01 Programmabegroting 2022 -d -

Het op orde houden (en waar nodig: brengen) van de centra hoort daar onlosmakelijk bij. Binnen de NOVI is er aandacht voor het thema sterke en gezonde steden. De VNG heeft in de taskforce economisch herstel en transitie aangeven dat er ingezet moet worden op vitale binnensteden en kernen. Het rijk en de Provincie zullen we gaan benaderen voor ondersteuning voor de opgaven in onze centra, waarbij met name de transformatieopgave in Geleen wordt ingebracht. Activiteiten voor beide centra passend in dit toekomstig kader: • De stadslabs en de ontwikkelpaden worden onze instrumenten en handvaten waarlangs we dit toekomstbeeld door de samenleving gaan inkleuren. • Een herijking van de detailhandelsstructuurvisie Westelijke Mijnstreek hanteren wij als leidraad voor de verdere compactisering in de beide centra. • De leegstandsaanpak zal mede als gevolg van de recente ontwikkelingen (COVID-19) een extra impuls krijgen met een nieuwe aanpak. Een plan voor de verdere compactisering van beide centra ondersteund door een stimuleringsregeling gericht op versterking van het kernwinkelgebied en actief aanpakken van aanloopstraten. • Nieuwe startende ondernemers in onze centra gaan we ondersteunen door extra begeleiding hiervoor in te kopen. Expertise die ondernemers bijstaat in het verbinden met financiers, vastgoedeigenaren en gemeente.

Gericht op het verkrijgen en behouden van sterke kernwinkelgebieden is ons primaire doel. Bij initiatieven die bijdragen aan de transformatie opgaven in de centra, passend binnen de toekomstvisie 2030, denken wij mee en verbinden wij waar mogelijk. • We versterken de integrale samenwerking tussen en met de diverse stakeholders. De verschillende belanghebbenden in het centrum willen we nog meer met elkaar in verbinding brengen en vanuit het grotere belang van een vitaal en veerkrachtig centrum komen tot breed gedragen gezamenlijke opgaven. Hierbij houden wij rekening met ieders rol en verantwoordelijkheid. Vastgoedeigenaren hebben daarin een belangrijke rol naast het Centrummanagement en de stadslabs. Specifiek Centrum Sittard • De afronding van de subsidie binnenstedelijke ontwikkeling centrum Sittard met als belangrijke nog te voltooien opgave de herontwikkeling van het voormalige V&D-pand naar een ‘Huis aan de Markt’, dat medio 2024 wordt opgeleverd.

66

•

•

Het komend jaar werken we verder aan de versterking van het gebied Kennedysingel, Broeksittarderweg en het Agnetenklooster gebied (zuidoost zijde van het centrum). De rijke historie met de unieke wallen en schootsvelden en het historische centrum worden hierbij als identiteitsdrager versterkt. De investering in de groene verblijfsgebieden aan het gebied direct ten zuidoosten van historische centrum (oostelijke schootsvelden, Agnetenpark inclusief kloostertuin) en het gebied Sint Rosa maakt het mogelijk een aantrekkelijke woonomgeving te creëren. Dit leunt direct aan tegen de historische binnenstad met al haar voorzieningen. De kwaliteitsimpuls bestaat uit het herbestemmen van leeggekomen (veelal maatschappelijk) vastgoed aan de Kennedysingel en rondom de historische kloostertuin. Daarmee worden de leefbaarheidsproblemen die gepaard gaan met structurele leegstand tegengegaan. En het toevoegen van enkele honderden woningen voor verschillende doelgroepen. Dit zorgt voor het aantrekken van nieuwe inwoners en de benodigde doorstroming vanuit de omliggende wijken waar de aanpak van de slechte bestaande woningvoorraad hierdoor mogelijk wordt. Hiervoor is het nodig om te investeren in de kwaliteit van de buitenruimte tussen de nieuwe woongebouwen. Om zo een voldoende woonkwaliteit te garanderen indachtig de gemeentelijke ambities ten aanzien van een gezonde en duurzame stad.

ZoWonen zorgt vanuit de aanbestedingsopdracht Kennedysingel dat er voldoende sociale woningen worden gerealiseerd Ontwikkelingen rondom de cultuurroute: met de herontwikkeling van de Petrusschool en omgeving, de beide hoeken van de Walramstraat met de Rijksweg (vm. kwadranten 3 en 4 van de Dobbelsteen) en het Frans Klooster werken we aan de versterking van het deel van het centrum tussen Markt en station die verschillende culturele functies zoals Erfgoedcentrum en Ligne met elkaar verbindt.

Specifiek Centrum Geleen De plannen voor de ambtelijke en bestuurlijke huisvesting in het centrum van Geleen zullen verder worden doorontwikkeld. Ten behoeve van het ontwikkelpad centrum Geleen zal op middellange termijn een programmatische aanpak nodig zijn. Als eerste concrete stap wordt ingezet op het verkrijgen van subsidiemiddelen vanuit EZK. Staatssecretaris Mona Keijzer is bereid 100 mln. te investeren in het realiseren van toekomstbestendige winkelgebieden en vitale binnensteden. Om hiervoor in aanmerking te komen zal samen met lokale private partijen een gebiedsgerichte aanvraag worden voorbereid. De subsidie bedraagt 20% van de onrendabele top en is minimaal 1 mln. en maximaal 5 mln. Een eerste gedachte is om een aantal projecten in onderlinge samenhang en vanuit een afgebakend gebied in te brengen in de projectaanvraag. Hierover zullen we het gesprek met betrokken stakeholders aangaan en inzetten op co-creatie. We denken dan aan de volgende projecten: • Doorontwikkeling Stadslab Geleen – Geleen Centraal met verbindingen Chemelot Campus en CHILL • Inzetten op de 1e experimenten van vernieuwende woonvormen in de lijn van het idee van de ontwerpwedstrijd BNSP: “Het Verspreide Paleis” en “Geleen kraakt Geleen” • Inzetten op 1e fase vergroening/ontstening in centrum • herinrichting openbare ruimte i.r.t.

verkoop Oude Raadhuis, om te komen tot verdere invulling van de horecaplein gedachte (Markt en deel Raadhuisstraat) • versterking van de fysieke verbinding vanuit het centrum met de Brightlands Chemelot Campus en Glanerbrook Human Capital Menselijk kapitaal is cruciaal in de aanpak van economisch herstel. De complexiteit en de dynamiek op de arbeidsmarkt zijn toegenomen als gevolg van de coronacrisis. Nog niet eerder was de krapte op de arbeidsmarkt zo groot als nu. In tegenstelling tot wat eenieder had verwacht, zijn reeds bestaande tekorten nóg verder toegenomen en zien we ook in andere sectoren (zoals horeca en leisure) tekorten ontstaan. Daarnaast wordt geschat dat de vervangingsvraag de komende jaren oploopt tot circa 20% van de actieve beroepsbevolking, naast de verwachte groei in vacatures door de transformatie van o.a. Chemelot. Iedereen

67

die een bijdrage kan leveren op de arbeidsmarkt is nodig om de toenemende vraag aan personeel op de arbeidsmarkt op te kunnen vangen. Op de langere termijn zorgen transities (o.a. duurzaamheid en digitalisering) en innovaties (o.a. automatisering en robotisering) voor veranderingen binnen organisaties en de inhoud van werk. De enorme arbeidsvraag in bijna alle sectoren, maar nadrukkelijk vanuit de technische sector, de toenemende impact van digitalisering en de uitdagingen in het kader van de energietransitie, zorgen voor een grote vraag naar mensen met de juiste skills. Het moet makkelijker worden voor mensen om (met behulp van scholing) stappen te zetten op de arbeidsmarkt: van opleiding naar werk, van werk naar werk, van sector naar sector en van werkloosheid naar werk, met extra aandacht voor kwetsbare sectoren, waarbij mensen versneld van-werk-naar-werk moeten. Bovendien is extra aandacht nodig voor jongeren, zodat er geen generatie verloren gaat. De acties die lopen via Leven Lang Ontwikkelen zijn belangrijk om onze beroepsbevolking en bedrijven wendbaar en weerbaar te maken. Daarnaast onderzoeken we hoe we komen tot een meer inclusieve arbeidsmarkt om te voldoen aan de grote vraag naar arbeidskrachten.

