Gewaarmerkte Jaarstukken 2023

74

expertise aan basisvoorzieningen en investeren in preventieve activiteiten samen met partijen uit het omliggend veld, zodat meer jeugdigen laagdrempelig geholpen worden zonder geïndiceerde jeugdhulp. Xonar In 2023 is hard gewerkt, samen met Xonar, om te komen tot een herstelplan. Hiervoor is door de gemeenteraden in Zuid-Limburg 8 miljoen beschikbaar gesteld. Tweewekelijks wordt de voortgang van het herstelplan gemonitord in de verwachting dat Xonar in 2024 weer een positief financieel resultaat boekt. Inmiddels is duidelijk dat ook de Mutsaersstichting in een vergelijkbare situatie als Xonar verkeert en ook bezig is om een herstelplan op te stellen. De gemeenten in Noord- en Midden-Limburg zijn accounthoudende gemeenten. Het is nog onduidelijk welke gevolgen deze situatie heeft voor de regio Zuid-Limburg. Ook hier levert Mutsaersstichting jeugdhulp. Leerlingenvervoer In 2023 is gestart met een pilot om periodieke gesprekken te voeren met ouders en jeugdigen om te komen tot een vervoersontwikkelplan. Dit zijn plannen op maat om een leerling te leren zelfstandig naar school te gaan, bijvoorbeeld met de fiets, en niet afhankelijk te zijn van georganiseerd leerlingenvervoer. Dit heeft geleid tot een afname van het taxivervoer en een toename in o.a. het vergoeden van openbaar vervoer (eventueel met begeleiding).

Leerrecht Opgevallen is afgelopen jaar dat er steeds jongere leerlingen vastlopen in het huidige onderwijssysteem. Het betreft met name 15/16-jarigen die thuiszitten en extra aandacht nodig hebben. Dit jaar gaan we daar verder op inzoomen. Daarnaast hebben de EOA-leerlingen extra aandacht gevraagd. Meerdere factoren spelen hierbij een rol. Tenslotte zien we steeds meer leerlingen afglijden naar de ondermijningswereld. We zien de ondermijningswereld steeds meer infiltreren binnen de scholen met alle gevolgen van dien voor de thuiszitters. Wmo Wmo, de vraag naar ondersteuning De zorgvragen van cliënten zijn ook in 2023 zichtbaar complexer geworden en de trend van steeds langer (zelfstandig) thuiswonen heeft doorgezet. Hierdoor en doordat de Zorgverzekeringswet (Zvw) en de Wet langdurige zorg (Wlz) duidelijk afgebakend zijn, blijft de druk op de Wmo toenemen. We zien in 2023 bijvoorbeeld een beweging van mensen uit de Wlz ggz terug naar de Wmo, alsook een toename van woningaanpassingen, hulpmiddelen en vervoer nu mensen langer thuis wonen. Om de Wmo voor lange termijn beschikbaar te houden, zitten we niet stil. We hebben in 2023, samen met onze partners, nagedacht over innovatieve en toekomstbestendige manieren van ondersteuning en hebben concrete acties ondernomen. Er werd door team Zorg een innovatiemarkt georganiseerd voor gecontracteerde zorgaanbieders.

Op deze wijze kon worden kennisgemaakt met innovatie en o.a. digitalisering in de zorg. Een noodzakelijke stap gezien de ontwikkelingen in de arbeidsmarkt voor zorgpersoneel. Ook het simpel switchen en de pilot reablement dragen hieraan bij. Bij reablement wordt aan de voorkant door een ergotherapeut samen met de inwoner gewerkt aan het zoveel mogelijk zelfstandig huishoudelijke taken zelf uitvoeren, met als doel een verhoogde zelfredzaamheid en een beperktere inzet van huishoudelijke ondersteuning. De pilot is in 2023 gestart. Daarnaast is er hard gewerkt aan het terugdringen van de wachtlijsten. Er is veel aandacht besteed aan de het verminderen van de administratieve last bij de Wmo consulenten, het optimaliseren van de applicatie Suite en het versneld afhandelen van eenvoudige producten. Ook de samenwerking met in- en externe partners is geïntensiveerd. Team Zorg werkt samen met de casemanagers dementie, Zuyderland ggz, medewerkers van de Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

75

Wet verplichte GGZ en twee huisartsenpraktijken in het kader van de nieuwe GGZ. Hun expertise wordt ingezet in het versneld afhandelen van een indicatie voor begeleiding, dagbesteding en huishoudelijke ondersteuning. Het op- en afschalen van begeleiding, dagbesteding en beschermd wonen Met de toename van scheiden van wonen en zorg, is er meer aandacht voor snel op- en afschalen vanuit de ambulante zorg (visie Dannenberg). Voor de randvoorwaarden hiervoor, voldoende woonruimten en inkomsten om de huur te betalen, hebben we geïnvesteerd in de samenwerking met woningcorporaties en team Inkomen. Bij Housing zien we dat na aanmelding iemand binnen 3 tot 6 maanden al een eigen woonruimte toegewezen krijgt. Het Wmo woonconvenant waarin wij afspraken maken over de samenwerking tussen gemeenten en woningcorporaties is in 2023 geëvalueerd en verbeterd. Aanbieders geven aan dat ze nog een te grote overgang ervaren tussen intramuraal beschermd wonen en thuis wonen met begeleiding. Onder andere hiervoor blijven mensen soms langer dan nodig in een beschermd wonen voorziening. En dit heeft weer invloed op de wachtlijst. Tijdens ontwikkeltafels, hebben we, samen met de zorgaanbieders en woningcorporaties het contract geëvalueerd en gezocht naar oplossingen om zorg anders aan te bieden, vanuit continue partnerschap.

Onderwerpen van de ontwikkeltafels in 2023 waren bijvoorbeeld digitalisering, sociaal netwerk(strategie) en no shows. In de verzilvering van indicaties, met name bij begeleiding, zien we in 2023 een fluctuatie. Wat de reden hiervoor is, is nog niet helemaal helder, maar het heeft onder andere te maken met de arbeidsmarktproblematiek. Wachtlijsten bij huishoudelijke ondersteuning Binnen de huishoudelijke ondersteuning hebben we in 2023 wachtlijstproblemen ervaren. Dit heeft vooral te maken met de -nog steeds- aanzuigende werking van het abonnementstarief in de Wmo. Om wachtlijsten structureel aan te pakken hebben we een aantal efficiëntie aanpassingen gedaan in het proces. Zo indiceren we wanneer mogelijk zonder einddatum. Herindicaties zijn dan niet meer nodig, mits de inwoner zich meldt. Aanbestedingen In 2023 heeft de implementatie van de nieuwe aanbesteding van trapliften plaatsgevonden. De aanbesteding hulpmiddelen wordt medio 2024 afgerond. Wat betreft de woningaanpassingen zijn de contracten verlengd. Dit geldt ook voor de woonunits die door Hodes geleverd worden. Het contract met Bremen Advies voor de controle op en begeleiding van (complexe) woningaanpassingen liep tot en met 30 juni 2023. Dit contract is opnieuw verlengd.

