01 Jaarstukken 2022

Het bezoeken van de school bood tevens de gelegenheid om met de directeur en eventueel de schoolbegeleider een gesprek aan te gaan over de situatie op de scholen. Bij de gesprekken kwamen verschillende onderwerpen aan bod zoals huisvesting, kansengelijkheid, armoedeaanpak, jongerenparticipatie en samenwerking met andere organisaties in het sociaal domein. De scholen wisten het persoonlijk bezoek bijzonder te waarderen en deze zullen we jaarlijks herhalen. • Jongerenparticipatie Jongk, de jongerenadviesraad voor de Westelijke Mijnstreek (12 tot 27 jaar), heeft in 2022 ongevraagd en gevraagd advies gegeven aan de gemeente Sittard-Geleen. In 2022 heeft Jongk advies gegeven over de nieuwe Verordening Jeugdhulp, de subsidieregeling Perspectief voor Jongeren en hebben ze een adviesrapport opgeleverd over de thema’s Topjobs (banen voor jongeren) en Veiligheid. • Onderwijshuisvesting De huisvestingsscenario’s van het concept Strategisch Huisvestingsplan Onderwijs- en Kindfuncties zijn nogmaals getoetst op toekomstbestendigheid, haalbaarheid en integraliteit, en besproken met schoolbesturen en kindpartner MIK-PIW. Op basis hiervan wordt besluitvorming door College en gemeenteraad voorbereid. Ook zullen de bevindingen van het Strategisch Huisvestingsplan worden betrokken bij de besluitvorming over de Kadernota.

De huisvestingsvoorzieningen, die zijn opgenomen op het Programma voorzieningen huisvesting onderwijs 2022 (uitbreiding basisscholen ’t Heuvelke, de Leeuwerik en Leyenbroek) zijn inmiddels gerealiseerd. Daarnaast heeft besluitvorming plaatsgevonden over het Programma voorzieningen huisvesting onderwijs 2023 (uitbreiding basisscholen de Kluis, de Lemborgh en Leyenbroek, verhuizing basisschool Talander en de locatie Taalwijzer van KC Sittard). • Unilocatie Grevenbicht-Obbicht Er is een voorlopig ontwerp ontwikkeld voor de Unilocatie. De financiële consequenties hiervan worden momenteel in kaart gebracht. De Raad van State heeft nog geen uitspraak gedaan in de (bodem)beroepsprocedures tegen het bestemmingsplan voor de Unilocatie. Wel heeft de Raad van State een verzoek om voorlopige voorziening afgewezen. Over de grondverwerving vinden nog steeds gesprekken plaats met enkele grondeigenaren. Na het besluit van de raad om de onteigening te starten, is alweer met twee eigenaren overeenstemming bereikt. Met een drietal eigenaren wordt nog gesproken.

60

Inclusie Iedereen doet mee: een belangrijk doel in het Sociaal Domein. Met onder andere de lokale Inclusie Agenda en de aanpak van eenzaamheid droegen we ook in 2022 hieraan bij. • Lokale inclusie agenda (LIA) Samen met Commissie Sittard-Geleen Inclusief (CSGI), Werkgroep Integrale Toegankelijkheid (WIT) aangevuld met (ervarings)deskundigheid zet Sittard-Geleen mooie stappen in de uitvoering van de LIA. De focus in 2022 lag onder andere op laaggeletterdheid en begrijpelijke taal. Zo is er een adviesgroep bestaande uit medewerkers van de gemeente en (ervarings)deskundigen die teksten van de gemeente beoordelen op begrijpelijkheid. Een ander mooi voorbeeld van co-creatie is het inclusief stemmen tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 14,15 en 16 maart 2022. Samen met CSGI en de WIT is zalencentrum de Oase ingericht tot inclusief stembureau Plus. Zo was het stemlokaal toegankelijk, voorzien van goede looproutes, inen uitgangen en bewegwijzering. Ook is een pilot geweest om mensen met een visuele beperking zelfstandig te laten stemmen. De braillelijst, soundbox en/of een stemmal zijn ingezette hulpmiddelen. Tot slot is er veel tijd en aandacht uitgegaan naar bewustwording. Denk aan het ervaringsparcours, themasessie voor raadsleden en het posten van verschillende berichten.

• Eenzaamheid In 2022 heeft de structurele samenwerking op het vlak van eenzaamheid, in de vorm van de coalitie ‘Een tegen eenzaamheid’, een gezamenlijk vervolg gekregen. De partners hebben in 2022 samen een programma aanpak 2023-2024 opgesteld waarin doelen en concrete acties voor 2023 zijn opgenomen. Eind 2022 is de coalitie versterkt door toetreding van Zuyderland als partner. De verbinding tussen de partners van de lokale coalitie is versterkt op het gebied van eenzaamheid door onder andere: - Aanbod is naast elkaar gelegd en deels samen aangeboden - Er is aandacht geweest voor het signaleren van eenzaamheid door professionals en er is een deskundigheidsbevordering voor vrijwilligers ontwikkeld gericht op het signaleren van eenzaamheid. - Op initiatief van de lokale coalitie is een contactpunt eenzaamheid opgericht. - Er is veel inzet geweest gericht op zichtbaarheid en bewustwording (ten minste 1x per maand communicatie uiting, deelname week tegen de eenzaamheid, bussencampagne gedurende de kerstperiode). In 2022 is hierdoor het aantal vragen en verwijzingen ten opzichte van 2021 meer dan verdubbeld (van 35 naar 81). • Maatschappelijke opvang (MO) In 2022 is de ontwikkeling van de MO 2.0 daadwerkelijk ingezet. Een aantal decentrale plekken zijn gevonden om daklozen op te vangen via "trajectplekken".

Dit zijn plekken waar men 3 maanden kan verblijven om vervolgens door te stromen naar een reguliere woonplek. Het is in 2022 nog niet gelukt om de volledige omvorming te realiseren, waardoor de ontwikkeling in 2023 verder gaat. De ontwikkeling die is ingezet, past bij de later landelijk gepubliceerde agenda rondom de aanpak tegen dakloosheid. • Zorg en Veiligheid Het landelijk omgevingsbeeld schetst een verdere verandering van onze maatschappij. Zo daalt het vertrouwen in politiek en overheid, verscherpen maatschappelijke tegenstellingen en neemt de maatschappelijke onrust toe. Deze omstandigheden vormen een voedingsbodem voor polarisatie, radicalisering en extremisme. Hier vormt preventie vanuit het voorliggend veld een schakel in het tegengaan ervan. Al meerdere jaren ontvangen wij subsidie (Versterkingsgelden) van de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid (NCTV) voor preventieve activiteiten op het thema radicalisering en extremisme. Deze activiteiten worden uitgevoerd door Partners in Welzijn. Hierbij wordt nauw bewaakt wanneer nog sprake is van preventie en wanneer de Zorg- en

61

Veiligheidsketen het overneemt. Het gaat om het herkennen van vroege signalen en het tijdig bieden van ondersteuning waardoor de persoonlijke en sociale omstandigheden verbeteren, personen weerbaar worden en alternatieve keuzes kunnen maken. Doordat onze maatschappij verandert, wordt er ook steeds meer gevraagd van jongeren en zien we een toename van jeugdigen die op meerdere leefgebieden in de knel komen. Deze kwetsbare jongeren lopen een risico om betrokken te worden bij vormen van criminaliteit. Vanuit onze verantwoordelijkheid voor het welzijn van jeugdigen bieden we kinderen, jongeren, jongvolwassenen en hun gezinnen perspectief en handvatten, zodat zij tijdig de benodigde ondersteuning krijgen, weerbaar zijn en criminaliteit geen optie is. Jongerenwerk en jeugd- en gezinswerk vormen dan ook een belangrijke schakel bij het tegengaan van ondermijning. Zij richten zich op het verbeteren van de persoonlijke en sociale omstandigheden die in samenhang een voedingsbodem voor ondermijning vormen en werken daarbij (onder meer) samen met partners in het onderwijs. Andere voorbeelden waarbij wij bijdragen aan preventie zijn armoedebestrijding, het bevorderen van kansengelijkheid en schuldhulpverlening. De taken en verantwoordelijkheden van de gemeente op het snijvlak van zorg en veiligheid blijven dus groeien.

