01 Jaarstukken 2022

Dit maatregelenpakket is in 2022 uitgevoerd en was gericht op korte termijn crisis aanpak en lastenverlichting en op herstel aanpak met organisatorische ondersteuning van centra en individuele noodsteun aan ondernemers. In de aanpak is intensief samengewerkt met de ondernemersverenigingen. Voor de ondersteuning van het MKB in de transitie naar een toekomstbestendige economie en concurrerende verdienmodellen is voor 2022 het Stimuleringsfonds MKB beschikbaar gesteld door de gemeenteraad. Het budget is ingezet om de ondersteuningsinfrastructuur voor het MKB te versterken en ondernemers te ondersteunen bij de veranderende economie. Daarbij wordt de focus gelegd op onderwerpen als duurzame en circulaire bedrijvigheid, digitalisering en aantrekken en behouden van personeel. Concreet is in 2022 de MKB Green Deal gestart, een triple helix samenwerking en een uitvoeringsprogramma om mkb-ondernemers op een zo direct mogelijke manier te ondersteunen bij de economische transitie. • Sterke ruimtelijke economische structuur Voor de ruimtelijk economische thema’s detailhandel, bedrijventerreinen en kantoren, is het belangrijk om aan klanten, ondernemers en vastgoedeigenaren een herkenbare structuur te bieden. Een structuur die gebaseerd is op een actuele inventarisatie van de vraag- en aanbodsituatie.

Op basis daarvan kan duidelijkheid geboden worden waar gewinkeld en gewerkt wordt en waarom keuzes worden gemaakt. De keuzes worden vertaald in beleid en uitvoering. Winkelen en werken kent geen gemeentegrenzen. Daarom is bij het bepalen van de gewenste structuur de samenwerking met Zuid-Limburg en meer in het bijzonder met de gemeenten in de subregio Westelijke Mijnstreek opgezocht. In 2021 is de voorbereiding gestart van de herijking van het detailhandelsbeleid Westelijke Mijnstreek. De gemeenteraad is hierover separaat geïnformeerd. Het is een intensief proces gebleken en de vaststelling van het beleid zal in 2023 plaatsvinden. In afwachting van de totstandkoming van het nieuwe detailhandelsbeleid is het opstellen van het uitvoeringsprogramma in het kader van de SVREZL uitgesteld. Het beleid zal nieuwe kaders bieden voor het op te stellen uitvoeringsprogramma in kwalitatieve en kwantitatieve zin. Ook de resultaten van de evaluatie van de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL), die in 2022 is gestart, zullen mede basis zijn voor een uitvoeringsprogramma. Die evaluatie van de SVREZL is in 2022 door een extern bureau uitgevoerd en de aanbevelingen die in de evaluatie worden gedaan, wordt nu definitief in 2023 uitgewerkt en gewogen. Dan zal blijken of de SVREZL aanpassing behoeft. De raad is per separate brieven geïnformeerd.

Voldoende ruimte bieden aan het MKB met kwalitatieve werklocaties is de basis voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat en de ontwikkeling van een toekomstbestendige economie. Uit analyse blijkt dat de ruimtebehoefte voor het MKB 26 tot 62 hectare is in de periode 2022-2030.

41

De analyse en behoefteraming heeft op niveau van de Westelijke Mijnstreek in 2022 plaatsgevonden en op basis van de resultaten is er in 2022 een verdiepingsslag uitgevoerd. Omdat de ruimte schaars is, is er in 2022 een analyse uitgevoerd naar de potentiële ruimtewinst en mogelijke kwaliteitsverbetering op bestaande werklocaties. Tevens is er een verdiepende analyse gedaan op aanbod, kwaliteitsverbetering, verduurzaming en circulariteit van de bedrijventerreinen. Deze analyse vormt de basis voor het opstellen van een uitvoeringsagenda in 2023 met als doel het creëren van ruimte voor MKB op toekomstbestendige werklocaties. • Versterking bestaande winkelgebieden De verplaatsing van de ingang van het Kasteelpark Born en het creëren van extra parkeergelegenheid op piekmomenten is aanbesteed en de werkzaamheden starten in het 2e kwartaal 2023. Eind 2022 is de Gebiedsverkenning Westelijke Mijnstreek onder leiding van de Provincie Limburg door alle betrokken overheden vastgesteld. Bij het vaststellen hiervan is afgesproken dat er dit jaar gestart gaat worden met een haalbaarheidsstudie voor een 2e ontsluiting van Retailpark Sittard-Geleen aan de N294. De kosten en de financiering zijn onderdeel van deze studie.

• Visie Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030 Deze regionale visie voor de regio Zuid-Limburg geeft richting aan het (gezamenlijke) beleid voor de vrijetijdseconomie in Zuid-Limburg. Het Actieprogramma VTE Sittard-Geleen is de lokale uitwerking van deze visie. Na de vaststelling van de Visie Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030 door alle ZuidLimburgse gemeenteraden is in 2022 verder invulling gegeven aan de uitvoering van deze visie. Het realiseren van de Visit Experience Sittard-Geleen is hier een uitwerking van. In 2023 wordt er gewerkt aan een uitvoeringsprogramma. • Wandelroutenetwerk van knooppunten (Knopen Lopen) In de tweede helft van 2022 is gestart met het aanbestedingstraject en de verdere voorbereidende werkzaamheden voor de realisatie van het nieuwe wandelroutenetwerk op basis van knooppunten. Stakeholders zijn in 2022 gevraagd om met suggesties te komen voor nieuwe wandelroutes. De verkregen informatie is gedigitaliseerd, geanalyseerd en zal als input worden gebruikt voor de externe partij die de opdracht krijgt voor het aanleggen van het nieuwe wandelroutenetwerk. • Rivierpark Maasvallei De grensmaasgemeenten, de Provincie Limburg (NL en BE), Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en VisitZuid-Limburg werken samen in het project Rivierpark Maasvallei. Het Projectbureau Regionaal Landschap Kempen en Maasland coördineert het programma.

Sittard-Geleen heeft als deelnemer mede invulling gegeven aan de recreatieve aantrekkingskracht van het Rivierpark Maasvallei. In 2022 is gezamenlijk gewerkt aan het realiseren van het uitvoeringsprogramma dat betrekking heeft op het verder verhogen van de basiskwaliteit van het gebied, de (natuur)beleving verbeteren en de kwaliteit van het gebied in combinatie met de grensoverschrijdende samenwerking uitdragen naar een breed publiek. • Passantenhaven De gemeenteraad heeft begin 2022 besloten om geld beschikbaar te stellen voor de aanleg van een passantenhaven in de Berghaven bij Schipperskerk. Na het raadsbesluit is, op basis van de eerder gevoerde beginspraak, nader overleg geweest met de directe betrokkenen in de Berghaven van Schipperskerk. Gezamenlijk zijn de betrokkenen het eens geworden over de uiteindelijke locatie van de passantenhaven/steiger in de Berghaven van Schipperskerk. In de tweede helft van 2022 heeft de aanbesteding voor de passantenhaven plaatsgevonden en is de opdracht gegund. In 2023 wordt de vergunningprocedure doorlopen en wordt gestart met de voorbereiding en vervolgens met de uitvoering. De verwachting is dat de passantenhaven eind 2023 is gerealiseerd.

42

• Visit Experience Sittard-Geleen In 2022 is samen met Visit Zuid-Limburg en stakeholders verder invulling gegeven aan de uitwerking van het Visit Experience Sittard-Geleen. Op basis van de verkregen informatie zijn de vijf verschillende verhaallijnen uitgewerkt en gevisualiseerd. De vijf verhaallijnen die centraal staan in de Visit Experience Sittard-Geleen zijn: rijke historie, veelzijdige cultuur, het groene buitengebied, mijn-/innovatiekracht en er is altijd wat te doen in Sittard-Geleen. In maart 2022 is gestart met de fysieke verbouwing en op 8 juni 2022 is de Visit Experience Sittard-Geleen officieel geopend. • Extensieve recreatie In de regio Zuid-Limburg kent extensieve recreatie, een vorm van dagrecreatie die niet zo verstorend is voor natuur en bewoners, een toename. Wandelen en fietsen vormen de hoofdmoot. Vanwege het aantrekkelijke landschap, een rijke culturele historie en een uitgebreid aanbod aan recreatieve routes is deze relatief laagdrempelige vorm van vrijetijdsbesteding in de regio Zuid-Limburg in trek. In 2022 is invulling gegeven aan het versterken van gethematiseerde wandel- en fietsroutes op basis van lokale en regionale verhaallijnen om Sittard-Geleen in de (eu)regio reactief beter te ontsluiten. Concreet zijn de fietsroute Route vol Verwondering en de wandelroute Route des Vins Sittard gerealiseerd.

