14. Bijlage 2 Conceptjaarstukken 2020 deel 1 jaarverslag 2020-deel 2 jaarrekening 2020 stadsregio Parkstad Limburg.pdf
Tekst van het document
Behandeld in DB van 21 april 2021
Concept Jaarstukken 2020
DEEL 1: JAARVERSLAG 2020 1 Inleiding en Samenvatting ................................................................................................................ 4 1.1
Kernagenda en speerpunten ............................................................................................... 4
1.2
Speerpunten ........................................................................................................................ 4
1.3
Samenvatting van de financiën in 2020 .............................................................................. 7
1.4
Voorstel resultaatbestemming 2020 .................................................................................. 11
2 Programma Kerntaken .................................................................................................................... 12 2.1
Concrete activiteiten en resultaten in 2020 ....................................................................... 12
2.1.1
BC Ruimte ......................................................................................................................... 12
2.1.2
BC Mobiliteit ...................................................................................................................... 16
2.1.3
BC Economie en toerisme ................................................................................................. 19
2.1.4
BC Wonen en herstructurering .......................................................................................... 23
2.1.5
Stuurgroep SES (in 2021 overgang naar Bestuurscommissie SES) ................................ 33
2.2
Financieel overzicht programma kerntaken ...................................................................... 35
2.2.1 Werkbudgetten ...................................................................................................................... 36 2.2.2 Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling (Krimpgelden) ................................................... 38 2.2.3 Regionale Initiatieven ............................................................................................................ 39 2.2.4 Brede Doel Uitkering ............................................................................................................. 39 2.2.5 Cofinanciering door derden van kernactiviteiten ................................................................... 39 2.2.6 Formatie en bezetting programma activiteiten ...................................................................... 40 2.2.7 Financiering en afschrijving Buitenring ................................................................................. 40 2.2.8 Afwikkeling GBRD ................................................................................................................. 40 3 Programma Flexibele Schil.............................................................................................................. 41 3.1 Grensoverschrijdende samenwerking ......................................................................................
41 3.2 Administratie zonnepanelen ..................................................................................................... 42 3.3 Streetwise ................................................................................................................................. 43 4 Algemene dekkingsmiddelen ......................................................................................................... 44 4.1 Gemeentelijke bijdragen kerntaken .......................................................................................... 44 5 Overhead en bedrijfsvoering en Frictiebudget ............................................................................... 45 5.1 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 45 5.2 Loonkosten, formatie en bezetting ........................................................................................... 46 5.3 Financiële samenvatting bedrijfsvoering en overhead ............................................................. 47 5.4 Frictiebudget ............................................................................................................................. 47 6 Bedrag heffing vennootschapsbelasting .........................................................................................
48 7 Onvoorzien ...................................................................................................................................... 48 8 Mutaties reserves ............................................................................................................................ 48 9. Paragrafen ....................................................................................................................................... 49 9.1 Weerstandsvermogen en risicobeheersing .............................................................................. 49 9.1.1 Weerstandvermogen / reserves ............................................................................................ 49 9.1.2 Financiële Kengetallen .......................................................................................................... 50 9.1.3 Risicobeheersing ................................................................................................................... 51
1
9.2 Financiering .............................................................................................................................. 53 9.3 Bedrijfsvoering .......................................................................................................................... 54 9.4 Verbonden partijen ................................................................................................................... 54
DEEL 2 JAARREKENING 2020 10 Balans ............................................................................................................................................. 56 11 Overzicht baten en lasten 2020 ...................................................................................................... 58 12 Toelichtingen .................................................................................................................................. 59 12.1 Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling .............................................................. 59 12.2 Toelichting op de balans per 31 december 2020 ................................................................... 61 12.3 Toelichting op het overzicht van baten en lasten ................................................................... 94 12.4 Analyse begrotingsafwijkingen en begrotingsrechtmatigheid .............................................. 101 12.5 Gebeurtenissen na balansdatum ......................................................................................... 102 13 Verantwoordingsinformatie Specifieke uitkeringen (SISA) ........................................................... 103 14 Taakvelden ...................................................................................................................................
