14. Bijlage 2 Conceptjaarstukken 2020 deel 1 jaarverslag 2020-deel 2 jaarrekening 2020 stadsregio Parkstad Limburg.pdf

De kwalitatieve opgave heeft met name te maken met de verduurzaming, bereikbaarheid en kwaliteit van een aantal bestaande bedrijventerreinen. Circulariteit De ontwikkeling van het GTB Lab is verder vormgegeven en financieel rond gekomen. In 2021 wordt het GTB Lab gerealiseerd op de Woonboulevard. Ook is eind 2020 vanuit de MKB Innovatieregeling Parkstad een alliantiebijeenkomst georganiseerd rond het thema Circulair Bouwen en is er een kennissessie geweest over Circulair Inkopen/Aanbesteden in samenwerking met Rijkswaterstaat. Verder is er in 2020 gewerkt aan een eerste opzet voor een Regionale Circulaire Economie-strategie en is het speelveld rondom Circulair Bouwen verder in kaart gebracht om de bouwstenen klaar te zetten voor het uitwerken van een Uitvoeringsprogramma Circulair Bouwen Parkstad.

Monitoring Vestigingenregister Door middel van het Vestigingenregister worden de ontwikkelingen van het aantal vestigingen en de werkgelegenheid in de regio gemonitord, om daarmee de bedrijven- en werkgelegenheidsdynamiek van Parkstad in kaart te brengen. In het vierde kwartaal van het daarop volgende jaar wordt door onderzoeksbureau Etil op basis van de data uit het Vestigingenregister een jaarlijks rapport uitgebracht over de ontwikkelingen van dat jaar. In 2019 was er voor het tweede jaar op rij weer een positieve werkgelegenheidsontwikkeling met een toename van het aantal banen van 0,7%. Deze werkgelegenheidsgroei kwam met name voort uit de sectoren zorg, onderwijs en de medtech-sector. Locatus Via het Locatus-abonnement wordt de ontwikkeling van de winkelvoorraad in Parkstad structureel gemonitord. Hierdoor is er sprake van actueel inzicht in de winkelvoorraad (aantal verkooppunten en vierkante meters) en de leegstand (idem), zowel in algemene zin als op het niveau van de individuele SVREZL-winkelclusters. Daarmee vormt Locatus een belangrijke bron voor de monitoring van het SVREZL-beleid en het Uitvoeringsprogramma Retail in Parkstad. In provinciaal verband wordt voor retail gebruik gemaakt van de gegevens van E’til. Rebis/Leegstandskaart Door middel van Rebis worden de ontwikkelingen op de bedrijventerreinen gemonitord voor wat betreft de kavels.

Daarnaast wordt ook gebruik gemaakt van de gegevens uit de Leegstandskaart van Het Gegevenshuis voor de leegstand in de panden op de bedrijventerreinen. Toeristische bestedingen Elke 4 jaar wordt, in opdracht van Visit Zuid-Limburg, door ZKA Leisure Consultants de omvang van de toeristische bestedingen in Zuid-Limburg onderzocht. In 2019 is dit onderzoek uitgevoerd over het jaar 2018. In vergelijking met het onderzoek van 4 jaar eerder bleek dat er in Parkstad een stijging

21

van 5,5% van de toeristische bestedingen was, waarbij met name in het verblijfstoerisme een sterke groei van 33% is geweest.

Instrumentontwikkeling MKB Innovatieregeling Door de Bestuurscommissie is een MKB Innovatieregeling “Duurzaam en Sociaal Ondernemerschap in Parkstad Limburg” ingesteld. De innovatieregeling heeft tot doel om het sociale en duurzame ondernemerschap van het mkb te versterken, waarbij allianties ontstaan tussen verschillende ondernemers, kennisinstellingen en maatschappelijke organisaties waardoor innovatieve ideeën gezamenlijk worden doorontwikkeld en een bijdrage leveren aan de (maatschappelijke) opgaven van Parkstad. Als financiële prikkel kunnen vouchers worden aangevraagd door mkb-ondernemingen. Streetwise De samenwerking met stichting Streetwise is door middel van een subsidiebeschikking verlengd tot eind 2021. Het werkgebied van Streetwise betreft in elk geval de winkelclusters in de treden 1 tot en met 5.1 van de SVREZL, met uitzondering van gemeente Voerendaal en inclusief de clusters in de gemeente Beekdaelen. Instrumentarium Uitvoeringsprogramma Retail In het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail is een plan van aanpak uitgewerkt om de plancapaciteit voor detailhandel te reduceren. Hiermee wordt bedoeld de juridisch-planologische mogelijkheden voor de functie detailhandel/retail in de vigerende bestemmingsplannen van gemeenten.

Daarnaast is een aanpak uitgewerkt voor de ‘Stratenaanpak Parkstad Limburg’, dat tot doel heeft om in 5 straten de transformatie van leegstaande winkels te stimuleren en te faciliteren. Op die manier kunnen positieve impulsen worden gegeven aan de leefbaarheid, die in deze straten onder druk staat. Experience Center Door Visit Zuid-Limburg wordt tweede kwartaal 2021 de Visit Heerlen Parkstad Experience geopend in het Maankwartier. Door de Bestuurscommissie is afgelopen jaar besproken om een bijdrage hieraan te leveren om het Experience Center voor de hele regio op te kunnen zetten. Begin van 2020 hebben nog twee fysieke bijeenkomsten met partijen uit de regio plaats gevonden over de inhoud van het Experience Center, gedurende het jaar heeft afstemming met Visit Zuid-Limburg plaats gevonden over de invulling van het Experience Center. Leisurering Op de N281 en de Buitenring is toeristische bewegwijzering aangebracht voor de toeristische locaties die meer dan 50.000 bezoekers per jaar ontvangen en/of een toeristisch icoon voor de regio zijn. Land van Kalk Vanuit Parkstad wordt bijgedragen aan de toeristisch-recreatieve ontwikkeling van het Land van Kalk, waarbij de samenwerking van (toeristische) ondernemers wordt ondersteund en er een lange termijn visie voor de recreatieve ontwikkeling van het gebied is opgesteld.

22

2.1.4 BC Wonen en herstructurering Inleiding De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering had in 2020 5 speerpunten: •

• •

•

•

Uitvoering van het onderdeel wonen en leefbaarheid van de Regio Deal Parkstad Limburg o start van de uitvoering van de tweede termijn wonen-projecten van de Regio Deal Parkstad Limburg o het onderzoeken en waar mogelijk invullen van alle meekoppelkansen die onder het thema Wonen en leefbaarheid geformuleerd zijn. De evaluatie van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg De uitvoering van de acties van de regionale woningmarktprogrammering o het verder versnellen van gewenste bestaande bouwplannen o het schrappen van overtollige plancapaciteit Het door ontwikkelen van de Regionale Prestatieafspraken met ROW en ROH, o.a. het voorbereiden van businesscases voor projecten uit de regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid voor de derde termijn van de Regio Deal Parkstad Limburg en projecten die niet in aanmerking komen voor financiering uit de Regio Deal Parkstad Limburg Het verder versterken van de relatie met de departementen die specifiek voor wonen essentieel zijn (BZK, LNV, VWS, etc) en het aangaan van coalities met marktpartijen (regionaal en landelijk) om de transformatieopgave ook vanuit die partijen aan te gaan.

Een aantal speerpunten (1, 4 en 5) kwamen bij elkaar in de projecten die met de middelen uit de Regio Deal en van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering (Programmatische Aanpak Particulier Bezit van de DU Bevolkingsdaling en het Sloop- en transformatiefonds) mogelijk werden gemaakt. De twee andere speerpunten (2 en 3) zijn via afzonderlijke trajecten opgepakt.