• Human Capital De complexiteit en de dynamiek op de arbeidsmarkt zijn nog steeds aanwezig, niet alleen als gevolg van corona, maar ook de oorlog in Oekraïne en enorme stijging van energie- en grondstofprijzen hebben hun impact. De krapte lijkt zich (tijdelijk) te stabiliseren, maar blijft daarmee onverminderd groot. Iedereen die een bijdrage kan leveren op de arbeidsmarkt is nodig om de toenemende vraag aan personeel op de arbeidsmarkt op te kunnen vangen. We hebben ons met de samenwerkingspartners en onderwijsinstellingen voor ingezet dat het makkelijker wordt voor mensen om (met behulp van scholing) stappen te zetten op de arbeidsmarkt: van opleiding naar werk, van werk naar werk, van sector naar sector en van werkloosheid naar werk, met extra aandacht voor kwetsbare sectoren, waarbij mensen versneld van-werk-naar-werk moeten. Bovendien is extra aandacht nodig voor jongeren, zodat er geen generatie verloren gaat. De acties die lopen via Leven Lang Ontwikkelen zijn belangrijk om onze beroepsbevolking en bedrijven wendbaar en weerbaar te maken. Daarnaast onderzoeken we hoe we komen tot een meer inclusieve arbeidsmarkt om te voldoen aan de grote vraag naar arbeidskrachten. Dit is door de regio beter op de kaart gezet.

Er is verder ingezet op intensivering van de samenwerking binnen Arbeidsmarktregio Zuid-Limburg waarin de 3 gemeenten Heerlen, Maastricht en SittardGeleen een trekkende rol hebben. Ook is er nauw contact met de werkgeversservicepunten in de regio en het UWV, LWV, onderwijsinstellingen en overige stakeholders. Samenwerking tussen onderwijs, arbeidsmarkt en economie, gericht op de arbeidsopgaven van nu en de nabije toekomst vormt de rode draad voor onze inzet. Ook is ingezet op het verbeteren van de verbinding met het bedrijfsleven. Dit is afgelopen jaar met name gebeurd door te netwerken met diverse partijen. Gezien de ontwikkelingen bij VDL, hebben we met deze partij structureel overleg gehad. In 2022 zijn we nog meer gaan samenwerken met het sociaal domein gericht op participatie en ontwikkeling om te zorgen voor een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor bedrijven die bijdragen aan de gewenste ontwikkelingen van onze regio. Het belang van een goede (grens-overstijgende) arbeidsmarktinfrastructuur is ook onderdeel van de ingediende regiodeal-aanvragen, een Interreg-aanvraag (nog in ontwikkeling) en het Join Transition Fund. • Expatcentre Maastricht Region Het doel van het Expat Center is om het vestigingsklimaat voor werkgevers zo aantrekkelijk mogelijk te maken en de expat te helpen zich thuis te voelen in onze regio, in de hoop dat hij/zij hier blijft wonen en werken.

Het ECMR wordt uitgevoerd door gemeente Maastricht voor de hele regio. Inmiddels is het centrum uitgebreid met

43

een desk van de Immigratie- en Naturalisatie Dienst (IND) en zijn er samenwerkingsovereenkomsten gesloten met alle gemeenten in Zuid-Limburg. Hierin staan afspraken over de afhandeling van formaliteiten indien een expat zich in een gemeente vestigt. Het doel was om te komen tot een nieuwe businesscase voor 2022. Op basis van voortschrijdend inzicht i.v.m. wijziging van de bestuurlijke opdracht, is dit verbreed naar het verbeteren van de infrastructuur voor een grens-overstijgende arbeidsmarkt. Onze regio heeft immers zowel in kwantiteit als in kwaliteit onvoldoende arbeidspotentieel. We zullen dus verder moeten kijken dan onze eigen regio. Een structureel ingebedde grens-overstijgende arbeidsmarktinfrastructuur, waarbinnen het Expatcentre, Servicepunt grens-overstijgende arbeidsmarktbemiddeling en grensinformatiepunt samenwerken is hiervoor onontbeerlijk. Daarnaast is uit onderzoek gebleken dat aanhaken bij de nationale ‘Talent Coalition’ van meerwaarde is voor onze regio. • ESZL Ook voor 2022 hebben de colleges van de centrumgemeenten Heerlen, Maastricht en Sittard-Geleen een deel van het gereserveerde budget beschikbaar gesteld voor ESZL, ten behoeve van het aanjagen van ontwikkelingen en samenwerking ter versterking van de regionale economie. Het bestuur is verkleind en heeft een voorbereidende en faciliterende taak in relatie tot de Economic Board.

De Economic Board is gestart en adviseert op de inhoudelijke thema’s en levert als netwerk een versterking van de lobby. De effectuering hiervan is voorzien in 2023. De bijdrage voor de participatie van Sittard-Geleen namens de regio in de regioboard Chemelot Circular Hub wordt betaald vanuit ESZL. In 2022 zijn twee zogenaamde ‘coalitions of the willing’ tot stand gekomen: versterking van de regionale onderwijs-en kennisinfrastructuur d.m.v. het project Yuverta en het Regionaal Voedselsysteem Zuid-Limburg. Sittard-Geleen maakt in beide gevallen deel uit van de coalitie. • Van Regionaal Economisch Herstel naar Regiodeal Ook in 2022 heeft de samenleving nog te maken gehad met de overwegend negatieve economische impact van de coronapandemie. Op aandringen vanuit VNG/G40 is in 2022 gestart met het opstellen van een regionaal economisch herstelplan dat als bouwsteen kon dienen voor het lobbytraject richting kabinet. In Zuid-Limburg is het opstellen van een regionaal economisch herstelplan onder voorzitterschap van SittardGeleen ter hand genomen via het portefeuillehoudersoverleg economie van de 16 gemeenten en geoperationaliseerd via ESZL. Dit heeft geresulteerd in Plan ‘V’, dat bestaat uit een position paper (lobbydocument), het feitelijk uitgewerkt plan met projectenboek en een inventarisatie van alternatieve financieringsbronnen.

Plan ‘V’ heeft geen formele status gekregen omdat inmiddels duidelijk was geworden dat het Rijk een nationaal herstelplan zonder input van regio's heeft ingediend bij de Europese Commissie. Het plan is vervolgens gebruikt voor het opstellen van een aanvraag voor een Regiodeal. Deze aanvraag is ingediend op 15 november 2022 en richt zich op het versnellen van de transitie naar een circulaire economie en samenleving en het verder ontwikkelen van een gezonde en sociale leefomgeving. Het voorstel bevat een viertal programmalijnen: Lijn 1: Versnelling ontwikkeling naar een gezonde, veilige en sociale leefomgeving. Lijn 2: Versnelling naar een circulaire economie en samenleving. Lijn 3: Perspectief voor en versterking van ons unieke landschap. Lijn 4: Grensoverschrijdende kenniseconomie en internationale arbeidsmarkt. Begin 2023 is bekend geworden dat de regiodeal geselecteerd is. Dat betekent dat in de periode maart-juni 2023 een periode volgt van gezamenlijke uitwerking door Rijk en regio. Voor Sittard-Geleen gaat het onder meer om projecten als Stadslab Geleen, Circular Mile (ontwikkeling van een circulair business district in Geleen) en grondstoffenprogramma Chemelot.