Safehouses Omdat het plaatsen van cliënten in safehouses per 1-1-2023 een Wmo taak en verantwoordelijkheid is en aanvragen hiervoor al ruimschoots bij de Gemeente Sittard-Geleen zijn binnengekomen, is eind 2022 een projectgroep geformeerd om te komen tot een juiste inkoop van dit product. In 2023 zijn de doelgroep, de verschillende financieringsvormen en de onderliggende visies in kaart gebracht. Sociaal medische advisering De GGD heeft eenzijdig de overeenkomst die de gemeenten Beek, Sittard-Geleen en Stein voor Sociaal Medische Advisering hebben afgesloten, opgezegd. Er zijn hierover diverse gesprekken gevoerd. Er heeft een marktconsultatie plaatsgevonden en de mogelijkheden om de sociaal medische advisering op een andere manier te regelen zijn onderzocht. Inmiddels is een aanbestedingstraject voor Stein, Beek en Sittard-Geleen opgestart. Monitoring In 2023 hebben we extra aandacht gehad voor monitoring en sturen op resultaat, kwaliteit en op betaalbaarheid. We hebben een dashboard ontwikkeld waarop we per aanbieder en per cliënt kunnen zien Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

76

welke zorg wel en niet verzilverd wordt. Hierdoor kunnen we gerichter sturen en bespreken we dit minimaal twee keer per jaar individueel met de aanbieder. Toezicht Wmo In het kader van regionale ontwikkelingen is in 2023 een toezichthouder kwaliteit Wmo aangesteld. Ook is gestart met de opdracht om te komen tot een beleidskader toezicht kwaliteit Wmo en een toetsings- en uitvoeringskader toezicht kwaliteit Wmo. Participatie en Bestaanszekerheid Participatiewet in Balans Het rijk werkt al enige tijd aan het programma Participatiewet in Balans. Met het doel ervoor te zorgen dat mensen beschikken over een toereikend en zeker bestaansminimum en daarbij ondersteund worden om naar vermogen deel te nemen op de arbeidsmarkt en aan de samenleving. Binnen dit programma is in 2023 aan drie sporen gewerkt: In het eerste spoor werkt het rijk aan een samenhangend pakket van ruim twintig wetswijzigingen om gemeenten beter in staat te stellen ondersteuning te bieden op het terrein van inkomen, re-integratie en participatie. De inwerkingtreding van deze wetswijziging wordt verwacht per 1 januari 2025. Om daar niet op te wachten hebben we in de afgelopen jaren waar mogelijk gebruik gemaakt van de gemeentelijke beleidsruimte. Om zo inwoners met een bijstandsuitkering de mogelijkheden te bieden om belangrijke keuzes te kunnen maken, onafhankelijk van hun uitkeringssituatie.

Zo is het in 2023 mogelijk gemaakt om te gaan samenwonen zonder dat dat meteen invloed heeft op de uitkering. In het tweede spoor wordt gewerkt aan een meer grondige wijziging van de Participatiewet. Vanuit onderzoek, kennis over gedrag en ervaringen wordt een nieuwe basis gelegd voor de Participatiewet. Onze gemeente is een van de zes gemeenten die samen met het rijk en andere partners meewerken aan deze herziening. Het derde spoor gaat over de cultuuromslag die nodig is om bij de uitvoering van de Participatiewet meer uit te gaan van vertrouwen en de menselijke maat. De omgekeerde toets methode helpt ons daarbij, maar ook het onderzoek dat Vidar samen met Brightlands heeft gedaan naar de ervaringen van onze inwoners in het aanvraagproces van een uitkering was in 2023 een belangrijke impuls in dit proces. Daarnaast is afgelopen jaar de samenwerking gestart met het bijzonder lectoraat ‘Beroepsvorming Professionals in het Publiek Sociaal Domein’ van Zuyd Hogeschool. Dit bijzonder lectoraat richt zich op het versterken van professionals die werkzaam zijn in het publiek sociaal domein. De focus ligt op publieke professionals die de Participatiewet uitvoeren.

Samen met Zuyd Hogeschool worden onze medewerkers geschoold in gespreksvoering om zo beter aan te kunnen sluiten bij wat onze inwoners nodig hebben op alle leefgebieden en specifiek rondom inkomen en ontwikkeling of participatie. Naast en passend bij het programma Participatiewet in Balans werken we onder de noemer Breed Offensief naar werk aan betere arbeidsmarktkansen voor mensen. Betaald werk moet voor iedereen die die stap kan zetten mogelijk zijn. Ook hier gaat het om (wets)technische aanpassingen die het bijvoorbeeld voor werkgevers gemakkelijker maken om loonkostensubsidie in te zetten. Daarnaast vraagt dit aanpassingen in onze uitvoeringsorganisatie zowel voor wat ondersteuning, aanbod aan werk en begeleiding betreft. Vidar heeft in 2023 al ingezet op talentoriëntatie en ontwikkelkansen om zo de best passende ondersteuning op weg naar dat passende werk mogelijk te maken. Inkomensondersteuning Ons huidige sociaal zekerheidsstelsel is voor veel inwoners te ingewikkeld waardoor de beoogde doelen van bestaanszekerheid en participatie juist worden ondermijnd. Deze inwoners maken geen gebruik van regelingen Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

77

waar ze mogelijk wel recht op hebben. We zien daarnaast bijvoorbeeld door een samenloop van fiscaliteit, toeslagen en sociale zekerheid dat huishoudens onbedoeld een besteedbaar inkomen hebben onder het bestaansminimum door het mislopen van toeslagen. In afwachting van een landelijke oplossing zijn we in 2023 gestart met het op maat ondersteunen deze huishoudens. Het koopkrachtverlies door onder meer de hoge energielasten van de afgelopen twee jaren heeft ons, na Corona, nogmaals bevestigd dat dit iedereen kan overkomen. Om huishoudens te ondersteunen heeft het kabinet diverse inkomensondersteunende maatregelen getroffen, waaronder het verhogen van het minimumloon met daaraan gekoppeld de uitkeringen en de toeslagen. Om huishoudens met een laag inkomen aanvullend te compenseren voor de hoge energiekosten, is ook in 2023 een Energietoeslag verstrekt. De wet die het mogelijk maakt om de Energietoeslag in 2023 te verstrekken, aan inwoners met een laag inkomen, heeft lang op zich laten wachten. Om deze groep inwoners juist in de wintermaanden te ondersteunen werd in maart 2023 al € 500 energietoeslag uitgekeerd, en konden we vervolgens een groot deel van de groep nog voor het einde van het jaar het aanvullende deel van € 800 automatisch verstrekken.

Om zoveel mogelijk inwoners, op maat te kunnen ondersteunen, is in januari 2023 de maatwerkregeling voor een tijdelijke tegemoetkoming in de energiekosten, in werking getreden. Hierdoor hebben we goed kunnen ervaren dat het complete palet inclusief de landelijke (koopkracht)maatregelen het beoogde effect had. Namelijk dat de inwoners met onevenredig hoge energielasten werden geholpen. De weg werd goed gevonden naar het Landelijke Noodfonds Energie waardoor ondersteuning vanuit de gemeentelijke regeling nauwelijks meer nodig was. Het aantal mensen dat een aanvraag voor de maatwerkondersteuning heeft aangevraagd bleef dan ook beperkt. Met de inwoners die zich hebben gemeld is breed gekeken naar de situatie en naar welke ondersteuning zij eventueel nog meer nodig hebben. Om meer inwoners met een langdurig laag inkomen te kunnen bereiken en ondersteunen zijn in 2023 de eisen rondom de individuele inkomenstoeslag verruimd. De inkomensgrens is verhoogd en de referteperiode (hoe lang heeft iemand al een laag inkomen) is verlaagd. In 2023 zijn we blijven inzetten op de samenwerking met onze maatschappelijke partners. Alleen zo kunnen we onze inwoners laagdrempelig bereiken en ondersteunen. Onze aanpak gericht op het voorkomen en doorbreken van armoede en schulden is in 2023 aangevuld en geïntensiveerd passend bij de noodzaak en de mogelijkheden.

We bieden ondersteuning via de uitvoering van ons beleidsplan armoede. Meer kansengelijkheid, stimuleren van financiële redzaamheid en daarmee op jonge leeftijd beginnen door programma's in het onderwijs horen daarbij. De aanpak gericht op kansengelijkheid van onze jeugd en jongeren, (beroeps)onderwijs dat de kansen op werk en inkomen biedt en een arbeidsmarkt waar werk op alle niveaus mogelijk is, vormt samen de basis voor bestaanszekerheid. Een betaalde baan maakt economische zelfstandigheid en maatschappelijk meedoen mogelijk. In 2023 is het bereik van de regeling Samen voor alle kinderen groot gebleven. Kinderen die opgroeien in een huishouden met laag inkomen moeten net als hun leeftijdsgenoten kunnen sporten of meedoen in een vereniging. Maar ook schoolspullen, een fiets of iets anders worden vergoed. De persoonlijke ondersteuningsgesprekken voor inwoners met een Participatiewet-uitkering helpen om ouders te informeren over wat er mogelijk is. Daarnaast hebben scholen een extra budget ontvangen, naast de landelijke mogelijkheid voor deelname aan Schoolmaaltijden, zodat zij hun leerlingen op maat kunnen ondersteunen Het bereik van het Volwassenenfonds is in 2023 weer gegroeid. Steeds meer volwassenen weten de weg te vinden naar het fonds om zo mee te kunnen doen aan sport en cultuur. Daarmee wordt meedoen mogelijk voor iedereen ongeacht de hoogte van het inkomen.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