In het jaar 2022 hebben we naast de intensieve aanpak van dossiers op ‘het snijvlak’ van zorg en veiligheid, ook ingespeeld op ontwikkelingen. Vanuit het gedeeld portefeuillehouderschap (zorg en veiligheid) hebben we in 2022 gewerkt aan de volgende thema’s:  Nazorg ex-gedetineerden  Personen met verward gedrag  Geweld in afhankelijkheidsrelaties (GIA)  Radicalisering  Jeugdige Ondermijners  Skaeve Huse Voor een inhoudelijke uitwerking van deze thema’s verwijzen we naar programmablad 1: Veiligheid. • Jongerenparticipatie The Breakfast Club (BFC) is een jongerennetwerk met als doel het bieden van een platform voor- en door jongeren, zodat jeugdigen in Sittard-Geleen kunnen experimenteren, leren en genieten van de mogelijkheden die voortkomen uit dit netwerk. Dit jongerennetwerk vindt het belangrijk om een omgeving aan te bieden voor jongeren waarin iedereen zich veilig voelt en waar ruimte is om zichzelf te ontwikkelen op het gebied van cultuur en maatschappij. The Breakfast Club ziet dat er een overvloed is aan creatief talent, echter ontbreekt het aan een centraal platform om dit talent bij elkaar te brengen. The Breakfast Club speelt in op deze behoefte om een plek te creëren voor creatief talent in de voormalige Petrusschool in Sittard. Vanuit de SPUKgelden jongerencultuur 2022 is hiervoor een subsidie verleend.

• Afwegingskader Wonen-zorg We streven naar een gevarieerd zorg- en dienstenaanbod in de centra en in de wijken en een goede spreiding van woonzorgvormen en bijzondere doelgroepen. Ook vinden we het belangrijk om aanvragen voor woonzorginitiatieven uniform en duurzaam te beoordelen. Om initiatieven goed te kunnen beoordelen hebben wij in 2022 een afwegingskader voor woonzorginitiatieven ontwikkeld. Het afwegingskader wonen-zorg maakt deel uit van een integrale afweging en het besluit over de wenselijkheid van een initiatief. De toegang tot voorzieningen • Integrale dienstverlening De inwoner die zich meldt voor ondersteuning wordt geholpen, ongeacht waar hij zich meldt: elk loket is het juiste loket. Dat betekent dat de expertise van de professional ‘aan het loket’ breed genoeg moet zijn om de 62

vraag van de inwoner te verkennen, om aan de achterkant de ondersteuning te organiseren die nodig is maar ook aan te sluiten bij de behoefte van de inwoner. Een brede kennis van het Sociaal Domein en het voorliggend veld is daarvoor nodig. In 2022 is hierin geïnvesteerd. Een van de ambities binnen het brede sociale domein is de ontwikkeling van de integrale dienstverlening van de gemeentelijke uitvoeringsteams. Het gedachtengoed van positieve gezondheid waarmee we vooral de (veer)kracht van de inwoner versterken, staat daarin centraal. Dat in combinatie met de methodiek van de ‘omgekeerde toets’ waarmee de vraag van de inwoner en het effect van de ondersteuning leidend zijn voor het toepassen van de wettelijke mogelijkheden. In 2022 hebben we wederom grote stappen gezet in de methodiek van de Omgekeerde toets. Binnen het hele sociale domein (de Jeugdwet, de Wmo en de Participatiewet, leren en jongeren) zijn intern ambassadeurs aangesteld die de scholing verzorgen voor nieuwe medewerkers. Ook organiseren zij casus-overleggen wanneer een domeinoverstijgende aanpak gewenst is. Met de omgekeerde toets wordt beoordeeld wat het beoogde effect is op de lange termijn. Er wordt gekeken naar wat écht nodig is en een oplossing op maat gezocht.

In 2022 hebben we POK-middelen (Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslagen) ontvangen voor de versterking van de dienstverlening aan mensen in kwetsbare posities door de lokale overheid. Een van de doelen van de zogenoemde ‘POK-middelen’ is dat inwoners sneller en makkelijker toegang hebben tot voorzieningen en niet langer verdwalen tussen uitvoeringsinstanties. Binnen onze gemeente hebben we deze middelen ingezet voor vier projecten/activiteiten: 1. Inbedding pilotproject “integrale dienstverlening jongerenloket” 2. Versterking van de ketenzorg bij GIA-meldingen (Geweld in afhankelijkheidsrelaties) 3. Intensivering van de ondersteuning tussen ouders en zorgaanbieders 4. Versterking organiserend en lerend vermogen gebiedsteams en regieteams.

•

• • •

•

• Digitale dienstverlening In 2022 is het regiesysteem, waarmee de regiefunctie naar burgers met een begeleidings- of zorgvraag digitaal wordt ondersteund, aanbesteed en gegund. Het project is gestart en zal medio mei 2023 geïmplementeerd worden. Bij Vidar is een omvangrijk ICT-project gestart; een systeem waarmee de gehele bedrijfsvoering wordt ondersteund (Business Centraal) Om dienstverlening digitaal dichter bij de burger te brengen zijn digitale formulieren ingericht waardoor burgers digitaal en laagdrempelig aanvragen voor een uitkering of tegemoetkoming kunnen aanvragen. De inzet van de technologie waarmee administratieve processen geheel geautomatiseerd worden afgehandeld is uitgebreid. Hierdoor kunnen bv frequenter en daarmee sneller betalingen worden verricht aan inwoners. Ten aanzien van sturing op de bedrijfsvoering zijn de ontwikkelde dashboards verder uitgebreid met indicatoren.

• Toezicht en handhaving Sociaal Domein In 2022 hebben we gewerkt aan een integrale leidraad voor toezicht en handhaving in het Sociaal Domein. Dit is nog niet afgerond en gaat verder in 2023. Toezicht en handhaving gaan hand in hand met de relatie die de gemeente met haar inwoners heeft, de transparantie van handelen en de grondhouding ten opzichte van onze inwoners. Om recht te doen aan beide thema's die nauw met elkaar samenhangen; de wettelijke taken inclusief handhaving én de relatie met inwoners, is meer tijd nodig dan verwacht.

63

• Maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders Ons uitgangspunt is altijd: lichte zorg waar mogelijk, zwaar waar nodig. Dit betekent soms dat versterken en voorkomen (preventie) niet voldoende is of niet mogelijk. Voor die inwoners zetten we individuele ondersteuning in vanuit de Jeugdwet, de Wmo, de Participatiewet, Wet gemeentelijke schuldhulpverlening en de wet Inburgering. Het inzetten van enkelvoudige individuele ondersteuning kan het antwoord op de vraag van de inwoner zijn. Indien nodig zetten we meerdere voorzieningen in of een mix van maatwerk-voorzieningen en inzet uit het voorliggende veld als dat het beste past. Hieronder leggen we per wet uit waar in 2022 aan is gewerkt. Jeugdwet • Transformatieplan jeugdwet Jeugdhulp moet goed, snel en betaalbaar zijn. Zover zijn we nog niet. We zien dat jeugdigen langer dan voorheen gebruik maken van zorg en dat de kosten per jeugdige zijn gestegen. Om dit te verbeteren zijn we met de andere gemeenten in Zuid-Limburg gestart met de uitvoering van het Transformatieplan Jeugd ZuidLimburg. Samen met inwoners, zorgaanbieders en partners in het sociaal domein hebben we in 2022 vormgegeven aan nieuwe inkoopcontracten. Een belangrijke wijziging t.o.v. voorgaande jaren betreft de contractering van een beperkter aantal zorgaanbieders.

Het uitgangspunt dat de regio daarbij hanteert, is zoveel mogelijk regionaal samenwerken met waar mogelijk ruimte voor lokale invulling. Zo blijft de toegang tot de jeugdhulp een lokale verantwoordelijkheid. • Jeugdbudget VWS en de VNG hebben meer tijd nodig om financiële afspraken te maken over de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd. In de Hervormingsagenda Jeugd staan maatregelen om de jeugdzorg te verbeteren en de kosten te verlagen. Tijdens het Kamerdebat over de jeugdzorgbegroting van Volksgezondheid, Welzijn en Sport op 21 november zei staatssecretaris Van Ooijen dat hij 'alles op alles' ging zetten om voor de kerst met de VNG tot een akkoord te komen over de hervormingsagenda. Het is echter niet gelukt om het eens te worden over de financiering van de jeugdzorg. Het gaat dan vooral om de vraag wie financieel verantwoordelijk is als de uitvoering van de Hervormingsagenda Jeugd niet zorgt voor de verwachte besparingen. Van Ooijen gaat ervan uit dat het geplande budget voldoet. Maar de VNG wil garanties dat het Rijk bijspringt als de gemeenten toch weer meer geld kwijt zijn aan jeugdzorg, ondanks hun inspanningen om de kosten te beperken. Daarover wil de staatssecretaris nog 'heldere en evenwichtige afspraken' maken met de VNG. • Lokale aanpak jeugdwet In 2022 is hard gewerkt aan de meerjaren-aanpak.

