leefomgeving met een sterke sociale basis. Waarin de fysieke en mentale gezondheid vanaf het prille begin, de eerste 1000 dagen, wordt bevorderd en behouden en waar speciale aandacht uitgaat naar mensen in kwetsbare situaties. Hiermee dragen we ook bij aan het betaalbaar houden van het zorgstelsel, zodat mensen die dat nodig hebben kunnen blijven rekenen op zorg. In eerste instantie geven mensen zelf invulling aan een zo gezond mogelijk leven. Waar nodig wordt door gemeenten, rijk en zorgpartijen passende hulp geboden die aansluit op de behoefte en de mogelijkheden van de hulpvrager. Het GALA vervangt en verbindt per 2023 een aantal huidige akkoorden en regelingen (zoals het Preventieakkoord en Sportakkoord).

Het GALA brengt deze regelingen samen om te werken aan een gezond en actief leven. De specifieke uitkering (brede SPUK GALA) wordt gebruikt voor de thema’s die in het GALA beschreven staan. De gemeente Sittard-Geleen heeft in 2023 op alle 15 onderdelen een aanvraag ingediend. Vervolgens is in 2023 een plan van aanpak 2024-2026 opgesteld voor deze 15 onderdelen van het Gezond en Actief Leven Akkoord (GALA) voor de gemeente Sittard- Geleen. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

65

Health in all policies Gezondheid wordt beïnvloed door veel verschillende factoren. Deze factoren hangen samen met ons dagelijks leven. Dat wat we eten en drinken, waar we wonen, hoe we werken en hoe we onze vrije tijd doorbrengen kan zowel positieve als negatieve effecten op onze gezondheid hebben. Het maakt duidelijk dat voor het beïnvloeden van een aantal hardnekkige of complexe gezondheidsproblemen een integrale kijk op gezondheid is vereist. Goed (preventief) gezondheidsbeleid kan alleen tot stand komen als het ook een rol speelt bij de beleidsvorming op alle beleidsterreinen. Health in All Policies is een concept dat zich juist ook richt op factoren buiten het gezondheidsstelsel die een belangrijke invloed hebben op de algemene gezondheidstoestand van de bevolking. De gemeente Sittard-Geleen omarmt dit gedachtegoed, jaagt bewustwording aan en stimuleert initiatieven die hieraan bijdragen. Om de gemeentelijke organisatie en partnerorganisaties mee te nemen in het gedachtengoed van Health in all policies is in 2023 een animatie www.sittard-geleen.nl/gezond gemaakt. In de animatie wordt uitgelegd waarom een brede kijk op gezondheid vanuit verschillende terreinen belangrijk is. In 2023 is gestart met een campagneplan voor bewustwording van health in all policies bij professionals; in 2024 wordt dit verder uitgewerkt en uitgevoerd.

• Preventiecoalitie gemeente en CZ Preventiecoalitie gemeente en CZ Samenwerking tussen het medisch en sociaal domein bestaat in Sittard-Geleen al langer: in de vorm van de preventiecoalitie, een samenwerking tussen Sittard-Geleen en zorgverzekeraar CZ. Samen, en uiteraard samen met inwoners en maatschappelijke- en zorgorganisaties hebben we de positieve gezondheid verder bevorderd. Naast de samenwerking binnen de thema’s binnen het IZA en GALA, hebben we, samen met Burgerkracht, in 2023 het project ‘Van zelfhulp naar zelfregie’ (de doorontwikkeling van het Zelfregienetwerk Sittard-Geleen) uitgevoerd. Samen met CZ, het Steunpunt Mantelzorg en de Stichting Mantelzorgtest hebben we de lokale versie van de Mantelzorgtest gevuld met het lokale hulpaanbod. We zijn begin november, rondom de Dag van de Mantelzorger, gestart met de lancering van de mantelzorgtest. Via offline en online middelen brengen we de test blijvend onder de aandacht bij de doelgroepen. In de eerste twee maanden dat de test live was (nov + dec 2023) zijn er 720 website bezoeken geweest van 595 unieke bezoekers. En maar liefst 562 mensen hebben de test gedaan. • Welzijnswerk PIW werkt als lokale welzijnsorganisatie aan het verbeteren van de leefbaarheid en de gezondheid en het welzijn van de inwoners van onze gemeente.