44

• Evenementenbeleid In 2021 heeft het college ingestemd met de “Subsidieregeling evenementen gemeente Sittard-Geleen 2022” die met ingang van 1 januari 2022 in werking treedt. In 2022 zijn weer diverse bovenregionale, regionale, lokale en wijkevenementen weer georganiseerd kunnen worden na de coronaperiode. De gemeentelijke evenementen hebben ook weer plaats kunnen vinden, zoals de Gelaender Kirmes. Met Sint Rosa is nadrukkelijker de samenwerking opgezocht met lokale partijen zoals het Toon Hermans Theater en het Filmhuis. Ook het Oktoberfeest mocht weer op tienduizenden bezoekers rekenen. De postcorona periode en energiecrisis zorgden bij alle evenementen dat het risicovoller wordt om evenementen te organiseren. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? De economie trekt zich niets aan van gemeentegrenzen. Daarom participeren we in diverse samenwerkingsverbanden om de doelen uit dit programma te realiseren. Thema’s als energietransitie, de krappe arbeidsmarkt en circulaire economie zijn actuele onderwerpen die we niet alleen kunnen oplossen. Samenwerking op verschillende niveaus is voor dit programma een absolute noodzaak. Sinds 2011 werken de Limburgse havengemeenten, Rijkswaterstaat en de Provincie Limburg samen voor het havenbeheer, in de zogeheten Blueports Limburg.

Ondernemers, de Brightlands-campussen, Zuyd Hogeschool, DaCapo College, onderwijskoepel Kindante en de gemeente Sittard-Geleen zijn allen vertegenwoordigd in een Triple-Helix samenwerking. Het is bedoeld om verbindingen te leggen tussen het bedrijfsleven, overheids- en onderwijsinstanties en maatschappelijke partners. Daar waar voor bepaalde taken niet de gemeente maar de provincie verantwoordelijk is, heeft de gemeente een adviserende rol. Zo kunnen we erop toezien dat bij de uitvoering voldoende rekening wordt gehouden met gemeentelijke belangen en de leefbaarheid van onze wijken en dorpen. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging Begroting na wijziging Rekening Resultaat 2022 2022 2022 2022

Baten

4.285

2.596

5.561

2.965

Lasten

-10.628

-10.676

-12.079

-1.404

Saldo Baten en Lasten

-6.343

-8.079

-6.518

1.562

Onttrekkingen

100

1.477

1.682

205

Toevoegingen

-47

-329

-1.368

-1.039

Saldo Reserves

53

1.148

314

-834

3 ECONOMIE

-6.290

-6.931

-6.204

728

Analyse resultaat Het totale programma economie eindigt 2022 met een voordelig resultaat van € 0,7 mln. Dit resultaat is met name een gevolg van een grondruil van gronden in Tuddern en Grote Dries in Holtum. De voordelige baten van € 0,5 mln. betreffen de gerealiseerde opbrengst uit grondverkopen, voor de grondaankoop wordt in 2023 een apart krediet gevraagd. Volgens de BBV richtlijnen mogen aan- en verkoop van gronden niet worden verrekend. Daarnaast is er een voordeel van € 0,14 mln. ontstaan op de ontvangen toeristenbelasting als gevolg van een hoger dan verwacht aantal hotelovernachtingen in de loop van 2022. De grote verschillen in de baten en lasten van programma 3 zijn met name een gevolg van de financiële verwerking van het gevoerde grondbeleid. Een uitgebreidere toelichting is opgenomen in de paragraaf grondbeleid. Verder zijn in 2022 zowel regionaal als bovenregionaal diverse economische projecten verder uitgewerkt, waarvoor in 2021 middelen zijn gereserveerd, zoals de Chemelot Circular Hub, het V-plan en de onderzoeken voor het uitwerken van het detailhandelsbeleid.

45

Nieuwe reserveringen op basis van (regionale) afspraken of verplichtingen in 2022 betreffen o.a. de tijdelijke huisvesting GV Swentibold en de uitvoering van de MKB greendeal. Wie heeft mee betaald? De provincie Limburg financiert de provinciale taken. Indien van toepassing betaalt het bedrijfsleven mee. Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? We maken ons sterk voor een gemeente waar het prettig wonen en werken is. Dat doen we onder meer door de best mogelijke voorwaarden te scheppen voor de toekomstbestendige ontwikkeling van de werkgelegenheid, welzijn en welvaart. Daarom is het zo belangrijk dat het vestigingsklimaat voor ondernemers aantrekkelijk is en blijft. We willen immers dat al onze inwoners een kans hebben op de arbeidsmarkt en daarmee in hun eigen levensonderhoud kunnen voorzien. Doen we niets, dan zal op den duur het vestigingsklimaat minder aantrekkelijk worden. En de kans op banenverlies groter. Beleidsindicatoren Taakveld

Naam indicator Functiemenging

3. Economie

Vestiging bedrijven)

(van

Eenheid

Waarde

Periode

Waarde

Periode

%

54,5

2020

54,5

2021

Aantal per 1.000 inwoners

100

2021

104,8

2022

Gerelateerde beleidsnota’s Omgevingsvisie Sittard-Geleen Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg Actualisatie Centrumplan Geleen Actualisatie Masterplan Zitterd Revisited Nota horecabeleid (geactualiseerd met logies Paracommerciebeleid 2013 Beleidsvisie externe veiligheid Chemelot Compacte stadscentra met onderscheidend profiel Handboek en deelbeleid Reclame 2015 (reclames op en bij gebouwen) Informatieplicht energiebesparing bedrijven Regionale Visie Vrijetijdseconomie Bestemming Zuid-Limburg 2030

46

Gerelateerde verbonden partijen Economische samenwerking Limburg (ESZL)

Zuid-

2.1.5 PROGRAMMA 4 ONDERWIJS De ontwikkelingen en de ambities vanuit het programma Onderwijs raken het programma Sociaal Domein. Om de samenhang in beeld te brengen zijn de onderdelen van het programma Onderwijs opgenomen in het programmablad Sociaal Domein behoudens “Wat heeft het gekost?” en de beleidsindicatoren. Het programma kent de volgende taakvelden: 4.1. Openbaar (basis)onderwijs 4.2. Onderwijshuisvesting 4.3. Onderwijsbeleid en leerlingenzaken Wat wilden we bereiken? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6. Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging Begroting na wijziging Rekening Resultaat 2022 2022 2022 2022

Baten

2.841

6.066

6.016

-50

Lasten

-11.375

-14.525

-14.353

172

Saldo Baten en Lasten

-8.534

-8.458

-8.337

121

Onttrekkingen

61

433

422

-11

Toevoegingen

0

-379

-379

0

Saldo Reserves

4 ONDERWIJS

61

55

44

-11

-8.473

-8.403

-8.293

110

Analyse resultaat In de exploitatie heeft de uitvoering van dit programma per saldo € 0,1 minder gekost dan begroot; wat met name wordt veroorzaakt door lagere lasten in de uitvoering van leerplicht/RMC/jongerenloket en peuteropvang welke deels open-eind regelingen zijn. In dit programma is ruim € 7,2 mln. uitgegeven aan zaken als leerlingenvervoer, leerplicht/RMC/jongerenloket, onderwijsachterstanden-beleid en voor- en vroegschoolse educatie (VVE). Tegenover deze uitgaven staan € 3,8 mln. aan rijksbijdragen en € 1,6 mln. aan vergoedingen van andere gemeenten of eigen bijdrage ouders voor uitgevoerde werkzaamheden. Vanuit vastgoed zien we wel een overschrijding van de budgetten door gestegen energielasten en ozb-lasten. Behalve via de exploitatiebudgetten zijn er voor Onderwijs middelen uit Specifieke Uitkeringen beschikbaar via de balansrekeningen. Deze middelen voor onder andere Onderwijsachterstanden, Nationaal Programma Onderwijs en Ventilatie op Scholen zijn waar mogelijk benut in 2022 en restanten blijven behouden voor komende periode. Voor de Unilocatie Grevenbicht-Obbicht en andere onderwijsinstellingen zijn, conform communicatie in programmarapportages, investeringskredieten beschikbaar voor de realisatie van de nieuwbouw of geaccordeerde uitbreiding en renovaties.