78

Participatie en talentontwikkeling De groep mensen die (nog) niet werkt heeft een steeds langere weg naar werk af te leggen. De dienstverlening van Vidar past zich aan, aan de behoefte van de inwoners die ons nodig hebben. En dat betekent dat laagdrempelige manieren om mee te doen en te ontwikkelen steeds belangrijker worden. Voor een aanzienlijk deel van de groep mensen met een bijstandsuitkering is participeren in de samenleving van groot individueel belang en van maatschappelijk waarde. Dat is daarmee een belangrijk onderdeel van activerende ondersteuning geworden. Daarnaast heeft Vidar in 2023 de aanpak verder ontwikkeld op weg naar een talentonwikkelbedrijf. Zowel in de rol als werkgever voor SW-medewerkers als voor de medewerkers die de beschutte omgeving nodig hebben en inwoners die worden ondersteund op weg naar regulier werk is dat het doel: mensen laten ervaren wat hun talent is en hen de mogelijkheid bieden om dat te ontwikkelen. Wat is onder meer gerealiseerd in 2023: • De werkplaats waar mensen voorheen konden ervaren welke werknemersvaardigheden zij nog konden ontwikkelen paste niet meer bij wat onze inwoners nodig hebben. In plaats daarvan is in 2023 gewerkt aan talent oriëntatie.

- De zorg experience is ingericht zodat mensen praktisch kunnen ervaren hoe het is om in de zorg te werken - De bouwexperience is in ontwikkeling - Virtual reality wordt ingezet om mensen een brede oriëntatie op werk te kunnen bieden. • De samenwerking met het onderwijs is verder versterkt. - Vista verzorgt, in huis bij Vidar, het aanbod aan taalonderwijs gericht op de vereiste taalvaardigheid van de deelnemers. - De leerwerklijnen gericht op logistiek, catering en techniek zijn ingezet om deelnemers de eerste stappen in de ontwikkeling of in het behoud van werkvaardigheden te leren. De deelnemers hebben certificaten behaald voor de geleerde vaardigheden die hen ondersteunen in hun verdere leren en werken. • Via Vidar in de wijk in Sittard-Noord en Geleen-Zuid zijn (uitkeringsgerechtigde) inwoners die een langere weg naar werk te gaan hebben, ondersteund bij participatie in hun eigen leefomgeving. • De sociale coöperatie Vidi is in 2023 gegroeid in aantal deelnemers. De deelnemers met een wens tot zelfstandig ondernemerschap werken hier aan hun vaardigheden en kunnen hun bedrijf in een veilige omgeving opstarten. • Om inwoners te laten ontdekken welke kansen er zijn op de arbeidsmarkt zijn meerdere rondleidingen georganiseerd vanuit ‘Vidar biedt kansen’ en ‘Kom’mit on tour’.

Een belangrijke ervaring voor de deelnemers en de kans voor werkgevers om kennis kunnen maken met mogelijk nieuwe medewerkers. • De inzet van ‘Ik ben Harrie-trainingen (Hulpvaardig, Alert, Rustig, Realistisch, Instruerend, Eerlijk) voor medewerkers van bedrijven waar inwoners aan het werk gaan die ondersteuning tijdens het werk nodig hebben. Zo krijgen zij handvatten om hun nieuwe collega op een waardevolle manier te ontvangen en op weg te helpen. • Samenwerking participatie Vidar werkt voor de inwoners van de Westelijke Mijnstreek en doet dat als samenwerkingspartner in de ZuidLimburgse arbeidsmarktregio. Vidar biedt net als de vergelijkbare bedrijven in Maastricht en Heerlen ontwikkelkansen voor de Zuid-Limburgse doelgroep. De ontwikkeling van de leerwerklijnen in de drie bedrijven zijn in 2023 verder afgestemd zodat er een divers palet in Zuid-Limburg is ontstaan om daarmee de weg naar werk of vervolgtrajecten zo breed mogelijk maken. Met de partners in Zuid-Limburg (onderwijs, werkgevers- en werknemersorganisatie en het UWV) hebben we in 2023 verder gewerkt aan een samenhangende aanpak op het gebied van arbeidsmarkt en onderwijs. Daar komen de Zuid-Limburgse scholingsaanpak en de werkzoekenden – en werkgeversdienstverlening in samen. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

79

Samenwerking Zuid-Limburg > Werkcentrum Zuid-Limburg De aanpak die in 2022 vanuit de crisisdienstverlening (regeling en middelen) is ingezet door het Regionaal Mobiliteitsteam (RMT) bleef in 2023 leidend voor de samenwerking in de regio. Met de focus op de mobiliteitsopgaven die werkzoekenden en bedrijven hebben, investeren we in duurzaam werk door te werken aan kennis en kunde van werkenden en werkzoekenden. Deze mobiliteitsopgaven komen voort uit economische ontwikkeling, de grote transities (energie, duurzaamheid en grondstoffen) en daarnaast uit de vergrijzing en ontgroening van de personele capaciteit. Inzicht in wat die ontwikkelingen voor de personele vraagstukken van de bedrijven in onze regio betekenen is nodig om de juist acties in de verschillende sectoren te kunnen uitzetten. Zowel het inzicht verkrijgen als de geschikte acties uitvoeren doen we samen met de genoemde partners en kent een bredere basis dan de uitvoering van de Participatiewet. De wettelijke taak die we vanuit de Participatiewet uitvoeren is te smal om het antwoord op de arbeidsmarktopgave te zijn. Onder de naam en op de locaties van Werkcentrum Zuid-Limburg voeren we deze samenwerking uit. Per 1 november 2023 hebben we een tweede locatie geopend in Geleen. Werkcentrum Zuid-Limburg De directe aanleiding voor de opening van het Werkcentrum in Geleen was het ontslag van de VDL Nedcar medewerkers.

Om deze medewerkers en hun talent te behouden voor de regio en om hen zo goed en zo snel van werk naar werk te ondersteunen is hierop meteen ingezet vanuit de bestaande samenwerking in de regionale mobiliteitsaanpak. Die aanpak is rondom VDL Nedcar versterkt door de rol die de werkgever zelf hierin heeft genomen en door de samenwerking met de outplacementbureaus die VDL Nedcar heeft ingezet. In de eerste fase voor en na ontslagaanzegging werd de dienstverlening uitgevoerd op locatie bij VDL Nedcar. Zodra mensen vrij zijn gesteld van werk konden ze daar niet meer terecht en stonden de partners in het Werkcentrum voor hun klaar. In samenwerking met onder andere het LWV zijn Jobevents georganiseerd en is een platform voor werkgevers en werkzoekenden opgericht. De oud VDL Nedcar medewerkers zijn gewild in deze krappe arbeidsmarkt. Werkgevers uit de regio zijn ondersteund om een goede propositie te maken zodat deze medewerkers ook daadwerkelijk aangesproken worden door hun mogelijk toekomstige werkgever. Op locatie in Geleen wordt individueel, maar ook in workshops, dienstverlening geboden gericht op dat nieuwe werk of de ontwikkeling die nodig is. Maar ook de kop koffie, het luisterende oor of hulp om bij het bereiken van een nieuw financieel evenwicht en trainingen in digitale vaardigheden worden geboden.

• Euregio Binnen de twee Servicepunten Grensarbeid (SGA) werken we samen met het UWV en de werkgeversservicepunten met aan de Belgische kant de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleidingen (VDAB) en de Arbeitsagentur aan de Duitse zijde. De waarde van die netwerksamenwerking konden we in 2023 goed inzetten in de gezamenlijke aanpak voor de medewerkers die ontslagen werden door VDL Nedcar. In die groep werden naast de Nederlandse ook Belgische en een kleiner aantal Duitse medewerkers getroffen. In 2023 is deze dienstverlening enerzijds gekoppeld aan de samenwerking in het Werkcentrum en daarnaast is in het euregionale verband de koppeling met de Grensinformatiepunten versterkt. Grensarbeid en Grensinformatiepunt zijn onderdelen van de langjarige aanpak euregionale en internationale arbeidsmarkt Zuid-Limburg (zie ook programma 4).