In de basis biedt PIW maatschappelijk werk, juridische ondersteuning en informatie & advies, ondersteuning van mantelzorg, maatjes & vrijwilligerswerk, jeugd- en gezinswerk, jongerenwerk en schoolmaatschappelijk werk, opbouwwerk en ontmoeting via het Sociaal Plein en de wijksteunpunten. • Programma Trendbreuk Het bureau Trendbreuk heeft in 2023 verder vormgegeven aan programma’s rondom Kansrijke Start en gezonde scholen. Kansrijke Start kent drie vaste programma’s: Nu Niet Zwanger, VoorZorg en Stevig ouderschap. Daarnaast lopen er binnen Kansrijke start nog twee pilots: de proeftuin Geboortezorg flex en Centering Zwangerschap. Nu Niet Zwanger ondersteunt vrouwen en mannen in een kwetsbare situatie om de regie te nemen over hun kinderwens om een onbedoelde zwangerschap te voorkomen. Het programma is vanaf 2023 structureel gefinancierd. VoorZorg is een bewezen effectief programma voor jonge vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van complexe problemen. Voorzorg is een structureel programma.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

66

Stevig Ouderschap biedt extra ondersteuning aan (aanstaande) gezinnen waar de omstandigheden moeilijker zijn dan gemiddeld, bijvoorbeeld door een belastende voorgeschiedenis of onvoldoende steun in hun omgeving. Stevig Ouderschap is een structureel programma. De proeftuin Geboortezorg flex ondersteunt gezinnen in een kwetsbare positie. Zij ontvangen extra hulp van een kraamverzorgende in de eerste 6 maanden na de geboorte van de baby. Centering Zwangerschap is in 2022 opgestart. Hierbij vinden de controles bij de verloskundige niet individueel maar in een groep van 8 tot 12 zwangeren met een vergelijkbare zwangerschapsduur plaats. Deze pilot is in 2023 voortgezet om een goed beeld te krijgen van de resultaten. De Limburgse netwerkaanpak voor kinderen met (risico op) overgewicht en obesitas ‘Kei Gezond’ is een brede domeinoverstijgende aanpak waarin op maat gemaakte ondersteuning wordt geboden aan kinderen en gezinnen die obstakels ervaren op het gebied van een gezonde(re) leefstijl en de achterliggende beïnvloedende factoren. • Jeugdgezondheidszorg 2022- 2025 De Jeugdgezondheidszorg (1JGZ) werkt vanuit een doorgaande lijn en geharmoniseerde dienstverlening, van vóór de zwangerschap tot 18-jarigen. Het nieuwe pakket van 1JGZ is in 2023 verder geïmplementeerd. • Preventieakkoord In 2023 is het regionale en lokale preventieakkoord uitgevoerd.

Het programma zet in op bewegen en gezonde voeding op scholen, de Limburgse netwerkaanpak overgewicht en obesitas, rookvrije kindomgevingen, gezonde sportomgevingen, HealthyLife en het Volwassenfonds Sport & Cultuur. • Nationaal Programma Onderwijs Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is in het leven geroepen om onderwijsvertragingen in te lopen en moet leerlingen ondersteunen die het moeilijk hebben door schoolsluitingen en Corona. Het totale budget bedraagt € 8,5 miljard voor een periode van 2,5 jaar. Het leeuwendeel hiervan gaat direct naar de scholen en instellingen. Gemeenten ontvangen circa € 300 miljoen om te helpen met aanvullende programma’s, begeleiding of kennisdeling. Aan onze gemeente is een bedrag van 1,5 miljoen euro toegekend. In 2023 hebben we het extra schoolmaatschappelijk werk en jongerenwerk van dit budget gecontinueerd. • Artist in school Artist in school is een pilot op het Graaf Huyn College, die in 2022 gestart is. Theatermakers Anoek en Mees van het Laaglandtheater zijn een schooljaar lang binnen de schoolmuren van het Graaf Huyn College aan de slag geweest met het sociaal-emotioneel welzijn van scholieren. Onderwerpen als prestatielat, faalangst, sociaal isolement, identiteit en met elkaar omgaan zijn uitgediept middels ontmoetingen met leerlingen, klassen en docenten.

Deze worden vervolgens samen met de jongeren vertaald naar theatrale interventies waarvan de vorm in de interactie met de doelgroep ontstaat en deze thema’s bespreekbaar worden. Na een positieve evaluatie is het programma in het nieuwe schooljaar 2023-2024 voortgezet door twee nieuwe theatermakers. • Schoolbezoeken In onze gemeente bezoeken we sinds het najaar van 2023 opnieuw de 22 basisscholen, de 4 scholen voor speciaal (basis)onderwijs en de 3 scholen voor voortgezet onderwijs. Het bezoeken van de school biedt de gelegenheid om met de directeur en eventueel de schoolbegeleider een gesprek aan te gaan over de situatie op de scholen. Bij de gesprekken komen verschillende onderwerpen aan bod zoals huisvesting, vergroening speelplaatsen, kansengelijkheid, armoedeaanpak, loopbaanoriëntatie, verkeerssituatie en relatie met de wijk. De scholen weten het persoonlijk bezoek bijzonder te waarderen en voor ons is het waardevol. Zo weten we wat er speelt en kunnen we hier mogelijk wat mee. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