47

Wie heeft mee betaald? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6. Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? Hierbij wordt verwezen naar Programma 6. Beleidsindicatoren Taakveld

4. Onderwijs

Naam indicator

Eenheid

Waarde

Periode

Waarde

Periode

Absoluut verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen 1,7

2020

1,0

2021

Relatief verzuim

Aantal per 1.000 leerlingen 17

2020

25,0

2021

Voortijdig schoolverlaters zonder startkwalificatie (vsvers)

% deelnemers aan het VO 2,6 en MBO onderwijs

2020

2,3

2021

48

2.1.6 PROGRAMMA 5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE “Wij willen dat Sittard-Geleen een aantrekkelijke gemeente is om in te verblijven. Met een omgeving en voorzieningen die je van een eigentijdse gemeente met een regionale functie mag verwachten.” Een aantrekkelijk aanbod van voorzieningen voor sport, cultuur, sociale ontmoeting en recreatie voor zowel de eigen inwoners als die uit de regio. Daar draait het om bij het programma Sport, Cultuur en Recreatie. Op deze onderdelen willen we ons in de regio onderscheiden. Een aantrekkelijk aanbod is geen doel op zich, maar draagt bij aan de speerpunten in de Toekomstvisie en de opgaven van het NOVI-gebied Zuid-Limburg. Sport en bewegen is geen doel op zich, maar vooral ook een middel om maatschappelijke doelen te realiseren. Zo dragen sport en cultuur bij aan een positieve gezondheid(sbeleving) en sociale verbinding. We zetten in op toekomstbestendige (sport)accommodaties en voorzieningen in de openbare ruimte, die uitnodigen tot ontmoeting en beweging, en een bijdrage leveren aan het realiseren van duurzaamheidsdoelstellingen. Ook willen wij een aantrekkelijke woon- en leefomgeving. Dat bereiken we onder meer door beheer en inrichting van de openbare ruimte/ openbaar groen aan de eisen van deze tijd aan te passen. Daarnaast draagt een passend sport en cultureel aanbod bij aan de woonaantrekkelijkheid.

Het programma sport, cultuur en recreatie kent de volgende taakvelden: 5.1 Sportbeleid en activering 5.2 Sportaccommodaties 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.4 Musea 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en recreatie Wat wilden we bereiken? • We erkennen dat gezondheid raakt aan belangrijke lokale beleidsvelden zoals de inrichting van de openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs en sport en dat betekent dat we ook op die beleidsvelden gaan bijdragen aan gezondheid. • We faciliteren en stimuleren een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. • We stimuleren mensen -jong en oud– om te bewegen en gezond te leven. • We zetten in op de realisatie van gezonde plekken in buurten en dorpen, waar natuur-, recreatie-, ontmoeting-, sport- en klimaatdoelen samen komen. • We zetten in op vitaliteit door buitensport, recreatie en kwalitatieve ontmoetingsplekken in en rond de woongebieden. • We zetten in op het versterken van een gezonde leefstijl door bij te dragen aan een gezonde leefomgeving, waarin een gezond binnenklimaat door verduurzaming van woningen, het vergroenen van de leefomgeving, en het verminderen van milieubelasting belangrijke dragers zijn. • We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren. • We werken op verschillende manieren aan een gezonde leefomgeving.

Natuur-, recreatie-, ontmoeting-, sport- en klimaatdoelen komen hier samen. • We willen dat de openbare ruimte bijdraagt aan biodiversiteit, gezondheid en sociale cohesie/ontmoeting.

49

•

We werken aan een passend voorzieningenaanbod met aantrekkelijke centra gericht op ontmoeten en een cultureel programma op maat.

Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? Om bovenstaande doelstellingen te bereiken, hebben in 2022 de volgende concrete (voorbereidende) werkzaamheden, acties of ontwikkelingen plaatsgevonden. • Uitwerking Sportakkoord Sittard-Geleen – andere manier van samenwerken Het Sportakkoord Sittard-Geleen geeft samen met partners uitvoering aan de volgende pijlers: Sportief opgroeien, Duurzame sport- en beweegaanbieders, Iedereen doet mee, en Sport verbindt. Voor de ondersteuning bij de uitvoering van concrete initiatieven, zijn er in 2022 subsidies verleend - vanuit de rijksmiddelen hiervoor - op basis van de subsidieregeling Sportakkoord Sittard-Geleen. Het Sportakkoord Sittard-Geleen is echter meer dan deze subsidieregeling. Samen met partners wordt invulling gegeven aan de doelstellingen van het Sportakkoord. Hiervoor is ook het marketingcommunicatiebureau Triple Double ingeschakeld om een platform op te zetten dat inwoners en sport(gerelateerde) partners met elkaar verbindt en samenwerking stimuleert. We hebben in 2022 ontwikkelingen gezien en gefaciliteerd waarbij verenigingen en sportaanbieders samenwerken om gezamenlijk het sport- en beweegaanbod te vergroten en sportfaciliteiten toegankelijker te maken voor sporters en inwoners om te (gaan) sporten en bewegen.

De gemeente heeft hier een hier een meewerkende en participatieve rol genomen in het realiseren van ambities en acties, waarbij tevens de kracht van de bestaande sportinfrastructuur in Sittard-Geleen en het beweegstimuleringsprogramma - uitgevoerd door Ecsplore - optimaal worden benut. • Ecsplore Ecsplore voert het programma beweegstimulering voor de gemeente Sittard-Geleen uit. Dit programma richt zich op het bevorderen van een gezonde en actieve leefstijl van onze inwoners. Vanuit het gedachtegoed van JOGG (jongeren op gezond gewicht) richt Ecsplore zich op preventie. In 2022 leverde Ecsplore een bijdrage aan het Sportakkoord, de gezonde basisschool (en kinderopvang), bewegen in de openbare ruimte met het programma ‘buurt in actie’. Ook werd in 2022 gestart met de ketenaanpak overgewicht ‘Kei Gezond’, met een kinderleefstijlcoach van Ecsplore. Voor volwassenen organiseren zij de programma’s HealthyLife en Meer Bewegen voor Ouderen. Om iedereen te laten meedoen op het gebied van sport dragen zij bij aan inclusief sporten middels de sportpedagoog en de combinatiefunctionaris Iedereen Kan Sporten. • Infrastructuur voor sporten en bewegen (accommodaties, openbare ruimte, kennis) In 2022 is het Voorlopig Ontwerp voor de vernieuwbouw Glanerbrook afgerond.

Door de forse stijging in de kostenraming heeft het college de Raad in december voorgesteld om gefaseerd door te gaan met de vernieuwbouw van Sportpark Glanerbrook, waarbij nu de bestaande (lokale) functies inclusief de ijshal vernieuwd dan wel gerenoveerd worden volgens het voorlopig ontwerp. De buitenijsbaan en het geplande vijftig-meterbad worden nu niet uitgevoerd. De Raad krijgt op een later moment, als eerste moment bij de besluitvorming over de Kadernota 2023, de mogelijkheid om hierover aanvullende besluiten te nemen en deze onderdelen alsnog mogelijk te maken, verder uit stellen of er definitief van af te zien. Voor verduurzaming sportaccommodaties verwijzen wij naar Programma 7. Om bewegen in de openbare ruimte te stimuleren zijn in 2022 de eerste stappen gemaakt om in Sittard-West te komen tot een beweegkralenketting. Dit is een route in de buitenlucht langs beweegaanbod. Samen met inwoners, en partnerorganisaties worden behoeften in beeld gebracht en invulling gegeven aan dit idee.

50

In 2022 zijn ook de voorbereidingen voor het aanschaffen van een Sportcontrainer begonnen. Een Sportcontrainer is een (verplaatsbare) zeecontainer, die opengeklapt in een wijk wordt geplaatst en daarmee de wijk voorziet van een sporttoestel met meerdere beweegmogelijkheden. De Sportcontrainer zal elke twee maanden op een andere plek in Sittard-Geleen komen te staan om inwoners te enthousiasmeren om te sporten en samen met de inwoners te verkennen welke behoeften er zijn rondom sporten in de openbare ruimte. De exacte invulling zal verder uitgewerkt worden in 2023. Het stimuleren van sporten en bewegen in de openbare ruimte is verder concreet opgepakt in het verlengde van het project Sportpark Glanerbrook. In december 2022 heeft de raad ingestemd met het landschapsplan van het Burgemeester Damenpark, waarmee de inrichting van Sportpark Glanerbrook en het Burgemeester Damenpark uitnodigt tot bewegen en een gezonde leefstijl. In 2022 zijn de gesprekken voortgezet sportaccommodatie-eigenaren en verenigingen voor het optimaal in stand houden en benutten van kwalitatief goede sportaccommodaties, voor binnen- en buitensport.