Regio Deal, onderdeel Wonen en Leefbaarheid (speerpunten 1, 4 en 5) Eén van de speerpunten van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering van het Jaarplan 2020 is de uitvoering van het onderdeel Wonen en Leefbaarheid uit de Regio Deal. In 2019 is afgesproken dat vanuit de Regio Deal een Rijksbudget van €23 miljoen beschikbaar was voor dit thema en dat door regionale overheden minimaal een evenredig bedrag aan cofinanciering dient te worden geleverd. De afspraak is om hier 1.600 kwetsbare particuliere woningen mee aan te pakken. Daarnaast zijn in de Regio Deal activiteiten van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering vertaald in concrete afspraken met ministeries die ondersteunend zijn aan de aanpak van kwetsbaar particulier bezit of die kansen bieden voor het aanhaken van andere taakvelden. In december 2019 is in de eerste termijn een bedrag van €5.500.000,- ingezet voor Rolduckerveld dat een totale investering van €123.000.000,- mogelijk maakt en dat een belangrijke bijdrage levert aan de regionale woonopgave. De Rijksbijdrage en de financiële bijdragen van Gemeente Kerkrade, Provincie Limburg en Stadsregio Parkstad Limburg hebben ervoor gezorgd dat het project Rolduckerveld van start is kunnen gaan. Sindsdien is er in 2020 vanuit deze gebiedsontwikkeling gewerkt aan het verstevigen van de integraliteit van de wijkaanpak en is een sociaal programma opgezet.

De voorbereidingen voor de uitrol van het regio deal project VoorzieningenWijzer in Rolduckerveld en daarbuiten zijn in 2020 opgepakt en er is in 2019 en 2020 onderzocht of een aanvraag voor de Proeftuin Aardgasvrije Wijken kans zou maken. Er heeft daarnaast onderzzoek plaatsgevonden naar een hele reeks aan mogelijke plusambities (variërend van circulair slopen en bouwen, tot energietransitie, tot natuurinclusief bouwen en de functieverbreding van sociale huur naar economische pijlers en zorgwoningen via het traject flexwonen van de Rijksbouwmeester, enzovoorts. Daarnaast is in 2020 het onderzoek naar retail in het gebied hervat. Al deze initiatieven hebben ook bijgedragen aan de verkenning van mogelijke meekoppelkansen voor de projecten die in 2020 in het kader van de tweede termijn van de regio deal gehonoreerd zijn (hierover later meer). Er is in 2020 echter ook €3 mio van de middelen van wonen en leefbaarheid overgeheveld naar het thema Sociaal economische structuurversterking. Mede naar aanleiding hiervan zullen de doelen van 1600 woningen uit de Regio Deal niet gerealiseerd kunnen worden. In 2019 is het project IDOP Bocholtz in de eerste termijn van de Regio Deal gehonoreerd. Dit is gebeurd vanuit Voorzieningen en retail, maar in de slipstream zal ook de transformatie van een

23

aantal huur en particuliere woningen moeten plaatsvinden. Dit onderdeel is in 2020 nog niet ingevuld door de gemeente. Vanuit Wonen en Herstructurering is in 2020 wel ondersteuning aan de gemeente en de corporatie geboden om deze wonenpijler alsnog nader uit te werken om te kunnen voldoen aan de voorwaarden van de beschikking. Echter, omdat de corporatie een fusietraject doorliep, had zij in 2020 nog onvoldoende beleidsruimte en capaciteit om hiervan werk te maken. Eind 2020 zijn de gesprekken weer wat intensiever hervat. In de tweede helft van 2019 heeft voor 10 wonenprojecten een haalbaarheidsonderzoek plaatsgevonden en is een voorstel voorbereid voor het thema Wonen en leefbaarheid dat in het voorjaar 2020 in het kader van de tweede termijn in procedure is gegaan. Voor de projecten uit dit voorstel is een aanvraag van €9.020.000,- uit de Regio Deal voorbereid, met een bijdrage vanuit de bestuurscommissie van €3.030.000,-. Deze cofinanciering is opgebouwd uit het budget dat vanuit de DU Bevolkingsdaling onder mandaat van de Bestuurscommissie gereserveerd is voor projecten uit de programmatische aanpak particulier bezit en uit het regionale sloop- en transformatiefonds. De 10 projecten zijn samen goed voor ruim €200.000.000,- investeringen in de woningmarkt.

De selectie van projecten is in 2019 tot stand gekomen op basis van een aanbod van de woningcorporaties (met 30 projecten) en een aanvulling daarop vanuit de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering (binnen de Regionale prestatieafspraken Parkstad Limburg 2019 – 2024 vastgesteld als gezamenlijke regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid met 40 projecten). De aanvraag is in februari 2020 gehonoreerd en de bijdragen van de Regio Deal, de gemeenten, de Bestuurscommissie en de Provincie zijn bekrachtigd. De tweede termijn projecten zijn met uitzondering van twee projecten die nog verdere uitwerking nodig hadden, allemaal beschikt. Eind 2020 zijn binnen wonen de voorbereidingen opgestart voor de voortgangsrapportages van de projecten uit de eerste en de tweede termijn van de Regio Deal. Deze rapportages moeten jaarlijks rond april worden aangeboden aan het Rijk. In 2021 vindt de tweede voortgangsrapportage plaats. Het eerste speerpunt van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering uit 2020, namelijk de start van de uitvoering van de tweede termijn projecten van wonen binnen de Regio Deal en het onderzoeken en waar mogelijk invullen van meekoppelkansen is zelfs breder ingevuld dan alleen met de meekoppelkansen van het thema Wonen en leefbaarheid.

De projecten voor de eerste en de tweede termijn (gehonoreerd in voorjaar 2020) dragen gezamenlijk bij aan de aanpak van 623 slechte particuliere woningen. Deze aanpak leidt tot gebiedsontwikkelingen, waarin ook synergie is met de aanpak van de sociale huurvoorraad (circa 2000 sociale huurwoningen) en het verbeteren van de sociaaleconomische positie van kwetsbare inwoners door een actieve aanpak achter de voordeur door corporaties en gemeenten. Zo zijn de wonenprojecten aanleiding om ook maatschappelijke problemen als betaalbaarheidsproblemen, schuldenproblematiek en veiligheidsen ondermijningsvraagstukken tastbaar te maken en het hoofd te bieden.

Daarnaast is er werk gemaakt van het thema middenhuur door de opgaven met partners en het ministerie van BZK en met de provincie op te werken en te vertalen in een actieprogramma dat de komende jaren verder wordt uitgerold. Er is geïnvesteerd in de relatie met marktpartijen waardoor zij nu niet alleen meedenken bij commerciële ontwikkeltrajecten, maar nu ook bij de herstructureringsopgaven en leefbaarheidsproblemen in de wijken. Er is bovendien samen met VWS (via RvO) een verkend met enkele corporaties, gemeenten en een zorgpartij wat er nodig is om projecten op het snijvlak zorg en wonen van de grond te krijgen. Dit heeft geleid tot een tool, dat waarschijnlijk in 2021 gevalideerd wordt in 6 pilotwijken. Daarmee is invulling gegeven aan het vijfde speerpunt ‘het versterken van de relatie met de departementen die specifiek voor wonen essentieel zijn (BZK, LNV, VWS, etc) en het aangaan van coalities met marktpartijen (regionaal en landelijk) om de transformatieopgave ook vanuit die partijen aan te gaan.

Hierop sluiten ook de activiteiten aan van het vierde speerpunt ‘het doorontwikkelen van de Regionale Prestatieafspraken met het ROW en het ROH, waaronder het voorbereiden van business cases voor projecten uit de regionale meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid voor de derde termijn van de Regio Deal Parkstad Limburg en de projecten die niet in aanmerking komen voor financiering uit de Regio Deal’. In de Regionale Prestatieafspraken is een drietal themavelden benoemd, namelijk ‘betaalbaarheid & beschikbaarheid’, ‘wonen & zorg’ en ‘duurzaamheid’. Hierbinnen is de aanpak van kwetsbaar particulier bezit en de Regio Deal ingebed. Al deze ingrediënten zijn dus belangrijk om te komen tot een strategisch transformatieprogramma, de doorontwikkeling van de regionale samenwerkingsagenda met corporaties en

24

huurdersbelangenorganisaties én het opschalen en tot uitvoering brengen van de regionale programmatische aanpak van Particulier Bezit. De Regionale Prestatieafspraken worden ieder jaar verder verdiept en uitgewerkt in concrete acties en ingrepen. Jaarlijks vindt er dan ook een update plaats die bestuurlijk bekrachtigd wordt door het ROW, het ROH en de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering. In januari 2020 zijn de geactualiseerde Regionale Prestatieafspraken ondertekend, zijn bijdragen gelabeld en zijn de projecten van de tweede termijn van de Regio Deal bestuurlijk gezamenlijk vastgesteld en vervolgens door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering aan de Regionale Regiegroep van de Regio Deal, aan het Dagelijks Bestuur van de Stadsregio en aan het Overleg met het Rijk (Ministeries van LNV en BZK) aangeboden. In het Overleg van 12 februari 2020 is de projectenlijst van de tweede termijn bekrachtigd. Bijdragen van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering in de RD projecten -