Een groot deel van deze acties worden centraal aangestuurd vanuit Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg waarin de 3 gemeenten Heerlen, Maastricht en Sittard-Geleen een trekkende rol hebben. Ook is er nauw contact met de werkgeversservicepunten in de regio en het UWV, LWV, onderwijsinstellingen en overige stakeholders. Samenwerking tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie, gericht op de arbeidsopgaven van nu en de nabije toekomst vormt de rode draad voor onze inzet. De lopende en toekomstige ontwikkelingen van de Zuid-Limburgse arbeidsmarkt, binnen de Euregio, bieden kansen voor zowel werkzoekenden als werknemers en werkgevers. Om die kansen te verkennen en benutten is de verbinding met het bedrijfsleven noodzakelijk. De ontwikkeling naar een circulaire economie en de betekenis daarvan voor (toekomstige) werkenden en werkzoekenden is daarin een belangrijk element. Hierin werken we samen met de aanpak vanuit het sociaal domein gericht op participatie en ontwikkeling. Dit samen moet zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven die bijdragen aan de gewenste ontwikkelingen van onze regio. We moeten nú inzetten op onze beroepsbevolking van de toekomst. We dragen bij aan duurzaam economisch herstel en leggen hierbij verbindingen met het economisch profiel van de toekomst en overige duurzaamheidsdoelstellingen.

We doen dit niet alleen door middel van een aanpak met lokale partijen, maar we zoeken nadrukkelijk ook de samenwerking op in de regio. Zowel met onze directe buurgemeenten in de Westelijke Mijnstreek als op het niveau van Zuid-Limburg, via de Economische Samenwerking Zuid-Limburg en in de context van NOVI Zuid-Limburg. Expatcentre Maastricht Region Het doel van het Expat Center is om het vestigingsklimaat voor werkgevers zo aantrekkelijk mogelijk te maken en de expat te helpen zich thuis te voelen onze regio, in de hoop dat hij/zij hier blijft wonen en werken. Het ECMR wordt uitgevoerd door gemeente Maastricht voor de hele regio. Inmiddels is het centrum uitgebreid met een desk van de Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) en zijn er samenwerkingsovereenkomsten gesloten met alle gemeenten in Zuid-Limburg. Hierin staan afspraken over de afhandeling van formaliteiten indien een expat zich in een gemeente vestigt. Het werkgebied van de ECMR betreft inmiddels heel Zuid-Limburg. In de tweede helft van 2021 wordt een nieuwe businesscase onderzocht. Indien de uitkomsten positief zijn, moet het ECMR vanaf 2022 op deze nieuwe basis operationeel zijn. NOVI-gebied Zuid-Limburg In 2021 is Zuid-Limburg door de minister benoemd als NOVI-gebied. Dit betekent dat we langjarig als regio gaan samenwerken met het Rijk om te komen tot een positieve ontwikkeling van Zuid-Limburg.

Zuid-Limburg kent een sterke economie, die nog sterker kan worden bij een transitie naar een circulaire economie en samenleving. Om dit potentieel te bereiken is het cruciaal om als regio aantrekkelijk en gezond te zijn. Ook zijn goede verbindingen bepalend. Ons landschap in combinatie met aantrekkelijke steden en dorpen is onze troef. Met rijk en regio zetten we ons in voor sterke en gezonde steden, en het versterken van de groene omgeving. Hierbij verbinden we de sociale en gezondheidsaanpak met de aanpak in de fysieke leefomgeving. Door dit met

68

elkaar te doen vergroten we ons speelveld en maken we de ontwikkelingen mogelijk die de kracht van de gemeente te boven gaan. Onze gemeente is een actieve partner in het samenwerkingsverband en zet sterk in op deze samenwerking. Regionaal Economisch Herstel De impact van covid-19 en de maatregelen die nodig zijn om de pandemie te bestrijden hebben grote invloed gehad op onze lokale en regionale economie. Tijdelijke sluiting van detailhandel en horeca hebben hun impact op de ondernemers in de binnensteden. De terugkeer naar ‘normaal’ zal nog veel vragen oproepen en voor uitdagingen zorgen. Wat gebeurt er als de steunmaatregelen aflopen? Wat doen we als dit najaar COVID-19 toch weer opleeft? Allemaal vragen die ook in het Regionaal Herstelplan aan bod komen. Uit een enquête die breed in Zuid-Limburg is gehouden onder MKB-ondernemers en een aanvullende analyse is naar voren gekomen dat het regionaal economische herstel langs twee lijnen vormgegeven dient te worden. In de eerste lijn wordt ingezet op de versterking van kernen en binnensteden, omdat daar een overconcentratie is van getroffen sectoren.

Een aanpak van de kernen kan goed gecombineerd worden met de grotere opgave rondom verduurzaming van vastgoed, waardoor er een win-win situatie wordt gecreëerd: duurzame compacte aantrekkelijke kernen en binnensteden met een aantrekkelijke diversiteit aan functies om te wonen, te werken en te verblijven. In de tweede lijn wordt ingezet op een programmatische ondersteuning van ondernemers naar toekomstbestendige verdienmodellen, door het stimuleren van innovatie en in te spelen op de kansen die digitalisering biedt. Ook de grensoverschrijdende kennisontwikkeling krijgt een plaats in deze tweede herstellijn. Het herstelplan heeft een koppeling gekregen met de opgaven die geformuleerd zijn voor het NOVIgebied Zuid-Limburg, omdat er wordt ingezet op versterking van de economische functie van de binnensteden en de kernen en verduurzaming van de gebouwde omgeving en digitalisering. Oplevering van het regionale herstelplan is voorzien voor september 2021, waarna een operationele doorvertaling op onderdelen plaatsvindt. De uitvoering zal vooral in 2022 e.v. zijn beslag krijgen. Het is van belang dat we hierover in gesprek zijn en blijven met onze inwoners en ondernemers. In 2022 en verder zal dit een deel van onze inzet vragen.

Wie en/of wat hebben we nodig om dit te bereiken? -

-

-

We verwachten dat de stakeholders in de centra en belanghebbenden zorgen voor nieuwe impulsen We werken intensief samen met ondernemersvertegenwoordigers, vastgoedeigenaren, stadslabs, toekomstambassadeurs en anderen die zich verbonden voelen aan de stadscentra. We zetten in op de activiteiten die uit de samenwerking voortkomen en op inzet en draagvlak bij partners en faciliteren, doen mee door co-creatie en/of cofinanciering. We doen dit niet alleen door middel van een aanpak met lokale partijen, maar we zoeken nadrukkelijk ook de samenwerking op in de regio. Zowel met onder directe buurgemeenten in de Westelijke Mijnstreek als op het niveau van Zuid-Limburg, via de Economische Samenwerking Zuid-Limburg en in de context van NOVI Zuid-Limburg. Voor de regionale opgaven kunnen we niet zonder de samenwerking met de regiogemeenten, de Provincie, het Rijk en met inwoners en stakeholders. Ook de inzet van direct betrokken partijen is onmisbaar. Overigens nemen wij als Sittard-Geleen hierin de regierol: we dagen andere partijen uit en spreken hen aan om actief mee te doen, ook bij de realisatie. Deze oproep wordt versterkt door het maatschappelijk contract als onderdeel van de Toekomstvisie 2030: ‘samen duurzaam’ met het accent op 'samen’.

We werken samen op de verschillende schaalniveaus (Euregio, NOVI-gebied Zuid-Limburg, Westelijke Mijnstreek, ...) die nodig zijn om de ontwikkelingen in onze gemeente en de regio hand in hand te laten gaan, en de kansen te benutten om met elkaar meer te bereiken. Om beleidsdoelen te kunnen realiseren is een sluitende beleidscyclus van belang. Beleidsdoelen worden geborgd in regels en door vergunningenstelsels, naleving van regels en vergunningen wordt

69

geborgd door toezicht en handhaving en een samenspel van beleid en uitvoering is nodig voor evaluatie en (door)ontwikkeling. De verandering van de maatschappij en onze organisatie vraagt om een impuls aan de invulling van de beleidscyclus. Verbonden partijen betrokken bij de uitvoering van dit programma: Verbonden partijen Economische samenwerking Zuid Limburg (ESZL)

Voor verdere informatie met betrekking tot de verbonden partijen wordt verwezen naar de hierover afzonderlijk opgenomen paragraaf.