Met partners, zoals Watersley, de Sportstichting, beheerders van andere accommodaties, verenigingen, topsportprogramma’s en onderwijs hebben we in 2022 verdere gesprekken gevoerd om te kijken hoe deze sportinfrastructuur in de gemeente het beste ingezet kan worden om de sporter te laten sporten en mensen uit te nodigen om meer te bewegen. • Talentontwikkeling en topsport Topsport en breedtesport versterken elkaar. Uit breedtesport komen talenten naar voren en topsporters inspireren om zelf te sporten en te bewegen. We hebben de topsportprogramma's in de gemeente ondersteund in het gebruik van de sportaccommodaties in de gemeente. Daarnaast hebben we in samenwerking met Team Limburg Sport (net als in 2021) talenten en topsporters in de gemeente SittardGeleen ondersteund door middel van het Topsporttalentenfonds Sittard-Geleen. Dit zullen we ook in 2023 doen. • Cultureel programma op maat In maart 2021 is een eerste bestuursopdracht verleend vanuit de Raad van Toezicht van De Domijnen aan twee interim bestuurders, naar aanleiding van de conclusie uit het evaluatierapport van BMC. De transitie vraagt tijd en er dienen nog steeds belangrijke stappen te worden gezet. In 2022 hebben verschillende organisatorische wisselingen plaatsgevonden. De Raad van Toezicht heeft opdracht gegeven tot een tussenevaluatie die moet leiden tot meer doelmatigheid in de transitie van De Domijnen.

Dat moet leiden tot een cultureel programma dat meer aansluiting vindt bij de stad. In 2022 zijn er stappen gezet in de verankering van de erfenis van Toon Hermans, is gewerkt aan de samenwerking met Parkstad Limburg Theaters om de complementariteit in de regio meer te benutten, kent Sint Rosa een duidelijker cultureel profiel, zijn in Geleen Zuid door onder andere het Laagland culturele activiteiten aansluitend bij de leefwereld van de bewoners ontwikkeld en hebben we meer podium gegeven aan initiatieven rondom jongerencultuur. • Muziekonderwijs Er zijn in 2022 286 Hafa cursisten, 37 Base cursisten en 55 particuliere cursisten bereikt die via makelaar Myouthic muziekonderwijs hebben gevolgd. Begin 2022 heeft covid-19 net zoals in 2021 zijn weerslag gehad op muziekonderwijs, waar lessen deels online verzorgd moesten worden. Nieuwe leerlingen hebben zich echter ook aangemeld, waardoor een lichte groei ten opzichte van 2021 is ontstaan. Het potentieel van de zichtbaarheid van Myouthic kan nog groter. Eind 2022 hebben ze een plan van aanpak gemaakt om de komende periode de zichtbaarheid verder te vergroten.

51

• Impuls cultureel aanbod In 2022 is een start gemaakt om samen met de culturele sector te komen tot een verdere vertaling van de optimalisering van de culturele infrastructuur. De conclusie is dat er ondanks de aanwezigheid van een breed palet aan organisaties en instellingen, het culturele ecosysteem suboptimaal functioneert. Enerzijds zijn er mooie en inspirerende activiteiten waar verbinding wordt gezocht, anderzijds kan er nog een slag worden gemaakt. De afzonderlijke slagkracht, de plek van de verschillende onderdelen in de keten en de verbinding tussen basislaag, middenveld en professionele top vormen aandachtspunten. Zo lopen ledenaantallen van verenigingen, terug, bevindt De Domijnen zich in transitie, is er weinig verbinding tussen enerzijds verschillende bestaande speelplekken en anderzijds tussen amateurs en professionals, voelen inwoners zich soms onvoldoende cultureel vertegenwoordigd en zijn er weinig plekken voor onontdekt talent en (jonge) makers. Tevens ontbreekt het aan onvoldoende culturele iconen in de stad die als vliegwiel dienen voor de brede culturele infrastructuur en om Sittard-Geleen boven het maaiveld laten uitsteken. In 2022 is een start gemaakt met de analyse, zijn er tientallen gesprekken gevoerd met culturele organisaties, verenigingen, ondernemers en inwoners om de drempels, behoeften en kansen scherp te krijgen.

Er is gewerkt aan een kader dat richting geeft aan de opgehaalde ambities uit de Toekomstvisie. Dat heeft erin geresulteerd dat een concept kader in 2023 verder vorm krijgt om bij vaststelling de komende jaren vanuit een duidelijke visie een impuls te geven aan het culturele aanbod. • Bestuursopdracht duurzame accommodaties Met onze brief van 9 maart 2022 hebben wij de raad hierover geïnformeerd. Bij de brief hebben wij ook de Rapportage Bestuursopdracht Duurzame Accommodaties gevoegd. Wij hebben de bestuursopdracht afgrond. De afweging rondom accommodaties benaderen wij vanuit het inhoudelijke beleid (zoals sport, cultuur, jeugd, onderwijs, zorg, etc.), waarbij de accommodatie wordt gezien als een voorziening die nodig is om het inhoudelijke beleid door de maatschappelijke organisaties te kunnen uitvoeren. De maatschappelijke organisaties zijn de gebruikers van de accommodaties. Zodra iets wijzigt in het inhoudelijke beleid of als aanpassingen rondom de accommodatie nodig of gewenst zijn, bekijken wij samen met de gebruikers op welke manier en waar zij hun activiteiten kunnen blijven uitoefenen. De activiteiten op grond van het inhoudelijke beleid en daarmee de activiteiten van de gebruikers zijn daarbij leidend. De gemeenteraad stelt het inhoudelijke beleid vast en is daardoor altijd betrokken bij wijzigingen rondom accommodaties.

Daarmee hebben wij de uitgangspunten van de bestuursopdracht geborgd in het inhoudelijke beleid en is een afzonderlijke bestuursopdracht niet (meer) nodig. • Integraal basis beheerplan openbare ruimte In het Integraal beheerplan openbare ruimte 2019 is aangegeven dat per beheergroep een separaat beheerplan moet worden opgesteld. Deze beheerplannen zijn in 2021 opgeleverd en gereflecteerd aan het IBOR-plan uit 2019, en in 2022 vastgesteld. Vervolgens heeft in 2022 een financiële verdiepingsslag plaatsgevonden, die onder andere heeft geleid tot een bijstelling van het beschikbaar budget voor het integraal beheer van de openbare ruimte in de begroting 2023. Naast de financiële verdiepingsslag is in 2022 ook gestart met de volgende stap in het kader van de basis op orde brengen. Het doorvertalen van de in het kader van de beheerplannen opgestelde inventarisaties tot programma’s per beheergroep. Hierin is inmiddels een eerste slag gemaakt, maar nog niet voor alle beheergroepen zijn programma’s beschikbaar. Als gevolg waarvan de uitvoering van een aantal planmatige onderhouds- en herstelwerkzaamheden pas voor 2023 op de planning staat. • 1 miljoen Bomenplan De bij de provincie Limburg ingediende subsidieaanvraag voor het 1 miljoen bomenplan is in 2021 deels gehonoreerd.

Aan de subsidiebeschikking zijn strenge voorwaarden verbonden die de realisatie van particuliere initiatieven vrijwel onmogelijk maken. Een tweetal projecten zijn in 2022 uitgevoerd.

52

• Voedselbossen De stimuleringsmiddelen voor voedselbossen zijn ingezet om de realisatie van het demonstratie voedselbos van de stichting Plök langs de Geleenbeek in Munstergeleen mede mogelijk te maken. Het resterende deel is ingezet als bijdrage in het LEADER programma voor het initiatief ‘Voedselvoorziening Watersley'. • Japanse Duizendknoop In 2022 is gestart met de voorbereiding en uitvoering van een tweetal pilots die in het 1e kwartaal van 2023 worden afgerond. Op basis van de resultaten van de pilots zal in 2023 een gemeentebreed plan van aanpak, inclusief kostenraming, voor de bestrijding van de Aziatische duizendknoop worden opgesteld. Voor het project Corio Glana fase 1 (Geleenbeek) is de bestrijding in 2022 uitgevoerd middels de meest kostenefficiënte methode conform de kostenverdeling en bestuurlijke afspraken gemaakt met het Waterschap Limburg. • Proeftuin Zeeheldenbuurt Het project voor de Proeftuin Zeeheldenbuurt is in 2021 opgestart en in 2022 concreet in voorbereiding gegaan. De proeftuin heeft betrekking op drie onderdelen: 1. Smart city: informatietechnologie invoeren die de inrichting, het beheer en de leefbaarheid van de openbare ruimte kan verbeteren; 2. Klimaatadaptatie: een werkwijze invoeren om klimaatadaptief te handelen in de stad: hoe passen we ons aan de klimaatveranderingen aan? 3.