DU Bevolkingsdaling Regionaal Sloop- en transformatiefonds

Vanuit de DU Bevolkingsdaling was in 2019 een totaalbudget beschikbaar van €4.600.000,- voor de ondersteuning van projecten betreffende het thema Wonen en Herstructurering (te weten: de bijdrage aan het project Rolduckerveld, de jaarschijf 2017 t/m 2019 voor de programmatische aanpak particulier bezit en de middelen die al aan het projecten “aanpak particulier bezit” en “Aureliushof” waren toegekend). De Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering heeft al bij de BURAP 2018 besloten deze middelen te reserveren als cofinanciering voor de Regio Deal projecten van het thema wonen en leefbaarheid. Dit is in de BURAP 2019 nogmaals herbevestigd. Gedurende de evaluatie van de voortgang van de projecten van de DU Bevolkingsdaling van de tranches 2016 en 2017 heeft het Dagelijks Bestuur in november 2019 geconstateerd dat de projecten conform verlopen, behalve twee projecten van buiten wonen en één project binnen wonen, zijnde het project Aureliushof in Heerlen. Dit laatste project heeft geen doorgang kunnen vinden, omdat het gebouw aan een andere partij verkocht was. Het Dagelijks Bestuur heeft de gemeenten van de in totaal drie gestagneerde projecten de mogelijkheid gegeven om voor 1 maart 2020 met een projectvoorstel voor een soortgelijk project te komen.

De middelen van het project Aurelishof (€450.000) zijn herbestemd voor het project GMS (bestaande uit Saffierflat en de minisaffiertjes) uit de tweede termijn van de Regio Deal die in februari 2020 is vastgesteld. Van de in totaal €4.600.000,- is begin 2019 €1.500.000,- aan het project Rolduckerveld gelabeld als dekking in het tekort en als aandeel in de vereiste cofinanciering voor de middelen uit de Regio Deal. Eind 2019 is de beschikking hiervoor afgegeven en is het bedrag overgemaakt naar de corporatie waardoor al meteen in december het transport van ruim 100 van de 200 appartement mogelijk gemaakt werd. In de tweede helft van 2019 is overeenstemming tussen de Bestuurscommissie en het ROW bereikt over de projectenlijst die voor de tweede termijn zou worden onderzocht. De inzet van de DU Bevolkingsdaling als cofinanciering vanuit de bestuurscommissie maakte ook deel uit van de verkenning. Het definitieve voorstel van wonenprojecten voor de tweede termijn is zoals vermeld tot en met december 2019 voorbereid en in 2020 procedure gebracht voor behandeling in een gezamenlijk bestuurlijk overleg van de bestuurscommissie en het ROW in januari 2020.

Aanvullend op de middelen van de Programmatische Aanpak Particulier Bezit van de DU Bevolkingsdaling is tevens een deel van het Sloop- en transformatiefonds van de Bestuurscommissie aangeboord om met cofinanciering een bijdrage aan de tekorten in de business cases te leveren.

Evaluatie van de Structuurvisie Wonen Zuid Limburg (speerpunt 2) In het eerste kwartaal van 2020 is door de 16 wethouders Wonen van Zuid Limburg opdracht gegeven voor de evaluatie van de Structuurvisie en is deze opgestart. Ze is in juli 2020 opgeleverd en vervolgens vertaald en is er op grond hiervan een nieuwe koers (Bouwen naar behoefte) bepaald voor het woningmarktbeleid van de 16 gemeenten (drie subregio’s). Dit heeft onder meer geleid tot het beleid Ruim baan voor goede woningbouwplannen 2021, dat in december door de eerste gemeenten in Zuid Limburg als eigen beleid is vastgesteld. In het eerste kwartaal van 2021 volgen de overige gemeenten. Het nieuwe beleid en de aanbevelingen die nog niet ter hand genomen zijn,

25

worden de komende jaren verder geconcretiseerd en opgewerkt. Daarnaast heeft de evaluatie een aantal aanbevelingen opgeleverd; enkele aan het adres van de gemeenten en de subregio, anderen aan het adres van de provincie. De provincie heeft de Limburgse Agenda Wonen vastgesteld en is begonnen met het wijzigen van de provinciale verordening die in 2021 wordt vastgesteld. Daarnaast heeft ze in 2020 een Woonlab ingericht waarbinnen in 2020 en later maatregelen voor versnelling onderzocht worden.

Uitvoering van de acties van de Regionale Woningmarktprogrammering (speerpunt 3) -

versnellen gewenste bestaande bouwplannen en schrappen van overtollige plancapaciteit

De regionale woningmarktprogrammering is in 2019 verdiept (behoefteonderzoeken) en geactualiseerd vastgesteld. Daarbij is tevens bepaald, dat jaarlijks bij de Burap gerapporteerd wordt hoe de woningmarktprogrammering zich absoluut en kwalitatief ontwikkelt. Dit wordt jaarlijks als update gepubliceerd. Voor het eerste heeft dit in 2020 plaatsgevonden. Vanwege de koerswijziging in het beleid wordt de programmering en de kaders daaromheen sindsdien meer nauwlettend op de voet gevolgd door marktpartijen en corporaties. Andersom wordt vanuit Parkstad sinds 2020 meer werk gemaakt van de samenwerking met de marktpartijen, zodat gerichter werk gemaakt kan worden van goede plannen die helpen de woningmarkt sneller weer in balans te krijgen met nieuwe plannen. De drie subregio’s hebben de provincie daarnaast bestuurlijk gevraagd werkt te maken van het schrappen van slechte/overtollige plancapaciteit, zodat er meer ruimte kan komen voor goede plannen. Eind 2020 lag er nog geen voorstel van de provincie, maar werd wel al onderzoek gedaan naar de mogelijkheden daartoe en de rollen die eenieder hierin zou kunnen hebben.

Platform Voor het uitvoeren van de visies van de bestuurscommissie zijn we afhankelijk van marktpartijen en stakeholders. Daarom is het belangrijk om op regionaal, provinciaal en (inter)nationaal niveau tussen overheden en marktpartijen coalities te smeden, om ervoor te zorgen dat de visies kunnen worden uitgevoerd. In 2020 hebben daarom – naast de reguliere vergaderingen van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering- uiteenlopende bijeenkomsten of digitale webinars plaatsgevonden. Hieronder een indicatie: •

• • • •

•

bestuurlijke visiedagen voor onder meer wethouders en ambtenaren wonen, bestuurders en medewerkers van corporaties, vertegenwoordigers van het ROH, Aedes, het ministerie van BZK en de provincie. Middenhuur is bijvoorbeeld een thema waarvoor gedurende een dergelijke visiedag (sept 2020) commitment is opgehaald voor een uitvoeringsprogramma dat in 2021 en verder moet worden opgepakt. gezamenlijke werkdagen met gemeenten, corporaties en het ROH die maandelijks plaatsvinden in het kader van de Regionale Prestatieafspraken afstemming van de speerpunten in het bestuurlijk overleg van het ROW deelname aan/verzorgen van programma’s van (landelijke) webinars overleg met commerciële marktpartijen, corporaties en het ministerie van BZK in een laboratoriumachtige setting over de herstructureringsopgave van Parkstad, hun mogelijke participatie hierin en de verkenning van de WOM en de Regionale InvesteringsAgenda RIA. Daarnaast zijn verschillende bijeenkomsten op Zuid-Limburgs niveau georganiseerd vanuit het BO Wonen Zuid-Limburg en het overleg van de voorzitters van de drie subregio’s.