Wat mag het kosten? Overzicht gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Bedragen x € 1.000 Programma 3 Economie BATEN gevraagde bijstelling begroting B1. Opbrengsten weekmarkten nav prognose B2. Bijstelling weekmarkt opbrengsten corona LASTEN gevraagde bijstelling begroting L1. Capaciteit eigen personeel L2. Kapitaallasten Mutatie reserves: Onttrekkingen gevraagde bijstelling begroting

Meerjarenraming AO/ BK/ I/S AW/C

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

AO C

S I

-26 -16 -10

-16 -16 -

-16 -16 -

-16 -16 -

AO AO

S S

-155 -272 117

-377 -318 -59

-125 -308 183

-63 -307 244

-

-

-

-

-

-

-

-

-342 -522

-342 -735

-342 -483

-342 -421

Toevoegingen gevraagde bijstelling begroting Saldo Administratieve wijzigingen en kleine afwijkingen Saldo 3 Economie

Begroting 2022

AW

Toelichting gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Autonome Ontwikkeling (= AO) B1. Opbrengsten weekmarkten n.a.v. prognose De prognose 2022 is bepaald op basis van realistische aantallen. Op basis van de 1,5 meter samenleving mogen enkele kooplieden minder m2 in gebruik nemen. Dit deel van de opbrengstendaling (ad €10.000) wordt ten laste gebracht van de coronamiddelen. Daarnaast zijn de opbrengsten gedaald doordat kooplieden gestopt zijn, deze trend is ook landelijk zichtbaar. L1. Doorbelasting capaciteit personeel Betreft mutatie doorbelasting capaciteit personeel naar de programma’s. Zie programma 0 voor nadere toelichting. L2. Kapitaallasten Betreft mutatie van de kapitaalslasten. Zie programma 0 voor nadere toelichting. Beleidskeuze (= BK) Niet van toepassing.

70

Corona (=C) B2. Bijstelling weekmarkt opbrengsten corona Zie toelichting bij B1 opbrengsten weekmarkten.

Overzicht meerjarige ontwikkeling exploitatie budgetten Jaarrekening bedragen x € 1.000 Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 3 ECONOMIE

2020 7.491 -13.212 3.194 -2.649 -5.176

Actuele Begroting voor Bijstelling Begroting na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling begroting bijstelling 2021 2022 2022 2022 2023 2024 2025 6.571 4.458 -173 4.285 4.271 4.102 4.102 -11.750 -9.779 -350 -10.128 -10.188 -9.988 -9.927 625 100 0 100 0 0 0 -681 -47 0 -47 -39 -27 -27 -5.234 -5.268 -522 -5.790 -5.956 -5.912 -5.852

Toelichting algemeen en trendanalyse De gesaldeerd voor het programma beschikbare 5,6 miljoen worden met name gebruikt voor ontwikkeling en promotie. Hiernaast vormen de kosten en opbrengsten voor panden en die behoren tot de fysieke bedrijfsinfrastructuur terreinen ook onderdeel van dit programma. In financiële zin wordt 4,8 miljoen besteed aan MKB, Vrijetijdseconomie en (boven)regionaal economisch beleid. Een bedrag van € 1,0 miljoen kan worden toegeschreven naar de kleinere onderdelen waaronder de markten, volksfeesten en (stedelijke) evenementen. Er is een stijging zichtbaar in het budget van 2022 ten opzichte van 2021 o.a. als gevolg van het investeringsprogramma 2021-2024. De tendens naar de jaren na 2022 geeft een stabiel beeld, waarbij alleen de kapitaallasten (van de nieuwe investeringen) de afwijkende factor vormen. Voor een meer gedetailleerde uitleg over de incidentele baten en lasten van het programma verwijzen wij naar de bijlage incidentele baten en lasten.

Wie betaalt mee? Samenwerkingspartners, stakeholders, belanghebbenden. Bij de aanpak van het NOVI-gebied Zuid-Limburg werken we met rijk en regio aan een regionale investeringsagenda. We trekken hierin samen op om de inzet en financiën van de diverse partijen doelgericht in te zetten voor de versterking van Zuid-Limburg. We maken gebruik van de subsidiemogelijkheden die het netwerk ons biedt en vergroten hiermee het speelveld voor de projecten die nodig zijn om de regio vooruit te helpen.

Wat gebeurt er als we het niet doen c.q. wat zijn de (financiële) risico’s? Een realistisch risico is dat onze regio langdurig te maken krijgt met onvoldoende aanbod aan werknemers. De combinatie van sterke vergrijzing en dalende vergroening versterkt dit. Daarnaast wordt zichtbaar dat de aankomende beroepsbevolking werk anders bekijkt dan de oudere generaties. De bereidheid om 5 dagen te werken of ploegendiensten te draaien neemt fors af. Deze krimp in beroepsbevolking is een risico voor onze gemeente én regio als men kijkt naar de aantrekkelijkheid voor een werkgever. Dit zal ook impact hebben op de algemene leefbaarheid en leiden tot een afname van de brede welvaart.

Mogelijk nadelige gevolgen voor de economie als gevolg van COVID-19 Een ander risico is gelegen in impact van COVID-19 op onze regionale en lokale economie. Het lijkt echter zeer lastig om deze goed te voorspellen. Zolang als de steunmaatregelen voortduren is nog onduidelijk welke ondernemers de gevolgen van de pandemie trotseren en wie er afscheid moet nemen van zijn bedrijf. De detailhandel behoort samen met de horeca tot één van de meest getroffen sectoren, sectoren die ook van wezenlijk belang zijn voor de leefbaarheid en aantrekkelijkheid van onze centra. Het afgelopen jaar heeft ons

71

ook laten zien dat generalistische oplossingen vaak niet het gewenste effect hadden. Het is van belang dat we in 2022 en verder voldoende flexibel blijven om op het juiste moment maatwerk te kunnen leveren.

Beleidsindicatoren We gebruiken de zogenaamde beleidsindicatoren om de effecten van beleid op de programma’s, toe te lichten. We doen dat (verplicht) aan de hand van een vast aantal indicatoren. Door deze niet-financiële informatie op te nemen in de begroting kunnen raadsleden ook zonder specifieke financiële kennis makkelijker inschatten of de resultaten via de voorgestelde beleidskeuzes behaald kunnen worden. En ze bieden raadsleden meer inzicht om te kunnen sturen. Naam indicator Functiemenging (FMI)

Eenheid %

Vestiging van bedrijven

Per 1000 inw. 15-65 jaar

Sittard-Geleen 54,5%

Landelijk 53,2%

Periode 2020

139,9

158,4

2020

Gerelateerde beleidsnota’s Actieprogramma Vrijetijdseconomie Sittard-Geleen Actualisatie Centrumplan Geleen Beleidsvisie externe veiligheid Chemelot Centrumplan Geleen (actualisatie 2015) Compacte stadscentra met onderscheidend profiel Handboek en deelbeleid Reclame 2015 (reclames op en bij gebouwen) Informatieplicht energiebesparing bedrijven Masterplan Zitterd Revisited (actualisatie 2014) Nota horecabeleid (geactualiseerd met logies Omgevingsvisie Sittard-Geleen Para-commerciebeleid 2013 Plan van aanpak 1.0 Novi Zuid-Limburg – Uitvoeringsagenda 2.0 wordt in september ‘22 vastgesteld Regionaal Herstelplan - gereed augustus 2021 Sectorplan Techniek Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) Toekomstvisie 2030 Visie Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030

72

4.6 PROGRAMMA - 4 - ONDERWIJS

“Wij willen in Sittard-Geleen onderwijs dat onze inwoners in staat stelt volwaardig deel te nemen aan de maatschappij, liefst met een startkwalificatie of anders met de hoogst haalbare arbeidsmarktkwalificatie”. De ontwikkelingen en de ambities vanuit het programma Onderwijs raken het programma Sociaal Domein. Om de samenhang in beeld te brengen zijn de onderdelen van het programma Onderwijs opgenomen in het programmablad Sociaal Domein behoudens “Wat mag het kosten?” Programma 4 kent de volgende taakvelden: - Openbaar (basis)onderwijs - Onderwijshuisvesting - Onderwijsbeleid en leerlingenzaken

Wat willen we bereiken? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6.