67

• Veiligheid op scholen Eind 2023 ontvingen we signalen over onveiligheid op het Graaf Huyn College en het Dacapo College. Samen met partners van Openbare Orde en Veiligheid, team Leerrecht, de MIK&PIWgroep en de politie hebben we een overleg geformeerd om enerzijds op directe signalen in te spelen en anderzijds om een structurele aanpak te ontwikkelen. • Jongerenparticipatie Jongk, de jongerenadviesraad voor de Westelijke Mijnstreek (12 tot 27 jaar), heeft in 2023 ongevraagd en gevraagd advies gegeven aan de gemeente Sittard-Geleen. • Gezonde kinderopvang Sinds de start van het (door ZonMw gesubsidieerde) Project Zuid-Limburg aan de slag met Gezonde Kinderopvang zijn er meerdere lerend netwerkbijeenkomsten gehouden met een gemiddelde opkomst van 95%. Subgroepen van het lerend netwerk zijn aan de slag gegaan met ofwel het thema voeding ofwel het thema beweging. Doel is kennis, ervaring en best practices delen zodat gezonde kinderopvang wordt bevorderd. Er heeft een sociale netwerkanalyse plaatsgevonden om bestaande samenwerkingen in kaart te brengen, naar aanleiding waarvan diverse nieuwe samenwerkingen zijn ontstaan. Een aantal van de in het plan van aanpak geformuleerde doelen is al bereikt. Het streven is alle geformuleerde doelen in de resterende projectperiode (tot 1 september 2025) te bereiken.

• Onderwijsachterstanden In 2023 is het nieuwe Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026 in werking getreden. Op basis van dit beleid zijn ook in 2023 subsidies verleend voor voor- en vroegschoolse educatie en voor extra activiteiten in het onderwijs waarmee onderwijsachterstanden worden bestreden. Hiermee dragen we bij aan gelijke kansen voor alle kinderen. • Rijke Schooldag In 2022 is onze lokale coalitie (gemeente, Stichting Kindante en MIK-PIW) gestart als Voorloper Rijke Schooldag in het kader van het driejarige landelijk programma School en Omgeving. Het doel van de Rijke Schooldag is het bieden van extra activiteiten rond de school gericht op een stimulerende en ondersteunende omgeving zodat elke leerling zijn talenten en vaardigheden in de volle breedte kan ontwikkelen en benutten. De Gezonde Basisschool van de Toekomst is een voorbeeld van een Rijke Schooldag. 2023 heeft in het teken gestaan van de doorontwikkeling van de bestaande varianten van de Rijke Schooldag, zowel in kwalitatieve als kwantitatieve zin. Stichting Kindante is de kartrekker van dit traject en beheert ook de bijkomende financiële middelen. • Taalonderwijs Aan alle (leerplichtige) kinderen met een niet Nederlandse taalachtergrond wordt specifiek taalonderwijs geboden. Er was sprake van een grote toestroom van leerlingen bij de Eerste Opvang Anderstaligen bij DaCapo College.

Uitbreiding van de EOA was daardoor noodzakelijk. Met een tekort aan leraren, de vorming van een nieuw team en hoge werkdruk was dit een grote uitdaging, waardoor we te maken hebben gehad met onwenselijke wachtlijsten. Hoewel het door de blijvende toestroom en het lerarentekort een uitdaging blijft, hebben alle inspanningen ertoe geleid dat de wachtlijsten bij de EOA weer zijn genormaliseerd. Om de druk op de EOA bij Da Capo te verlichten, krijgen de leerlingen uit de Crisis Noodopvang gedurende hun verblijf daar taalonderwijs bij de EOA in Horst. De Veiligheidsregio draagt zorg voor vervoer van deze leerlingen. Taalonderwijs aan leerlingen voor de basisschool wordt verzorgd door de Taalwijzer (Stichting Kindante) met een locatie in Sittard en een locatie in Stein. Eerder kregen leerlingen vervoer middels een taxibusje aangeboden (<3 km). Door de grote druk op het leerlingenvervoer kon dit niet meer en is waar mogelijk een aanbod gedaan in de vorm van een OV-vergoeding en fietsvergoeding. Hierbij is extra aandacht uitgegaan naar het ondersteunen bij het vergroten van de zelfredzaamheid (bijv. lessen gebruik OV en fietslessen). Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

68

Als gevolg van een grote toestroom is bij de beide locaties van de Taalwijzer een ruimtegebrek gesignaleerd. Eerste stappen zijn gezet om te komen tot één nieuwe en centraal gelegen locatie. • Voortijdig Schoolverlaters In de RMC-regio Zuid-Limburg hebben gemeenten en onderwijs een programma (VSV-programma 2020-2024) opgesteld met een concrete set aan maatregelen om het voortijdig schoolverlaten in deze regio tegen de te gaan. Een van deze maatregelen is de inzet van een schoolmaatschappelijk werker (de MBO coach) in het MBOknooppunt bij Vista College. De hiervoor vanuit het VSV-programma ter beschikking gestelde middelen nemen ieder jaar af. Dit betekent dat de gemeenten gezamenlijk ieder jaar een groter deel van de financiering voor rekening nemen. De MBO coach wordt gezien als een waardevolle partner in het MBO knooppunt. In de nieuwe Wet van school naar duurzaam werk is voorzien in een wettelijke basis voor het (nieuwe) regionale VSV programma. Als gevolg van de vertraagde inwerkingtreding van deze wet is de inwerkingtreding van het nieuwe VSV programma ook uitgesteld. Naar verwachting treden wet en programma op 1 augustus 2025 in werking. Voorbereidingen voor het nieuwe programma zijn gaande.