104 15 Bijlagen ........................................................................................................................................ 107 15.1 Lijst met afkortingen ............................................................................................................. 107
2
DEEL 1: JAARVERSLAG 2020
3
1 Inleiding en Samenvatting In 2014 is gestart met de nieuwe invulling van de regionale samenwerking in Parkstad nadat door de raden van de destijds acht deelnemende gemeenten in oktober 2013 was ingestemd met de uitgangspunten voor de toekomstige regionale samenwerking voor wat betreft de kernagenda, de bestuurlijke inrichting, het Regiobureau en de met deze samenwerking samenhangende financiën. Sindsdien is de samenwerking verder uitgediept en hebben de bestuurscommissies binnen de kernagenda een groot aantal activiteiten ontplooid en in gang gezet. Na de gemeentelijke fusie van de deelnemende gemeenten Nuth en Onderbanken in de nieuwe gemeente Beekdaelen in 2019 is het aantal deelnemende gemeenten 7. In de jaarstukken wordt daarvan verslag gedaan in relatie tot de in 2020 beschikbaar gestelde middelen. De jaarstukken bestaan uit 2 delen: Het jaarverslag 2020 met een inhoudelijke en financiële verantwoording ingedeeld naar de in de begroting 2020 opgenomen programmastructuur en aangevuld met de verplichte paragrafen. De jaarrekening 2020 ingedeeld in de balans en het overzicht van baten en lasten, inclusief toelichtingen en verplichte bijlagen Sisa en taakveldenoverzicht. Voor de opbouw van de beide documenten wordt verwezen naar de inhoudsopgave.
1.1 Kernagenda en speerpunten In de regionale samenwerking is er een cruciale rol weggelegd voor de vier bestuurscommissies, samengesteld uit de portefeuillehouders van de deelnemende gemeenten. De bestuurscommissies zijn gegroepeerd rondom de vier kernthema’s: • Ruimte en duurzaamheid • Mobiliteit • Economie en toerisme • Wonen en herstructurering Naast de taken en bevoegdheden van de bestuurscommissies heeft het dagelijks bestuur taken op het terrein van regionale samenwerking (organisatie van de bestuurlijke samenwerking in Parkstadverband, regio- en grensoverschrijdende samenwerking, regiobijdragen, verdeling van middelen en bedrijfsvoering).
1.2 Speerpunten In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de activiteiten en resultaten in 2020 binnen de kernthema’s. Parkstad is binnen de kerntaken op een groot aantal terreinen actief. Deze ambities komen voort uit wat de gemeenten van Parkstad vragen om regionaal zaken op te pakken en te ontwikkelen. Daarbinnen is sprake van een beperkt aantal speerpunten, die – gelet op de beperkte middelen en personele capaciteit – in de uitvoering van 2020 prioriteit hebben gekregen. Die prioriteiten (die als zodanig zijn opgenomen in het jaarplan 2020) zijn in belangrijke mate ontleend aan de Ontwikkelagenda Parkstad, die op 3 maart 2015 door de destijds 8 colleges is vastgesteld. Corona heeft op een aantal punten voor vertraging gezorgd. Met name wanneer fysieke netwerkbijeenkomsten noodzakelijk waren zoals bij de brede maatschappelijke coalitie en bij de voorbereiding van Regio Deal programma’ s. Met name wat de thema’s Grensoverschrijdende Samenwerking en Sociaal Economische Structuurversterking betreft. Als voorbeeld worden genoemd: de studentenuitwisseling bij Grensoverschrijdende Samenwerking en de uitrol van de Gezonde Basisschool van de Toekomst bij Sociaal Economische Structuurversterking. Regio Deal In 2019 is een zogenaamde Regio Deal gesloten tussen Rijk, provincie en regio Parkstad.