Wat doen we om dit te bereiken? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6.

Wie en/of wat hebben we nodig om dit te bereiken? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6.

Wat mag het kosten? Overzicht gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Bedragen x € 1.000 Programma 4 Onderwijs BATEN gevraagde bijstelling begroting B1. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 LASTEN gevraagde bijstelling begroting L1. Capaciteit eigen personeel L2. Kapitaallasten L3. Indexatie subsidie professionele instellingen L4. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 L5. Zakelijke lasten schoolgebouwen Mutatie reserves: Onttrekkingen gevraagde bijstelling begroting O1. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 Toevoegingen gevraagde bijstelling begroting Saldo Administratieve wijzigingen en kleine afwijkingen Saldo 4 Onderwijs

Meerjarenraming AO/ BK/ I/S AW/C

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

AO

I

73 73

-

-

-

AO AO AO AO AO

S S S I S

-130 103 27 -4 -134 -122

9 103 32 -4 -122

9 103 32 -4 -122

136 103 159 -4 -122

AO

I

61 61 -

-

-

-

42 45

42 51

41 50

42 178

AW

73

Toelichting gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Autonome Ontwikkeling (= AO) L1. Doorbelasting capaciteit personeel Betreft mutatie doorbelasting capaciteit personeel naar de programma’s. Zie programma 0 voor nadere toelichting. L2. Kapitaallasten Betreft mutatie van de kapitaalslasten. Zie programma 0 voor nadere toelichting. L3. Indexatie subsidie professionele instellingen Jaarlijks worden door het college de verbonden professionele instellingen vastgesteld. Deze partijen ontvangen van de gemeente een exploitatiesubsidie die jaarlijks wordt geïndexeerd. Voor het begrotingsjaar 2022 is deze indexatie bepaald op 1,5%. L5. Zakelijke lasten schoolgebouwen Binnen de kosten van schoolgebouwen is structureel een tekort op de zakelijke lasten ad € 0,1 mln. Bij schoolgebouwen is geen sprake van huuropbrengsten waarbij deze stijging gecompenseerd kan worden. De stijging wordt veroorzaakt door de combinatie hogere WOZ-waarde en hogere premie. Deze stijging wordt verrekend met de stelpost inflatie. Beleidskeuze (= BK) Niet van toepassing. Corona (=C) Niet van toepassing.

Overzicht meerjarige ontwikkeling exploitatie budgetten Jaarrekening bedragen x € 1.000 Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 4 ONDERWIJS

2020 3.766 -12.390 177 0 -8.446

Actuele Begroting voor Bijstelling Begroting na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling begroting bijstelling 2021 2022 2022 2022 2023 2024 2025 3.557 2.726 115 2.841 2.768 2.768 2.768 -11.467 -11.244 -131 -11.375 -11.332 -11.568 -11.441 0 0 61 61 0 0 0 -556 0 0 0 0 0 0 -8.466 -8.518 45 -8.473 -8.564 -8.801 -8.673

Toelichting algemeen en trendanalyse Het totale budget voor onderwijs bedraagt voor 2022 € 8,5 mln. Hiervan wordt € 6,1 miljoen besteed aan de huisvesting voor basis-, speciaal- en voortgezet onderwijs in Sittard-Geleen. De overige gelden zijn beschikbaar voor leerlingenvervoer, leerplicht/RMC/jongerenloket, onderwijsachterstandenbeleid en voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Hier tegenover staan rijksbijdragen die deze lasten voor meer dan 50% compenseren.

Wie betaalt mee? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6.

Wat gebeurt er als we het niet doen of wat zijn de (financiële) risico’s? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6.

Beleidsindicatoren Hierbij wordt verwezen naar Programma 6.

74

4.7 PROGRAMMA - 5 - SPORT, CULTUUR EN RECREATIE

“Wij willen dat Sittard-Geleen een aantrekkelijke gemeente is om in te verblijven. Met een omgeving en voorzieningen die je van een eigentijdse gemeente met een regionale functie mag verwachten.” Een aantrekkelijk aanbod van sport, cultuur, sociale ontmoeting en recreatie voor zowel de eigen inwoners als die uit de regio. Daar draait het om bij het programma Sport, Cultuur en Recreatie. Op deze onderdelen willen we ons in de regio onderscheiden. Een aantrekkelijk aanbod is geen doel op zich, maar draagt bij aan de speerpunten uit de Toekomstvisie en de opgaven van het NOVI gebied Zuid-Limburg. Sport en bewegen is geen doel op zich, maar vooral ook een middel om maatschappelijke doelen te realiseren. Zo dragen sport en cultuur bij aan een positieve gezondheid(sbeleving) en sociale verbinding. We zetten in op toekomstbestendige (sport)accommodaties en voorzieningen in de openbare ruimte, die uitnodigen tot ontmoeting en beweging, en een bijdrage leveren aan het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen. Ook willen wij een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Dat bereiken we onder meer door beheer en inrichting van de openbare ruimte/ openbaar groen aan de eisen van deze tijd aan te passen. Daarnaast draagt een passend sport- en cultureel aanbod bij aan de woonaantrekkelijkheid.

Het programma sport, cultuur en recreatie kent de volgende beleidsvelden: Sportbeleid en activering Sportaccommodaties Toekomstbestendig accommodatiebeleid Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie Openbaar groen en (openlucht)

Wat willen we bereiken? Het programma sport, cultuur en recreatie draagt direct of indirect bij aan alle speerpunten en doelen uit de kaderbrief 2021: • We erkennen dat gezondheid raakt aan belangrijke lokale beleidsvelden zoals de inrichting van de openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs en sport en dat betekent dat we ook op die beleidsvelden gaan bijdragen aan gezondheid. • We faciliteren en stimuleren een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. • We stimuleren mensen - jong en oud – om te bewegen en gezond te leven. • We zetten in op de realisatie van gezonde plekken in buurten en dorpen, waar natuur-, recreatie-, ontmoeting-, sport- en klimaatdoelen samen komen. • We zetten in op vitaliteit door buitensport, recreatie en kwalitatieve ontmoetingsplekken in en rond de woongebieden. • We zetten in op het versterken van een gezonde leefstijl door bij te dragen aan een gezonde leefomgeving, waarin een gezond binnenklimaat door verduurzaming van woningen, het vergroenen van de leefomgeving, en het verminderen van milieubelasting belangrijke dragers zijn. • We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren. • We werken op verschillende manieren aan een gezonde leefomgeving. Natuur-, recreatie-, ontmoeting-, sport- en klimaatdoelen komen hier samen.

• We willen dat de openbare ruimte bijdraagt aan biodiversiteit, gezondheid en sociale cohesie/ontmoeting. • We werken aan een passend voorzieningenaanbod met aantrekkelijke centra gericht op ontmoeten en een cultureel programma op maat.

75

Wat doen we om dit te bereiken? Uitwerking Sportakkoord Sittard-Geleen – andere manier van samenwerken In 2020 is samen met partners het Sportakkoord Sittard-Geleen tot stand gekomen. In 2022 gaan we gezamenlijk verder met de uitwerking van de vier pijlers van het Sportakkoord: 1. Sportief opgroeien – sport en bewegen in en rondom school – opgroeien in een omgeving waar sport en bewegen vanzelfsprekend is 2. Duurzame sport- en beweegaanbieders – toekomstbestendige verenigingen – inspelend op veranderde behoeften – optimaal gebruik van accommodaties en openbare ruimte die uitnodigt tot bewegen 3. Iedereen doet mee – ondersteuning en begeleiding van kwetsbare doelgroepen – specifieke aandacht voor mensen die nu niet actief zijn 4. Sport verbindt – structureel komen tot een ‘platform’ waar organisaties (vrijwilligers en professionals) elkaar kunnen blijven vinden op gebied van sport, gezondheid, zorg, welzijn en onderwijs en waar vraag en aanbod bij elkaar komen. De gemeente neemt hier een meewerkende en participatieve rol in het realiseren van ambities en acties, waarbij tevens de kracht van de bestaande sportinfrastructuur in Sittard-Geleen en het beweegprogramma van Ecsplore optimaal worden benut. Met het Sportakkoord Sittard-Geleen kan iedereen initiatieven nemen en samenwerken om bij te dragen aan deze gezamenlijke doelen.