• Greutsj Greutsj is een nieuw initiatief onder de vlag van Ecsplore voor kinderen die een extra stimulans in hun ontwikkeling kunnen gebruiken, bijvoorbeeld door kennis te maken met beroepen die niet in hun directe omgeving beschikbaar zijn. Greutsj ontwikkelt zijn activiteiten zodanig dat ook kinderen in armoede een kans krijgen om mee te doen. De activiteiten zijn daarom gratis en hierdoor is de drempel lager om mee te doen. Greutsj is er ook voor kinderen die zich vaker eenzaam voelen, moeilijk invulling aan hun vrije tijd kunnen geven of contacten leggen, die graag breder ontwikkeld willen zijn en allerlei interesses aan willen boren. Onder begeleiding van vrijwilligers en gasten ontdekken, ontplooien, verkennen en vergroten deelnemers hun bekwaamheid naar de toekomst. • Onderwijshuisvesting In 2023 is het nieuwe Strategisch Huisvestingsplan (SHP) vastgesteld. Het SHP biedt een afwegingskader voor toekomstige besluitvorming over investeringen in huisvesting van onderwijs en kindfuncties. Wij hebben met de schoolbesturen afgesproken dat wij vanaf 2025 zullen werken met vier jaren plannen. Wij maken in 2024 een doorkijk voor de jaren 2025 t/m 2028. In 2025 maken wij een doorkijk voor de voor de jaren 2026 t/m 2029, enz. Met de door de raad vanaf 2024 beschikbaar gestelde jaarlijkse voeding van € 5 mln. hebben wij meer mogelijkheden om huisvestingsaanvragen toe te kennen.

We zijn blij met deze eerste stap en ons er tevens van bewust dat er meer middelen nodig zijn. Daarom werken wij vanaf 2025 met vier jaren plannen en maken wij per voorziening een businesscase, om de financiële consequenties ervan inzichtelijk te maken. En duidelijk te krijgen wat de gemeente betaalt en waar de schoolbesturen voor aan de lat staan. Bij de beoordeling van de plannen worden ook renovatie, verduurzaming en luchtbehandeling meegenomen. Omdat verduurzaming en renovatie nog geen huisvestingsvoorzieningen zijn die in de onderwijswetgeving zijn opgenomen, ontvangt de gemeente hiervoor geen middelen van het Rijk. Hiervoor is echter wetgeving in voorbereiding. Wij zullen de gemeenteraad informeren over toekomstige ontwikkelingen. • Rouwloket De MIK&PIWgroep heeft in 2023 een fysiek en virtueel steunpunt ingericht voor rouw na het overlijden van een dierbare en dat ook dient als wegwijzer over administratie, belastingzaken en juridische zaken. • Inclusie en diversiteit In Sittard-Geleen vinden we inclusiviteit belangrijk. We werken aan een samenleving waarin mensen worden gezien, waarin iedereen mee kan doen en gelijke kansen krijgt. We werken aan een samenleving waar het veilig Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

69

is, de betrokkenheid bij elkaar wordt vergroot en waarin we elkaar kunnen aanspreken met begrip voor elkaars verscheidenheid. We werken aan een sterke en stimulerende omgeving die bijdraagt aan inclusiviteit. Om inclusiviteit te bereiken, doen we al heel veel. Om hier nog beter uitvoering aan te kunnen geven hebben we in 2023 gewerkt aan een ‘Aanvliegroute inclusief Sittard-Geleen’ waarin het thema inclusiviteit verder wordt uitgewerkt. Dit hebben we samen gedaan met partners die actief zijn in de stad op het gebied van inclusie en diversiteit en medewerkers uit verschillende teams van de gemeente Sittard-Geleen. Het resultaat, wat wordt afgerond in 2024, bestaat uit een plaat en een verhaal. Met deze aanvliegroute beogen we voor medewerkers van de gemeente Sittard-Geleen en partners die actief zijn in de stad helder te maken wat wij als organisatie verstaan onder inclusief beleid en wat onze uitgangspunten zijn om inclusiviteit te realiseren. Het stuk is bedoeld om ervoor te zorgen dat inclusie breed wordt meegenomen in de (door) ontwikkeling van ons beleid en de programma’s, agenda’s en projecten die daaruit volgen. Deze aanvliegroute is nog geen concreet uitvoeringsplan, maar biedt richtlijnen om mee te nemen in het maken van concrete plannen binnen het eigen beleidsterrein.