Arbeidsparticipatie: jongeren werken mee in de openbare ruimte, met een extra stimulans door het gebruik van informatietechnologie. In de Zeeheldenbuurt richten we de openbare ruimte opnieuw in (verharding, groen en riolering), en testen we de nieuwe werkwijze met bovengenoemde onderdelen uit. Niet alleen de beginspraak voor het plein aan de Evertsenstraat is opgestart, maar ook het participatietraject met alle betrokkenen bij de Zeeheldenbuurt is inmiddels in volle gang. Naast de organisatie van workshops met diverse stakeholders, zijn er pilots opgestart op het gebied van verzamelen, analyseren en gebruiken van data en al een aantal acties (bijvoorbeeld kap van een aantal bomen) uitgevoerd. Dit alles heeft geleid tot een concreet uitgewerkt plan, voorzien van pilots, experimenten en acties, dat in de 1e helft van 2023 voor besluitvorming over de definitieve toekenning van € 1 miljoen investeringsgeld uit de begroting van 2021 aan het College en de Raad wordt voorgelegd. Zodat medio 2023 kan worden gestart met de fysieke uitvoering van de werkzaamheden. Wie en/of wat hadden we daarvoor nodig? Voor de uitvoering van de sport- en beweegstimuleringsbeleid hebben we vooral samengewerkt met de ondersteuningsorganisaties. Het Sportakkoord Sittard-Geleen is met partners tot stand gekomen, waaronder verenigingen, sportaanbieders, en partners uit zorg en onderwijs.

Met betrekking tot de (top)sportinfrastructuur hebben we vooral afstemming gezocht met de Provincie en Team Limburg Sport (TLS). In 2023 zal de samenwerking met de Provincie nader worden gedefinieerd, mede in het licht van de veranderingen in de ondersteuningsfunctie (tot 2022 door TLS). Voor het realiseren van het cultureel aanbod zijn de culturele organisaties van groot belang. Zij zijn degene die activiteiten ontwikkelen en publiek bereiken. Als gemeente faciliteren, verbinden en subsidiëren wij. In 2022 is daarnaast de samenwerking met de provincie en gemeenten Heerlen en Maastricht gecontinueerd en vindt er een periodiek cultureel netwerkoverleg plaats met de culturele sector. Tevens dragen andere overheden en fondsen bij aan de activiteiten van de culturele partijen in de stad.

53

Op het gebied van duurzame accommodaties hebben we intensief afgestemd met partijen op buurt- en wijkniveau, zoals eigenaren en beheerders van gebouwen, schoolbesturen, de gebruikers/het verenigingsleven en het maatschappelijk middenveld op het gebied van sport, cultuur en welzijn. Deze afstemming was door de coronacrisis primair gericht op het in stand houden van de lokale infrastructuur. Vanuit het gedachtegoed van de Tuinman, dat we onze openbare ruimte beheren voor en met de inwoners, is het gebruikelijk dat minimaal bij start van een project (de beginspraak), de presentatie van het ontwerp én voor start van de uitvoering, een bewonersbijeenkomst plaats vindt. Meestal worden deze bewonersbijeenkomsten gehouden in een accommodatie in de betreffende wijk. Wat heeft het gekost? bedragen x € 1.000

Begroting voor wijziging Begroting na wijziging Rekening Resultaat 2022 2022 2022 2022

Baten

8.357

9.255

10.704

1.450

Lasten

-36.450

-41.442

-40.498

944

Saldo Baten en Lasten

-28.094

-32.188

-29.794

2.394

Onttrekkingen

2.055

4.502

3.311

-1.190

Toevoegingen

-904

-1.610

-1.890

-280

Saldo Reserves

5 SPORT, CULTUUR EN RECREATIE

1.151

2.891

1.421

-1.470

-26.942

-29.296

-28.372

924

Analyse resultaat In dit programma zijn de kapitaallasten, onderhoud, huurvergoedingen en subsidies voor alle gemeentelijke sport- en cultuuraccommodaties opgenomen. Voor wat betreft de subsidies zijn de structurele subsidies aan professionele instellingen zoals onder andere De Domijnen, Myouthic, Ecsplore en de Sportstichting betaald uit de begrote budgetten (totaal € 16 mln.). Verder zijn de structurele en incidentele subsidies aan vrijwilligersorganisaties op cultureel en sportgebied betaald (totaal € 1,4 mln.). Naast deze structurele aspecten is er incidenteel aan lesgeldsubsidies voor muziekonderwijs € 51.000 minder uitgeven dan voorzien als gevolg van lagere (particuliere) leerlingenaantallen. Glanerbrook heeft hogere opbrengsten door herstel na de corona pandemie en het beschikbaar stellen van ruimten voor opvang ontheemden. Daarentegen zijn er wel hogere onderhoudskosten aan de verouderde en uitvallende installaties. Per saldo levert dit wel een resultaat van ruim € 0,5 mln. op. De uitvoeringskosten archeologie zijn substantieel hoger dan begroot. De aanvragen voor subsidies aan monumenten zijn fors lager dan begroot. Per saldo levert dit voor deze beide onderdelen een voordeel van € 81.000 op. Het onderhoud aan openbaar groen inclusief speel- en recreatievoorzieningen heeft op een budget van € 7,7 mln. ongeveer € 0,3 mln. minder gekost.

Deels door lagere kosten, deels door hogere opbrengsten uit verkoop groen en vergoedingen voor werk voor derden en deels door het niet benutten van extra budget ter compensatie van inflatie. Per saldo heeft de uitvoering van dit programma € 0,9 mln. minder gekost dan begroot. Wie heeft meebetaald? Met betrekking tot de regionale en nationale topsportprogramma's in de gemeente heeft de Provincie in 2022 een deel van de eerdere bijdrage door de gemeente overgenomen, als gevolg van de gemeentelijke bezuiniging (begroting 2019). De bijdrage aan de culturele organisaties is een cofinanciering. De organisaties ontvangen ook middelen van derden – waaronder rijk, provincie en fondsen – en eigen inkomsten. Daarnaast is in 2022 een extra bijdrage van het rijk ontvangen ten behoeve van jongerencultuur ter hoogte van € 0,3 mln.

54

Wat hebben we niet gedaan en wat betekent dit? Beleidsindicatoren Taakveld 5. Sport, cultuur en recreatie

Naam indicator Niet-sporters

Eenheid %

Waarde 54

Gerelateerde beleidsnota’s / processen Nota Vastgoedbeheer gemeente Sittard-Geleen 2016 Omgevingsvisie Sittard-Geleen 2016 Lokaal Sportakkoord Sittard-Geleen Toekomstvisie 2030

Periode

Waarde

2020

geen actualisatie

Periode

Gerelateerde verbonden partijen Onroerend Goed Maatschappij “De Witse” BV

55

2.1.7 PROGRAMMA 6 SOCIAAL DOMEIN In 2022 hebben we gewerkt aan de doelen die voortvloeien uit de Toekomstvisie 2030 en het NOVI-gebied Zuid-Limburg. Vanuit de programma's Sociaal Domein, Volksgezondheid, Onderwijs en Veiligheid stonden de doelen centraal die aan de speerpunten van positieve gezondheid(sbeleving) en een leven lang leren zijn verbonden: Naar een positieve gezondheid(sbeleving) - We erkennen dat gezondheid raakt aan belangrijke lokale beleidsvelden zoals de inrichting van de openbare ruimte, armoede, arbeid, onderwijs en sport en dat betekent dat we ook op die beleidsvelden gaan bijdragen aan gezondheid. - We vinden het belangrijk dat inwoners op een prettige manier wonen en leven, met elkaar ontmoeten en helpen. En als gemeente dragen we hieraan bij. - We zetten in op gezond en veilig opgroeien, talent ontwikkelen en meedoen, zowel op wijk- en kernniveau als gericht op het individu. - We zetten in op een integrale aanpak van armoede die zich richt op het voorkomen (vergroten kansengelijkheid), doorbreken (werk) en het verzachten van armoede-effecten. Hiermee versterken we de financiële en sociale veerkracht - We faciliteren en stimuleren een samenspel tussen mensen, verenigingen, ondernemers en maatschappelijke organisaties. - We stimuleren mensen - jong en oud – om te bewegen en gezond te leven.