Het ging om een bijdrage van € 40 miljoen van het Rijk, dat minimaal met een zelfde bedrag vermeerderd moest worden uit de regio. Het Regio Dealprogramma rondom 6 programmalijnen is in 2020 verder
4
ontwikkeld. In 2019 is de Eerste Termijn projecten vastgesteld en in februari 2020 de Tweede Termijn. Daarmee is in totaal circa € 29,7 miljoen van de € 40 miljoen belegd. Het daarmee gemoeide programma omvat in totaal een bedrag van ca 456 miljoen euro. Naast het opzetten van de nieuwe projecten, is gestuurd op de uitvoering en monitoring van het programma. Er is nog € 10,3 miljoen van de € 40 miljoen over. In mei 2021 zal de besluitvorming over de Derde Termijn plaatsvinden. De vraag is of er in 2021 besluitvorming over een Vierde Termijn Regio Deal nodig zal zijn. Financiële uitputting Regio Deal - Eerste en Tweede Termijn: (bedragen * 1 miljoen) Provinciale inzet 1e en 2e termijn
Parkstad gemeenten inzet 1e en 2e termijn
Totaal investering (hefboom)
Restant budget Rijksbijdrage
€7
€ 8,25
€ 30,75
€ 50
0
€ 20
12,05
€ 4,845
€ 8,525
€ 289
€ 7,95
Veiligheid
€ 0,2
€ 0,2
€ 0,35
€ 0,15
€ 0,75
0
Voorzieningen en retail
€3
€ 1,58
€ 0,74
€ 13,4
€ 51,6
€ 1,42
GROS
€ 1,8
€ 0,844
€ 0,275
€ 0,763
€ 3,5
€ 0,956
Regionale centrumfunctie Heerlen
€8
€8
€ 8,25
€ 26,9
€ 61,1
0
Subtotaal
€ 40
€ 29,674
€ 22,7
€ 80,5
€ 455,95
-
Totaal
€ 40 miljoen
€ 29,674 miljoen
€ 103,2 miljoen
€ 455,95 miljoen
€ 10,326 miljoen
Thema
Rijksbijdrage
Rijksbijdrage
totaal
inzet 1e en 2e termijn
Sociaaleconomische structuurversterking
€7
Wonen en leefbaarheid
Takendiscussie inclusief organisatiesamenhang Bij de aanpassing van de GR in 2014 is het takenpakket beperkt. Daaraan gekoppeld is ook de capaciteit van het bureau en het werkbudget drastisch teruggeschroefd. Het bureau ging van ca. 30 naar 12,5 fte en de begroting was onder de oude GR 7,2 mln euro en onder de nieuwe 1,9 mln. euro. De vrijgespeelde gelden zouden worden ingezet voor andere instellingen (IBA, LED en gemeenten), die taken zouden overnemen. Dit laatste is echter nauwelijks gebeurd. In de praktijk werd het takenpakket van het regiobureau echter systematisch verruimd. Het was al sinds 2015 duidelijk dat de discussie over het Parkstadbureau, haar takenpakket en de daarbij behorende formatie en budgetten moest worden gevoerd. Deze is echter vooruitgeschoven tot 2020, omdat tot die tijd een frictiebudget beschikbaar was voor tijdelijke aanvullingen op de capaciteit en de IBA in 2021 afloopt. Dientengevolge is dit jaar de discussie over de taken en de daarbij behorende organisatie van Parkstad gevoerd. In januari 2020 is door zes Parkstad burgemeesters een reactie op de brief Ollongren gestuurd. Daarin werd aangegeven dat intensiever zal worden samengewerkt op de gebieden Sociaal Economische Structuurversterking, Grensoverschrijdende Samenwerking en Duurzaamheid.
Door de colleges van Burgemeester en Wethouders van de Parkstadgemeenten is tijdens de college regiodag in september aangegeven dat bij de takendiscussie de inhoud leidend moet zijn: dus de vraag “Wat willen we met de samenwerking bereiken?” Daarom is als onderlegger voor de
5
besluitvorming in het vierde kwartaal de strategische agenda van Parkstad geüpdatet. Deze is in december door het Dagelijks Bestuur geaccordeerd en als bouwsteen voor het totale pakket meegestuurd voor de besluitvorming over de takendiscussie, die in het eerste kwartaal 2021 zal plaatsvinden. In 2021 vindt in het eerste kwartaal de besluitvorming binnen de gemeenten plaats over de kerntakendiscussie. Bij positieve besluitvorming betekent dit dat er met ingang van 1 mei 2021 een gewijzigde gemeenschappelijke regeling in werking treedt en dat er met ingang van1 juli 2021 extra financiële middelen beschikbaar komen. Daarnaast neemt de centrum gemeente Heerlen 3 programmamanagers met ondersteuning financieel voor haar rekening. Hiermee zijn de juridische en financiële randvoorwaarden ingevuld om vervolgens de slag naar de inhoud te kunnen maken. De samenwerking binnen Parkstad wordt hierdoor verdiept en verbreed en de regionale bestuurs- en uitvoeringskracht wordt versterkt waardoor de complexe (regionale) opgaven waar Parkstad voor staat (nog) beter in gezamenlijkheid kunnen worden aangepakt. Zuid-Limburg en het Middengebied In het regioprogramma van Parkstad is altijd ruimte geweest om te schakelen op verschillende schaalniveaus, omdat iedere opgave zijn eigen afstemmings- en integratiekader kent.