De relatief innovatieve aanpak van Parkstad in de woningmarkt is in 2020 niet onopgemerkt gebleven. Dit is onder meer te danken aan de lobby en de investeringen in onze partners in Den Haag en in de relatie met regio’s die ook krachtig werk maken van grootschalige opgaven in de woningmarkt. In de lobby richting de het rijk i.v.m. bijvoorbeeld de verhoging van de overdrachtsbelasting (die 15 september 2020 bekend gemaakt werd en een gat in de begrotingen van de projecten uit de eerste en de tweede termijn van de Regio Deal sloeg), de Tweede Kamerverkiezingen in maart 2021 en het agenderen van de problemen in de particuliere sector is in 2020 intensief opgetrokken met de corporaties in de regio, diverse regio’s in het land en het ministerie van BZK. Dit heeft op diverse fronten een positief effect gehad; er is door Heerlen met

26

ondersteuning van Parkstad twee keer een aanvraag voor de woningbouwimpuls ingediend. De eerste is afgewezen; de tweede is toegekend (€4,5 mio). De lobby met onder meer NPRZ en NoordOost Groningen om particulier bezit op de nationale agenda te krijgen en een motie vanuit oppositiepartijen Groen Links en PvdA, heeft in 2020 geleid tot het inrichten van een eenmalig Volkshuisvestingsfonds van €450 mio. Parkstad is eind 2020 intensief gekend in de criteria en doelstellingen van dat fonds in wording. Het loket voor dit fonds gaat in mei 2021 open. Parkstad maakt grote kans een bijdrage te krijgen uit dit fonds. Eind 2020 hebben al enkele verkenningen plaatsgevonden voor een programma dat door Parkstad namens de gemeenten zal worden aangevraagd. Een bijzondere positie heeft Heerlen Noord bij dit fonds aangezien dit gebied deel uit maakt van een traject met het ministerie van BZK in het kader van Stedelijke vernieuwing (een apart traject met 16 gebieden binnen Nederland). DE gemeente bereidt hiervoor sinds medio 2020 een programma voor Heerlen Noord voor. De propositie die Parkstad voorbereid voor een bijdrage uit het Volkshuisvestingsfonds zal de gebieden buiten Heerlen Noord beslaan. De aanvragen worden onderling afgestemd en zullen elkaar versterken. Uitsluitsel hierop is te verwachten eind juli 2021 of later.

Met de bijdragen kan een vervolg worden gegeven aan de aanpak van de transformatieopgave in de particuliere woningmarktsector aangezien dit de focus van de regeling is vanuit het licht van leefbaarheid. Op de schaal van Zuid Limburg ligt er al sinds 2018 het voornemen gezamenlijk een actieplan op het gebied van particulier bezit uit te rollen en is een plan van aanpak vastgesteld. Er was echter onvoldoende commitment en capaciteit om dit van de kant te laten komen. In 2020 is er een bestuurlijk trekker uit het midden van de drie voorzitters van de subregio aangewezen en is er met inzet van capaciteit van de provincie een nieuw plan van aanpak geschreven als aanzet voor een opdracht aan een extern bureau. Dit zal zijn vervolg krijgen in 2021. De provincie Limburg heeft daarnaast via de cofinanciering een rol in de Regio Deal projecten van wonen en heeft in 2020 de concept POVI in procedure gebracht die naar verwachting begin 2021 wordt vastgesteld. Daarin zal ook de koerswijziging van het wonenbeleid in Zuid Limburg te herkennen zijn. In het kader van het Actieplan Bevolkingsdaling van het Rijk vervulde Parkstad ook in 2020 een belangrijke rol in de verbinding van dit expertisetraject en de regionale invulling hiervan. De DU Bevolkingsdaling is na een evaluatie in het voorjaar van 2020 met een jaar als overbrugging verlengd; in afwachting van een nieuwe systematiek.

Vandaar dat de regio een extra tranche heeft gekregen, die wederom voor 75% bij de regio en voor 25% bij de gemeenten terechtgekomen is. Het Actieplan zal in 2021 de afronding in gaan. Binnen het Actieplan is in 2015 experimenteerruimte voor de pilot huisvesting van niet-EU studenten in Parkstad mogelijk gemaakt door de ministeries van BZK en JenV en de IND. Deze pilot loopt 1 april 2021 af. In 2019 heeft er een midterm review plaatsgevonden en is hiervan in 2020 melding gemaakt in de brief aan de Tweede Kamer over de stand van zaken van het Actieplan. Ondanks dat er vanuit de pilot mogelijke koppelkansen met het thema Grensoverschrijdende Samenwerking uit de Regio Deal werden gezien (mobiliteit, huisvesting, wetgeving), is er niets van die kansen gebleken. Andersom zal in het voorjaar van 2021 bij de eindrapportage bij het rijk wel aandacht worden gevraagd voor de bijzondere grensligging van Parkstad en de belemmeringen die dit oproept. Wellicht dat op termijn bepaalde signalen wel kunnen worden opgepikt; al dan niet binnen de Regio Deal. Marktpartijen, banken en investeerders zouden in 2020 een grotere functie moeten gaan vervullen. Zoals eerder vermeld heeft dit geleid tot een laboratoriumachtige aanpak samen met BZK en corporaties.

Er is weinig energie gezet op de bancaire sector in de regio en de NHG aangezien hier zonder tussenkomst van het Rijk weinig beweging in 2020 in te verwachten was. Uitzondering vormt de BNG. Zij denkt al geruime tijd mee in de oplossingen voor de regio en toont zich ook een betrouwbare partner bij het verkennen van vraagstukken als de opgaven in de middenhuur en de belemmeringen daarin.

Regionaal Beleid Door de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg en de vertaling hiervan in de Regionale en Lokale Woonvisie 2017-2021, het uitvoeringsprogramma SVWZL en het uitvoeringsprogramma bij de Woonvisie is de samenwerking en de afstemming op Zuid-Limburgse schaal en tussen de gemeenten binnen Parkstad in voorgaande jaren ingevuld. Het is bijvoorbeeld geen vraag meer of de aanpak van particulier bezit noodzakelijk is maar veel meer de manier waarop dat gebeurt en in welk tempo. Waar het woonbeleid van Parkstad de afgelopen jaren dus duidelijk vooruit liep op de andere regio’s in Limburg, zien we dat dat in 2020 op de schaal van Zuid Limburg een terugval kende terwijl het beleid van Parkstad steeds verder werd uitgerold via de Regio Deal, de Regionale

27

Prestatieafspraken en in de prioriteiten van het Rijk. De problematiek in de particuliere sector heeft in 2020 op de schaal van Zuid Limburg veel aandacht verloren doordat politiek en bestuurlijk veel druk werd gezet op het aanpassen van de beleidskaders van de Structuurvisie voor nieuwe woningbouwplannen. Dit heeft onvoorzien veel capaciteit en inzet van de werkgroep Zuid Limburg gevergd, waardoor van afstemming over particulier bezit geen tot bijna geen sprake meer was. De gevolgen van de bestuurlijke koerswijziging voor de Structuurvisie moet in 2021 blijken. Dit zal ook gevolgen hebben voor de actualisatie van de Regionale en Lokale Woonvisie 2017-2021 van Parkstad die eigenlijk in 2021 voorzien was. Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg Achtergrond bij de koerswijziging die heeft ingezet: De beleidsmatige speerpunten van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering in 2019 waren de versnelling van gewenste bestaande bouwplannen die niet ten uitvoering komen, het tijdelijk flexibiliseren van de compensatiesystematiek en de voorbereidingen voor de evaluatie van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg. Het woningbouwbeleid in heel Limburg is in 2018 zowel bij de gemeenten als bij de provincie bestuurlijk en politiek onder een vergrootglas komen te liggen. Ook in 2019 is deze situatie niet veranderd.

Dit heeft ertoe geleid, dat de bestuurders van de gemeenten in Zuid Limburg duidelijk stelling hebben genomen over de verdeling van taken en bevoegdheden tussen de Provincie en de regio’s. In 2019 is geconstateerd, dat voor bepaalde doelgroepen onvoldoende plannen van de grond komen. Om dit te stimuleren, is een versoepeling van de compensatiesystematiek van de SVWZL tijdelijk mogelijk gemaakt voor goede woningbouwplannen (in maart 2019 afgestemd in het BO Wonen Zuid-Limburg en als beleidsregel in 2019 in de gemeenteraden vastgesteld). Om uiteenlopende redenen is in 2019 óók afgesproken om de evaluatie van de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg te vervroegen. In september 2019 heeft daarom een ambtelijke heisessie plaatsgevonden over de uitgangspunten van de evaluatie en heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering in oktober 2019 ingestemd met het voorstel van de voorzitters over de contouren van de Evaluatie. Eind 2019 is de aanbestedingsprocedure namens de Zuid-Limburgse gemeenten vanuit de Stadsregio Parkstad Limburg gestart. Na de Provinciale Statenverkiezingen in maart 2019 is de provinciale koers m.b.t. het woonbeleid veranderd en in 2020 heeft dit ertoe geleid dat de spelregels steeds meer onderwerp van de maatschappelijke discussie werden.