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

80

• Kinderopvangtoeslagaffaire In 2023 speelt de Kinderopvangtoeslag affaire nog steeds een grote rol in het leven van gedupeerde ouders en hun kinderen. Zij ontvangen via Vidar -indien gewenst- intensieve brede ondersteuning op alle leefgebieden. De financiële compensatie wordt volledig beoordeeld en afgehandeld door de Belastingdienst. • Schuldhulpverlening Naast de inzet op schuldhulpverlening en- sanering zijn we in 2021 gestart met vroegsignalering. Met deze aanpak richten we ons op financiële redzaamheid en geven we prioriteit aan huishoudens met kinderen en jongeren. We kiezen voor een persoonlijke benadering met een huisbezoek met een gecombineerde aanpak vanuit een schuldhulpverlener en maatschappelijk werk. Eind 2022 is de aanpak geëvalueerd. De aanbevelingen uit die evaluatie zijn in 2023 verwerkt in de aanpak. Halverwege 2023 werd de aflosperiode van nieuwe minnelijke schuldregelingen (Msnp) en wettelijke schuldregelingen (Wsnp) gehalveerd van 36 naar 18 maanden. Hierdoor zien inwoners met schulden eerder het perspectief van schuldenvrij zijn. Daarmee is de kans op start én volhouden van de aflosperiode vergroot. Ondanks de gestegen energiekosten, het koopkrachtverlies en het toenemende aantal huishoudens met betaalproblemen zien we dus nog geen duidelijke toename in hulpvragen en vroege signalen.

Het beperkt zich nu tot een stijging van het aantal hulpvragen (10%) in het laatste kwartaal van 2023. We blijven alert in de aanpak. Mogelijk dat er sprake is van een uitgesteld effect - met de eerste signalen in het laatste kwartaalomdat mensen eerst hun reserves of netwerk aanspreken. Daarnaast hebben de dempende maatregelen, landelijk en lokaal, hun werking. Het project Schuldvrij is in 2023 gestart. Hiermee kunnen 20 jongeren een schuldvrije start maken. Het jongerenloket werkt hierin samen met de Kredietbank Limburg. In 2023 hebben we de Schuldhulpverlening voor ondernemers (SHVO) in onze reguliere dienstverlening geïntegreerd (daarvoor was het nog een pilot). Dit is bedoeld voor zelfstandigen die als natuurlijk persoon hoofdelijk aansprakelijk zijn voor hun schulden. Het gaat bijvoorbeeld om zelfstandigen zonder personeel (zzpers), eenmanszaken en vennootschappen onder firma (vof’s). Twee gespecialiseerde bureaus hebben een raamovereenkomst gekregen voor de uitvoering. Beide bureaus zijn gespecialiseerd in schuldhulpverlening voor ondernemers en ze zijn aangesloten bij de brancheorganisatie voor schuldhulpverlening NVVK. • Inburgering De Wet inburgering is per 1 januari 2022 in werking getreden. Daarmee is de regie op de inburgeringstrajecten weer terug bij de gemeenten.

Het leren van de taal en de integratie in de Nederlandse samenleving vereist actieve deelname aan die samenleving, het doel van de wet is inburgeraars zo snel mogelijk te laten participeren in onze maatschappij. In 2023 hebben we verder gewerkt aan de ingezette lijn: • Intensivering van de samenwerking met maatschappelijke partners en werkgevers. Bijvoorbeeld de samenwerking met Vluchtelingenwerk, zij geven uitvoering aan diverse inburgeringsonderdelen. • Taaltrajecten - ofwel de drie ‘leerroutes’- worden uitgevoerd door Vista College. Zo wordt in Geleen-Zuid door Vista taalles in de wijk geboden. • Inburgering is ingepast in de dienstverlening van Vidar door te werken met gespecialiseerde medewerkers ‘regisseurs inburgering’. Zij zijn vanaf het begin van de inburgering het vaste aanspreekpunt voor inburgeraars en begeleiden hen tot het einde van de inburgering. • Het taalcafé op locatie van Vidar wordt goed benut Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

81

•

Een aanpak opgezet om participatie in combinatie met taal beter op elkaar af te stemmen.

Een groot aantal partijen is betrokken bij deze doelgroep. Dit vraagt om een gecoördineerde afstemming en lokale ketenaanpak die in 2023 steeds beter tot stand is gekomen. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers en professionals zorgen er samen voor dat (kwetsbare) mensen die tijdelijk of voor een langere periode ondersteuning nodig hebben, deze zoveel mogelijk op maat krijgen, passend bij hun mogelijkheden en specifieke situatie. De professionals zijn werkzaam bij gesubsidieerde maatschappelijke partijen, zorgaanbieders, huisartsen, onderwijs, (woning)coöperaties, zorgverzekeraar en werkgevers. Daarnaast is er een samenwerking met publieke partijen via de gemeenschappelijke regelingen, samenwerkingsverbanden Westelijke Mijnstreek, Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg en met de gemeente Maastricht voor de inkoop jeugdzorg in Zuid-Limburg en de daarbij horende financiële administratie. Op het vlak van gezondheidsbeleving worden samen met Rijk, Provincie, Zorgverzekeraars en GGD/programmabureau Trendbreuk projecten uitgevoerd. Om de ambities op onderwijsgebied waar te maken vindt frequent overleg met de partijen in het onderwijsveld plaats.

De Wmo-Raad, jongerencliëntenraad, Sociaal Overleg en WswRaad geven gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente Sittard-Geleen op de ontwikkelingen binnen de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet of schuldhulpverlening. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2023

Resultaat 2023

Baten

57.740

71.914

78.449

6.535

Lasten

-179.787

-201.294

-206.261

-4.968

Saldo Baten en Lasten

-122.047

-129.379

-127.812

1.567

Onttrekkingen

123

3.874

2.747

-1.127

Toevoegingen

0

-1.493

-5.567

-4.074

Saldo Reserves

6 SOCIAAL DOMEIN - Totaal

123

2.381

-2.820

-5.201

-121.924

-126.998

-130.632

-3.634

Analyse resultaat Het Sociaal Domein kent een breed takenpakket op het vlak van de Wmo, Jeugd- en Participatiewet, de wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). De bijgestelde budgetten zijn in 2023 door de raad via de programmarapportage diverse budgetten bijgesteld. Het overzicht toont voor 2023 een negatief resultaat. Echter hierin zijn de lasten voor de uitvoering van de energietoeslag opgenomen. De middelen hiervoor worden beschikbaar gesteld via het gemeentefonds (programma 0). Rekening houdend met de beschikbare dekking voor de uitvoering van de energietoeslag is het resultaat binnen het sociaal domein € 1,1, mln. voordelig. Het langer thuis wonen heeft, wat volgt uit het rijksbeleid ‘passende zorg en ondersteuning zo thuis mogelijk’, een hoger gebruik van de woonvoorzieningen tot gevolg. Het plaatsen van meer woonunits om thuis de zorg aan hulpbehoevende inwoners te kunnen leveren is toegenomen. Daarnaast worden niet adequate woningen alsnog aangepast, wanneer verhuizen naar een passende woning niet mogelijk is. Verder signaleren we ook dat het aantal commerciële wooncomplexen voor ouderen met een Wlz indicatie toe is genomen. Zij verzilveren hun indicatie middels een Volledig Pakket Thuis of een Modulair Pakket Thuis. Dit maakt dat de Wmo verantwoordelijk is voor de hulpmiddelen en roerende woonvoorzieningen in deze complexen.