In 2018 en 2019 zijn de rapporten Soete 1 en 2 gepresenteerd, waarin aandacht werd gevraagd voor een ZuidLimburg agenda en een aparte agenda voor het Middengebied. Dit laatste heeft inmiddels geleid tot een “Uitvoeringsprogramma Middengebied”. Het Parkstadbureau is de laatste jaren uitgegroeid tot misschien wel de belangrijkste drager van de uitwerking van de Zuid-Limburg agenda, door haar bijdrage aan de structuurvisies Wonen en Ruimtelijke Economie en momenteel aan de Regionale Energie Strategie Zuid-Limburg. In 2020 heeft het verder uitwerken van de Zuid-Limburg agenda, als ook het inzoomen op de specifieke opgave van de landelijke gemeenten in Parkstad (Middengebied) extra aandacht gevraagd. Het inpassen van de opgave van Zuid Limburg en het Middengebied was een belangrijk deel van de geactualiseerde strategische agenda. NOVI-gebied In de definitieve Nationale Omgevingsvisie (NOVI) worden ‘NOVI-gebieden’ aangewezen; in ZuidLimburgs verband is in 2020 een plan van aanpak opgesteld. Dit plan van aanpak richt zich op de thema’s Europese Schakelregio, Circulaire Economie & Samenleving, Groene Long en Sterke en Gezonde Steden.
Om de ambities te realiseren is een meerjarige samenwerking tussen partners in Zuid-Limburg en het Rijk van groot belang; tegelijkertijd dient per thema nog scherp te worden gemaakt wat de meerwaarde van het instrument NOVI-gebied kan zijn, als aanvulling op bestaande programma’s en projecten in de regio. De colleges van b&w hebben ultimo 2020 gezamenlijk gereageerd op het plan van aanpak, waarin onder meer is opgeroepen om voornoemde scherpte per thema aan te brengen en per opgave te bezien, wat het meest passende schaalniveau is (bv. ZuidLimburg, Parkstad en Gemeente) om doelstellingen te realiseren. Slotjaar IBA Van de zomer 2020 tot de zomer 2021 was het expositiejaar van de IBA geland. Door de Corona crisis is dit een jaar naar achteren geschoven van zomer 2021 tot de zomer 2022. SPL is wel betrokken geweest bij de voorbereiding van dit expositiejaar. Verbreden Duurzaamheid Onder de brede noemer duurzaamheid wordt de laatste jaren naast energietransitie ook klimaatadaptatie en circulaire economie meegenomen. Deze verbreding van het onderwerp duurzaamheid was één van de belangrijke inhoudelijke uitdagingen, waar Parkstad in 2020 voor stond.
Met de uitwerking en vaststelling van de concept-RES Zuid-Limburg, de transitievisie warmte en diverse projecten (onder meer het Zonnepanelenproject Parkstad, de WoonWijzerWinkel, Windenergie Parkstad-Zuid) is ook in 2020 fors ingezet op het thema energietransitie. De verbreding van het thema duurzaamheid inclusief de formele inrichting van de Bestuurscommissie Duurzaamheid is, als onderdeel van het besluitvormingsproces rondom de takendiscussie, nog niet concreet gemaakt en definitief geïmplementeerd. Wel is, vanwege een rijkssubsidie, vanaf het najaar
6
2020 op projectbasis de totstandkoming van een regionale klimaatadaptatiestrategie bij de Stadsregio Parkstad ondergebracht. Verder is er in 2020 gewerkt aan een eerste opzet voor een Regionale Circulaire Economie-strategie en is het speelveld rondom Circulair Bouwen verder in kaart gebracht om de bouwstenen klaar te zetten voor het uitwerken van een Uitvoeringsprogramma Circulair Bouwen Parkstad. De ontwikkeling van het GTB Lab is verder vormgegeven en financieel rond gekomen. Ook is eind 2020 vanuit de MKB Innovatieregeling Parkstad een alliantiebijeenkomst georganiseerd rond het thema Circulair Bouwen en is er een kennissessie geweest over Circulair Inkopen/Aanbesteden in samenwerking met Rijkswaterstaat. Brede maatschappelijke coalitie In het kader van de Regio Deal wordt gewerkt aan het terugdringen van de achterstanden in Parkstad. De opgave in Parkstad vraagt naast de publieke samenwerking met gemeenten, de provincie, het Rijk en Europa nadrukkelijk om een versterkte verbinding en coalitie met het maatschappelijk middenveld, het bedrijfsleven en overige triple helix-partners. De stakeholdersbijeenkomst op 18 december 2019 was hiervoor een eerste aanzet, die vanwege de coronamaatregelen helaas nog geen vervolg heeft gekregen in 2020.