Mede naar aanleiding hiervan heeft de Bestuurscommissie in 2020 bepaald dat er een aanvalsplan voor woningbouwplannen moet worden opgesteld. De uitgangspunten hiervoor zijn eind 2020 vastgesteld. Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) De Provincie heeft in 2018 een begin gemaakt met de POVI, de opvolger van het POL, die eigenlijk eind 2020 klaar moest zijn. Die termijn is niet gehaald. De POVI gaat begin 2021 in procedure. De visie op Zuid Limburg is daarin geactualiseerd. De evaluatie van de Structuurvisie Wonen Zuid Limburg werd gezien als één van de bouwstenen die zijn beslag zou moeten krijgen in de POVI. Van daar dat de evaluatie uiterlijk medio 2020 klaar moest zijn. Regionale Woonvisie Parkstad Limburg 2017 – 2021 en Regionale Prestatieafspraken Parkstad Limburg 2019 - 2024 De vigerende Regionale Woonvisie is uitgangspunt voor de Regionale Prestatieafspraken van Parkstad 2019-2024 tussen de Stadsregio, de gemeenten, de 9 corporaties verenigd in het ROW en de huurdersbelangenorganisaties die verenigd zijn in het ROH. De Regionale Prestatieafspraken zijn

28

ook in 2020 verder geconcretiseerd en de afspraken over de regionale Meerjarenprogrammering en de Regio Deal zijn hierin vastgelegd. Meer hierover in voorgaande onderdelen.

Regionale programmering Voor de uitrol van de Structuurvisie Wonen Zuid Limburg is in 2018 met de achttien Zuid-Limburgse gemeenten een actieprogramma vastgesteld met daarin de aanpak van particulier bezit. Dit is vanwege de ontwikkelingen op de schaal van Zuid Limburg zoals vermeld onder ‘beleid’ niet van de grond gekomen. Eind 2019 werd met Rolduckerveld een eerste grote gebiedsontwikkeling met particulier bezit een feit doordat gemeente, corporaties, regio, provincie en rijk middelen bij elkaar brachten. In 2020 stond de verdere opschaling en de verdere uitrol van het programma Aanpak Particulier Bezit centraal als onderdeel van de regionale prestatieafspraken en van de Regio Deal. In 2020 is vanuit Parkstad de transformatie verder versneld doordat met de Regio Deal middelen, de middelen van de programmatische Aanpak Particulier Bezit uit de DU Bevolkingsdaling en de middelen uit het Sloop- en transformatiefonds van de Bestuurscommissie een groot aantal nieuwe gebiedsontwikkelingen en projecten als de inpondmakelaar werd mogelijk gemaakt, waarbij de scheefgroei en de mismatch tussen de koop- en de huursector wordt aangepakt door kwetsbare particuliere woningen te transformeren In 2020 waren grote stappen voorzien in het terugdringen van de plancapaciteit; samen met de provincie.

De provincie heeft echter enige tijd op zich laten wachten met een aanpak en heeft ook eind 2020 nog geen duidelijkheid gegeven en een marsroute voor de aanpak. Die wordt begin 2021 verwacht waarna het nog zijn beslag moet krijgen in de subregio’s. In 2020 is vanuit de samenwerking in Zuid Limburg geen gebruik meer gemaakt van de Taksforce die in 2019 onderzocht heeft wat beknellende factoren waren in bestaande plannen. De provincie heeft een Woonlab geïnitieerd waarin ze met drie gemeenten in heel Limburg onderzocht heeft waar het aan ligt dat projecten niet of niet snel van de grond komen. De resultaten zijn pas begin 2021 te verwachten. Onbekend is wat dat dus gaat betekenen voor de provinciale aanpak in 2021. In 2020 is de Woonatlas live gegaan. Dit is een gezamenlijk monitorings- en sturingssysteem van Parkstad en de corporaties gezamenlijk om beter en sneller te kunnen bijsturen op beleid en op uitvoering. In 2021 wordt deze verder uitgebouwd. Regionale Woningmarktprogrammering 2019 - 2022 De Regionale Woningmarktprogrammering is in maart 2019 door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering vastgesteld. De Regionale Woonvisie en de Structuurvisie Wonen Zuid-Limburg gaven input voor de actualisatie van de woningmarktprogrammering. Er is sterk ingezet op de ontwikkeling van doelgroepen en de mate waarin zowel het bestaand vastgoed als de programmering daarop aansluit.

Bij die actualisatie is een aantal strategische keuzes voor de transformatieopgave naar boven gekomen, die in 2020 hebben meegespeeld bij de evaluatie van de SVWZL (juli 2020). Bij de Burap in september 2020 is een tussentijdse update van de programmering vastgesteld met daarin de kwantitatieve en kwalitatieve wijzigingen (toevoegingen van nieuwe plannen) die sinds het vaststellen van de geactualiseerde programmering tussen februari 2019 en september 2020 hadden plaatsgevonden. Aan de hand van deze updates wordt gemonitord in welke mate de nieuwe plannen bijdragen aan de behoeften in de woningmarkt en het in balans krijgen daarvan. Regionale programmatische aanpak Particulier Bezit In 2015 is de bestuursopdracht gegeven om een regionale programmatische aanpak te ontwikkeling voor slecht Particulier Bezit. Van 2015 tot 2017 zijn mogelijke ingrepen onderzocht om de problemen in de particuliere sector aan te pakken. In 2017-2018 is dit vertaald in de uitvoering van pilots. Begin 2019 is op basis van een voortgangsnotitie de aanpak van de slechte particuliere voorraad door de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering als speerpunt voor de Regio Deal vastgesteld. In de

29

Regio Deal is afgesproken om in totaal 1600 particuliere woningen aan te pakken met €23 mio Rijksbijdrage. Daarmee is stevig ingezet op het opschalen van de aanpak van particulier bezit. In 2020 is €3 mio van de Rijksbijdrage omgehangen naar het thema SES. De ingrepen die onder het thema wonen en leefbaarheid mogelijk worden gemaakt zijn: • woningverbetering van particuliere woningen • herstructurering van particuliere woningen in samenwerking met corporaties en commerciële marktpartijen • inponden van particuliere woningen door corporaties • transitie door aankoop, c.q. exploitatie, c.q. sloop van particuliere woningen Regionale Meerjarenprogrammering wonen en leefbaarheid In maart 2019 heeft het ROW een projectenportefeuille van 30 projecten aangeboden voor onderzoek voor de Regio Deal. De bestuurscommissie heeft in afstemming met het ROW besloten deze projectenlijst vast te leggen in een regionale meerjarenprogrammering, die deels (v.w.b. aanpak particulier bezit) dient als onderlegger voor de Regio Deal, en deels (voor de projecten buiten aanpak particulier bezit en/of de projecten die niet met inzet van de Regio Deal mogelijk kunnen worden gemaakt) voor de periode na de Regio Deal. De regionale meerjarenprogrammering is bovendien in oktober 2019 vastgesteld als onderdeel van de Regionale Prestatieafspraken.

Eind 2020 is door het Rijk bepaald, dat er €450 mio wordt vrijgemaakt voor problemen in de particuliere woningmarkt waardoor de leefbaarheid onder druk staat. Dit bedrag wordt eenmalig uitgekeerd en is prioritair bedoeld voor de 16 Stedelijke vernieuwingsgebieden (waaronder Heerlen Noord) en de 13 grens- en krimpregio’s, waaronder Parkstad. De meerjarenprogrammering van Parkstad wordt aangevuld met nieuwe projecten en vervolgens als basis gebruikt voor de aanvraag die in 2021 wordt gedaan. De eerste contouren voor de regeling zijn eind 2020 door BZK opgesteld en in december. Parkstad is hierbij veelvuldig geraadpleegd. De regeling wordt in het tweede kwartaal voor slechts enkele maanden opengesteld. De regeling wordt ook genoemd als een mogelijke oplossing voor de tekorten die door de verhoging van de overdrachtsbelasting van 2% naar 8% in de business cases van de eerste en de tweede termijn van de Regio Deal zijn ontstaan. Uitsluitsel is pas in 2021 te verwachten. Taakstellend werkbudget wonen en herstructurering 2020 Ook in 2020 is de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering begonnen met een taakstelling in het budget. In 2019 bedroeg dit 16% van het benodigde werkbudget. In 2020 ging het om een vergelijkbaar percentage (€42.000). Lopende het jaar en in september is de tussenstand van de uitputting van het budget teruggekoppeld en is de inzet van werkbudget bekrachtigd.