Deze is bedoeld om meer grip te krijgen op de verschillende toegangen voor Jeugdhulp (gemeente, artsen en gecertificeerde instellingen in de gedwongen hulpverlening), de samenwerking met aanbieders te verstevigen, de betrokkenheid van ouders te vergroten, meer sturing te geven aan de bedrijfsvoering (datagestuurd), zelf hulpverlening te starten door de toegang en nieuw beleid te ontwikkelen. Dit met de gedachte dat we betere jeugdhulp kunnen leveren tegen uiteindelijk lagere kosten. Veel maatregelen zijn in 2022 reeds gerealiseerd wat heeft geresulteerd in een forse besparing op het jeugdhulpbudget en daarmee de taakstelling van € 800.000 ruim is gerealiseerd. Deze ontwikkeling wordt voortgezet in 2023. • Leerlingenvervoer Leerlingenvervoer wordt vaak gekoppeld aan busvervoer, terwijl ook een kilometervergoeding (voor fiets of auto) en OV-vergoeding tot de mogelijkheden behoren. Conform de nieuwe verordening wordt in overleg met ouders en jeugdigen meer gekeken naar de eigen mogelijkheden en zelfredzaamheid van de jeugdigen en indien dat niet haalbaar is, dan pas busvervoer in te zetten. Dit is niet alleen maatschappelijk wenselijk maar inmiddels ook een praktische noodzaak. Ook in de vervoerssector is sprake van personeelskrapte waardoor 64

uitbreiding van het busvervoer op dit moment niet haalbaar is. Daarnaast is goed merkbaar dat het aantal jeugdige statushouders en ontheemden uit de Oekraïne, dat een beroep doet op leerlingenvervoer, groeit. Wmo • Wmo, de vraag naar maatwerkvoorzieningen Het aantal cliënten met een maatwerkvoorziening is in 2022 redelijk stabiel gebleven. Echter de vraag is complexer geworden. De gevolgen van het langer thuis wonen en de dubbele vergrijzing zijn ook in 2022 zichtbaarder geworden. Er zijn in 2022 bijvoorbeeld meer woonunits geplaatst en er hebben meer complexe woningaanpassingen plaatsgevonden. Ook de personeelstekorten zijn voelbaar. Er waren en zijn nog steeds lange wachttijden bij de huishoudelijke ondersteuning. Er heeft in 2022 zelfs een opnamestop plaatsgevonden bij de grootste aanbieder. Voor de toename naar huishoudelijke ondersteuning ligt de oorzaak nog steeds mede bij het abonnementstarief. Ook de extramuralisering (scheiden wonen en zorg) van de Wet Langdurige Zorg (Wlz) heeft gevolgen voor de Wmo. Hierdoor huren meer ouderen vaker en langer zelfstandig. Dit betekende in 2022 voor de Wmo meer aanvragen voor maatwerkvoorzieningen, woningaanpassingen en vervoer. We zien daarentegen wel een grotere groep die naar de Wlz GGZ is gegaan en daardoor niet meer via de Wmo zorg ontvangt.

• Lagere verzilvering De effecten van de coronacrisis zijn na het eerste kwartaal van 2022 pas afgenomen. Dit heeft invloed gehad op het aantal verzilverde indicaties in 2022. Ook het personeelstekort bij zorgaanbieders heeft bijgedragen aan minder verzilvering. De lage verzilvering (huishoudelijke ondersteuning 86%; begeleiding 75%) heeft tot een overschot op de begroting van 2022 geleid. Een andere oorzaak van dit overschot is positief: de overgang van arrangementen naar daadwerkelijk ingezette uren. • Wachtlijsten De wachtlijsten voor de Wmo waren in 2022 zeer lang en liepen op tot 14 weken. Daarom zijn er maatregelen genomen om de wachtlijst in te lopen. Er is bijvoorbeeld extra personeel aangenomen en de focus heeft sec gelegen op de primaire taak. Er hebben bijvoorbeeld maar in beperkte mate externe overleggen plaatsgevonden en er is minder heronderzoek gedaan. Eind 2022 was de wachtlijst weer binnen de wettelijke termijn van 6 weken (tot aan het eerste gesprek). • Overige ontwikkelingen Per 1 januari 2022 werd het contract huishoudelijke ondersteuning met twee jaar verlengd. Dat heeft geleid tot het vaststellen van een nieuwe reële kostprijs die met terugwerkende kracht per 2022 in werking is getreden. Verder heeft de voorbereiding voor de nieuwe aanbesteding trapliften plaatsgevonden.

Hierbij heeft de nadruk nog meer gelegen op innovatie en de bouwkundige veiligheidsaspecten. Bij de inzet van sociaal medische advisering (SMA) door de GGD is het personeelstekort ook merkbaar geweest. In 2022 waren er te weinig artsen, waardoor er lange wachttijden ontstonden voor advisering. Klanten van de Wmo moesten daardoor vaak nog langer wachten op een maatwerkvoorziening. • Wmo begeleiding, dagbesteding en beschermd wonen. In 2022 zijn de nieuwe contracten van de maatwerkvoorziening begeleiding en dagbesteding (inclusief reëel tarief) gestart. Door het oude contract waar nodig nog tot en met maart te laten doorlopen, hebben alle cliënten een zachte landing gehad. Met de nieuwe inkoop dragen we de visie van Commissie Dannenberg uit: we scheiden wonen en zorg en creëren snel op- en afschalen vanuit ambulante zorg. We streven kwalitatief goede zorg en ondersteuning voor inwoners na; dichtbij en gericht op het vergroten van zelfredzaamheid. We zijn meer gaan monitoren en sturen op resultaat, kwaliteit en op betaalbaarheid. We hanteren nu de P x Qsystematiek (prijs maal volume: de aanbieder krijgt betaalt op basis van het aantal producten dat hij levert), op basis van een nieuw ontwikkeld normenkader. 65

De nieuwe inkoop heeft geleid tot vermindering van hoofdaanbieders en hierdoor kunnen we het partnerschap beter vormgeven. In 2022 zijn we hiermee gestart, door het organiseren van ontwikkeltafels. Gezien de toekomstige ontwikkelingen, zoals personeelstekorten, onderzoeken we samen andere manieren van begeleiding. Er heeft bijvoorbeeld een innovatiemarkt plaatsgevonden waarbij we in gesprek zijn gegaan met partners over de inzet van eHealth en digitale middelen in de begeleiding. We constateren echter wel een verhoging van het aantal onderaannemers, omdat de eisen hiervoor niet zijn aangepast. De hoofdaannemer is eindverantwoordelijk voor de onderaannemers. In 2022 zijn we daarom sterker gaan sturen op de verantwoordelijkheden van de hoofdaannemer. De beschermd wonen taken waren, voor reeds bestaande cliënten, in 2022 nog een verantwoordelijkheid van de centrumgemeente Maastricht. Vooruitlopend op de landelijke financiële decentralisatie hebben we in 2022 aan de totale ontvlechting met Maastricht gewerkt. Dit betekent dat eind 2022 alle beschermd wonen cliënten naar de Westelijke Mijnstreek zijn overgezet. In 2022 zijn afspraken gemaakt met zowel gemeente Maastricht (over de verdeling van de middelen), als met de gemeenten Stein en Beek (op inhoud en over de verdeling van middelen). • Participatie en Bestaanszekerheid 2022 is een bewogen jaar geweest.