Hierbij werd er ingezoomd op de Regio Deal in algemene zin en op sociaaleconomische structuurversterking in het bijzonder, waarbij Rijk, Provincie, Stadsregio Parkstad, gemeenten en stakeholders uit de praktijk vertegenwoordigd waren. Wel is er al veel dynamiek en beweging en zijn ook eerste allianties op projectniveau vanuit de Regio Deal tot stand gekomen. In het licht van de Takendiscussie hebben de colleges van B&W van de Parkstadgemeenten eind 2020 de Strategische Agenda 2021-2030 vastgesteld als het inhoudelijke en strategische kompas voor het komende decennium. Daarbij gaan we uit van eigen kracht en wordt voortgebouwd op de successen van de afgelopen jaren. Het is nu nog een samenwerkingsagenda op het niveau van de gemeenten. In 2021 mondt deze agenda uit in een brede coalitie met het maatschappelijk middenveld (o.a. gezondheidsorganisaties, onderwijsinstellingen en woningcorporaties), het bedrijfsleven en andere triple helix-partners met als gezamenlijke inzet om de brede welvaart in de regio Parkstad te verbeteren richting het landelijk gemiddelde. Herinrichting bedrijfsvoering In 2020 is de administratieve verwerking van de projecten gewijzigd om beter aan te sluiten op de verslaggevingsregels conform BBV. In 2021 zal dit verder worden vormgegeven middels de implementatie van een nieuw financieel systeem met een geïntegreerde projectenadministratie.
Dit nieuw financieel systeem is tevens nodig om de bedrijfsvoering mee te laten groeien met de transformatie en uitbreiding van Parkstadbureau naar aanleiding van de takendiscussie. Daarnaast waren er een aantal wijzigingen in de regelgeving die geïmplementeerd moesten worden. Waaronder het opstellen van een intern controleplan inzake de rechtmatigheidsverklaring bij de jaarrekening die met ingang van 2021 door het AB afgegeven dient te worden, de invoering van de Wet Arbeidsmarkt in Balans per 1 januari 2020, de implementatie van de nieuwe CAO SGO als opvolger van CAR UWO en de verdere uitwerking van de aanbesteding van de personeelsdiensten eind 2019.
1.3 Samenvatting van de financiën in 2020 Begrote kosten De begroting 2020 (na de derde begrotingswijziging) was gebaseerd op de uitgangspunten van de regionale samenwerking met een beperkt activiteitenbudget (structureel € 500.000 per jaar) voor de Kernagenda, een incidenteel werkbudget van € 300.000 vanuit het werkbudget Regio Deal/oude EFRO middelen en € 40.000 structureel werkbudget subsidieverwerver. Naast de thema’s die behoren tot de Kernagenda en waarvan de financiering loopt via bijdragen van de gemeenten is er binnen de samenwerking plaats voor een flexibele schil, waarbij de partijen
7
elkaar kunnen vinden via de coalition of willing (Grensoverschrijdende samenwerking, Administratie zonnepanelen en Streetwise). Daarnaast werd rekening gehouden met verplichtingen van de Buitenring, loonkosten, kosten voor bedrijfsvoering, loonkosten en materiële kosten naar aanleiding van het DB besluit “Organisatie op orde” en de kosten van de transitie (frictie). Stadsregio Parkstad Limburg is niet vennootschapsbelasting plichtig en kent geen post onvoorzien. Begrote dekking Deze activiteiten werden gedekt door de gemeentelijke bijdragen aan Parkstad die in 2020 uitkwamen op € 2,7 miljoen voor de Regiobijdragen en € 0,2 miljoen voor de flexibele schil. Daarnaast was er dekking uit de inzet van reserves en door inkomsten als gevolg van bijdragen van derden voor projecten. Naast bovenstaande is er nog sprake van verdeling van middelen: 1. Met ingang van 2016 krijgen de Parkstadgemeenten 5 jaar lang € 3,9 miljoen per jaar uitgekeerd op basis van decentralisatie uitkering bevolkingsdaling. In Parkstadverband is besloten hiervan € 2.933.000 per jaar regionaal in te zetten (75%). 2. Er zijn kosten voor Regionale Initiatieven welke een op een worden doorgefactureerd aan de gemeenten. 3. SPL is met de Provincie en Parkstad gemeenten in overleg over de administratieve afhandeling van de Brede Doeluitkeringen (BDU) van voorgaande jaren.