Wij vinden het namelijk belangrijk dat er binnen elk beleidstrein bewustzijn en verantwoordelijkheid ontstaat op het gebied van inclusie. Met deze aanvliegroute zorgen we er samen voor dat inclusie diepgeworteld raakt in ons beleid en in wat we doen en hoe we denken. • Lokale inclusie agenda (LIA) In 2023 is verder uitvoering gegeven aan de Lokale Inclusie Agenda. Er is aandacht geweest voor het in kaart brengen van de openbare (rolstoel) toegankelijke toiletten in de centra van Sittard, Geleen en Born. Ook hebben medewerkers een Masterclass gevolgd over de Integrale Toegankelijkheid Standaard (ITS) en zijn er onveilige situaties weggenomen. Tegelijkertijd is er ook actief ingezet op het vergroten van het begrip bij medewerkers van de gemeente voor inwoners met een beperking. Verder is de gemeentelijke website en eformulieren beoordeeld op toegankelijkheid. • Aanpak basisvaardigheden Lage basisvaardigheden en laaggeletterdheid maken het voor een grote groep van onze inwoners moeilijk om mee te kunnen doen in onze samenleving. Laaggeletterdheid heeft een grote impact op de andere basisvaardigheden zoals financiële, digitale en gezondheidsvaardigheden. De omvang en de verschillende aspecten van dit probleem vraagt om een gezamenlijke aanpak vanuit diverse kanten.

In de Westelijke Mijnstreek werken we al geruime tijd met een aantal partners samen aan het versterken van basisvaardigheden van onze inwoners. In 2023 is het convenant Laaggeletterdheid uit 2017 geactualiseerd en het samenwerkingsverband uitgebreid met een aantal partners. Zo is Stichting Mee en Zuyderland MC nu ook aangesloten in het bondgenootschap Westelijke Mijnstreek. De partners werken samen aan het voorkomen van lage basisvaardigheden, het verhogen van de basisvaardigheden van onze inwoners en het gebruiken van eenvoudige taal. De aanpak is opgezet aan de hand van de vijf doelen uit het Zuid-Limburgse regioplan: 1) Het voorkomen van laaggeletterdheid bij kinderen; 2) Eenvoudige taal gebruiken zodat iedereen kan meedoen; 3) Bereiken van inwoners met beperkte basisvaardigheden; 4) Meer mensen met Nederlands als moedertaal laten starten met onderwijs aan volwassenen; 5) Het verhelpen van beperkte basisvaardigheden bij volwassenen met scholing. Een belangrijke partner in de aanpak is het Vista college dat binnen het volwassenenonderwijs (Taal+) werkt aan het versterken van de taal- en rekenvaardigheden van onze inwoners. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

70

In 2023 is door het sluiten van een samenwerkingsovereenkomst tussen centrumgemeente Heerlen en Vista College de gezamenlijke aanpak voor de komende jaren vastgelegd voor onze Zuid-Limburgse regio. De focus ligt hier op de groep van oorsprong Nederlandstaligen (de NT1 groep). Om zoveel mogelijk mensen te bereiken hebben we in 2023 ingezet op het signaleren van bv lage taalvaardigheden van inwoners om hen vervolgens op weg te helpen naar bv onderwijs of hulp. Hiervoor zijn binnen de gemeentelijke teams en de partners trainingen gegeven aan de medewerkers. In 2023 is verder gewerkt aan een begrijpelijke schriftelijke communicatie, het herschrijven van brieven die veel worden gebruikt door Vidar, maar ook de informatie en ondersteuning via het Informatiepunt Digitale Overheid is meer onder de aandacht gebracht. De focus ligt hier op de groep van oorsprong Nederlandstaligen (de NT1 groep). Voor deze groep is de drempel om hulp te vragen het grootst. • Eenzaamheid In 2023 is de programma-aanpak 2023-2024 Samen Sterk tegen Eenzaamheid opgesteld door de coalitie Samen Sterk tegen Eenzaamheid Sittard-Geleen. Deze programma-aanpak bestaat uit 6 actielijnen: Coalitie versterken, Normaliseren, Signaleren verbreden, Bekendheid contactpunt eenzaamheid vergroten, Ontmoetingsinitiatieven en -plekken versterken en Aanpak eenzaamheid jongeren versterken.