Acties kunnen worden toegevoegd en nieuwe partners blijven uitgenodigd om aan te sluiten. We werken samen verder aan het Programma Beweegstimulering (uitgevoerd door Stichting Ecsplore). Hiermee formuleren we de ambities en concrete acties om een gezonde en actieve leefstijl van alle inwoners te bevorderen. Dit past in de ‘Trendbreuk Zuid-Limburg, Positieve Gezondheid en de Preventiecoalitie’. Resultaten zien we bijvoorbeeld in de acties rondom de Gezonde Basisschool van de Toekomst, Jongeren op Gezond Gewicht (JOGG) en in de monitoring van ontwikkeling en motoriek in het primair onderwijs. De pijlers uit het preventieakkoord worden in programmablad 6 verder uitgewerkt. Infrastructuur voor sporten en bewegen (accommodaties, openbare ruimte, kennis) In de afgelopen jaren is veel geïnvesteerd in een goede sportinfrastructuur in de gemeente. Met partners, zoals Watersley, de Sportstichting, beheerders van andere accommodaties, verenigingen, topsportprogramma’s (NTC-RTC’s) (NationaleTrainingsCentra-en RegionaleTrainingsCentra) en onderwijs werken we nauw samen om te kijken hoe deze infrastructuur het beste ingezet kan worden om de sporter te laten sporten en mensen uit te nodigen om meer te bewegen.

Steeds vanuit het oogpunt van de ‘sporter’: wat heeft de sporter in de toekomst nodig om te sporten, wat hebben mensen nodig om meer te gaan bewegen? De rol en structuur van verenigingen kan daarbij veranderen, vooral omdat er ook nadrukkelijk aandacht is voor sporters buiten een vereniging (ongebonden sporter) en mensen die nu nog niet actief zijn. In 2022 voeren we de keuzes uit die we in 2021 maken (en de jaren voorafgaand gemaakt hebben) voor het optimaal in stand houden en benutten van kwalitatief goede sportaccommodaties, voor binnen- en buitensport. Bij die keuzes wordt zo veel mogelijk gekeken naar multifunctionaliteit van de accommodaties, gericht op samenwerking tussen verenigingen, de optimalisering en waar mogelijk centralisatie van voorzieningen. De organisatievorm waarin beheer en onderhoud van de sportaccommodaties in onze gemeente door de Sportstichting gestalte wordt gegeven zal in de komende maanden tegen het licht worden gehouden. Ook bij ruimtelijke inpassingen maken we waar mogelijk keuzes die bijdragen aan een openbare ruimte die bijdraagt aan een gezonde en actieve leefstijl. Een openbare ruimte die uitnodigt om te bewegen. De bouwfase van sportpark Glanerbrook start in 2022, nadat in 2021 het voorontwerp is vastgesteld. Dit als uitwerking van het besluit uit 2017 om één zwemvoorziening te behouden in de gemeente, op de locatie Glanerbrook.

Dit heeft consequenties voor de keuzes die we maken bij de vernieuwing van Het Anker en het uiteindelijk sluiten van zwembad De Nieuwe Hateboer. Bij de plannen voor vernieuwing van Het Anker kan er - vanuit bovenstaand besluit uit 2017 en het coalitieakkoord - sprake zijn van handhaving van een gemeentelijke bijdrage aan een

76

zwemvoorziening gericht op doelgroep- en educatief zwemmen, indien hierbij ook sprake is van cofinanciering door andere partijen. Voor recreatief en wedstrijdzwemmen is gemeentelijke financiering niet meer aan de orde. Het moment van sluiting zal afhangen van de ontwikkelingen op het ESCS-terrein. Als de nieuwe zwemvoorziening op Glanerbrook gereed is - of zoveel eerder door de verkoop van het ESCS-terrein – zal de exploitatie van het zwembad De Nieuwe Hateboer door de Sportstichting stoppen. Het op dit moment lopende proces met betrekking tot een eventuele herbestemming van de ESCS locatie en de daarmee mogelijk op korte termijn samenhangende sluiting van het zwembad zorgt voor onzekerheid voor de huidige medewerkers van de Sportstichting die werkzaam zijn in De Nieuwe Hateboer. Wij geven ons daar rekenschap van. In 2022 zal duidelijk worden wat dat voor de Sportstichting en het personeel zal betekenen. Gesprekken hierover zijn in 2021 gestart. Talentontwikkeling en topsport Topsport en breedtesport versterken elkaar. Uit breedtesport komen talenten naar voren en topsporters inspireren om zelf te sporten en te bewegen. We willen de nationale en regionale topsportprogramma’s in de regio graag behouden door deze te ondersteunen in het gebruik/tegemoetkoming huurkosten van de sportaccommodaties in de gemeente.

Bij de bezuiniging op de financiële ondersteuning aan de nationale en regionale programma's in de gemeente per 2021, is aangegeven dat er nog wel financiële ruimte bestaat om de programma's in het gebruik van deze accommodatie te ondersteunen. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de Provincie en het Team Limburg Sport. In samenwerking met Team Limburg Sport ondersteunen we daarnaast talenten en topsporters in de gemeente Sittard-Geleen door middel van een Topsporttalentenfonds, in ieder geval tot en met de Olympische Spelen in 2024. Cultureel programma op maat De evaluatie van cultuurbedrijf De Domijnen in 2020 resulteert in 2021 in een transitieplan dat ook in 2022 wordt uitgevoerd. De optimalisering is een traject dat wel tijd zal vragen. Er wordt nu in samenwerking met De Domijnen, gewerkt aan het realiseren van een cultureel programma op maat voor Sittard-Geleen. Gelijktijdig pakken wij urgente zaken zoals tijdelijke depots ten behoeve van de gemeentelijke kunstcollectie op. Bij de uitwerking van het cultureel programma richten wij ons specifiek op de kansen in de gemeente, de regio, ZuidLimburg en de Euregio. (Aandachtspunt: afhankelijk van ontwikkelingen PLT toevoegen). We richten ons daarbij ook op de verankering van de erfenis van Toon Hermans en de aansluiting van De Domijnen bij professionele en vrijwilligersorganisaties in Sittard-Geleen.

We realiseren een sterke samenhang tussen cultuur en evenementen, zoals bij het Sint Rosafestival en het nieuwe Open Air festival van Ad Mosam. We hebben aandacht voor de ondersteuning die professionele en vrijwilligersorganisaties nodig hebben in de opbouw van hun organisatie na corona. Muziekonderwijs Myouthic is in september 2020 gestart als makelaar in het muziekonderwijs. Er zijn structureel middelen beschikbaar voor deze vorm van muziekonderwijs. Wij volgen de activiteiten van Myouthic en haar samenwerking met harmonieën en fanfares nauw, waarbij er tweemaandelijkse bijeenkomsten zijn waarin ervaringen worden uitgewisseld. De ervaringen zijn positief. In 2022 wordt de huidige invulling van het muziekonderwijs geëvalueerd waarbij er specifiek aandacht is voor de doelgroepen die in aanmerkingen komen voor lesgeldsubsidie. Samenwerking in het culturele veld Vanuit de veranderende rol van de overheid is sinds 2021 ingezet op samenwerking binnen het culturele veld. Dat zetten wij in 2022 door. Dit doen wij bijvoorbeeld door samenkomsten van de culturele sector te faciliteren en waar nodig te organiseren, door via een ‘cultuurkaart’ de breedte van het culturele aanbod te laten zien, en door samenwerking tussen het culturele veld en ondernemers te faciliteren.