In 2019 is de definitieve afrekening over de BDU middelen naar de Provincie gestuurd. Naar aanleiding hiervan zijn in 2019 de projecten naar nul gebracht en zijn de betreffende vorderingen en schulden op de Provincie en gemeenten opgenomen. In 2020 zijn een aantal vorderingen en schulden met de Provincie en gemeenten afgehandeld. De laatste posten zullen naar verwachting in 2021 afgehandeld worden.
8
Resultaat 2020 In onderstaand overzicht wordt de begroting na verwerking van de 3e begrotingswijziging (controle rechtmatigheid bestuur) weergegeven. Ook de realisatie 2020 is hierin opgenomen. Overzicht van baten en lasten: *
500 40
Begroting 2020 na 3e wijziging 800 40
pm
1.472
918
-554
240 128 50 1.556 234 234
265 128 234 1.556 269 327
264 128 243 1.520 189 205
-1 0 9 -36 -80 -122
Totaal lasten
2.982
5.091
4.160
-931
Bijdragen deelnemende gemeenten Bijdragen gemeenten flexibele schil / Grensoverschrijdende samenwerking Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectbaten Totaal baten
2.700
2.700
2.699
-1
50
233
233
0
234
1.536
1.592
56
2.984
4.469
4.524
55
2
-622
365
987
400 0
400 1.019
400 1.114
0 95
368 30 0
393 123 1.525
393 25 809
0 -98 -716
Saldo mutatie reserves
-2
622
-287
-909
Gerealiseerde resultaat
0
0
78
78
Begroting 2020
Omschrijving (Bedragen x € 1.000) Werkbudget kernactiviteiten Lobby inzake subsidieverwerving Cofinanciering door derden van projecten kernactiviteiten/projectlasten Afschrijvingen buitenring Financieringskosten buitenring Flexibele schil / Grensoverschrijdende samenwerking Loonkosten formatie DB besluit "Organisatie op orde" Materiële kosten bedrijfsvoering en huisvesting
Gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten Stortingen in reserves: Reserve Ringwegen Reserve werkbudgetten Bestuurscommissie Onttrekkingen aan reserves: Reserve Ringwegen Frictiereserve Reserve werkbudgetten Bestuurscommissie
Verdeling van middelen (via balans) Bestemming regionaal deel Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling Regionaal deel Decentralisatie Uitkering Bevolkingsdaling Saldo
Regionale initiatieven Bijdragen regionale initiatieven Saldo
Verschil
652 39
-148 -1
Begroting 2020
Begroting 2020 na 3e wijziging
Realisatie 2020
Verschil
2.933
0
0
0
2.933 0
0 0
0 0
0 0
Realisatie 2020
Verschil
0 0 0
0 0 0
Begroting 2020
Verdeling van middelen (via balans)
Realisatie 2020
1.026 1.026 0
Begroting 2020 na 3e wijziging 0 0 0
* Het overzicht van baten en lasten gerangschikt naar programma’s is opgenomen op pagina 58.
9
Gerealiseerd resultaat Volgens de jaarrekening komt het financiële resultaat in 2020 uit op € 77.900 positief. Zie bovenstaande tabel. Dit resultaat is als volgt opgebouwd: Bedragen *
Herkomst van resultaat 2020
€ 1,00 Werkbudget en projectlasten
35
Incidentele projectlasten
-16
Loonkosten formatie
36
Bedrijfsvoering en frictiereserve bedrijfsvoering
28
Frictiereserve Sociaal Plan
-5
Gerealiseerd resultaat 2020
78
Werkbudget Voor activiteiten passend binnen de werkbudgetten van de Bestuurscommissies en het Dagelijks Bestuur in totaal € 840.000 beschikbaar: 1. Structureel € 500.000 per jaar conform de uitgangspunten regionale samenwerking. Hiervan was in 2020 op basis van het jaarplan € 438.000 bestemd voor de Bestuurscommissies en € 62.000 voor het Dagelijks Bestuur. 2. Structureel € 40.000 voor subsidieverwerver, tot en met 2019 gedekt uit de frictiereserve. 3. Incidenteel € 300.000 vanuit de Regio Deal/EFRO middelen. Daarnaast was er dekking uit de inzet van reserves en door inkomsten als gevolg van bijdragen van derden voor projecten. In 2020 zijn de werkbudgetten van de bestuurscommissies allen bestemd op basis van het jaarplan. Het gedeelte van de werkbudgetten inzake de beschikbare middelen SPL (€ 438.000) zijn volledig ingezet. Van het restant Budget Regio Deal van € 300.000 is € 114.000 overgebleven. Dit bedrag blijft beschikbaar voor Regio Deal activiteiten in 2021. In totaal is er op 31 december 2020 nog € 126.000 werkbudget Regio Deal beschikbaar. Met betrekking tot de werkbudgetten, projectlasten, projectbaten en bestemmingsreserves van de Bestuurscommissies geldt het volgende: Baten en lasten van projecten worden in de staat van baten en lasten opgenomen naar rato van de voortgang van het werk.