Zowel voor wat betreft de bestaanszekerheid, de participatiemogelijkheden van onze inwoners en de personele vraag van werkgevers hebben we in de dienstverlening alle zeilen bijgezet. De hoge energierekening en het koopkrachtverlies heeft voor veel inwoners, niet alleen voor de uitkeringsgerechtigheden met het laagste inkomen, tot zorg en onzekerheden geleid. De bestaanszekerheid hebben we ondersteund met de mogelijkheden die ons ter beschikking staan. De belangrijkste pijlers hierbij zijn inkomensondersteuning, zoals de energietoeslag en aanvullende bijzondere bijstand, vroegsignalering en de schuldhulpverlening waar nodig en daarnaast de samenwerking met onze maatschappelijke partners. Zij zijn de ogen en oren in de buurt, we hebben elkaar nodig om te kunnen ondersteunen waar mogelijk en nodig. Daarnaast hebben we in 2022 de nog steeds voortdurende krapte op de arbeidsmarkt gezien. Een krapte en een mismatch tussen vraag en aanbod van werk die wij weliswaar niet kunnen oplossen maar die wel kansen bood aan inwoners die de stap naar werk konden zetten. Daar zetten we de dienstverlening van Vidar dan ook voor in, zowel in de ondersteuning van inwoners als van bedrijven die een stap naar inclusief werkgeverschap willen zetten.

• Vidar: participatie en talentontwikkeling In 2022 zagen we dat de groep mensen die (nog) niet werkt, een steeds langere weg naar werk heeft af te leggen. De dienstverlening van Vidar past zich aan, aan de behoefte van de inwoners die ons nodig hebben. En dat betekent dat laagdrempelige manieren om mee te doen en te ontwikkelen steeds belangrijker worden. Wat is onder meer gerealiseerd in 2022: • De samenwerking met het onderwijs, Vista, is verder versterkt. - Vista verzorgt, in huis bij Vidar, het aanbod aan taalonderwijs gericht op de vereiste taalvaardigheid van de deelnemers. - De leerwerklijnen gericht op logistiek, catering en techniek zijn ingezet om deelnemers de eerste stappen in de ontwikkeling of in het behoud van werkvaardigheden te leren. De deelnemers hebben certificaten behaald voor de geleerde vaardigheden die hen ondersteunen in hun verdere leren en werken. • Met 'Vidar Loont’ en ‘Vidar aan de slag’ hebben we kandidaten en werkgevers kunnen faciliteren doordat nu de brede groep kandidaten kan werken via een dienstverband, detachering of uitzendconstructie. Zo bieden we werkgevers een laagdrempelige mogelijkheid aan om kandidaten te laten starten op een werkplek.

66

• •

• •

•

Via Vidar in de wijk in Sittard-Noord en Geleen-Zuid zijn (uitkeringsgerechtigde) inwoners die een langere weg naar werk te gaan hebben, ondersteund bij participatie in hun eigen leefomgeving. De sociale coöperatie Vidi heeft in het 1e kwartaal van 2022 zijn deuren geopend. Deelnemers met een wens tot zelfstandig ondernemerschap werken hier aan hun vaardigheden en kunnen hun bedrijf in een veilige omgeving opstarten. Nieuwe leer-/werkprojecten zoals het buddyproject met Zuyderland Thuishulp om nieuwe medewerkers vanuit Vidar al werkend op te leiden naar een betaalde baan en contract bij Zuyderland Thuishulp. Om inwoners te laten ontdekken welke kansen er zijn op de arbeidsmarkt zijn meerdere rondleidingen georganiseerd vanuit ‘Vidar biedt kansen’ en ‘Kom’mit on tour’. Een belangrijke ervaring voor de deelnemers en de kans voor werkgevers om kennis kunnen maken met mogelijk nieuwe medewerkers. De inzet van ‘Ik ben Harrie-trainingen (Hulpvaardig, Alert, Rustig, Realistisch, Instruerend, Eerlijk) voor medewerkers van bedrijven waar inwoners aan het werk gaan die ondersteuning tijdens het werk nodig hebben. Zo krijgen zij handvatten om hun nieuwe collega op een waardevolle manier te ontvangen en op weg te helpen.

• Samenwerking participatie We richten ons op de inwoners van de Westelijke Mijnstreek en zijn onderdeel van (eu)regionale arbeidsmarkt in Zuid-Limburg. Met de partners in Zuid-Limburg (onderwijs, werkgevers- en werknemersorganisatie en het UWV) werken we aan een samenhangende aanpak op het gebied van arbeidsmarkt en onderwijs. Daar komen de Zuid-Limburgse scholingsaanpak en de werkzoekenden – en werkgeversdienstverlening in samen. De middelen die het Rijk via de steunpakketten aan de arbeidsmarktregio beschikbaar heeft gesteld, dragen hieraan bij. - In 2022 is door het regionaal mobiliteitsteam, onder regie van Sittard-Geleen, verder gewerkt aan de mobiliteitsopgaven die werkzoekenden en bedrijven hebben en investeren we in duurzaam werk door te werken aan kennis en kunde van medewerkers. - Binnen de twee Servicepunten Grensoverschrijdende Arbeidsmarkt (SGA) werken we samen met het UWV en de werkgeversservicepunten met aan de Belgische kant de Vlaamse Dienst voor Arbeidsbemiddeling en Beroepsopleidingen (VDAB) en de Arbeitsagentur aan de Duitse zijde. - In 2022 is verder gewerkt aan de doorontwikkeling van het Werkcentrum Zuid-Limburg. De activiteiten van het regionale mobiliteitsteam voeren we uit onder de vlag van het Werkcentrum.

• Bestaanszekerheid 2022 werd gedomineerd door de zorgen van onze inwoners over de hoge energiekosten en het daarmee samenhangende koopkrachtverlies en het verlies van evenwicht tussen uitgaven en inkomsten. De inkomensondersteuning zoals het verstrekken van energietoeslagen vroeg om voorrang in de uitvoering en legde een aanzienlijk beslag op de uitvoeringscapaciteit van de organisatie. We konden een groot aantal huishoudens ondersteunen en wisten tegelijkertijd dat we niet iedereen konden bereiken of op maat hulp konden bieden. Dat heeft geleid tot de voorbereiding van een uitgebreidere maatwerkregeling die we vanaf 2023 konden inzetten. Een gedegen communicatie aanpak en samenwerking met onze partners, maatschappelijke organisaties en werkgevers, heeft ervoor gezorgd dat we in 2022 meer dan 6.000 huishoudens hebben kunnen ondersteunen die de weg niet eerder naar de gemeente vonden. Ook het bereik van de regeling Samen voor alle kinderen is enorm vergroot waardoor er aan veel meer kinderen die onder de armoedegrens leven sportlessen, schoolspullen, een fiets of iets anders is vergoed. Dit door de inzet van persoonlijke ondersteuningsgesprekken voor inwoners met een Participatiewet-uitkering waarbij er breed is gekeken naar wat nodig is. Daarnaast hebben scholen budget ontvangen zodat zij hun leerlingen kunnen ondersteunen. 67

• Kinderopvangtoeslagaffaire In 2022 speelt de Kinderopvangtoeslag affaire nog steeds een grote rol in het leven van gedupeerden, volwassenen als ook de kinderen. Zij ontvangen intensieve begeleiding, gericht op het compenseren van hun geleden schade als ook de inzet van hulpverlening waar nodig. • Schuldhulpverlening Naast de inzet op schuldhulpverlening en- sanering hebben we in 2022 verder ingezet op de in 2021 gestarte aanpak rondom vroegsignalering. Met deze aanpak richten we ons op financiële redzaamheid en geven we prioriteit aan huishoudens met kinderen en jongeren. We kiezen hier voor een persoonlijke benadering met een huisbezoek. Ondanks de gestegen energiekosten, het koopkrachtverlies en het toenemende aantal huishoudens met betaalproblemen zien we geen toename in hulpvragen en vroege signalen. We blijven alert in de aanpak. Mogelijk dat er sprake is van een uitgesteld effect omdat mensen eerst hun reserves of netwerk aanspreken. Daarnaast hebben de dempende maatregelen (landelijk en lokaal) hun werking. Het project Schuldvrij is eind 2022 gestart, hiermee worden 20 jongeren ondersteund op weg naar een schuldvrije start. Het jongerenloket werkt hierin samen met de Kredietbank Limburg. • Inburgering De Wet inburgering is per 1 januari 2022 in werking getreden. Daarmee is de regie op de inburgeringstrajecten weer terug bij de gemeenten.