Het culturele veld is een breed begrip; wij kijken hierbij breed: van film tot jongeren en van het Laagland tot Ad Mosam. Wij ervaren hierbij

77

een grote betrokkenheid van vrijwilligers bij de cultuur. (Aandachtspunt: afhankelijk van ontwikkeling Karroessel toevoegen) Bestuursopdracht duurzame accommodaties De raad heeft in december 2020 besloten kennis te nemen van het ‘Overzicht uitwerking duurzame accommodaties – perspectief per accommodatie’ en ingestemd met een procesvoorstel waarbij de gesprekken met (sport)accommodaties en gebruikers worden voortgezet. Per beleidsveld (binnensport, voetbal, tennis, multifunctionele accommodaties en monofunctionele accommodaties) wordt dit opgepakt, waarbij gekeken wordt naar de samenhang van accommodaties per cluster. Deze integraliteit leidt eind 2021 per cluster tot een door betrokken partijen gedragen implementatieplan, dat aan de raad wordt teruggekoppeld. Waar wij geen overeenstemming bereiken, leggen wij dit expliciet voor aan de raad. Integraal basis beheerplan openbare ruimte In november 2019 heeft de gemeenteraad het Integraal Basis Beheerplan Openbare Ruimte (IBOR) vastgesteld. In 2020 en 2021 hebben we per beheergroep (zoals verharding, groen, straatmeubilair) een apart beheerplan opgesteld en afgerond, en gereflecteerd aan het IBOR-plan uit 2019.Zodat we niet alleen de beheerorganisatie kunnen door ontwikkelen, maar ook beter in staat zijn om het gemeentebestuur sneller en adequater van informatie te voorzien.

In de beheerplannen worden ook aspecten zoals klimaatadaptatie, biodiversiteit en innovatie belicht en verankerd. Er liggen daarnaast kansen voor onze inwoners om zelf initiatief te nemen op het gebied van het beheer en onderhoud van de openbare ruimte. Initiatiefnemers worden daarbij zoveel als mogelijk ondersteund. De gemeente blijft daarom het gesprek met inwoners en anderen zoeken om op die manier initiatieven te stimuleren. Bomenplan In 2020 is een aanvraag voor deelname aan het 1 miljoen bomenplan van de Provincie Limburg ingediend, met als doel ook in onze gemeente zoveel mogelijk extra bomen te planten. Als het verzoek gehonoreerd wordt, gaan we in 2022 samen met bewoners aan de slag met om hun initiatieven te realiseren. De regeling voor het 1 miljoen bomenplan is echter overvraagd, waardoor het oorspronkelijke programma wellicht afgeslankt moet worden. Ook dan gaan we aan de slag met de initiatiefnemers om de beschikbare middelen zo efficiënt mogelijk in te zetten en een maximale vergroening te realiseren. Voedselbossen De aanjaagmiddelen voor voedselbossen zetten we in om initiatieven van inwoners en bedrijven op het gebied van voedselbossen een steuntje in de rug te geven. In 2021 is al gestart met de realisatie van een demonstratie voedselbos door de Stichting Plök.

In 2022 willen we nieuwe initiatieven steunen om deze duurzame en milieuvriendelijke manier van voedselproductie in onze gemeente te stimuleren. Proeftuin Zeeheldenbuurt Het project voor de Proeftuin Zeeheldenbuurt is in 2021 opgestart en wordt in 2022 vervolgd. De proeftuin heeft betrekking op drie onderdelen: 1. Smart city: informatietechnologie invoeren die de inrichting, het beheer en de leefbaarheid van de openbare ruimte kan verbeteren; 2. Klimaatadaptatie: een werkwijze invoeren om klimaatadaptief te handelen in de stad: hoe passen we ons aan de klimaatveranderingen aan? 3. Arbeidsparticipatie: jongeren werken mee in de openbare ruimte, met een extra stimulans door het gebruik van informatietechnologie. In de Zeeheldenbuurt richten we de openbare ruimte opnieuw in (verharding, groen en riolering), en testen we de nieuwe werkwijze met bovengenoemde onderdelen uit.

78

Wie en/of wat hebben we daarvoor nodig? De rol van de gemeente verandert, waardoor wij niet alleen zelf initiatief nemen maar ook steeds meer ideeën en acties van derden ondersteunen. Voor het Sportakkoord Sittard-Geleen en het programma Beweegstimulering is de inbreng van de sportondersteuningsorganisaties en de partners zorg en welzijn en het onderwijs onontbeerlijk. Daarbij zoeken we naar meer samenwerking met en tussen verenigingen en initiatieven. Voor het beleid van bovenlokale sportaccommodaties en ondersteuning talentontwikkeling en topsport stemmen we af met de Provincie en Team Limburg Sport. Op het onderwerp cultuur stemmen wij af met de provincie Limburg en gemeenten Heerlen en Maastricht wanneer het gaat om de samenwerking in Zuid-Limburg. Daarnaast investeren wij, samen met De Domijnen, in de samenwerking tussen professionele en vrijwilligersorganisaties in Sittard-Geleen. Voor toekomstbestendige accommodaties overleggen we met eigenaren en beheerders van gebouwen, het verenigingsleven en andere gebruikers van gemeenschapshuizen. Verbonden partijen betrokken bij de uitvoering van dit programma: Verbonden partijen Onroerend Goed Maatschappij “De Witse” BV

Voor verdere informatie met betrekking tot de verbonden partijen wordt verwezen naar de hierover afzonderlijk opgenomen paragraaf.

Wat mag het kosten? Overzicht gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Bedragen x € 1.000 Programma 5 Sport, cultuur en recreatie BATEN gevraagde bijstelling begroting B1. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 B2. Vernieuwbouw Glanerbrook LASTEN gevraagde bijstelling begroting L1. Capaciteit eigen personeel L2. Kapitaallasten L3. Indexatie subsidie professionele instellingen L4. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 L5. Vernieuwbouw Glanerbrook L6. IBOR beheerplannen 2022 Mutatie reserves: Onttrekkingen gevraagde bijstelling begroting O1. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 Toevoegingen gevraagde bijstelling begroting T1. Vernieuwbouw Glanerbrook Saldo Administratieve wijzigingen en kleine afwijkingen Saldo 5 Sport, cultuur en recreatie

Meerjarenraming AO/ BK/ I/S AW/C

Begroting 2022

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

AO BK

I I

307 307 -

-

-

-1.540

AO AO AO AO BK BK

S S S I I S

-1.992 -223 393 -262 -1.837 -63

-176 -223 296 -262 90 -77

-435 -220 33 -262 90 -76

614 -217 193 -262 90 885 -75

AO

I

BK AW

I

1.620 1.620 52 -12

7 -170

52 -383

-206 -206 12 420

Toelichting gevraagde bijstelling exploitatie budgetten Autonome Ontwikkeling (= AO) B1. / L4. / O1. Planmatig onderhoud vastgoed 2022 Voor een toelichting verwijzen we u naar programma 0.

79

L1. Doorbelasting capaciteit personeel Betreft mutatie doorbelasting capaciteit personeel naar de programma’s. Zie programma 0 voor nadere toelichting. L2. Kapitaallasten Betreft mutatie van de kapitaalslasten. Zie programma 0 voor nadere toelichting. L3. Indexatie subsidie professionele instellingen Jaarlijks worden door het college de verbonden professionele instellingen vastgesteld. Deze partijen ontvangen van de gemeente een exploitatiesubsidie die jaarlijks wordt geïndexeerd. Voor het begrotingsjaar 2022 is deze indexatie bepaald op 1,5%. Beleidskeuze (= BK) B2. / L5. / T1. Vernieuwbouw Glanerbrook De raad heeft op 16 december 2020 de vernieuwbouw van de centrale sport- en zwemaccommodatie Glanerbrook vastgesteld. Deze vernieuwde sport- en zwemvoorziening zou zoals nu voorzien gereed moeten zijn in het jaar 2024. Na beëindiging van de erfpachtovereenkomst met Laco is het eigendom van Glanerbrook per 1 januari 2021 weer terug bij de gemeente. Vanaf dat moment is de exploitatie risicodragend bij de gemeente komen te liggen. Na het gereedkomen van het project, zoals nu voorzien per 1-1-2025, wordt de exploitatie overgedragen naar een nieuwe exploitant. Door het toevoegen van de jaarschijf 2025 aan de meerjarenraming leidt deze overdracht tot aanpassingen van de begroting.

Daarnaast vindt er een geplande mutatie plaats vanuit de post Nieuw Beleid voor de kapitaallasten van de afgeronde vernieuwbouw van het complex. L6. IBOR beheerplannen 2022 Voor een toelichting verwijzen we u naar programma 2. Corona (=C) Niet van toepassing.