Op basis van concrete acties is in 2023 uitvoering gegeven aan deze actielijnen. De coalitie is in 2023 versterkt. De Zonnebloem is als kernpartner toegetreden tot de coalitie. Signaleren is verbeterd. In 2023 zijn 70 vrijwilligers getraind in het vroegtijdig signaleren van eenzaamheid. De bekendheid van het contactpunt eenzaamheid is vergroot. Vrijwel maandelijks is er een interview gepubliceerd waarin steeds het contactpunt staat vermeld en er is aangesloten bij diverse activiteiten zoals de Wijksafari en de dag van de wijk Geleen Zuid. Dit heeft in 2023 tot een verdubbeling van het aantal meldingen (156) t.o.v. 2022 geleid. In de week tegen eenzaamheid hebben er op 6 locaties door de gemeente vanuit de coalitie 20 extra activiteiten plaatsgevonden. Via social media zijn er een vijftal initiatieven extra uitgelicht. De week is afgesloten met een goed ontvangen theatervoorstelling Sterrelicht over eenzaamheid in theater Karoessel. Op Zuid-Limburgs niveau is aangesloten bij de Zuid-Limburgse coalitie Eén tegen eenzaamheid en is in 2023 in samenwerking met de GGD Zuid-Limburg en BCMB een uitvoeringsplan opgesteld voor 2024-2026 met name gericht op kennisdeling. • Maatschappelijke opvang (MO) en housing In 2023 is de laatste trajectwoning voor Maatschappelijke Opvang in gebruik genomen.

Omdat we merkten dat er behoefte was aan extra opvangplekken, zijn we in eerste instantie met vier overloopbedden gestart, halverwege het jaar uitgebreid naar acht plekken. Monitoring van deze "nachtplekken" heeft ertoe geleid dat we Moveoo gevraagd hebben het aantal 24 uurs plekken in 2024 uit te breiden. In 2023 zijn we ook gestart met eigen Maatschappelijke Opvang voor jongeren. De middelen die Maastricht krijgt voor de opvang van jongeren uit de Westelijke Mijnstreek, worden voortaan door gedecentraliseerd naar Sittard-Geleen. Hierdoor hoeven jongeren die opvang nodig hebben niet meer naar een andere regio te gaan voor opvang. Voor de mensen die in een beschermd wonen setting voldoende woonvaardigheden hebben geleerd, is uitstroom via Housing, met zo snel mogelijk een eigen huurcontract en ambulante begeleiding ingeregeld. In 2023 hebben we dit proces voor heel Zuid-Limburg geüniformeerd. Voor mensen zonder woning, met zware hulpvragen zijn we in 2023 gestart met Housing First, een bewezen methodiek die in 80% van de trajecten leidt tot duurzaam, zelfstandig wonen. • Bestaanszekerheid Iedereen heeft recht op bestaanszekerheid: een bestaan met voldoende en voorspelbaar inkomen, een woning, toegang tot onderwijs en zorg en een buffer voor onverwachte uitgaven. Dit is nodig om mee te Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d.

21 juni 2024

71

kunnen doen in de samenleving. Het inkomen is een belangrijke voorwaarde voor mensen om bestaanszekerheid te ervaren. Dat inkomen moet niet alleen stabiel zijn maar ook minimaal voldoende zijn om de financiële lasten van het bestaan te kunnen dragen. Als dat niet zo is dan ontstaan zorgen en stress die weer voor andere problemen kunnen zorgen. Onze integrale aanpak in het sociaal domein die zowel zorgt voor een stevige basis als voor ondersteuning indien nodig, draagt onder andere bij aan die bestaanszekerheid. • Zorg en Veiligheid Net als voorgaande jaren is in 2023 intensief gewerkt aan beleid en dossiers op het gebied van zorg en veiligheid. Dit doen we zowel lokaal als regionaal. De commissie Zorg en Veiligheid Zuid Limburg vervult daarin de taak om de verbinding te maken in thema’s en partners en draagt zorg voor koers waar we gezamenlijk naar toe kunnen werken. Vanuit een gedeeld portefeuillehouderschap is o.a. gewerkt aan radicalisering, personen met verward gedrag, nazorg ex-gedetineerden, geweld in afhankelijkheidsrelaties en de aanpak jeugdcriminaliteit. Dit staat verder uitgewerkt in programma 1. • Woonzorgstrategie Het is belangrijk dat (toekomstige) ouderen in onze gemeente de juiste zorg op de juiste plek ontvangen en dat ontwikkelingen in vastgoed hierop aansluiten.

Als regievoerders wonen en zorg voor ouderen zijn CZ (Zorgkantoor Zuid-Limburg en zorgverzekeraars) en de gemeente Sittard-Geleen in 2023 een project gestart om te komen tot een gezamenlijke woonzorg strategie en programmering voor ouderen. Hiermee wordt beoogd voor de korte en lange termijn inzicht te hebben in de woonzorgopgave voor ouderen in onze gemeente en een strategie te kiezen hoe hiermee om te gaan. In 2024 wordt het project afgerond.