Het leren van de taal en de integratie in de Nederlandse samenleving vereist actieve deelname aan die samenleving, het doel van de wet is inburgeraars zo snel mogelijk te laten participeren in onze maatschappij. Wat is onder meer gerealiseerd in 2022: • Intensivering van de samenwerking met maatschappelijke partners en werkgevers. Bijvoorbeeld de samenwerking met Vluchtelingenwerk, zij geven uitvoering aan diverse inburgeringsonderdelen • Taaltrajecten - ofwel de drie ‘leerroutes’ onder de WI21 – hebben we regionaal ingekocht en worden uitgevoerd door Vista College. • Inburgering is ingepast in de dienstverlening van Vidar door te werken met gespecialiseerde medewerkers ‘regisseurs inburgering’. Zij zijn vanaf het begin van de inburgering het vaste aanspreekpunt voor inburgeraars en begeleiden hen tot het einde van de inburgering. • We hebben een taalcafé opgestart op locatie van Vidar. • Een aanpak opgezet om participatie in combinatie met taal beter op elkaar af te stemmen. • We werken aan de deskundigheidsbevordering van medewerkers door deelname aan landelijke bijeenkomsten en netwerkdagen Vanaf maart 2022 stroomden de eerste ‘nieuwe’ inburgeraars in. Gaandeweg merkten we – dit hadden we vooraf ook al voorzien – dat de intensiteit van de inburgering hoog is en het lastig is om de verschillende onderdelen goed op elkaar aan te laten sluiten. Bijv.

de lesrooster voor taal in relatie tot andere verplichte activiteiten en kinderopvang in relatie tot wisselende roosters. Daarnaast is een groot aantal partijen betrokken bij deze doelgroep. Dit vraagt om een gecoördineerde afstemming en lokale ketenaanpak. We kunnen stellen dat in 2022 is afgetast hoe we dit het beste vormgeven. Inmiddels lopen er diverse acties om hierin te groeien en van elkaar te leren.

68

Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Inwoners, mantelzorgers, vrijwilligers en professionals zorgen er samen voor dat (kwetsbare) mensen die tijdelijk of voor een langere periode ondersteuning nodig hebben, deze zoveel mogelijk op maat krijgen, passend bij hun mogelijkheden en specifieke situatie. De professionals zijn werkzaam bij gesubsidieerde maatschappelijke partijen, zorgaanbieders, huisartsen, onderwijs, (woning)coöperaties, zorgverzekeraar en werkgevers. Daarnaast is er een samenwerking met publieke partijen via de gemeenschappelijke regelingen, samenwerkingsverbanden Westelijke Mijnstreek, Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg en met de gemeente Maastricht voor de inkoop jeugdzorg in Zuid-Limburg en de daarbij horende financiële administratie. Op het vlak van gezondheidsbeleving worden samen met Rijk, Provincie, Zorgverzekeraars en GGD/programmabureau Trendbreuk projecten uitgevoerd. Om de ambities op onderwijsgebied waar te maken vindt frequent overleg met de partijen in het onderwijsveld plaats. De Wmo-Raad, jongerencliëntenraad, Sociaal Overleg en WswRaad geven gevraagd en ongevraagd advies aan de gemeente Sittard-Geleen op de ontwikkelingen binnen de Wmo, Jeugdwet, Participatiewet of schuldhulpverlening. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging Begroting na wijziging Rekening Resultaat 2022 2022 2022 2022

Baten

60.970

47.990

58.023

10.033

Lasten

-176.448

-177.783

-179.946

-2.163

Saldo Baten en Lasten

-115.478

-129.793

-121.923

7.870

Onttrekkingen

1.116

1.521

1.219

-302

Toevoegingen

-747

-1.084

-2.204

-1.120

Saldo Reserves

6 SOCIAAL DOMEIN

368

437

-985

-1.422

-115.110

-129.356

-122.908

6.448

Analyse resultaat Het Sociaal Domein kent een breed takenpakket op het vlak van de Wmo, Jeugd- en Participatiewet, de wet Gemeentelijke Schuldhulpverlening (Wgs) en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw). De bijgestelde budgetten zijn in 2022 door de raad via de programmarapportage diverse budgetten bijgesteld. De baten zijn gedaald door een afname in de BUIG middelen. De lage werkloosheidscijfers zijn onder andere redenen voor het Rijk om het budget voor de verstrekking van uitkeringen aan te passen. Daarnaast is het budget van beschermd wonen bijgesteld. Centrumgemeenten blijven tot minimaal 2024 verantwoordelijk voor beschermd wonen. Eerdere invoering van het zogeheten woonplaatsbeginsel en het daarmee samenhangende nieuwe financieel verdeelmodel blijkt landelijk niet haalbaar. Een groot deel van de baten en lasten komen hierdoor in 2022 voor rekening van de centrumgemeente Maastricht. Het jaar 2022 sluit het Sociaal Domein met een positief resultaat af. Gedurende het jaar zijn er nieuwe taken richting de gemeenten gekomen voor de noodopvang van Oekraïners. Hiervoor heeft de gemeente SittardGeleen extra baten gekregen en dit is de belangrijkste reden dat de baten in de jaarrekening hoger liggen dan in de begroting. Hiertegenover staan ook extra lasten voor de noodopvang.

Daarnaast heeft het langer thuis wonen, wat volgt uit het rijksbeleid, een hoger gebruik van de woonvoorzieningen tot gevolg. Het plaatsen van meer woonunits om thuis de zorg aan hulpbehoevende inwoners te kunnen leveren is toegenomen. Bij huishoudelijke hulp en begeleiding hebben wij te maken met lagere lasten door een personeelstekort in de sector en het hoge ziekteverzuim bij de zorgaanbieders (10%-17%). Door sturing op de toekenning van arrangementen liggen de lasten jeugd lager dan begroot. De krapte op de arbeidsmarkt zorgt ervoor dat minder huishoudens zijn aangewezen op een uitkering en resulteert in lagere lasten. De belangrijkste verklaring voor het resultaat op reserves is de tegemoetkoming energielasten. In december is door de gemeenteraad geld beschikbaar gesteld voor de maatschappelijke instellingen in de jaren 2022 en 2023. Het bedrag dat in 2022 resteerde is via een verplichtingenreserve beschikbaar gesteld voor 2023.

69

Wie heeft mee betaald? Het brede Sociaal Domein inclusief volksgezondheid en onderwijs bevat allemaal wettelijke taken welke gefinancierd worden door het Rijk via het gemeentefonds en de gebundelde uitkering (BUIG). Het rijk heeft middelen beschikbaar gesteld aan de gemeenten om de inwoners met een laag inkomen te ondersteunen met een energietoeslag. De zorgverzekeraar is medefinancier voor enkele pilots op het vlak van preventie. Voor Zuid-Limburgse aanpak van de arbeidsmarkt is de provincie en het rijk co-financier. Op het gebied van onderwijshuisvesting komt een aantal voorzieningen – voornamelijk nieuwbouw en uitbreiding – voor rekening van de gemeente. Andere voorzieningen zoals het onderhoud, aanpassingen en exploitatie van bestaande schoolgebouwen komen voor rekening van schoolbesturen. Daarnaast worden enkele diensten verzorgd voor buurgemeenten die gefactureerd worden. Ook ontvangen wij van inwoners een beperkte eigen bijdrage voor Wmo en leerlingenvervoer. De huur / vaste lasten compensatie voor gemeenschapsaccommodaties is gefinancierd uit de lokale corona-middelen (waarvoor deels voor buurt- en dorpshuizen een rijksbijdrage is ontvangen). Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? De in de programmabegroting omschreven werkzaamheden, acties en ontwikkelingen zijn in 2022 uitgevoerd en worden in 2023 voortgezet. Beleidsindicatoren Taakveld

Naam indicator

Eenheid

Aantal per 1.000 inwoners in de leeftijd van 15 t/m 780,5 74 jaar

Banen

Periode

Waarde

Periode

2020

787,3

2021

Jongeren met een % 12 t/m 21 jarigen delict voor de rechter

1

2020

1

2021

Kinderen in uitkeringsgezin

% kinderen tot 18 jaar

7

2020

7

2021

Netto arbeidsparticipatie

% van de werkzame beroepsbevolking ten opzichte van de beroepsbevolking

65,5

2021

65,6

2022

Werkloze jongeren

% 16 t/m 22 jarigen

4

2020

3

2021

45,3

2020

45,4

2021

Lopende re- Aantal per 1.000 inwoners 10,6 integratievoorzieningen van 15-74 jaar