Overzicht meerjarige ontwikkeling exploitatie budgetten Jaarrekening bedragen x € 1.000 Baten Lasten Onttrekkingen Toevoegingen 5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE

2020 6.589 -34.158 1.171 -1.388 -27.786

Actuele Begroting voor Bijstelling Begroting na Begroting Begroting Begroting begroting bijstelling begroting bijstelling 2021 2022 2022 2022 2023 2024 2025 8.763 8.170 187 8.357 7.993 7.439 5.899 -37.670 -34.631 -1.820 -36.450 -34.944 -35.094 -34.085 3.449 435 1.620 2.055 171 153 153 -1.538 -904 0 -904 -968 -957 -1.163 -26.998 -26.930 -12 -26.942 -27.747 -28.459 -29.196

Toelichting algemeen en trendanalyse Gesaldeerd is voor dit programma € 27 mln. beschikbaar, waarin aangetekend dat hier een substantieel bedrag aan ontvangsten is verwerkt. Deze laatste zijn hoofdzakelijk huuropbrengsten voor het gemeentelijk vastgoed. Tot dit programma behoren de kapitaalasten/huuropbrengsten voor alle gemeentelijke sportaccommodaties (5,8 miljoen), de subsidies aan breedte- en topsport inclusief projecten en combinatiefunctionarissen (2,6 miljoen), de subsidie voor De Domijnen en overige culturele instellingen/verenigingen (11,4 miljoen) en de kosten voor het openbaar groen inclusief speel- en recreatievoorzieningen en landschap/dierenoverlast (7,3 miljoen). De tendens naar de komende jaren geven een stabiel beeld, waarbij alleen de kapitaallasten een stijgende lijn vertonen als gevolg van het in december 2020 genomen investeringsbesluit Glanerbrook.

80

Wie betaalt mee? Voor de bovenregionale sportinfrastructuur en de ondersteuning van de regionale topsportprogramma’s en talenten in de gemeenten zoeken we een nauwe (financiële) samenwerking met de Provincie. Bij de realisatie van Sportpark Glanerbrook, onderzoeken we de mogelijkheden voor Europese, Rijks- en Provinciale subsidie. Voor de uitvoering van het Sportakkoord Sittard-Geleen heeft het Rijk uitvoeringsbudget ter beschikking gesteld tot en met 2022. Dit is geen structurele financiering, maar moet meer als aanjager voor initiatieven gezien worden. Er zijn een aantal culturele instellingen die naast een gemeentelijke subsidie ook een subsidie van de Rijksoverheid of de provincie Limburg ontvangen. Daarnaast kijken we samen met de provincie Limburg hoe wij bestaande subsidieregelingen voor vrijwilligersorganisaties beter onder de aandacht kunnen brengen. Voor het toekomstbestendig accommodatiebeleid leggen de beheerders en gebruikers van gemeenschapshuizen met hun toekomstplannen samen de basis onder een goede bezetting en gezonde exploitatie daarvan: zij kiezen voor een passend beheermodel, voor een goede balans in inkomsten en uitgaven, voor sponsoring of crowdfunding van activiteiten. Mede op basis van de toekomstplannen bekijkt de gemeente of de accommodatie kwalitatief aan de maat is.

Is sprake van renovatie of nieuwbouw, dan wordt een beroep gedaan op subsidies, al dan niet in de vorm van cofinanciering. Op het huurbedrag wordt een passende accommodatiesubsidie verstrekt. Voor het beheer van de openbare ruimte is sprake van afstemming met de provincie Limburg voor een eventuele subsidiering.

Wat gebeurt er als we het niet doen c.q. wat zijn de (financiële) risico’s? Alle onderwerpen binnen het programma dragen bij aan een aantrekkelijke woon- en leefomgeving in SittardGeleen. Een stevige samenwerking zorgt ervoor dat we de unieke sportinfrastructuur in de gemeente (accommodaties, openbare ruimte, kennis) beter benutten en dat ze behouden blijven voor sport en bewegen op alle niveaus. Enerzijds om eerdere investeringen niet verloren te laten gaan, maar vooral ook om een infrastructuur te versterken die een gezonde en actieve leefstijl van onze inwoners stimuleert. De coronacrisis heeft nog duidelijker de urgentie van bewegen, een gezonde leefstijl en het tegengaan van eenzaamheid laten zien. Sport en bewegen levert een grote bijdrage aan de doelstellingen van Trendbreuk Zuid-Limburg, Positieve Gezondheid en de Preventiecoalitie. De inzet op een cultureel programma op maat van Sittard-Geleen en dat aansluit op het culturele aanbod in Zuid-Limburg draagt bij aan de aantrekkelijkheid en het profiel van Sittard-Geleen. De coronacrisis heeft laten zien hoe belangrijk cultuurbeoefening en cultuurbezoek is. Het investeren in een cultureel programma passend bij Sittard-Geleen draagt bij aan de doelen uit de Toekomstvisie. Voor het toekomstbestendig accommodatiebeleid geldt dat de huidige omvang van maatschappelijk vastgoed onderbezet is.

Dit betekent onnodige kosten van instandhouding, met bijbehorende druk op de begroting. Door voorzieningen te concentreren of multifunctioneel te gebruiken, kunnen we met minder voorzieningen toe. De bezetting wordt hoger en het levert efficiencywinst op. Het financiële risico gaat over de negatieve financiële gevolgen in de exploitatie van de accommodaties door een (te) lage bezettingsgraad en mogelijk zelfs leegstand.

Beleidsindicatoren We gebruiken de zogenaamde beleidsindicatoren om de effecten van beleid op de programma’s, toe te lichten. We doen dat (verplicht) aan de hand van een vast aantal indicatoren. Door deze niet-financiële informatie op te nemen in de begroting kunnen raadsleden ook zonder specifieke financiële kennis makkelijker inschatten of

81

de resultaten via de voorgestelde beleidskeuzes behaald kunnen worden. En ze bieden raadsleden meer inzicht om te kunnen sturen. Naam indicator Niet sporters

Eenheid %

Sittard-Geleen 54

Nederland 49,3

Periode 2020

Bron: Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen, deze monitor wordt om de 4 jaar geactualiseerd. Bij de samenstelling van de begroting waren de gegevens van de nieuwe monitor nog niet beschikbaar.

Gerelateerde beleidsnota’s/processen

Gerelateerde verbonden partijen

Toekomstvisie 2030 Kaderbrief 2021: een venster op de toekomst Raadsbesluit ‘Aanscherping kaders duurzame accommodaties’ van 8 juli 2020 en Raadsbesluit ‘Procesvoorstel uitwerkingsplan duurzame accommodaties’ van 15 december 2020 Omgevingsvisie Sittard-Geleen 2016

Onroerend Goed Maatschappij “De Witse” BV

Pilot verduurzaming 8 gemeentelijke gebouwen Nota Strategie op Vastgoed gemeente Sittard-Geleen 2021 Sportakkoord Sittard-Geleen

82

4.8 PROGRAMMA - 6 - SOCIAAL DOMEIN (INCLUSIEF VOLKSGEZONDHEID, ONDERWIJS EN VEILIGHEID)

Wat willen we bereiken? In de kaderbrief 2021 zijn de doelen geformuleerd die centraal staan in de begroting 2022 en verder. Deze doelen vloeien voort uit de Toekomstvisie 2030 en het NOVI-gebied Zuid-Limburg. Vanuit de programma's Sociaal Domein, Volksgezondheid, Onderwijs en Veiligheid werken we, in samenhang, aan de doelen die aan de speerpunten van positieve gezondheid(sbeleving) en een leven lang leren zijn verbonden. Naar een positieve gezondheid(sbeleving) - We erkennen dat gezondheid raakt aan belangrijke lokale beleidsvelden zoals de inrichting van de openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs en sport en dat betekent dat we ook op die beleidsvelden gaan bijdragen aan gezondheid. - We vinden het belangrijk dat inwoners op een prettige manier wonen en leven met elkaar ontmoeten en helpen. En als gemeente dragen we hieraan bij. - We zetten in op gezond en veilig opgroeien, talent ontwikkelen en meedoen, zowel op wijk- en kernniveau als gericht op het individu. - We zetten in op een integrale aanpak van armoede die zich richt op het voorkomen (vergroten kansengelijkheid), doorbreken (werk) en het verzachten van armoede-effecten. Hiermee versterken we de financiële en sociale veerkracht - We faciliteren en stimuleren een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties.