Daardoor is de Bestuurscommissie binnen het taakstellend budget kunnen blijven. Daarbij zijn ook procesmiddelen van de Regio Deal ingezet voor activiteiten van Wonen en Herstructurering die procesmatig noodzakelijk zijn voor de uitvoering van de Regio Deal uit het Jaarplan 2020. Kennis- en onderzoekstrajecten De afgelopen jaren is geparticipeerd in het kennis- en onderzoekstrajecten van Platform 31 naar kwetsbare wijken. In 2019 en 2020 is geparticipeerd in de traject ‘verduurzaming kwetsbare wijken’ en in het traject ‘inclusieve wijken’. Wijkenaanpak Sinds 2010 loopt de Wijkenaanpak in Parkstad Limburg, waarbij 5 wijken in Parkstad een fysieke transformatie doormaken. In 2019 is de voortgang van de projecten weer onder de loep genomen. Dit is samen met de Provincie gebeurd. Naar aanleiding daarvan is met elke deelnemende gemeente het overleg aangegaan over de uitputting van de middelen. In gezamenlijkheid met Provincie Limburg wordt de voortgang jaarlijks gemonitord en worden eventuele gewijzigde omstandigheden besproken. In 2019 heeft dit bij twee projecten tot wijzigingen geleid die zijn voorgelegd aan de bestuurscommissie. In 2020 heeft de Bestuurscommissie ingestemd met het opstellen van de eindafrekening van vier van de vijf projecten. Voor het vijfde project zal dat besluit medio 2021 plaatsvinden.

30

Super Circular Estate Ofwel Super Local zou in 2020 zijn laatste jaar ingaan. Dit project is meerjarig (3 jaar) met bijdrage van in totaal €100.000,- door het DB vastgesteld, maar bij wonen ondergebracht. Door vertraging bij andere partners in eerdere fasen van het project, kunnen bepaalde delen van het totale werkpakket niet worden uitgevoerd, met mogelijk als gevolg, dat de subsidie aan Parkstad gekort wordt. Om de schade hiervan te beperken is begin 2020 met alle partners besloten de uitrol van het onderdeel duurzame mobiliteit dat wel door Parkstad voorbereid was, maar nog niet kon worden uitgerold, niet meer ten uitvoer te brengen tenzij daarvoor uit andere bronnen middelen beschikbaar zouden komen. Aangezien alle UIA-projecten vanwege Covid 19 een half jaar uitstel van de Europese Commissie hebben gekregen, is er nu ruimte ontstaan om aansluiting te vinden bij het project Velocity dat mogelijk met de middelen van GROS uit de Regio Deal wordt uitgerold. Op die manier kan dan toch voldaan worden aan de deliverables van dit onderdeel van SCE. Dit wordt echter pas in 2021 duidelijk. Ander aandachtspunt is de kennisdeling waarvoor Parkstad als deliverable verantwoordelijk is. Hiervan kon in het beoogde slotjaar van 2020 ook nog niet in de volle breedte werk worden gemaakt.

Ook dit onderdeel valt onder het uitstel dat verleend is en zal dus ook nog in 2021 beslag leggen op capaciteit van Parkstad.

Monitoring Woonmonitor In 2020 is de regionale en lokale Woonmonitor 2019 opgesteld. Dit heeft wederom in opdracht van de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering plaatsgevonden omdat dit vanuit de provincie niet gebeurde en continuïteit en kwaliteit van de monitoring wel geborgd moest zijn vanwege allerlei politiek bestuurlijke overwegingen. De Transformatieopgave van Parkstad wordt regulier iedere twee jaar vastgesteld. In 2020 is die van 2019-2020/2030 vastgesteld. De eerstvolgende is pas weer in 2022 voorzien. In 2020 is de Woonatlas van Parkstad, het ROW en het ROH gezamenlijk opgeleverd. Daarin zijn onder meer de Woonmonitor, de buurtprofielen van RIGO en de data van kwetsbare particuliere woningen van het Kadaster ingebed. Tevens zijn de voorbereidingen getroffen voor het integreren van de data van het Regionale Strategisch Voorraad Beheer van de corporaties. In 2019 is het Regionaal Woningmarktonderzoek van 2019 afgezet tegen het Strategisch Voorraadbeheer van de corporaties en zijn op grond van de uitkomsten gezamenlijke afspraken gemaakt over de vastgoedontwikkeling van de corporaties in relatie tot de behoefteontwikkeling van de bewoners van Parkstad. Hieruit volgde een tekort aan woningen voor middenhuur.

In 2020 is hierop actie uitgezet en zijn Parkstad, de corporaties, het ministerie van BZK en de provincie gestart met een verkenning naar een mogelijke versnelling van de realisatie van woningen in dit segment. PBL is mede naar aanleiding van onderzoeksvragen van Parkstad in 2019 een onderzoek gestart naar de relatie tussen sociaaleconomische kwetsbaarheden en de particuliere woningmarkt. DE resultaten hiervan zijn in 2020 gepresenteerd.

Instrumentontwikkeling De business case modellen voor aanpak particulier bezit (hoogbouw, commerciële herstructurering, inponden, woningverbetering) zijn de basis voor diverse projecten die in de eerste, tweede en derde termijn van de Regio Deal zijn of nog worden voorgedragen voor een bijdrage uit de Regio Deal. Ook in 2020 is verkend welke nieuwe ingrepen of samenwerkingsstructuren kunnen helpen bij het vergroten van de huursector, het verkleinen van de koopsector, het vergroten van de betrokkenheid

31

van marktpartijen, de transformatie in algemene zin, renovatie en/of de vernieuwing van de woningvoorraad, het terugdringen van de planvoorraad of de organisatie van gebiedsontwikkelingen. Al in 2019 is voorzichtig een begin gemaakt met het verkennen van een mogelijke WOM, een wijkontwikkelingsmaatschappij. Daarvoor is een bezoek gebracht aan de WOM Den Haag Zuid-West en is een eerste verkennend advies opgehaald bij Stec Groep. In 2020 is opdracht verleend voor een uitgebreider advies van de Rebel Groep. De resultaten hiervan worden in 2021 verwacht. Daarnaast is eind 2020 overleg gevoerd met een student van Zuyd Hogeschool. Hij zal in 2021 een advies schrijven over kluswoningen. Daarnaast is er in 2020 bestuurlijk opdracht gegeven door de Bestuurscommissie en het ROW om te verkennen hoe meer initiatieven in de middenhuur bevorderd kunnen worden. En in 2020 heeft de Bestuurscommissie Wonen en Herstructurering opdracht gegeven om samen met RvO/ministerie van VWS te verkennen welke aanpak kan helpen bij het uitrollen van wonen/zorgprojecten.

Lobby Aanvullende op de informatie vorenstaand. In 2020 heeft de lobby richting Tweede Kamerleden niet kunnen plaatsvinden zoals beoogd in het jaarplan 2020. Een aantal overleggen hebben wel digitaal plaatsgevonden. Maar bezoeken aan Den Haag in de aanloop naar de verkiezingen in maart 2021 zijn uitgebleven vanwege Covid 19. Het laatste bezoek aan Den Haag dat nog heeft plaatsgevonden, was in februari 2020. In dat overleg is ambtelijk door Parkstad gesondeerd over / aandacht gevraagd voor het agenderen van de problemen in de particuliere sector en de regelingen die daarvoor in voorbereiding waren. Dit als vervolg op de Regio Deals. In de tweede helft van 2020 is bekend gemaakt dat er een eenmalig fonds wordt ingericht voor de problemen in de particuliere woningen; het zogenaamde Volkshuisvestingsfonds. Daarmee is de opgave in het particulier woningbezit nu ook landelijk op de kaart gezet. Rondom Kamerdebatten over wonen is deze kwestie ook aangekaart samen met NPRZ. In november 2019 is een motie aangenomen over het opnieuw inrichten van een sloopregeling voor krimpgebieden en Rotterdam Zuid en was in november een amendement in de Kamer aangenomen, die het mogelijk maakt dat óók woningcorporaties in niet-schaarste gebieden gebruik kunnen maken van een korting op de verhuurderheffing voor de nieuwbouw van sociale huurwoningen.