2021

12,4

2022

Jongeren jeugdhulp

met % van alle jongeren tot 18 18,2 jaar

2021

15,4

1e halfjaar 2022

Jongeren met % van alle jongeren tot 18 1,7 jeugdbescherming jaar

2021

1,5

1e halfjaar 2022

Jongeren met % van alle jongeren van 12 0,6 jeugdreclassering tot 23 jaar

2021

0,6

1e halfjaar 2022

Cliënten met een maatwerkarrangement WMO

1e halfjaar 2021

88

1e halfjaar 2022

een

Personen met een Aantal per 1.000 inwoners bijstandsuitkering 6. Sociaal Domein

Waarde

Aantal per 1.000 inwoners

70

86

Gerelateerde beleidsnota’s Actieplan Novi gebied Zuid-Limburg Toekomstvisie 2030 Beleidsplannen Sociaal Domein (Wmo, Jeugdwet, P-wet en Schuldhulpverlening) Beleidsplan armoede en schulden 2022-2026 Nota fundamentele aanpak Sociaal Domein 2017 Beleidsplan Jeugdhulp Zuid-Limburg 2019 Businesscase en bedrijfsplan Participatiebedrijf Westelijke Mijnstreek Privacybeleid Sociaal Domein Samenwerking Regionaal Mobiliteitsteam 2021-2022 Strategisch huisvestingsplan onderwijs en kindfuncties Sittard-Geleen 2013-2025 Beleidskader Jeugd Zuid-Limburg Regionale gezondheidsbeleid 2020-2023 Zuid Springt Eruit! 2019

71

2.1.8 PROGRAMMA 7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU “Wij willen dat onze inwoners tevreden zijn over hun woon- en leefsituatie, gezond blijven en meekunnen in onze samenleving.” We willen dat de gemeente Sittard-Geleen zich duurzaam en gezond ontwikkelt, zodat de (fysieke) kwaliteit van leven verbetert. De gezondheid van onze inwoners op peil houden, is hiervoor onontbeerlijk. Prioriteit heeft de preventieve aanpak en inzet op positieve gezondheid. Daarom willen we een gezonde levensstijl bij onze inwoners onder de aandacht brengen. En zijn ook zelfredzaamheid en participatie van belang. Samen met de inwoners, instellingen en ondernemers willen we de stad verduurzamen. Zodat Sittard-Geleen ook voor de volgende generaties prettig is om in te wonen en leven. Dit programma kent de volgende taakvelden: 7.1. Volksgezondheid 7.2. Riolering 7.3. Afval 7.4. Milieubeheer 7.5.

Begraafplaatsen en crematoria Wat wilden we bereiken? Met het programma Volksgezondheid en Milieu willen we op de middellange termijn: • De sociale gezondheid bevorderen • Inzetten op verdere verduurzaming van de stad • Onze leefomgeving klimaatbestendig maken Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2022 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden: • Verduurzaming maatschappelijk vastgoed In 2022 zijn wij gestart met het inventariseren van alle accommodaties, om te komen tot een afwegingskader voor de verduurzaming van maatschappelijk vastgoed. Om de verenigingen te helpen om de energierekening te kunnen blijven betalen, hebben wij een ondersteuningsfonds voor energiekosten ingesteld. Van de door de raad beschikbaar gestelde middelen (€ 1 mln.) is inmiddels ca. 50% uitgekeerd (februari 2022). Het plaatsen van LED-verlichting bij de buitensportaccommodaties is in 2022 voorbereid. Wij verwachten dit in 2023 helemaal te kunnen uitvoeren. Meer maatregelen volgen verder in 2023. • Verduurzaming bedrijventerreinen Bedrijven die per jaar vanaf 50.000 kWh elektriciteit of 25.000 m3 aardgas verbruiken, zijn verplicht hun energiebesparende maatregelen te rapporteren.

Als gemeente zijn we verantwoordelijk voor toezicht op en handhaving van de wettelijke energiebesparingsplicht én informatieplicht. Het toezicht is uitgevoerd door inspecteurs van de RUD (Regionale Uitvoeringsdienst). Tijdens de bedrijfsbezoeken (zowel volgens de toezichtstrategie als vanuit het thema duurzaamheid) had de inspecteur niet alleen een controlerende rol, maar ook een adviserende en informerende rol. Met name vanuit deze laatstgenoemde rol draagt de inspecteur bij aan het creëren van bewustwording en het activeren van het bedrijfsleven. Op termijn zal handhavend kunnen worden opgetreden. Om bedrijven te ondersteunen bij de verduurzaming is er in 2022 gestart met de het aanbieden van programma's rondom energietransitie en circulair ondernemen met als werktitel de MKB-green deal.

72

• Duurzaamheid & Energietransitie Binnen het taakveld duurzaamheid & energietransitie zijn in 2022 zeven hoofdopgaven benoemd; - Regionale Energie Strategie (RES) - Warmtetransitie (inclusief Proeftuin aardgasvrije wijk) - Energiebesparing - Energiearmoede - Warmtenet - Circulaire stad - Gemeentelijke duurzaamheidsvisie. • Regionale Energie Strategie (RES) In opdracht van het Nationaal Programma RES heeft de regio Zuid-Limburg medio 2021 de definitieve Regionale Energie Strategie Zuid-Limburg (RES-ZL) opgesteld. Hierin staat ook het afwegingskader wind- en zonne-energie voor de gemeente Sittard-Geleen waar de gemeenteraad begin 2021 mee heeft ingestemd. De realisatie van grootschalige opwek van zonne- en windenergie heeft vertraging opgelopen. In 2022 is een uitvoeringsstrategie voor grootschalige opwek van zonne-energie op daken opgezet. • Transitievisie Warmte (TVW)/energiebesparing/energiearmoede In 2021 is de TVW vastgesteld. Dit plan schetst per wijk het tijdspad naar aardgasvrije wijken. In 2022 is een start gemaakt met het gebiedsuitvoeringsplan. In dit plan wordt de transitievisie verder uitgewerkt. Dit plan wordt in 2023 vastgesteld. Als onderdeel van de transitievisie en op basis van de regelingen voor reductie van het energiegebruik zijn in 2022 meerdere energiebesparingsprojecten uitgevoerd.

Zo is een gemeentelijk energieloket opgezet met advisering over verduurzaming en daarbij zijn warmtescans voor woningen ingezet. Ook zijn er collectieve inkoopacties op het gebied van zonnepanelen en isolatie opgestart. Verder is een team van energiecoaches opgezet voor advisering over energiebesparing en is gestart met de opzet van energieklussers voor het feitelijk aanbrengen van energiebesparende maatregelen. • Warmtenet/Het Groene Net Noord (HGN Noord) Drie fasen van het warmtenet HGN Noord zijn gerealiseerd. Het warmtenet is in 2022 niet verder uitgebreid. In 2022 is de informatievoorziening, de projectorganisatie en de governance van HGN Noord aangepast. • Warmtenet Zuid Limburg/ Het Groene Net Zuid In 2022 is een start gemaakt met de ontwikkeling van een warmtenet met als bron de restwarmte van het Chemelot complex. Onder de naam Warmtenet Zuid Limburg is een traject gestart met als doel het organiseren van regionale samenwerking ter realisatie van het warmtenet in Zuid-Limburg. Hierbij wordt rekening gehouden met de beoogde publieke rol conform de Wet collectieve Warmtevoorziening (Wcw). Uiteindelijk doel is de fysieke aanleg van een regionaal warmtenet. • Proeftuin Aardgasvrije Wijk Limbrichterveld Noord In 2022 heeft het project PAWLN binnen de voorgenomen realisatie van een aardgasvrije wijk in het stadsdeel Limbrichterveld Noord, de “Klantreis“ gerealiseerd. (o.a.

uitvoeren transitiescan per woning en het realiseren van isolatiemaatregelen). Het uitgangspunt van de proeftuin is een volledige aanleg van het warmtenet in de wijk. Inmiddels is een deel van de wijk aangesloten op het warmtenet. De verdere uitrol van het warmtenet in de wijk stagneert vanwege een niet sluitende businesscase. In 2023 wordt onderzocht of een rijkssubsidieregeling een oplossing kan bieden.