- We stimuleren mensen - jong en oud – om te bewegen en gezond te leven. We werken hiertoe aan een aanpak die begint vóór de zwangerschap (nu niet zwanger) tot aan het zelfstandig en zelfredzaam oud worden (Zuid springt eruit/programma Trendbreuk). - We helpen mee om kennis en innovatie in de regio in te zetten om het welzijn en de gezondheid van onze inwoners te versterken. E-health is daar een voorbeeld van. Naar een leven lang leren - We stimuleren inclusieve werkgelegenheid waarbij bedrijfsprocessen zodanig worden ingericht dat ook mensen met een beperking hieraan kunnen deelnemen. - We stimuleren en faciliteren inclusief onderwijs op alle niveaus; leerlingen nemen zoveel mogelijk deel aan regulier onderwijs en er zitten geen leerlingen thuis. - We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren.

83

84

Wat doen we om dit te bereiken? De inzet vanuit de programma's, gericht op preventie en het voorliggende veld, de toegang tot voorzieningen en de maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders, verbinden we aan de genoemde doelen. Preventie en voorliggend veld De gemeente wordt ermee geconfronteerd dat inwoners meer en vaker een beroep doen op voorzieningen in het Sociaal Domein. We willen deze beweging ombuigen naar de voorkant. Ook willen wij de inzet op normaliseren en demedicaliseren intensiveren. Waar begint hulp en waar eindigt deze? Ook voor het voorliggend veld is dit een adagium dat steeds belangrijker wordt. We hebben alleen ruimte om te bieden wat nodig is en dus niet wat wenselijk is. Door de programma’s heen vinden we de inzet op preventie terug: gericht op gezondheid, talentontwikkeling, meedoen, financiële redzaamheid en veiligheid. In de begroting van 2021 hebben het college en de gemeenteraad extra middelen voor preventie in het Sociaal Domein beschikbaar gesteld. Deze middelen zullen vanaf 2022 structureel besteed gaan worden aan het borgen van succesvolle preventieprojecten. Naast investeren in preventieve activiteiten is het nodig om te investeren in de samenwerking. Daarmee vergroten we de signalerende functie binnen het netwerk en bevorderen we de efficiënte inzet van interventies. Het aantal partners in het Sociaal Domein is groot.

Dat vereist een goede afstemming en samenwerking waar het activiteiten, projecten en voorzieningen betreft gericht op preventie en de ondersteuning van de meer kwetsbare inwoners. In de afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het netwerk door middel van de gebiedsgerichte aanpak en casusregie. Dat blijft nodig in de komende jaren en zetten we dus voort in 2022. In Geleen Zuid zijn we gestart met een integrale gebiedsontwikkeling gericht op een gezonde en veilige wijk. Gemeente en ZOwonen hebben hiertoe het ambitiedocument ‘Luuj Make Gelaen-Zuid, onze ambitie voor een gezond en veilig Geleen-Zuid in 2030’ op- en vastgesteld als richtinggevend voor een brede integrale aanpak voor de komende 10 jaar. De komende 10 jaar wordt aan de hand van een viertal programmalijnen gewerkt aan projecten en initiatieven waarbij inwonerparticipatie voorop staat. De relatie tussen het fysieke en sociale programma maakt dat de ontwikkeling van de inwoners hand in hand gaat met de ontwikkeling van de wijk. Talentontwikkeling, kansrijk opgroeien, participeren & leren en gezond ouder worden zijn de onderdelen van het integrale sociale programma dat samen met het fysieke programma de wijk en de inwoners sterker maakt. Inwoners worden in een vroege fase meegenomen. Zij geven mee vorm aan de aanpak.

Integrale programma's gericht op positieve gezondheid Trendbreuk De 16 Zuid-Limburgse gemeenten hebben voor de periode 2020-2023 gezondheidsbeleid gemaakt met als titel ‘Zuid Springt eruit’. Met dit beleid willen de gemeenten in Zuid-Limburg een trendbreuk creëren in de hardnekkige gezondheidsachterstanden, door integraal en meerjarig te investeren in de Limburgse jeugd. Deze aanpak krijgt vorm middels het programma Trendbreuk. Samen met programmabureau Trendbreuk, de GGD, de Zuid-Limburgse gemeenten, de Provincie en zoveel mogelijk andere samenwerkingspartners, is in 2020 gestart met het programma ‘Kansrijke Start’. Trendbreuk gaat uit van interventies van voor de zwangerschap totdat iemand werkt en zelf ouder van een kind wordt. Het gaat om het vergroten van kansen op een gezond leven, te beginnen met een programma dat gericht is op het voorkomen van ongewenste zwangerschappen (Nu Niet Zwanger), ondersteuning van kwetsbare jonge ouders (Stevig Ouderschap), en een programma gericht op zeer kwetsbare jonge moeders (Voorzorg). Ook gedurende de schooltijd volgt de GGD de ontwikkeling van onze jeugd en ondersteunt zij waar nodig.

85

In het najaar van 2021 is het programma Geboortezorg Flex gestart, net zoals de Limburgse ketenaanpak overgewicht. Bij Geboortezorg Flex wordt de duur van de kraamhulp afgestemd op de behoefte van het gezin. De ketenaanpak overgewicht is een domein-overstijgende aanpak waarin op maat gemaakte ondersteuning en hulp wordt geboden aan kinderen (en gezinnen) met een risico op overgewicht en obesitas en die obstakels ervaren op het gebied van een gezonde(re) leefstijl. In 2022 lopen deze aanpakken door en wordt verkend of hier nog enkele nieuwe initiatieven of projecten aan toegevoegd kunnen worden zoals de implementatie van Centering Pregnancy. Dit is een programma waarin zwangere vrouwen en hun partners elkaar in groepsverband ondersteunen en van elkaar leren. Preventieakkoord Door middel van het Preventieakkoord wordt zowel regionaal als lokaal aansluiting gezocht bij bestaande netwerken, programma’s en initiatieven om een gezonde leefstijl te vergroten. Hiermee wordt de uitvoering van bestaande ambities aangejaagd, versneld en geïntensiveerd. Tevens wordt op die manier voorkomen dat er een wildgroei aan nieuwe initiatieven ontstaat. Het gezamenlijke Zuid-Limburgse Preventieakkoord bestaat uit een regionaal akkoord en 16 lokale preventieagenda’s (één per gemeente).

In het regionale akkoord zijn afspraken gemaakt met regionale partners met als doel lokale gezondheidswinst te boeken. Binnen de lokale preventieagenda’s hebben gemeenten afspraken gemaakt op lokaal niveau. Zowel het Regionale Preventieakkoord als de Lokale Agenda’s zijn opgebouwd uit de volgende 5 pijlers waar in 2022 verder aan wordt gewerkt. Bewegen en gezonde voeding op scholen. Limburgse netwerkaanpak overgewicht en obesitas. Rookvrije kindomgevingen. Gezonde sportomgevingen. Lokale speerpunten; voor Sittard-Geleen zijn dat de sportpedagoog en Healthy Life. Preventiecoalitie gemeente en CZ Sittard-Geleen en zorgverzekeraar CZ zijn met elkaar een ‘preventiecoalitie’ aangegaan. Daarbinnen willen zij samenwerken aan preventie en aan het bevorderen van Positieve Gezondheid. En dat uiteraard samen met inwoners en maatschappelijke- en zorgorganisaties. In 2020 is hiertoe een ‘Programmaplan preventiecoalitie Sittard-Geleen & CZ’ opgesteld. Een programmaplan dat zoveel mogelijk aansluit bij bestaande regionale en lokale ontwikkelingen. Het vloeit voort uit het Gezondheidsbeleid Zuid-Limburg en legt een verbinding met de Mijnstreek Coalitie. Het vernieuwende en versterkende van de samenwerking tussen CZ en gemeente is de bundeling van krachten binnen deze projecten die allen gezonde en zelfredzame inwoners als belangrijkste doel kennen.