De toegang tot voorzieningen • Integrale dienstverlening De inwoner die zich meldt voor ondersteuning wordt geholpen, ongeacht waar hij zich meldt: elk loket is het juiste loket. Dat betekent dat de expertise van de professional ‘aan het loket’ breed genoeg moet zijn om de vraag van de inwoner te verkennen, om aan de achterkant de ondersteuning te organiseren die nodig is maar ook aan te sluiten bij de behoefte van de inwoner. Een brede kennis van het Sociaal Domein en het voorliggend veld is daarvoor nodig. In 2023 is hierin geïnvesteerd. Een van de ambities binnen het brede sociale domein is de ontwikkeling van de integrale dienstverlening van de gemeentelijke uitvoeringsteams. Het gedachtengoed van positieve gezondheid waarmee we vooral de (veer)kracht van de inwoner versterken, staat daarin centraal. Dat in combinatie met de methodiek van de ‘omgekeerde toets’ waarmee de vraag van de inwoner en het effect van de ondersteuning leidend zijn voor het toepassen van de wettelijke mogelijkheden. In 2023 hebben we wederom grote stappen gezet in de methodiek van de Omgekeerde toets. Binnen het hele sociale domein (de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet, leren en jongeren) zijn intern ambassadeurs aangesteld die de scholing verzorgen voor nieuwe medewerkers. In 2023 zijn er door de ambassadeurs 6 trainingen gegeven voor nieuwe medewerkers in het sociaal domein.

Daarna volgde nog een terugkom dagdeel. Ook organiseren de ambassadeurs casus-overleggen wanneer een domein overstijgende aanpak gewenst is. Hier wordt geregeld gebruik van gemaakt. Met de omgekeerde toets wordt beoordeeld wat het beoogde effect is op de lange termijn. Er wordt gekeken naar wat écht nodig is en een oplossing op maat gezocht. In december 2023 heeft er een bijeenkomst met de gemeente Sittard-Geleen op verzoek van Stimulanz plaatsgevonden. Het verzoek van Stimulanz was om samen de methodiek van de omgekeerde toets door te ontwikkelen. De conclusie van dit overleg was dat de gemeente Sittard – Geleen hierin goede stappen maakt en daarin ook als voorbeeld kan fungeren voor andere gemeenten. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

72

Soepele overgang > Simpel switchen Simpel Switchen gaat over de overgang tussen leren, werken, uitkering, dagbesteding, vrijwilligerswerk en gesubsidieerd werk. Die overgangen moeten zo soepel mogelijk zijn. Daar is een integrale ontschotte dienstverlening voor nodig. Waarbij zowel bij de toegang als tijdens de periode waarin inwoners gebruik maken van een voorziening, steeds gekeken wordt wat iemand nodig heeft om de stap te zetten naar de participatie die bij hem past. In 2023 hebben we hiervoor de eerste stappen gezet. Samen met een aantal zorgaanbieders, Vidar en team Zorg heeft een bijeenkomst plaatsgevonden waarin door de partners is verkend op wat er nodig is. Een belangrijk voorwaarde is dat mensen zich veilig voelen om een stap te kunnen zetten: veilig voor wat betreft het behoud van hun indicatie (zoals dagbesteding, beschut werk, baanafspraak) en inkomen. De ontwikkelingen vanuit het Programma Participatiewet in balans gaan hierbij helpen wat betreft de zekerheid van inkomen. Vooruitlopend op de wettelijke aanpassingen zijn we in 2023 al gestart met het vergemakkelijken en sneller afhandelen van aanvraag als moet worden teruggevallen op een uitkering. Soepele overgang gaat ook over goede afstemming tussen de ondersteuningsmogelijkheden voor jongeren zodat de overgang van 18- naar 18+ geen breuk veroorzaakt.

Dit vertaalt zich in afstemming tussen de ondersteuning van Wmo en Jeugdwet en samenwerking over de wetten heen. In 2023 hebben we dit thema verder vormgegeven. Netwerkstructuur In de afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het netwerk door middel van de gebiedsteams en het regieteam. Het werken met deze aanpak blijkt in de praktijk een succes: we komen preventief in positie om tijdig actie uit te zetten. We zijn er echter nog niet. We zien namelijk ook dat de (laagdrempelige) problematiek niet altijd even effectief voorliggend wordt aangepakt en daarmee (onnodig) wordt opgeschaald. In 2023 zijn we gestart met een onderzoek naar hoe we deze manier van werken kunnen verbeteren. • Maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders Ons uitgangspunt is altijd: lichte zorg waar mogelijk, zwaar waar nodig. Dit betekent soms dat versterken en voorkomen (preventie) niet voldoende is of niet mogelijk. Voor die inwoners zetten we individuele ondersteuning in vanuit de Jeugdwet, de Wmo, de Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de wet Inburgering. Het inzetten van enkelvoudige individuele ondersteuning kan het antwoord op de vraag van de inwoner zijn. Indien nodig zetten we meerdere voorzieningen in of een mix van maatwerk-voorzieningen en inzet uit het voorliggende veld als dat het beste past. Hieronder leggen we per wet uit waar in 2023 aan is gewerkt.