Dit samen met de sterke vergrijzing (in Zuid-Limburg) en het feit dat deze in de toekomst verder toeneemt zal gevolgen hebben voor de kosten in het kader van de woningaanpassingen, roerende woonvoorzieningen en hulpmiddelen. De aantallen meldingen voor hulp in het huishouden zijn toegenomen en leiden tot hogere Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

82

lasten dan begroot. En bij begeleiding en dagbesteding hebben wij te maken met lagere lasten als gevolg van de huidige effecten in de arbeidsmarkt, hetgeen ook in deze sector leidt tot een tekort aan personeel. Zorg Wmo ondersteuning (begeleiding en dagbesteding) in Sittard-Geleen staat onder druk. Enerzijds vanwege de steeds groter groeiende groep inwoners die een beroep doen op deze vorm van ondersteuning. En anderzijds vanwege het feit dat de gecontracteerde partners te maken met personeelstekort door ziekteverzuim, een sterk verloop van het personeel en krapte op de arbeidsmarkt. Hierdoor krijgen onze kwetsbare inwoners niet de ondersteuning die nodig is. En zijn de kosten (2023) voor begeleiding en dagbesteding lager dan begroot. Daarnaast weten we dat gemeenten, rijk en andere partijen (samen)werken aan de transitie ‘van beschermd wonen naar een beschermd thuis’ (commissie Dannenberg). Voor onze inwoners met psychische problemen wordt het daardoor vaker mogelijk thuis of in de eigen woonplaats te blijven wonen, met ambulante ondersteuning. De implementatie van deze transitie vraagt om de ontwikkeling van passend beschermd thuis aanbod in Sittard-Geleen, dat aansluit op de lokale ambulante Wmo ondersteuning. Om alle vormen van Wmo ondersteuning beschikbaar te houden voor onze kwetsbare inwoners is vernieuwing noodzakelijk.

Om de vernieuwing mogelijk te maken wordt voorgesteld een innovatiebudget beschikbaar te stellen. Met het innovatiebudget investeren we, samen met onze gecontracteerde partners en Brightlands Innovation programma Limburg Meet (LIME), in vernieuwing en samenwerking. Met het doel de kwaliteit, toegankelijkheid, houdbaarheid, continuïteit en doelmatigheid van alle vormen van Wmo ondersteuning (naar de toekomst) te borgen voor onze kwetsbare inwoners. Voor de jeugd is het resultaat 2023 positief, dit positieve resultaat is met name te verklaren door de positieve correctie op de lasten uit de voorgaande jaren wegens de terugvordering van oude ingetrokken toewijzingen. Ondanks de grote aanbestedingen wonen en GIK-J die volledig in 2023 zijn geïmplementeerd is het financiële effect realistisch geraamd en blijven we dus binnen de financiële kaders van de vastgestelde begroting. Participatie Het aantal inwoners met een bijstandsuitkering viel ondanks een krimpende economie in 2023 lager uit dan verwacht. Dit komt onder andere door de vertraagde doorwerking van een krimpende economie op het aantal inwoners dat dan is aangewezen op een bijstandsuitkering. In 2023 steeg het wettelijk minimumloon met meer dan 10%.

De stijging van het wettelijk minimumloon was één van de maatregelen die het Kabinet om de nadelige effecten van de energie- en inflatiecrisis op de koopkracht van inwoners te verzachten. Andere maatregelen om de gevolgen van de energie- en inflatiecrisis te dempen waren de energietoeslag (landelijk) en de Tijdelijke tegemoetkoming in de energielasten (lokaal). Van de energietoeslag hebben meer inwoners gebruik gemaakt. Door de landelijke maatregelen zoals de energietoeslag en het Tijdelijk Noodfonds hebben minder inwoners gebruik gemaakt van de Tijdelijke tegemoetkoming. Door de krapte op de arbeidsmarkt zijn mensen die zonder ondersteuning kunnen werken aan het werk. De doelgroep van Vidar en de verhouding tussen de participatiestroom en de werkstroom is daardoor veranderd. Meer mensen zijn eerst aangewezen op een traject gericht op Participatie voordat een stap naar werk kan worden gezet. Voor sommige inwoners is vrijwilligerswerk het hoogst haalbare. Meer inwoners zijn daardoor actief in trajecten gericht op participatie, zoals de aanpak voor de multi problem problematiek, vrijwilligerswerk en Vidar in de Wijk. Werken met ondersteuning van loonkostensubsidie bedoeld als laatste stap naar regulier werk zonder ondersteuning kan daardoor minder vaak worden ingezet. Het aantal mensen met een arbeidsbeperking dat werkzaam is op een beschutte werkplek liep op.

Dit past in de lijn van de Participatiewet. In 2023 zijn meer statushouders gehuisvest. Dit resulteerde in hogere noodzakelijk inrichtingskosten van de woningen waar de statushouders gehuisvest worden. Deze noodzakelijke kosten zijn betaald vanuit de bijzondere bijstand. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

83

Wat betreft de bijdrage van het Team Maatschappelijke Ontwikkeling aan het resultaat van programma 6 zijn met name de uitgaven in de budgetten Preventie Sociaal Domein en Centra voor Jeugd en Gezin (in totaal € 0,3 mln) minder geweest. Belangrijkste reden hiervoor is dat een deel van de activiteiten zijn betaald uit de nieuwe incidentele SPUK Gala (Gezond en Actief Leven Akkoord) middelen. Wie heeft mee betaald? Het brede Sociaal Domein inclusief volksgezondheid en onderwijs bevat allemaal wettelijke taken welke gefinancierd worden door het Rijk via het Gemeentefonds en de gebundelde uitkering (BUIG). Het rijk heeft middelen beschikbaar gesteld aan de gemeenten om de inwoners met een laag inkomen te ondersteunen met een energietoeslag. De zorgverzekeraar is medefinancier voor enkele pilots op het vlak van preventie. Voor Zuid-Limburgse aanpak van de arbeidsmarkt is de provincie en het rijk co-financier. Op het gebied van onderwijshuisvesting komt een aantal voorzieningen – voornamelijk nieuwbouw en uitbreiding – voor rekening van de gemeente. Andere voorzieningen zoals het onderhoud, aanpassingen en exploitatie van bestaande schoolgebouwen komen voor rekening van schoolbesturen. Daarnaast worden enkele diensten verzorgd voor buurgemeenten die gefactureerd worden. Ook ontvangen wij van inwoners een beperkte eigen bijdrage voor Wmo en leerlingenvervoer.

De huur / vaste lasten compensatie voor gemeenschapsaccommodaties is gefinancierd uit de lokale corona-middelen (waarvoor deels voor buurt- en dorpshuizen een rijksbijdrage is ontvangen). Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? De in de programmabegroting omschreven werkzaamheden, acties en ontwikkelingen zijn in 2023 uitgevoerd en worden in 2024 voortgezet. Beleidsindicatoren Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Waarde

Periode

Waarde

Periode

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 74 jaar

787,3

2021

810,3

2022

Jongeren met een delict voor % 12 t/m 21 jarigen de rechter

1%

2021

1

2022

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

7%

2021

7%

2022

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

65,6%

2022

67,3%

2023

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

3%

2021

2%

2022

45,4

2021

38,8

2023

22,7

2022

24,2

2023

% van alle jongeren tot 18 jaar

18,8%

2022

15%

2023

Jongeren jeugdbescherming

met % van alle jongeren tot 18 jaar

1,8%

2022

1,3%

2023

Jongeren jeugdreclassering

met % van alle jongeren van 12 tot 23 jaar

0,6%

2022

0,4%

2023

Banen

6. Sociaal Domein

een

Personen met bijstandsuitkering

een Aantal per inwoners

1.000

Lopende integratievoorzieningen

re-

Aantal per inwoners van jaar

1.000 15-64

Jongeren met jeugdhulp

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

84

Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Cliënten met een Aantal per maatwerkarrangement WMO inwoners

1.000

Waarde

Periode

Waarde

Periode

88

2022

96

2023

Gerelateerde beleidsnota’s Actieplan Novi gebied Zuid-Limburg Toekomstvisie 2030 Beleidsplannen Sociaal Domein (Wmo, Jeugdwet, P-wet en Schuldhulpverlening) Beleidsplan armoede en schulden 2022-2026 Nota fundamentele aanpak Sociaal Domein 2017 Beleidsplan Jeugdhulp Zuid-Limburg 2019 Businesscase en bedrijfsplan Participatiebedrijf Westelijke Mijnstreek Privacybeleid Sociaal Domein Samenwerking Regionaal Mobiliteitsteam 2021-2022 Strategisch huisvestingsplan onderwijs en kindfuncties Sittard-Geleen 2013-2025 Beleidskader Jeugd Zuid-Limburg Regionale gezondheidsbeleid 2020-2023 Zuid Springt Eruit! 2019

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

85

2.1.8 PROGRAMMA 7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU “Wij willen dat onze inwoners tevreden zijn over hun woon- en leefsituatie, gezond blijven en meekunnen in onze samenleving.” We willen dat de gemeente Sittard-Geleen zich duurzaam en gezond ontwikkelt, zodat de (fysieke) kwaliteit van leven verbetert. De gezondheid van onze inwoners op peil houden, is hiervoor onontbeerlijk. Prioriteit heeft de preventieve aanpak en inzet op positieve gezondheid. Daarom willen we een gezonde levensstijl bij onze inwoners onder de aandacht brengen. En zijn ook zelfredzaamheid en participatie van belang. Samen met de inwoners, instellingen en ondernemers willen we de stad verduurzamen. Zodat Sittard-Geleen ook voor de volgende generaties prettig is om in te wonen en leven. Dit programma kent de volgende taakvelden: 7.1. Volksgezondheid 7.2. Riolering 7.3. Afval 7.4. Milieubeheer 7.5.