73

• Duurzaamheidsvisie/Circulaire stad In 2022 is een start gemaakt met de organisatiebrede visieontwikkeling op het vlak van Duurzaamheid. Deze visie zal in 2023 verder ontwikkeld en vastgesteld worden. In 2022 is in meerdere werksessies uitgewerkt wat we als burger, ambtenaar en gemeentelijke organisatie kunnen bijdragen aan de circulaire stad. • Windpark Holtum Noord De rechtbank heeft de afhandeling van de aangevraagde vergunning vernietigd. De vergunningsaanvraag staat nog overeind en moet in behandeling worden genomen als Engie nog een windpark wil realiseren op Industriepark Holtum Noord. Als Engie geen gebruik meer wil maken van de vergunning, moet er officieel een intrekkingsverklaring worden ingediend. Dat is nog niet gebeurd. Als Engie niet intrekt moet de gemeente een besluit over de aanvraag nemen binnen 26 weken. • Milieutaken Omgevingswet Op het gebied van bodem vindt er een verschuiving plaats in bevoegd gezag, van provincie naar gemeenten, zonder verschuiving van middelen. Er vinden vanuit de VNG gesprekken plaats met het Rijk, waarbij gevraagd wordt om een structurele rijksbijdrage voor bodem via het Gemeentefonds. Het Rijk heeft tot op heden geen middelen toegezegd. Er wordt gewacht op de resultaten van een landelijk onderzoek dat door Omgevingsdiensten wordt uitgevoerd om inzicht te geven in de benodigde middelen.

Op basis van een uitgevoerde inventarisatie binnen onze gemeente in 2022 is geadviseerd: 1. Alle basistaken en plustaken bodem onderbrengen bij de RUD ZL, met uitzondering van de activiteit bouwen (beoordelen van bodemkwaliteit bij een omgevingsvergunning/plan), bodembeleid en bodeminformatie blijven bij de gemeente. 2. Het aantal uren en budget werkprogramma RUD taken voor alle genoemde basis- en plustaken bodem in 2023 verhogen van 960 uur tot 1260 uur, hetgeen inhoudt een verhoging met 300 uur, ten bedrage van € 28.500 (300 * € 95). 3. Deze kostenverhoging ad € 28.500 opnemen als structurele kostenpost in de begroting, bovenop de reeds bestaande kostenpost ad. € 91.200 (960 * € 95). 4. Monitoring door RUD ZL op uitvoering van genoemde basis- en plustaken bodem om inzicht te krijgen in werkelijke tijdsbesteding en hiermee gemoeide kosten, waarbij tussentijdse toetsing dient plaats te vinden en zo nodig bijsturing. 5. Vastleggen met RUD ZL de aanpak, prioritering en handhaving van bodemtaken, op basis van risicogerichte benadering en beschikbaar gesteld budget. Momenteel is de gemeente in onderhandeling met de RUD ZL op basis van de uitgevoerde inventarisatie. • Beleidskader van afval naar grondstof In juli 2022 is het Regionaal Uitvoeringsplan Van Afval Naar Grondstof 2022-2025 door de gemeenteraden van Sittard-Geleen, Beek en Stein vastgesteld.

Het uitvoeringsplan geeft uitvoering aan de doelstellingen van het in 2021 vastgestelde Regionale Beleidskader Van Afval Naar Grondstof 2021-2025. De landelijke VANGdoelstellingen zijn uitgangspunt voor het nieuwe afvalbeleid. Hierbij streven we naar 100 kg restafval per inwoner in 2025 en 30 kg in 2030. Het ultieme doel, zoals opgenomen in de Grondstoffenvisie 2050, is 0 kg restafval in 2050 en een samenleving met volledig hergebruik van grondstoffen. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Wij hebben samen met inwoners, het Rijk, Provincie en GGD via verschillende projecten een bijdrage geleverd aan de sociale gezondheid(sbeleving) van inwoners. Binnen deze projecten is daarnaast sprake van samenwerking met partners als maatschappelijke organisaties, huisartsen, zorgverzekeraars en zorgaanbieders en onderwijsinstellingen.

74

Samen met de provincie, Rijk, regiogemeenten hebben we taken uitgevoerd die te maken hebben met de fysieke gezondheid. Daarnaast heeft de GGD veel taken verricht in het kader van de coronapandemie. De Tuinman van Morgen krijgt de komende jaren een vervolg. Dit doen we o.a. door ons Premium Partnership van de Future City Foundation te verlengen voor twee jaar. De Future City Foundation en ruim 60 partners waaronder het Ministerie van BZK, Ministerie van I&W, VNG en gemeente Sittard-Geleen gaan de komende twee jaar samen aan de slag met de City Deal: Slim Maatwerk. In deze City Deal onderzoeken we welke oplossingen digitalisering en technologisering ons kunnen bieden op het gebied van kansengelijkheid, vergroten van een gezonde levensstijl en hoe we onze wijken optimaal kunnen inrichten. We brengen dit in praktijk door de uitkomsten breed te delen zowel binnen als buiten de organisatie en toe te passen in bijvoorbeeld onze eigen proeftuin, ‘Proeftuin de Zeeheldenbuurt’. De proeftuin kent drie pijlers, Smart City, Arbeidsparticipatie en Klimaatadaptatie. Dit geeft ons ruimte om te experimenteren en samen met inwoners technologie en digitalisering te gebruiken als tools ter verbetering van de inrichting en de gezondheid van deze buurt.

Komende jaren gaan we met het thema Smart City/ Slimme Stad meer acteren op kansen en inzetten op verbinden in de hele gemeente en in de interne organisatie. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging Begroting na wijziging Rekening Resultaat 2022 2022 2022 2022

Baten

25.790

27.330

27.603

273

Lasten

-26.107

-27.690

-27.935

-245

Saldo Baten en Lasten

-316

-359

-332

27

Onttrekkingen

700

396

489

93

Toevoegingen

0

-827

-1.087

-260

Saldo Reserves

700

-431

-597

-166

7 VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU

384

-790

-929

-139

Analyse resultaat De budgetten in dit programma zijn ingezet voor het uitvoeren van de taken m.b.t. afval/milieubeheer, riolering, water en de begraafplaatsen. Daarnaast hebben de uitgaven betrekking op de Gemeenschappelijke Regeling GGD. De baten zijn hoger o.a. door een extra bijdrage inzake de Doeluitkering Vrouwen Opvang over de jaren 2020 en 2021. Bij afval zien we hogere kosten die per saldo niet tot een resultaat leiden omdat deze verrekend worden met lagere kosten verantwoord in programma 2 en 6. Daarnaast zien we diverse reservemutaties o.a. doordat middelen doorgeschoven zijn naar 2023 voor de duurzaamheidsaanpak 2023 ev. Het Rijk heeft deze middelen in 2022 beschikbaar gesteld voor het behalen van de doelstellingen van het Klimaatakkoord. Uiteindelijk laat dit programma een negatief resultaat zien. Wie heeft mee betaald? Voor waterbeheer en afvalverwerking hebben wij onze inwoners een bijdrage gevraagd die 100% kostendekkend is. In de paragraaf lokale heffingen lichten wij de afvalstoffenheffing en rioolheffing nader toe. Het merendeel van de duurzaamheidsprojecten is geheel gefinancierd uit Rijks- en/of Provinciale bijdragen. Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? Niet aan de orde, we hebben alles opgepakt wat we ons in de begroting hebben voorgenomen.

75

Beleidsindicatoren Taakveld

7. Volksgezondheid en milieu

Naam indicator

Eenheid

Omvang huishoudelijk restafval

Kg/ inwoner

Hernieuwbare elektriciteit

%

Gerelateerde beleidsnota’s Nota Bodembeheer 2021 gemeente Sittard-Geleen De tuinman van Sittard-Geleen Gemeentelijke grondstoffenvisie 2050 Water- en klimaatadaptatieplan 2022 – 2027 Regionale beleidskader van afval naar grondstof 2021-2025 Regionaal Uitvoeringsplan Van Afval Naar Grondstof 20222025

76

Waarde

Periode

Waarde

Periode

477

2019

442

2021

3,7

2016

geen actualisatie

Gerelateerde verbonden partijen Geneeskundige Gezondheidsdienst Limburg (GGD) Nazorg Limburgs BV

Zuid-

RWM N.V. Mijnstreekwarmte BV (incl. Het Groene Net BV en HGN Ontwikkel BV) RUD Zuid-Limburg

2.1.9 PROGRAMMA 8 VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ORDENING EN STEDELIJKE VERNIEUWING “Wij willen dat Sittard-Geleen een leefbare en toekomstbestendige gemeente is, waar het aantrekkelijk is om in te wonen en te verblijven.” In het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing gaat het om de kwaliteit van de fysieke woon- en leefomgeving in de gemeente. De Toekomstvisie 2030 vormt met de Omgevingswet (inwerkingtreding op 1 januari 2024) een vernieuwend kader. De ambities vanuit het NOVI- gebied ZuidLimburg (nu: NOVEX-gebied) op het gebied van sterke en gezonde steden en de groene long versterken de opgaven. Doel is zowel om een gezonde, veilige, inclusieve, duurzame en karakteristieke fysieke leefomgeving te bereiken en in stand te houden, als om de fysieke leefomgeving doelmatig te beheren, te gebruiken en te ontwikkelen ter vervulling van maatschappelijke behoeften. Het gaat om het behouden van wat goed is, het verbeteren als dat aan de orde is en het transformeren naar de toekomstige behoeftes in Sittard-Geleen. Inzet is een woon- en leefomgeving die in belangrijke mate bijdraagt aan de aantrekkelijkheid van SittardGeleen als woongemeente.