• Digitalisering In 2023 zijn verschillende belangrijke activiteiten afgerond die een positieve impact hebben op de dienstverlening en efficiëntie van de gemeente. Een nieuw regiesysteem voor team Jeugd is geïmplementeerd, waarmee de integrale probleemanalyse en het opstellen van gezinsplannen verbeterd wordt. Dit systeem bevordert samenwerking met externe professionals. Bij Vidar is een omvangrijk ICT-project succesvol afgesloten. De bedrijfsvoering in de applicatie Navision is overgezet naar het efficiëntere Business Central ERP-systeem. Dit systeem biedt een compleet overzicht van alle afdelingen, automatiseert processen en zorgt voor kostenbesparingen, bijvoorbeeld door digitalisering van facturatie.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

73

Om de dienstverlening aan burgers te verbeteren, zijn digitale aanvraagformulieren geïmplementeerd. Burgers kunnen nu eenvoudig online aanvragen indienen voor uitkeringen en tegemoetkomingen, terwijl persoonlijke ontmoetingen de basis blijven voor ondersteuning. Voorbeelden zijn aanvraag tegemoetkoming zorgkosten, energietoeslag, leerlingenvervoer en bijzondere kosten leefgeld. Robotica (RPA) wordt ingezet voor geautomatiseerde afhandeling van administratieve processen, waardoor betalingen aan inwoners sneller kunnen worden verwerkt. Dit draagt bij aan efficiëntie en klantvriendelijkheid. Tot slot is de Gemeentezorgspiegel geïmplementeerd voor team Zorg. Deze digitale omgeving biedt inzicht in zorggebruik en -kosten in de gemeente, waardoor beter kan worden ingespeeld op zorgbehoeften en ontwikkelingen. De genoemde activiteiten dragen bij aan een verbeterde dienstverlening aan inwoners, bevorderen efficiëntie in bedrijfsprocessen en voorzien de gemeente van waardevolle inzichten voor zorg en ondersteuning. Jeugdwet Hervormingsagenda In 2023 is formeel de Hervormingsagenda Jeugd landelijk vastgesteld. Vervolgens is gestart met de voorbereidende werkzaamheden om deze Hervormingsagenda te implementeren in Sittard-Geleen. In 2024 zal dit definitief worden. De Hervormingsagenda Jeugd heeft 2 doelen, die nadrukkelijk aan elkaar zijn gekoppeld: 1.

Betere en tijdige zorg en ondersteuning, op de juiste plek en wanneer dit nodig is. 2. Een beheersbaar en daarmee duurzaam financieel houdbaar stelsel. Deze inhoudelijke doelstellingen laten zien dat de agenda een transformatiedoelstelling heeft; een inhoudelijke vernieuwing die de kwaliteit van de jeugdzorg verhoogt. In de Hervormingsagenda worden deze doelstellingen uitgewerkt en dat moet leiden tot een landelijke besparing van 1 miljard euro. Samenwerking Jeugd/Onderwijs In 2023 is de samenwerking met Kindante geïntensiveerd door consulenten te koppelen aan het speciaal onderwijs in het kader van de doelgroep arrangementen. Dit is een integraal aanbod afgestemd op zorg, onderwijs en vrijetijd waardoor kinderen met een extra ondersteuningsbehoefte naar een thuisnabije kinderopvang en/of school kunnen gaan omdat daar waar nodig extra ondersteuning beschikbaar is. Eind 2023 is door BMC onderzoek gedaan naar de effecten van de doelgroep arrangementen. Dit moet leiden tot een nieuwe subsidieregeling per 2025. Ambulante hulp jeugd De huidige basiscontracten jeugdhulp Zuid-Limburg zijn een opmaat richting lange termijn afspraken en een verdergaande transformatie van het jeugdhulplandschap. Er heeft een aparte aanbesteding plaatsgevonden voor het contracteren van zogenaamde ontwikkelpartners.

Deze partners zijn ieder verantwoordelijk voor het bieden van ambulante begeleiding én behandeling in elke subregio; voor ons de Westelijke Mijnstreek. Het betreffen partijen die ook in 2023 zijn gecontracteerd voor begeleiding en behandeling. Na het aflopen van de basiscontracten vindt vanaf 2025 alle ambulante behandeling en begeleiding plaats op basis van de ontwikkelcontracten door deze drie combinaties. Naast het bieden van kwalitatief goede hulpverlening hebben ontwikkelpartners de opdracht om samen met gemeenten en andere samenwerkingspartijen het ambulante jeugdhulplandschap te transformeren. Dit doen zij door in gezamenlijkheid de uitgangspunten in een ontwikkelagenda te vertalen naar concrete acties en zo (gefaseerd) de hulpverlening in onze regio te verbeteren. Niet alleen gemeenten en zorgaanbieders, maar ook jeugdigen, ouders, en voorliggende partners hebben een belangrijke stem in de deze doorontwikkeling. In elke subregio maken partijen daarom samenwerkingsafspraken over eenieders betrokkenheid. Thema’s die hierbij centraal staan zijn integraal samenwerken, normaliseren, regievoeren, monitoring en financiën. Denk hierbij aan het toevoegen van Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024