Begraafplaatsen en crematoria Wat wilden we bereiken? Met het programma Volksgezondheid en Milieu willen we op de middellange termijn: • De sociale gezondheid bevorderen • Inzetten op verdere verduurzaming van de stad • Onze leefomgeving klimaatbestendig maken Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2023 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden: • Verduurzaming maatschappelijk vastgoed In 2022-2023 is het plaatsen van LED-verlichting bij de buitensportaccommodaties voorbereid. Wij verwachten dat de installatie en financiële afwikkeling daarvan in 2024 volledig is afgerond. In 2022 zijn wij gestart met het inventariseren van alle accommodaties, om te komen tot een afwegingskader voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Deze inventarisatie is afgerond, op basis waarvan gedurende 2024 een beleidsmatig kader wordt uitgewerkt en – aan de hand van nader te bepalen prioritering – de eerste duurzaamheidsinspecties zullen plaatsvinden. Samen met het onderzoek naar de technische (on)mogelijkheden om accommodaties te verduurzamen, is dat de basis voor prioritering van de daadwerkelijke verduurzaming en renovatie van accommodaties.

Zoals in programma 5 aangegeven werken wij bij maatschappelijk vastgoed vanuit de vraag of een accommodatie een voorziening is (voorziet in een behoefte die voortkomt uit het inhoudelijke beleid). Een accommodatie die wij niet (meer) aanmerken als voorziening, zal een lager(e) prioriteit hebben om te verduurzamen en te renoveren dan een accommodatie die voorziet in een behoefte. Dat betekent dat wij keuzes zullen gaan maken in de instandhouding van accommodaties. Wij verwachten dat wij niet alle accommodaties kunnen renoveren, verduurzamen of vernieuwen, omdat daarvoor de middelen ontbreken. Daarvoor verwachten wij einde 2024 / begin 2025 een voorstel te kunnen voorleggen aan de gemeenteraad. Een fasering zal onderdeel uitmaken van dit voorstel. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

86

• Verduurzaming bedrijventerreinen Bedrijven die jaarlijks meer dan 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas verbruiken, zijn verplicht hun energiebesparende maatregelen te rapporteren. De gemeente (uitvoering Regionale Uitvoeringsdienst) is verantwoordelijk voor toezicht op en handhaving van de wettelijke energiebesparingsplicht én informatieplicht. Naast de controlerende rol, heeft de RUD tijdens bedrijfsbezoeken ook ingezet op een adviserende en informerende rol voor verduurzaming. Dit heeft bijgedragen aan het creëren van bewustwording en het activeren van het bedrijfsleven. Om bedrijven te ondersteunen bij de verduurzaming is er in 2022 gestart met de het aanbieden van programma's rondom energietransitie en circulair ondernemen met als werktitel de MKB-Green Deal. In 2023 zijn de voorbereidingen getroffen voor het project VerduurzaamjeMKB. Dit ontzorgingsprogramma zal MKB bedrijven in acht deelnemende Zuid-Limburgse gemeenten, waaronder Sittard-Geleen, de mogelijkheid bieden om hun bedrijf te verduurzamen. De concessiehouder biedt met alliantiepartners een all-in-oneoplossing, waarbij ondernemers ondersteund worden in het verkrijgen van informatie over energiebesparing en mogelijkheden voor duurzame opwek van elektriciteit, het adviseren over geschikte maatregelen en het begeleiden bij de installatie ervan.

In Sittard-Geleen werkt VerduurzaamjeMKB onder de paraplu van de MKB Green Deal. Dit ontzorgingsprogramma krijgt in 2024 verder vorm. • Regionale Energie Strategie (RES) Regio Zuid-Limburg (en gemeente Sittard-Geleen) heeft in 2021 ingestemd met het regionaal bod om 1,3 Terrawattuur duurzame opwek te realiseren voor 2030 (zon op daken groter dan 15 kilowattpiek, zon op land en windenergie). De realisatie van grootschalige opwek van zonne- en windenergie verloopt moeizaam. Dit heeft verschillende oorzaken zoals het niet realiseren van drie windturbines op Holtum Noord, netcongestie en restrictief beleid van de (Rijks)overheid met betrekking tot zonneparken op landbouwgronden. Ook de focus op aardgasreductie en de energiecrisis heeft gezorgd voor verschuiving van de aandacht. Tot slot zorgt de toenemende druk op beschikbare ruimte ervoor dat duurzame opwek meer moet concurreren met andere opgaves zoals kwaliteit van natuur en landszijnap, ruimte voor water, het circulair maken van de economie en de transitie van het landelijk gebied. Er zijn stappen gezet met het Programma Opwek Energie op Rijksgronden. En op daken. Om versnelling aan te brengen in grootschalige opwek van hernieuwbare energie is in november 2023 aan de raad toegezegd om een Routekaart Energietransitie met een uitvoeringsprogramma voor 2030 op te stellen (uitvoering 2024).

Tevens is toegezegd om het in 2021 opgestelde afwegingskader grootschalige opwek Sittard-Geleen zonne- en windenergie te herijken (uitvoering 2024). Dit stelt de gemeente in staat op tot afgewogen keuzes te komen en doelgericht te sturen op de doelen van de energietransitie. Voor het stimuleren en versnellen van zon op dak is vanuit de RES Zuid-Limburg in 2023 een nieuwe fte geworven (fulltime). Op basis van een opgestelde regionale potentiestudie is een opzet gemaakt waar voor welke gemeente de meeste focus moet komen. Voor Sittard-Geleen zijn dit de geclusterde industriedaken. Deze doelgroep kan door een gebiedsgerichte aanpak in combinatie voor verduurzaming van bedrijventerreinen het beste worden aangevlogen. • Warmtetransitie/ Transitievisie Warmte (TVW) In 2021 is de TVW vastgesteld. Dit plan schetst per wijk het tijdspad naar aardgasvrije wijken. In 2023 is het gebiedsuitvoeringsplan vastgesteld. In dit plan is de transitievisie verder uitgewerkt. Ook zijn drie startwijken benoemd, Obbicht, Broeksittard en bedrijventerrein Fortuna. Voor deze wijken wordt een wijkuitvoeringsplan warmte opgesteld waarmee de aardgasreductie voor deze wijken wordt uitgewerkt. Als onderdeel van de invulling van de subsidieregeling Tijdelijke regeling capaciteit decentrale overheden voor klimaat- en energiebeleid (CDOKE) is de formatie voor de warmtetransitie aanzienlijk uitgebreid.