We werken hiertoe aan een aanpak die begint vóór de zwangerschap (nu niet zwanger) tot aan het zelfstandig en zelfredzaam oud worden (Zuid springt eruit/programma Trendbreuk). - We helpen mee om kennis en innovatie in de regio in te zetten om het welzijn en de gezondheid van onze inwoners te versterken. E-health is daar een voorbeeld van. Naar een leven lang leren - We stimuleren inclusieve werkgelegenheid waarbij bedrijfsprocessen zodanig worden ingericht dat ook mensen met een beperking respectievelijk met een afstand tot de arbeidsmarkt hieraan kunnen deelnemen. - We stimuleren en faciliteren inclusief onderwijs op alle niveaus; leerlingen nemen zoveel mogelijk deel aan regulier onderwijs en er zitten geen leerlingen thuis. - We ontwikkelen activiteiten voor, door en met jongeren. Wat hebben we gedaan om dit te bereiken? In 2022 hebben we de integrale aanpak in het sociaal domein voortgezet waarmee we in 2020 (en eerder) waren begonnen. De taakvelden in het programma sociaal domein verbinden we aan de doelen en groeperen we in drie thema's namelijk preventie en voorliggend veld, de toegang tot voorzieningen en de maatwerkvoorzieningen vanuit de wettelijke kaders. • Preventie en voorliggend veld De gemeente wordt ermee geconfronteerd dat inwoners meer en vaker een beroep doen op voorzieningen in het Sociaal Domein. We willen deze beweging ombuigen naar de voorkant.

Ook willen wij de inzet op normaliseren en demedicaliseren intensiveren. Waar begint hulp en waar eindigt deze? Ook voor het voorliggend veld is dit een adagium dat steeds belangrijker wordt. We hebben alleen ruimte om te bieden wat nodig is en dus niet wat wenselijk is. Door de programma’s heen vinden we de inzet op preventie terug: gericht op gezondheid, talentontwikkeling, meedoen, financiële redzaamheid en veiligheid. Naast investeren in preventieve activiteiten is het nodig om te

56

investeren in de samenwerking. Daarmee vergroten we de signalerende functie binnen het netwerk en bevorderen we de efficiënte inzet van interventies. Het aantal partners in het Sociaal Domein is groot. Dat vereist een goede afstemming en samenwerking waar het activiteiten, projecten en voorzieningen betreft gericht op preventie en de ondersteuning van de meer kwetsbare inwoners. In de afgelopen jaren hebben we geïnvesteerd in het netwerk door middel van de gebiedsgerichte aanpak en casusregie. Dat blijft nodig in de komende jaren en hebben we ook in 2022 voortgezet. • Geleen Zuid In Geleen Zuid zijn we in 2021 gestart met een integrale gebiedsontwikkeling gericht op een gezonde en veilige wijk. Gemeente en ZOwonen hebben hiertoe het ambitiedocument ‘Luuj Make Gelaen-Zuid, onze ambitie voor een gezond en veilig Geleen-Zuid in 2030’ op- en vastgesteld als richtinggevend voor een brede integrale aanpak voor de komende 10 jaar. De komende 10 jaar wordt aan de hand van een viertal programmalijnen gewerkt aan projecten en initiatieven waarbij inwonerparticipatie voorop staat. De relatie tussen het fysieke en sociale programma maakt dat de ontwikkeling van de inwoners hand in hand gaat met de ontwikkeling van de wijk.

Talentontwikkeling, kansrijk opgroeien, participeren & leren en gezond ouder worden zijn de onderdelen van het sociale programma dat samen met het fysieke programma de wijk en de inwoners sterker maakt. Inwoners worden in een vroege fase meegenomen. Zij geven mee vorm aan de aanpak. En uitgangspunt is dat zowel de bestaande professionals in de wijk als de bewoners de ruimte en verantwoordelijkheid krijgen met elkaar te werken aan een veiliger en gezonder Geleen Zuid. Zo is in 2022 Vidar in de Wijk gestart, inmiddels zijn meer dan 50 mensen actief in de wijk met ondersteuning van een werkbegeleider. Ze werken voor en met elkaar aan een fijnere leef- en woonomgeving en aan hun eigen ontwikkeling. Via Vidar in de wijk hebben inmiddels de eerste deelnemers de weg naar betaald werk gevonden. Er lopen daarnaast een veelvoud van mooie initiatieven en projecten in de wijk, zoals de gezonde basisschool van de toekomst, de Tuinen van Zuid, het Huis van Wijk van Zuyderland, Zuidzone van het Laagland Theater etc. De Zuidkamer, een plek waar professionals en inwoners samenkomen is uitgegroeid tot een plek waar ontmoetingen plaatsvinden en die bijdraagt aan de wijksamenwerking. Integrale programma's gericht op positieve gezondheid • Programma Trendbreuk Zuid-Limburg Het bureau Trendbreuk heeft in 2022 verder vormgegeven aan programma’s rondom Kansrijke Start en gezonde scholen.

Kansrijke Start kent drie vaste programma’s: Nu Niet Zwanger, VoorZorg en Stevig ouderschap. Daarnaast lopen er binnen Kansrijke start nog twee pilots: de proeftuin Geboortezorg flex en Centering Zwangerschap. - Nu Niet Zwanger ondersteunt vrouwen en mannen in een kwetsbare situatie om de regie te nemen over hun kinderwens om een onbedoelde zwangerschap te voorkomen. Het programma is in 2022 gecontinueerd en vanaf 2023 structureel gefinancierd. - VoorZorg is een bewezen effectief programma voor jonge vrouwen die zwanger zijn van hun eerste kind en te maken hebben met een opeenstapeling van complexe problemen. Voorzorg is een structureel programma. - Stevig Ouderschap biedt extra ondersteuning aan (aanstaande) gezinnen waar de omstandigheden moeilijker zijn dan gemiddeld, bijvoorbeeld door een belastende voorgeschiedenis of onvoldoende steun in hun omgeving. Stevig Ouderschap is een structureel programma. - De proeftuin Geboortezorg flex is een pilot die loopt in 2021 en 2022. Hierdoor kunnen 150 gezinnen in Parkstad en Sittard-Geleen, in een kwetsbare positie, vrijstelling krijgen van de wettelijke eigen bijdrage voor kraamzorg van €4,60 per uur. Zo zijn zij verzekerd van voldoende kraamzorg tijdens de eerste 8 tot 10 dagen na de bevalling. Daarnaast ontvangen 100 kwetsbare gezinnen in deze regio

57

-

extra hulp van een kraamverzorgende in de eerste 6 maanden na de geboorte van de baby. De pilot wordt gemonitord. Centering Zwangerschap is in 2022 opgestart. Hierbij vinden de controles bij de verloskundige niet individueel maar in een groep van 8 tot 12 zwangeren met een vergelijkbare zwangerschapsduur plaats. Deze pilot wordt in 2023 voortgezet om een goed beeld te krijgen van de resultaten.

De Limburgse netwerkaanpak voor kinderen met (risico op) overgewicht en obesitas ‘Kei Gezond’ is een brede domeinoverstijgende aanpak, uitgaande van vertrouwen, waarin op maat gemaakte ondersteuning wordt geboden aan kinderen en gezinnen die obstakels ervaren op het gebied van een gezonde(re) leefstijl en de achterliggende beïnvloedende factoren. In 2022 zijn de eerste kinderen geïncludeerd in deze aanpak. • Preventieakkoord In 2021 is het regionale en lokale preventieakkoord opgesteld. Het programma zet in op bewegen en gezonde voeding op scholen, de Limburgse netwerkaanpak overgewicht en obesitas, rookvrije kindomgevingen, gezonde sportomgevingen, HealthyLife en het Volwassenenfonds Sport & Cultuur. De insteek is hulp te bieden daar waar het nodig is, al dan niet in de vorm van maatwerk. En is samenspraak, bijvoorbeeld met de voedselbank. • Preventiecoalitie gemeente en CZ Binnen de preventiecoalitie, een samenwerking tussen Sittard-Geleen en zorgverzekeraar CZ, is de samenwerking versterkt en hebben we de Positieve Gezondheid verder bevorderd. En dat uiteraard samen met inwoners en maatschappelijke- en zorgorganisaties. In 2022 hebben we het project Positief gezond Munstergeleen afgerond en een nieuw project opgestart: de doorontwikkeling Zelfregienetwerk SittardGeleen. Ook is de gemeente gestart met de ontwikkeling van de Mantelzorgtest.