Deze moties zijn belangrijk voor de business cases van Parkstad. Het project Rolduckerveld is toonaangevend voor de aanpak van particulier vastgoed en de combinatie tussen de fysieke en sociale transformatie en werpt daardoor hoge ogen in de regionale en landelijke medio en staat vaak in de schijnwerpers. Het project VoorzienigenWijzer is door Schuldenlab.nl landelijk uitgeroepen tot één van de vijf vooraanstaande projecten die landelijk zou moeten worden uitgerold en dan vooral de wijze waarop dit project binnen fysieke gebiedsontwikkelingen wordt ingezet. Het circulaire gebiedsontwikkelingsproject Super Local is zowel regionaal als nationaal als internationaal een trigger voor het positioneren van de regio. Belemmeringen in de wet- en regelgeving waren in 2019 aanleiding om in de Regio Deal afspraken met het rijk te maken over het ontwikkelen van een regionale strategie voor circulaire economie. In 2020 is verkend wat de rol van het expertteam woningmarkt kan betekenen voor Parkstad; bijvoorbeeld bij het mobiliseren van marktpartijen. Dit krijgt een vervolg in 2021. De leerkring van BZK, Parkstad, Rotterdam Zuid en Groningen is ook in 2020 door werkdruk binnen BZK nog niet van de grond gekomen. Daarnaast is zwaar ingezet op het verbinden van de woonagenda van Parkstad met die van de corporaties.

Er zijn diverse trajecten opgestart met woningcorporaties, marktpartijen, banken, et

32

cetera over de aanpak particulier bezit. In 2020 is samen met BZK, marktpartijen en corporaties werk gemaakt van waarover in 2019 overeenstemming bereikt was over de ‘herstructurering met marktpartijen’. Dit traject heeft ondanks de vertraging die Covid 19 heeft veroorzaakt toch nog veel commitment opgeleverd bij alle partijen. De Provincie Limburg heeft in 2020 de nieuwe Limburgse Agenda Woningmarkt opgeleverd waarop ambtelijke gelobbyd is voor commitment van de Provincie bij de realisatie van de afspraken uit de Regio Deal.

2.1.5 Stuurgroep SES (in 2021 overgang naar Bestuurscommissie SES) Inleiding Medio 2018 heeft Parkstad Limburg een voorstel voor een Regio Deal bij het Rijk ingediend, dat in november 2018 goedgekeurd is. Eén van de thema’s waarop binnen de Regio Deal wordt ingezet is de sociaal economische structuurversterking.[1] De aanpak binnen het programma Sociaal Economische Structuurversterking richt zich op de thema’s onderwijs, werk en economie, gezondheid en vitaliteit en de samenhang hiertussen. De doelen van de Regio Deal zijn: • • • • •

Het bieden van een perspectief op brede welvaart voor de regio als geheel (inwoners, partners en bedrijfsleven), nu én in de toekomst; Het realiseren van een trendbreuk in de jarenlange overerving van achterstandsproblemen; Het voorkomen en aanpakken van onderwijsachterstanden, het vergroten van de ontwikkelingskansen van kinderen en het toerusten van jongeren voor de arbeidsmarkt; Het terugdringen van armoede bij de inwoners door middel van het verhogen van de arbeidsparticipatie; Het bevorderen van de gezondheid van de inwoners, met name via preventie

Op 16 januari 2020 heeft de Stuurgroep Sociaal Economische Structuurversterking ingestemd met de voorgestelde uitwerking voor de Programmatische Inzet SES in Parkstad. Deze aanpak bestaat uit: ‘Versterking Kansrijke Start’, ‘Uitrol Gezonde Basisschool van de Toekomst’ (GBT) en ‘Perspectief op sociaaleconomische zelfredzaamheid (Onderwijs-Arbeidsmarkt)’ en de wijkgerichte aanpak die gekoppeld wordt aan de herstructureringsgebieden vanuit de programmalijn Wonen.

Platform Binnen de themalijn SES (sociaaleconomische structuurversterking) van de Regio Deal is in 2020 veel aandacht geweest voor het verder vormgeven van de ambtelijke en bestuurlijke structuren. De Werkgroep SES is in 2020 als overkoepelend ambtelijk overleg benut en in 2020 is er voor iedere programmalijn binnen SES (te weten: Kansrijke Start, Gezonde Basisschool van de Toekomst en Onderwijs-Arbeidsmarkt en de gebiedsgerichte aanpak) een ambtelijke projectgroep ingericht. Hierin zijn inhoudelijke en procesmatige stukken (zoals projectplannen, aanvraagformulieren voor subsidie uit de Regio Deal en subsidiebeschikkingen) besproken, die voor besluitvorming zijn doorgeleid naar de Stuurgroep SES. De Stuurgroep SES heeft al die inhoudelijke stukken in 2020 beoordeeld en indien nodig ook met positief advies doorgeleid naar de vergaderingen van het Dagelijks Bestuur van Parkstad. Sociaaleconomische structuurversterking is daarbij in 2020 meegenomen in de programma ontwikkeling. Voor het thema SES is er in de Takendiscussie veel aandacht geweest om de samenwerking regionaal nog sterker te verankeren. Vanuit de Takendiscussie is, in samenhang met de [1] Overige thema’s Regio Deal: Wonen en Leefbaarheid, Retail en Voorzieningen, GROS en

Veiligheid.

33

Strategische Agenda Parkstad 2021-2030, besloten in de vergadering van het Dagelijks Bestuur in december 2020 dat er een bestuurscommissie SES wordt ingesteld. Deze moet dan in de eerste helft van 2021 ambtelijk en bestuurlijk operationeel zijn, zodat dezelfde structuur ontstaat als de andere bestuurscommissies. De sociaaleconomische opgave in Parkstad vraagt naast de publieke samenwerking met gemeenten, de provincie, het Rijk en Europa nadrukkelijk om een versterkte verbinding en coalitie met het maatschappelijk middenveld, het bedrijfsleven en overige triple helix-partners. De stakeholdersbijeenkomst op 18 december 2019 was hiervoor een eerste aanzet, die vanwege de coronamaatregelen helaas nog geen vervolg heeft gekregen in 2020. Wel zijn de eerste allianties op projectniveau vanuit de Regio Deal tot stand gekomen.

Regionaal Beleid Het kader voor de uit te voeren werkzaamheden binnen de themalijn SES, is gelegen in de tekst van de Regio Deal Parkstad Limburg (passages m.b.t. de sociaaleconomische structuurversterking). De eerder genoemde doelen uit de inleiding zijn centraal gesteld bij de uitwerking van de programmalijnen Kansrijke Start, Gezonde Basisschool van de Toekomst/verlengde schooldag en de programmalijn Onderwijs-Arbeidsmarkt. Deze programmalijnen landen vervolgens in de gebiedsgerichte aanpak. Het langjarig doel van de Regio Deal Parkstad en de periode daarna is, Parkstad naar het gemiddelde niveau van Limburg brengen. Dat klinkt misschien als een relatief eenvoudige doelstelling, maar is binnen het sociaaleconomisch domein een enorme opgave, waarmee in 2020 op regionaal niveau een start is gemaakt.

Regionale programmering Samen met de stakeholders binnen het sociale domein (gemeenten, ondernemers en organisaties uit de triple helix) is in 2020 ingezet op het verder uitwerken van de inhoudelijke programmalijnen binnen SES. Hierbij is continu aansluiting gezocht bij het juiste schaalniveau. Een voorbeeld: Kansrijke Start is door Bureau Trendbreuk van de GGD Zuid-Limburg uitgerold in de zestien ZuidLimburgse gemeenten waarbij een meer generieke aanpak wordt gehanteerd. Middels geld uit de Regio Deal is er voor een intensivering gekozen voor wat betreft Kansrijke Start, omdat hier de problematieken groter en complexer zijn.