Met deze formatieuitbreiding wordt een structurele start gemaakt met de warmtetransitie met als onderdelen de drie wijkuitvoeringsplannen, de proeftuin aardgasvrije wijken en het Warmtenet Zuid Limburg.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

87

• Warmtenet/Het Groene Net Noord (HGN Noord) Drie fasen van het warmtenet HGN Noord zijn gerealiseerd. Het warmtenet is in 2023 niet verder uitgebreid. Vanwege de landelijke ontwikkeling van de Wet collectieve Warmtevoorziening ligt de verder uitbreiding van dit warmtenet stil. • Warmtenet Zuid Limburg/ Het Groene Net Zuid In 2022 is een start gemaakt met de ontwikkeling van een warmtenet met als bron de restwarmte van het Chemelot complex. Onder de naam Warmtenet Zuid Limburg is een traject gestart met als doel het organiseren van regionale samenwerking ter realisatie van het warmtenet in Zuid-Limburg. Hierbij wordt rekening gehouden met de beoogde publieke rol conform de Wet collectieve Warmtevoorziening (Wcw). Uiteindelijk doel is de fysieke aanleg van een regionaal warmtenet. In 2023 is fase 2 van het traject gestart met als doel het opstellen van een ontwikkelovereenkomst voor de start van het warmtenet. Besluitvorming hierover en start fase 3 volgt medio 20024. • Proeftuin Aardgasvrije Wijk Limbrichterveld Noord In 2023 is onderzocht of de verdere uitrol van het warmtenet in de wijk is te realiseren al dan niet met een rijkssubsidie. Dit heeft niet geleid tot een afronding van de proeftuin.

• Energiebesparing en energiearmoede Als onderdeel van de Transitievisie Warmte en op basis van de regelingen voor reductie van het energiegebruik zijn vanaf 2022 meerdere energiebesparingsprojecten uitgevoerd. Zo is een gemeentelijk energieloket opgezet (adviesloket voor verduurzaming woningen) en daarbij zijn warmtescans voor woningen ingezet. Ook zijn er collectieve inkoopacties op het gebied van zonnepanelen en isolatie opgestart. Als onderdeel van de aanpak energiearmoede worden energiecoaches beschikbaar gesteld aan alle inwoners. Zij geven inwoners energieadvies aan huis en ondersteunen bij het begrijpen van de energierekening. Verder brengen de ‘energieklussers’ energiebesparende maatregelen daadwerkelijk aan bij inwoners thuis. Tot slot ondersteunt de gemeente inwoners met de laagste inkomens bij het kopen van energiezuinig witgoed. • Programma Duurzaamheid en Transitieprogramma's Circulaire Economie Een gemeente breed Programma Duurzaamheid is in 2023 verder ontwikkeld en zal in 2024 worden afgerond en vastgesteld. Daarbij is in 2023 een start gemaakt met transitieprogramma’s circulaire economie. Hiervoor zullen in 2024 een uniforme procesaanpak voor vijf transitieprogramma’s en tenminste een eerste transitieprogramma worden ontwikkeld en vastgesteld.

Het Regiodeal project ‘Werkplaats Circulair Geleen’ vormt de overkoepelende fysieke drager van de transitieprogramma’s. • Duurzaamheidshuis en -bus Om de samenleving effectief en interactief te betrekken bij de brede duurzaamheidsopgave, en als gemeente het goede voorbeeld te geven hierin, is in 2023 een start gemaakt met de ontwikkeling van een duurzaamheidshuis. Een fysieke plek beoogd in het centrum van Geleen, welke in 2024 verder wordt ontwikkeld. Daarbij gaat ook een duurzaamheidsbus rijden. Deze is in 2023 aangeschaft en zal in 2024 operationeel zijn. In 2023 heeft de gemeente voor de realisatie van bovenstaande de subsidie Aanjagen gemeentelijke projecten verduurzaming woningen ontvangen van de provincie. Het Regiodeal project ‘Werkplaats Circulair Geleen’ krijgt met een programma gericht op de transitie naar een circulaire economie hierbinnen ook een plek. • Syschemiq In 2023 is in dit Europese project intensief samengewerkt door industrie, wetenschap, onderwijs, overheid om de plastic kringlopen te sluiten en de transitie naar een circulaire economie te versnellen. Middels een werkpakket gericht op het rechtstreeks betrekken van inwoners zijn er diverse programma’s opgezet, onder Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

88

andere voor het basisonderwijs. Deze worden in 2024 verder uitgerold. De programma’s sluiten aan bij het Regiodeal project ‘Werkplaats Circulair Geleen’ en zullen dan ook een podium krijgen in het Duurzaamheidshuis. • Nationaal Isolatieprogramma Om ook in Sittard-Geleen zoveel mogelijk slecht geïsoleerde woningen (label E, F, G) woningen te verduurzamen door te isoleren in de periode tot en met 2030 zijn de middelen beschikbaar gesteld door het Rijk in het Nationaal Isolatieprogramma in 2023 aangevraagd en toegekend. In 2024 zal dit programma verder worden uitgewerkt. • CDOKE Middels de tijdelijke ministeriële regeling Capaciteit Decentrale Overheden voor Klimaat- en Energiebeleid (CDOKE) is in 2023 een uitkering aangevraagd en ontvangen en zijn aanpassingen in het functieboek gerealiseerd ten behoeve van de uitvoering van Nederlands klimaat-en energiebeleid. De CDOKE middelen en capaciteit zijn tot en met 2027 (structureel) verwerkt in de begroting en het functieboek.

Reeds zijn de volgende formatieplaatsen ingevuld; Strategisch beleidsadviseur Energietransitie, strategisch beleidsadviseur Warmtetransitie, beleidsmedewerker Energie- en warmtetransitie, beleidsondersteuner Duurzaamheid, beleidsmedewerker Duurzame Mobiliteit, beleidsmedewerker Ruimtelijke Ontwikkeling, beleidsmedewerker Duurzame Mobiliteit, juridisch medewerker Mobiliteit, beleidsadviseur IBOR Natuur/groen, ondersteuner Vastgoed, IM adviseur Klimaat & Energie, Communicatieadviseur Duurzaamheid. • Luchtkwaliteit/SLA In 2023 is de gemeente Sittard-Geleen aangesloten bij het SLA (Schone Lucht Akkoord). Door aansluiting bij het SLA onderschrijft de gemeente dat zij verbetering van de luchtkwaliteit belangrijk vindt en dat verbetering van de kwaliteit leidt tot gezondheidswinst. Als gemeente sec zijn de mogelijkheden beperkt om invloed uit te oefenen maar als iedereen een stapje doet kunnen we de luchtkwaliteit overal verbeteren. Met Gala gelden zijn o.a. satellietdata aangekocht over de luchtkwaliteit op wijkniveau in Sittard-Geleen. Dit gaat over de jaren 2022/2023 en zal per kwartaal ook over 2024 nog aangeleverd gaan worden. Uit analyse van deze data zal onderzocht worden of er beleidsmatige keuzes te maken zijn om naar de toekomst de luchtkwaliteit in het algemeen en in Sittard-Geleen in het bijzonder te verbeteren.

Hierbij wordt ook vooruitgekeken naar de aanscherping van de richtwaarden die volgen uit nieuwe Europese wetgeving. • Windpark Holtum Noord Begin 2023 heeft de rechter de omgevingsvergunning vernietigd. Daarmee herleefde de vergunningaanvraag van Engie. In de loop van 2023 heeft Engie de vergunningaanvraag formeel ingetrokken. Daarmee is een einde gekomen aan betreffende procedure. • Milieutaken Omgevingswet Met de komst van de Omgevingswet in 2024 is sprake van een herverdeling van bodemtaken en vindt een verschuiving plaats in bevoegd gezag, van de provincie naar gemeenten. Deze bodemtaken, basis- en plustaken, zullen vanaf 2024 worden uitgevoerd door de RUD ZL. Hiervoor is op 15 juni 2023 een raadsbesluit genomen (raadsvoorstel 2891010) en zijn extra structurele middelen beschikbaar gesteld van 29.000 euro boven op de reguliere begroting. Met RUD ZL heeft overleg plaatsgevonden over aanpassing van het werkprogramma en dienstverleningsovereenkomst voor 2024. Hierbij is afgesproken om vanaf 2024 te starten met de uitvoering van de bodemtaken (basis- en plustaken) door RUD ZL.