Verder is inzichtelijk gemaakt hoe het totaal aan projecten heeft bijgedragen aan de doelstellingen van de preventiecoalitie: Ongezonde leefstijl verbeteren, Zo lang mogelijk Positief Gezond Thuis wonen, Zelfredzaamheid vergroten en beroep op professionele hulp verkleinen. • De nieuwe GGZ De pilots Nieuwe GGZ liepen in huisartsenpraktijk De Baandert en Munstergeleen (Hartje Dorp). Door achterstanden bij de uitvoering Wmo in 2022 is het niet gelukt om op uitvoerend niveau aan te sluiten bij de pilot. Doel van de pilot blijft hetzelfde: de juiste zorg op de juiste plek. De pilots blijven meerjarig doorlopen. • Gezonde Kinderopvang Het (door ZonMw gesubsidieerde) Project Zuid-Limburg aan de slag met Gezonde Kinderopvang is in 2022 concreet van start gegaan met een lerend netwerk voor de kinderopvangorganisaties. Doel van het lerend netwerk is kennis, ervaring en best practices delen zodat gezonde kinderopvang wordt bevorderd. Het netwerk heeft gekozen voor een thematische aanpak en een nadere uitwerking daarvan in een werkplan. Dit zal in 2023 een vervolg krijgen. In nauwe samenwerking met het lerend netwerk is ook de onderzoeker (PhD) van de Universiteit Maastricht van start gegaan met een netwerkanalyse en een onderzoek naar gezonde kinderopvang in Zuid-Limburg.

• Jeugdgezondheidszorg 2022- 2025 De Jeugdgezondheidszorg (1JGZ) werkt vanuit een doorgaande lijn en geharmoniseerde dienstverlening, van vóór de zwangerschap tot 18-jarigen. Het nieuwe pakket van 1JGZ is in 2022 verder geïmplementeerd. • Onderwijs Het Nationaal Programma Onderwijs en het Strategisch huisvestingsplan Onderwijs- en Kindfuncties zijn de lopende programma's die bijdragen aan onze doelstellingen met betrekking tot onderwijs. 58

• Nationaal Programma Onderwijs en coronamaatregelen Het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is in het leven geroepen om onderwijsvertragingen in te lopen en moet leerlingen ondersteunen die het moeilijk hebben door schoolsluitingen en Corona. Het totale budget bedraagt € 8,5 miljard voor een periode van 2,5 jaar. Het leeuwendeel hiervan gaat direct naar de scholen en instellingen. Gemeenten ontvangen circa € 300 miljoen om te helpen met aanvullende programma’s, begeleiding of kennisdeling. Aan onze gemeente is een bedrag van 1,5 miljoen euro toegekend. In 2022 hebben wij na overleg met het onderwijs hiervan onder andere extra schoolmaatschappelijk werk, jongerenwerk en jeugdpsychologen ingezet, bijgedragen aan extra beweging door te faciliteren in het gebruik van gymzalen, bijgedragen aan extra spelmogelijkheden en weerbaarheidstrainingen en een nieuwe lesmethode voor loopbaanoriëntatie. In 2022 heeft de subsidieregeling Perspectief voor Jongeren vervolg gekregen. Jongeren (tot 27 jaar) konden tot duizend euro subsidie aanvragen om iets leuks te organiseren met als doel verbinding creëren na een coronapandemie. In totaal is er in 2022 11 keer gebruik gemaakt van de regeling. De regeling is geëvalueerd en er is geconcludeerd dat de regeling niet de beste manier is om jongeren te bereiken en de behoefte laag was.

Er was alweer veel opgestart voor jongeren na Corona, en een subsidie aanvragen voor jongeren ligt niet voor de hand. Samen met Jongk wordt nagedacht over hoe we meer jongeren kunnen betrekken bij de gemeente. Artist in school is een pilot op het Graaf Huyn College, die in 2022 gestart is. Theatermakers van het Laaglandtheater gaan een schooljaar lang binnen de schoolmuren van het Graaf Huyn College aan de slag met het sociaal-emotioneel welzijn van scholieren. Onderwerpen als prestatielat, faalangst, sociaal isolement, identiteit, armoede en met elkaar omgaan worden uitgediept middels ontmoetingen met leerlingen, klassen en docenten. Deze worden vervolgens samen met de jongeren vertaald naar theatrale interventies waarvan de vorm in de interactie met de doelgroep ontstaat, bijvoorbeeld in ontbijtsessies, en deze thema’s bespreekbaar worden. Na afloop van de pilot zal een evaluatie volgen. • Talentprogramma In 2022 heeft het Talentprogramma van de gemeente Sittard-Geleen ‘Onze gemeente hackathon’ georganiseerd. Op vijf scholen in Sittard-Geleen werd voor groep 7 of 8 een hackathon georganiseerd. Tijdens deze hackathon werd door de leerlingen nagedacht wat zij graag zouden zien in de gemeente Sittard-Geleen. Elke school kwam met een voorstel dat werd gepresenteerd tijdens de finale hackathon met vijf scholen, waaruit een winnend idee werd gekozen.

Het winnend idee is ‘Een Natuurfestivial in Geleen’. Dit idee zal in 2023 verder worden uitgewerkt met de leerlingen en in de zomervakantie worden georganiseerd. De leerlingen worden beloond met een bezoek aan de Efteling. • Onderwijsachterstanden In samenwerking met onderwijspartners, kindpartners en Jeugdgezondheidszorg is in 2022 gewerkt aan een nieuw Onderwijsachterstandenbeleid 2023-2026. Door het aanbieden van voorschoolse -en vroegschoolse educatie en het subsidiëren van extra activiteiten in het onderwijs waarmee onderwijsachterstanden worden bestreden, dragen we bij aan gelijke kansen voor alle kinderen. • Rijke Schooldag In 2022 hebben onze gemeente, Stichting Kindante en MIK-PIW een lokale coalitie gevormd. Deze coalitie is in het kader van het landelijk Programma School en Omgeving geselecteerd als Voorloper Rijke Schooldag. Binnen dit driejarig programma School en Omgeving gaan lokale coalities samen met de Gelijke Kansen Alliantie kennis opbouwen, delen en onderzoek doen om te komen tot een duurzame, structurele opzet van de Rijke Schooldag voor alle leerlingen in Nederland voor wie dit van belang is. Uitkomsten van het driejarig programma zijn een aantal werkzame varianten van een rijke schooldag.

59

Het doel van de Rijke Schooldag is het bieden van extra activiteiten rond de school gericht op een stimulerende en ondersteunende omgeving zodat elke leerling zijn talenten en vaardigheden in de volle breedte kan ontwikkelen en benutten op plekken waar de nood het hoogste is. De Gezonde Basisschool van de Toekomst is een voorbeeld van een Rijke Schooldag. Als voorloper Rijke Schooldag zijn wij in 2022 gestart met het in kaart brengen van onze bestaande varianten van de Rijke Schooldag (Talentenschool, Wereldtijd en Wereldoriëntatie Breed) en onderzoek naar mogelijkheden deze varianten uit te breiden en de Rijke Schooldag op andere locaties te introduceren. Stichting Kindante is de kartrekker van dit traject en beheert ook de bijkomende financiële middelen. • Vergroenen speelplaatsen In onze gemeente hebben we de 22 basisscholen, de 4 scholen voor speciaal (basis)onderwijs, en de 3 scholen voor voortgezet onderwijs bezocht. We hebben hen een informatiekaart aangereikt waarop we (nogmaals) hebben gewezen op de provinciale subsidieregeling voor het vergoenen van speelplaatsen. Daaraan hebben we de gemeentelijke regelingen toegevoegd die aanvullend kunnen worden ingezet. Schoolbesturen kunnen een beroep doen op de subsidieregeling afkoppelen hemelwater en de subsidieregeling klimaatadaptatie.