Monitoring In 2020 is er vanuit Stadsregio Parkstad samen met RIGO en Neimed gewerkt aan een monitoringssystematiek waarbij in de tool van RIGO indicatoren zijn opgenomen om op alle schaalniveaus (van landelijk tot buurtniveau) te kunnen meten hoe men er in Parkstad voorstaat. RIGO heeft het kwantitatieve deel uitgewerkt in de vorm van een dashboard en Neimed is gevraagd om een kwalitatieve duiding te geven van de achterstanden in Parkstad. Vanuit de Werkgroep SES is in Q4 2020 aangegeven dat er nog enkele belangrijke indicatoren misten. Daarop is twee keer een ambtelijke werkgroep monitoring bij elkaar gekomen, waarbij o.a. vertegenwoordigers uit onderwijs, gemeenten en GGD aanwezig waren. Dit krijgt in 2021 een vervolg.

Advisering Vanuit de intensievere samenwerking op het gebied van SES heeft het DB besloten tot de oprichting van een BC SES, waarin in 2021 wordt voorgebouwd op de bestaande praktijk.

Overig Vanuit SES is er in 2020 ingestoken op het organiseren van de samenwerking. Daar waar mogelijk zijn er koppelingen gelegd met andere programmalijnen, binnen de gebiedsgerichte aanpak of zijn er koppelingen gelegd met andere stakeholders die voorheen nog niet betrokken waren. Ook is er vanuit het programmabureau intensieve ondersteuning geleverd bij de uitwerking van aanvragen en

34

is de inhoud van beschikkingen uitgebreid afgestemd. Eind 2020 zijn voor alle programmalijnen middelen beschikt, waardoor men binnen alle programmalijnen een start kon maken met de (voorbereidingen voor de) uitvoering. Voor de programmalijn Kansrijke Start en Center Court (in 2020 omgedoopt tot Vie) is er geen restbudget meer over, maar voor de Gezonde Basisschool van de Toekomst en Onderwijs-Arbeidsmarkt is er wel nog een restbudget over. In 2020 hebben er meerdere gesprekken plaatsgevonden met de onderwijsstichting Innovo in aanloop naar een alternatief plan voor de implementatie van de verlengde schooldag. Ook hier wordt in 2021 een vervolg aan gegeven. Voor de schooljaren 2021-2022 en 2022-2023 zal het restbudget besteed worden aan de verdere implementatie van de GBT en aan de implementatie van de verlengde schooldag op een school. Vanuit SES is er eind 2020 vanuit de programmalijn Onderwijs-Arbeidsmarkt binnen Stadsregio Parkstad en in de projectgroep Onderwijs-Arbeidsmarkt ambtelijk gesproken over de mogelijkheid om een project op te starten dat raakt aan de energietransitie, duurzaamheid (wellicht circulair bouwen) en onderwijs-arbeidsmarkt. Er is vanuit SES een paragraaf geschreven om op te nemen in de teksten van de Regionale Energiestrategie (RES).

In 2021 zal een definitief besluit genomen worden of een dergelijk project vanuit het nog resterende budget onderwijs-arbeidsmarkt opgestart kan worden.

2.2 Financieel overzicht programma kerntaken In de begroting 2020 is na verwerking van het jaarplan 2020, de bestuursrapportage 2020 en de 3 e begrotingswijziging voor het programma kerntaken een budget opgenomen van € 4.142.000 plus € 400.000 voor de storting in de reserve Ringwegen en € 968.000 storting in de reserve werkbudget Bestuurscommissies. Het bedrag van € 4.142.000 bestaat uit: • Werkbudgetten voor de bestuurscommissies en het Dagelijks Bestuur van totaal € 500.000. Daar is het restant werkbudget Regio Deal (oude EFRO-middelen) van € 300.000 aan toegevoegd voor projecten die gerelateerd zijn aan de Regio Deal. • Lobby subsidieverwerving € 40.000; • Loonkosten kernformatie € 1.168.000; • Kosten organisatie op orde € 269.000; • Financieringskosten buitenring € 128.000; • Afschrijvingen buitenring € 265.000; • De nog niet in de begroting opgenomen middelen van derden/oude EFRO-middelen voor een bedrag van € 1.472.000. En daarnaast • Het regionale deel van de decentralisatie uitkering bevolkingsdaling van € 2.933.000; • Een bedrag van € 1.026.000 voor regionale initiatieven; Financiële beeld van het programma kerntaken: In onderstaand overzicht wordt de begroting na verwerking van de 3e (rechtmatigheidsverklaring bestuur) begrotingswijziging weergegeven. Ook de realisatie 2020 is hierin opgenomen.

Baten en lasten van projecten worden in de staat van baten en lasten opgenomen naar rato van de voortgang van het werk. Tekorten en overschotten worden verwerkt in de bestemmingsreserve “werkbudget” van de betreffende Bestuurscommissie. Per saldo is het gerealiseerde resultaat nihil.

35

Staat van baten en lasten programma Kerntaken:

Begroting 2020

Begroting 2020 na 3e wijziging

Realisatie 2020

Verschil

500 40

800 40

652 39

-148 -1

2.933

0

0

0

240 128 1.026

265 128 0

264 128 0

-1 0 0

pm

1.472

918

-554

1.138 234 30

1.138 269 30

957 189 25

-181 -80 -5

Totale lasten Kerntaken Bijdragen Regionale initiatieven Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectbaten Totale baten Kerntaken

6.269 1.026

4.142 0

3.173 0

-969 0

234

1.536

1.592

56

1.260

1.536

1.592

56

Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten Kerntaken Stortingen in reserves: Reserve Ringwegen

-5.009

-2.606

-1.581

1.025

400

400

400

0

0

968

1.073

105

368

393

393

0 30

1.473 30

757 25

0 0 -716 -5

Saldo mutaties reserves Kerntaken

-2

528

-297

-825

Gerealiseerde resultaat Kerntaken

-5.011

-2.078

-1.878

200

Omschrijving (bedragen * € 1.000)

Werkbudget: Lobby subsidieverwerver Bestemming regionaal deel Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling Afschrijvingskosten Buitenring Financieringskosten Buitenring Regionale Initiatieven Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectlasten Loonkosten formatie DB besluit "Organisatie op orde" Tijdelijke frictiekosten sociaal plan

Reserve werkbudgetten Bestuurscommissies Onttrekkingen aan reserves: Reserve Ringwegen Reserve werkbudget Algemeen Bestuur Reserve werkbudget Bestuurscommissies Frictiereserve

2.2.1 Werkbudgetten In 2020 is aan werkbudgetten een bedrag van € 500.000 beschikbaar. Daar is het restant werkbudget Regio Deal (oude EFRO-middelen) van € 300.000 aan toegevoegd voor projecten die gerelateerd zijn aan de Regio Deal. In het jaarplan 2020 hebben de bestuurscommissies voorstellen ingediend voor € 950.000. Het AB heeft een taakstelling voor € 150.000 (circa 15%) opgelegd. De verdeling over de bestuurscommissies en het dagelijks bestuur is als volgt:

36

Bestuursorgaan

Voorstellen 2020 conform jaarplan

Werkbudget na taakstelling

267

224

33

33

25 75

24 61

70 150 145

59 126 128

100

84

865

738

Wonen en Herstructurering Wonen en herstructurering Super Circular Estate Ruimte Duurzaamheid Mobiliteit Economie en Toerisme Randvoorwaarden Regio Deal Programmasturing Regio Deal nieuw Subtotaal bestuurscommissies Dagelijks Bestuur

85

62

Totaal voorstellen conform jaarplan

950

800

Taakstelling

150

Werkbudget

800

800

Realisatie werkbudgetten bestuurscommissies In 2020 zijn de werkbudgetten van de bestuurscommissies allen bestemd op basis van het jaarplan. Het gedeelte van de werkbudgetten inzake de beschikbare middelen SPL (€ 438.000) zijn volledig ingezet. Van het restant Budget Regio Deal ad € 300.000 is € 114.000 overgebleven. Dit bedrag blijft beschikbaar voor Regio Deal activiteiten in 2021. In totaal is er op 31 december 2020 nog € 126.000 werkbudget Regio Deal beschikbaar. Incidentele projectlasten Er is een subsidiebeschikking ten bedrage van € 16.250 uit 2016 alsnog is met vertraging gehonoreerd als gevolg van een verlate accountantsverklaring. Deze middelen waren niet meer aanwezig waren.