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

89

• Beleidskader van afval naar grondstof In juli 2022 is het Regionaal Uitvoeringsplan Van Afval Naar Grondstof 2022-2025 door de gemeenteraden van Sittard-Geleen, Beek en Stein vastgesteld. Het uitvoeringsplan geeft uitvoering aan de doelstellingen van het in 2021 vastgestelde Regionale Beleidskader Van Afval Naar Grondstof 2021-2025. De landelijke VANGdoelstellingen zijn uitgangspunt voor het afvalbeleid. Hierbij streven we naar 100 kg restafval per inwoner in 2025 en 30 kg in 2030. Het ultieme doel, zoals opgenomen in de Grondstoffenvisie 2050, is 0 kg restafval in 2050 en een samenleving met volledig hergebruik van grondstoffen. 7 van de in totaal 11 maatregelen van het uitvoeringsplan zijn in 2023 al ingezet en hebben gezorgd dat het restafval gemiddeld met 21,1 kg per inwoner is afgenomen in 2023. In totaal werd in 2023 nog gemiddeld 140,2 kg restafval per inwoner ingezameld. Door het beter scheiden van afval en grondstoffen zijn tevens meer grondstoffen ingezameld. Zo werd per inwoner gemiddeld 8,0 kg meer GFT en 2,3 kg meer PMD ingezameld. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Wij hebben samen met inwoners, het Rijk, Provincie en GGD via verschillende projecten een bijdrage geleverd aan de sociale gezondheid(sbeleving) van inwoners.

Binnen deze projecten is daarnaast sprake van samenwerking met partners als maatschappelijke organisaties, huisartsen, zorgverzekeraars en zorgaanbieders en onderwijsinstellingen. Samen met de provincie, Rijk, regiogemeenten hebben we taken uitgevoerd die te maken hebben met de fysieke gezondheid. De Tuinman van Morgen krijgt de komende jaren een vervolg. Dit doen we o.a. door ons Premium Partnership van de Future City Foundation te verlengen voor twee jaar. De Future City Foundation en ruim 60 partners waaronder het Ministerie van BZK, Ministerie van I&W, VNG en gemeente Sittard-Geleen gaan de komende twee jaar samen aan de slag met de City Deal: Slim Maatwerk. In deze City Deal onderzoeken we welke oplossingen digitalisering en technologisering ons kunnen bieden op het gebied van kansengelijkheid, vergroten van een gezonde levensstijl en hoe we onze wijken optimaal kunnen inrichten. We brengen dit in praktijk door de uitkomsten breed te delen zowel binnen als buiten de organisatie en toe te passen in bijvoorbeeld onze eigen proeftuin, ‘Proeftuin de Zeeheldenbuurt’. De proeftuin kent drie pijlers, Smart City, Arbeidsparticipatie en Klimaatadaptatie. Dit geeft ons ruimte om te experimenteren en samen met inwoners technologie en digitalisering te gebruiken als tools ter verbetering van de inrichting en de gezondheid van deze buurt.

Komende jaren gaan we met het thema Smart City/ Slimme Stad meer acteren op kansen en inzetten op verbinden in de hele gemeente en in de interne organisatie. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging 2023

Begroting na wijziging 2023

Rekening 2023

Resultaat 2023

Baten

28.342

33.131

32.579

-552

Lasten

-27.541

-31.434

-32.219

-785

802

1.697

360

-1.337

Saldo Baten en Lasten Onttrekkingen

0

0

1.337

1.337

Toevoegingen

0

-200

-305

-105

0

-200

1.032

1.232

802

1.497

1.392

-105

Saldo Reserves

7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU Totaal

Analyse resultaat De budgetten in dit programma zijn ingezet voor het uitvoeren van de taken m.b.t. afval/milieubeheer, riolering, water en de begraafplaatsen en de GR GGD. Bij afval en riool zien we hogere kosten die per saldo niet tot een resultaat leiden omdat deze verrekend worden met lagere kosten verantwoord in programma 2 en 6. Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

90

De uitvoering van duurzaamheidsprojecten veroorzaakt grote verschillen tussen baten en lasten binnen het programma en sluit met een voordelig saldo van € 0,16 mln. De verschillen ontstaan doordat de financiering van de meerjarige projecten uit rijksmiddelen en reserves komt. Het voordelig resultaat is een gevolg van de substitutie die ontstaat door de uitvoering van de rijkregeling CDOKE (tegemoetkoming in personeelslasten bij duurzaamheidsprojecten). Voor een verdieping van de analyse verwijzen wij naar de verschillenanalyse in de bijlagen. Wie heeft mee betaald? Voor waterbeheer en afvalverwerking hebben wij onze inwoners een bijdrage gevraagd die 100% kostendekkend is. In de paragraaf lokale heffingen lichten wij de afvalstoffenheffing en rioolheffing nader toe. Het merendeel van de duurzaamheidsprojecten is geheel gefinancierd uit Rijks- en/of Provinciale bijdragen. Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? Niet aan de orde, we hebben alles opgepakt wat we ons in de begroting hebben voorgenomen. Beleidsindicatoren Taakveld

7. Volksgezondheid en milieu

Naam indicator

Eenheid

Waarde

Periode

Waarde

Periode 2022

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/ inwoner

442

2021

431

Hernieuwbare elektriciteit

%

3,7

2016

geen actualisatie

Gerelateerde beleidsnota’s Nota Bodembeheer 2021 gemeente Sittard-Geleen De tuinman van Sittard-Geleen Gemeentelijke grondstoffenvisie 2050 Water- en klimaatadaptatieplan 2022 – 2027 Regionaal Beleidskader Van Afval Naar Grondstof 20212025 Regionaal Uitvoeringsplan Van Afval Naar Grondstof 2022-2025 Regionale Energie Strategie Zuid Limburg Afwegingskader Sittard-Geleen grootschalige opwek zonne-energie en windenergie (2021)

Gerelateerde verbonden partijen Geneeskundige Gezondheidsdienst Zuid-Limburg (GGD) Nazorg Limburgs BV RWM N.V. Mijnstreekwarmte BV (incl. Het Groene Net BV en HGN Ontwikkel BV) RUD Zuid-Limburg 16 gemeenten Zuid-Limburg, provincie Limburg, Waterschap Limburg Gemeente Sittard-Geleen Afvalsamenwerking Limburg

Deloitte Accountants B.V. Voor identificatiedoeleinden. Behorend bij controleverklaring d.d. 21 juni 2024

91

2.1.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE VERNIEUWING “Wij willen dat Sittard-Geleen een leefbare en toekomstbestendige gemeente is, waar het aantrekkelijk is om in te wonen en te verblijven.” In het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing gaat het om de kwaliteit van de fysieke woon- en leefomgeving in de gemeente. De Toekomstvisie 2030 vormt met de Omgevingswet (inwerkingtreding op 1 januari 2024) een vernieuwend kader. De ambities vanuit het NOVEX- gebied ZuidLimburg op het gebied van sterke en gezonde steden en de groene long versterken de opgaven. Doel is zowel om een gezonde, veilige, inclusieve, duurzame en karakteristieke fysieke leefomgeving te bereiken en in stand te houden, als om de fysieke leefomgeving doelmatig te beheren, te gebruiken en te ontwikkelen ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Het gaat om het behouden van wat goed is, het verbeteren als dat aan de orde is en het transformeren naar de toekomstige behoeftes in Sittard-Geleen. Inzet is een woon- en leefomgeving die in belangrijke mate bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van SittardGeleen als woongemeente.

Om te komen tot een aantrekkelijke woonomgeving staat de (door)ontwikkeling van een voldoende en (verdere transformatie naar een) kwalitatief goede woningvoorraad voor alle huidige én toekomstige doelgroepen centraal in combinatie met het optimaliseren van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. De groene buitengebieden met de kernen en dorpen vervullen hier een belangrijke rol in. We zetten in op het versterken van de natuurlijke kwaliteiten en verbinden het stedelijk gebied met de groene omgeving. We zetten in op het verduurzamen en omvormen van de bebouwde omgeving, met de focus op de wensen van inwoners, ondernemers en instellingen. Hier raken de opgaven de kwaliteit van de openbare ruimte, energietransitie en klimaatadaptatie als onderdeel van de ambitie een gezonde, veilige en daarmee sterke stad in Zuid-Limburg te zijn. In dit programma zijn de volgende taakvelden ondergebracht: 8.1. Ruimte en leefomgeving 8.2. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3. Wonen en bouwen Wat wilden we bereiken? Het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing wordt gekenmerkt door de volgende programmadoelen: • We geven samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties inhoud aan onze leefomgeving.