Om te komen tot een aantrekkelijke woonomgeving staat de (door)ontwikkeling van een voldoende en (verdere transformatie naar een) kwalitatief goede woningvoorraad voor alle huidige én toekomstige doelgroepen centraal in combinatie met het optimaliseren van een gezonde en aantrekkelijke leefomgeving. De groene/buitengebieden met de kernen en dorpen vervullen hier een belangrijke rol in. We zetten in op het versterken van de natuurlijke kwaliteiten en verbinden het stedelijk gebied met de groene omgeving. We zetten in op het verduurzamen en omvormen van de bebouwde omgeving, met de focus op de wensen van inwoners, ondernemers en instellingen, in balans met het verduurzamen en omvormen van de bebouwde omgeving. Hier raken de opgaven de kwaliteit van de openbare ruimte, energietransitie en klimaatadaptatie als onderdeel van de ambitie een gezonde, veilige en daarmee sterke stad in Zuid-Limburg te zijn. In dit programma zijn de volgende taakvelden ondergebracht: 8.1. Ruimte en leefomgeving 8.2. Grondexploitatie (niet-bedrijventerreinen) 8.3. Wonen en bouwen Wat wilden we bereiken? Het programma Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Stedelijke Vernieuwing wordt gekenmerkt door de volgende programmadoelen: • We geven samen met inwoners, bedrijven en maatschappelijke organisaties inhoud aan onze leefomgeving.

• We werken samen met de samenleving aan een aantrekkelijk woningaanbod voor alle doelgroepen, met een speciale focus op jongeren en kenniswerkers. De kwaliteit en diversiteit van woningen draagt bij aan een gezonde leefomgeving. • We werken op verschillende manieren aan een gezonde leefomgeving. Natuur-, milieu-, recreatie-, ontmoeting-, sport- en klimaatdoelen komen hier samen. • We willen dat de openbare ruimte bijdraagt aan biodiversiteit, gezondheid en sociale cohesie/ontmoeting. • We werken aan een veilige groene leefomgeving die niet alleen veilig is, maar ook veilig voelt. • We stimuleren een gezonde, groene, veilige, toegankelijke en slimme bereikbaarheid van de woonwerkomgeving. • We investeren in en sluiten aan bij de ontwikkeling van Smart Cities onder andere met pilots in de openbare ruimte.

77

• • •

We stimuleren realisatie van klimaat- en natuurdoelen en het behouden en ontwikkelen van cultureel erfgoed. We koesteren de diversiteit van onze centra, wijken, dorpen en landschappen en maken deze beter beleefbaar ten behoeve van een goed woon- en leefklimaat en een bloeiende vrijetijdseconomie. We werken aan een passend voorzieningenaanbod met aantrekkelijke centra gericht op ontmoeten en een cultureel programma op maat.

Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2022 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden: • Implementatie Omgevingswet De Omgevingswet is een nieuwe wet die verschillende bestaande wetten m.b.t. de fysieke leefomgeving bundelt. We gaan van 26 wetten naar 1 wet. Hierbij gaat het onder meer om wet- en regelgeving over bouwen, milieu, water, ruimtelijke ordening en natuur. In 2022 was de beoogde implementatiedatum van de Omgevingswet nog 1-1-2023. Inmiddels is echter bekend dat de invoering van de Omgevingswet nu definitief plaats gaat vinden op 1-1-2024. In het afgelopen jaar zijn diverse stappen gezet richting inwerkingtreding waar we in 2023 verder op door zullen werken; De Omgevingswet brengt veel veranderingen met zich mee die ook om veel middelen vragen, zowel op het gebied van financiën als op het gebied van personele inzet. Vanuit het rijk zijn via de septembercirculaire 2022 middelen beschikbaar gesteld voor de implementatie van de Omgevingswet. Deze middelen worden ook nog verwacht voor 2023, 2024 en 2025. De hoogte ervan is nog onbekend. • Omgevingsvisie Met betrekking tot beleid en regelgeving zijn er in 2022 stappen gezet in de verdere ontwikkeling van het beleid onder de Omgevingswet (de omgevingsvisie) en is er m.b.t.

het omgevingsplan een start gemaakt in het verhelderen van de opdracht en mogelijke fasering van aanpak. Met de actualisatie van de omgevingsvisie 2016 geven we een verdere ruimtelijke uitwerking van de Toekomstvisie 2030 en de regionale afspraken in het NOVEX-gebied Zuid-Limburg. Ter ondersteuning van het traject maken we een Omgevings Effect Rapportage en een Maatschappelijke Baten Analyse. De omgevingsvisie maken we samen met de omgeving. In 2022 hebben we samen met de omgeving de ambities uit deTtoekomstvisie vertaald naar doelen voor de fysieke leefomgeving. En zijn we aan de slag gegaan met drie toekomstbeelden, waarmee we in 2023 richting gaan geven aan de omgevingsvisie. De omgevingsvisie wordt naar verwachting medio 2024 vastgesteld. Uiteindelijk zal het strategisch beleid van de omgevingsvisie worden vertaald in het omgevingsplan, wat uiterlijk 2030 gereed zal zijn.

•

Werkprocessen

Naast beleid en regelgeving heeft de Omgevingswet ook veel invloed op de uitvoering en de werkprocessen. In 2022 zijn er diverse acties ondernomen om hierop voor te bereiden zoals het inrichten van een centrale intake voor aanvragen en het optuigen van een omgevingstafel. In het komend jaar zal dit verder worden doorontwikkeld en zal ook verder in beeld worden gebracht wat deze veranderingen in werkprocessen vragen van rol- en taakinvulling en de samenstelling van de diverse teams.

Beleid en uitvoering onder de Omgevingswet komen samen in het DSO (Digitaal Stelsel Omgevingswet). In 2022 hebben we gewerkt aan de aansluiting van onze systemen op het landelijk systeem. Daarnaast zijn ook toepasbare regels/vragenbomen opgesteld en hebben we deelgenomen aan ketentesten om het functioneren van het systeem te testen en te verbeteren waar mogelijk.

78

• Wet Kwaliteitsborging (Wkb) De Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) is een stelselwijziging die gelijktijdig met de Omgevingswet in werking treedt. De invoeringsdatum van de Omgevingswet en Wkb is meermaals uitgesteld. De invoeringsdatum staat nu definitief vast op 1 januari 2024. Door de Wkb komt een nieuw stelsel van kwaliteitsborging, dat als doel heeft om de kwaliteit van gebouwen te verbeteren. De Wkb wordt stapsgewijs ingevoerd. Dat houdt in dat de Wkb vanaf januari 2024 ingaat voor de eenvoudige bouwwerken, zoals eengezinswoningen en kleinere bedrijfspanden. De verwachting is dat de Wkb vanaf 2029 voor alle bouwwerken gaat gelden. Intern zijn wij in 2022 gestart met de implementatie en voorbereidingen voor de invoering van het stelsel. De implementatie loopt door in 2023. De complexe veranderopgave en de lange transitiefase brengen hoge kosten met zich mee. Een verhoging van de capaciteit (Fte) is nodig om de werkzaamheden vorm te geven, maar ook om te wennen aan de nieuwe manier van werken. Daarnaast verschuift een deel van de legesinkomsten naar externe partijen. Deze opbrengsten worden gemist, terwijl de kosten toenemen omdat er extra capaciteit noodzakelijk is om de nieuwe werkwijze vorm te geven. Via de septembercirculaire 2022 zijn middelen uit de decentralisatie uitkering beschikbaar gesteld die als dekking worden ingezet.