Tekorten en overschotten worden verwerkt in de bestemmingsreserve werkbudget van de betreffende bestuurscommissie. Per saldo is het gerealiseerde resultaat -net als in de begroting- nihil. Het gerealiseerd resultaat van het programma flexibele schil (inclusief mutaties bestemmingsreserves) is in 2020 is – net als in de begroting - nihil. Het werkbudget van het DB is € 34.000 lager uitgekomen dan begroot doordat het proces rondom de Takendiscusie goedkoper is uitgevallen dan verwacht. De kosten voor communicatie en regiobranding zijn achtergebleven in verband met Corona. Een groot deel van de activiteiten die voorzien waren voor 2020 zijn niet doorgegaan en doorgeschoven naar 2021. Het beschikbare budget van € 40.000 voor de lobby subsidieverwerving is nagenoeg geheel aangewend. Het totale budget van het Dagelijks Bestuur is € 35.000 lager dan begroot (€102.000). Incidentele projectlasten Er is een subsidiebeschikking ten bedrage van € 16.250 uit 2016 als gevolg van een verlate accountantsverklaring alsnog met vertraging financieel afgewikkeld. Deze middelen waren niet meer aanwezig.
10
Formatie Per saldo zijn de loonkosten € 36.000 lager uitgekomen dan de begroting als gevolg van de extra doorbelasting aan extern gefinancierde projecten. De kosten van het DB Besluit organisatie op orde zijn gedekt uit de reserve werkbudget Organisatie op orde. Bedrijfsvoering en frictiereserve bedrijfsvoering In 2020 waren de lasten € 122.000 lager dan begroot. Dit is voor € 84.000 veroorzaakt door het feit dat de implementatie van het nieuwe financiële systeem is doorgeschoven naar 2021. Daarnaast waren diverse kosten lager als gevolg van Corona en zijn een aantal contracten geoptimaliseerd. Hiertegenover stonden de hogere accountantskosten als gevolg van een nieuw overeengekomen contract. Tenslotte konden er meer kosten worden doorbelast aan incidentele, extern gefinancierde projecten (zoals Streetwise, het zonnepanelenproject, RES ZL en WoonWijzerWinkel) dan begroot. De frictiereserve inzake herinrichting bedrijfsvoering welke op € 93.000 was begroot hoefde niet aangesproken te worden. De kosten voor het opstellen van het interne controleplan inzake de rechtmatigheid kon uit het reguliere budget worden gedekt en de implementatie van het nieuwe financiële systeem is in verband met de Takendiscussie uitgesteld tot 2021. Per saldo waren de bedrijfsvoeringskosten afgerond € 28.000 lager dan begroot.
Frictiereserve sociaal plan De onttrekking aan de frictiereserve inzake het Sociaal Plan is € 5.000 lager uitgekomen dan begroot. De algehele conclusie ten aanzien van het financiële resultaat is dat de afwijking per saldo slechts € 78.000 bedraagt ten opzichte van een omzet van ruim € 6,5 miljoen (1%), welke voor een (groot) deel wordt veroorzaakt door Corona en een incidentele doorbelasting van personeelskosten aan een extern gefinancierd project.
1.4 Voorstel resultaatbestemming 2020 Het voorstel resultaatbestemming is als volgt: - Resterende werkbudget van het Dagelijks Bestuur ad € 35.000 toe te voegen aan het werkbudget van 2021. Conform het vigerende beleid dat overschotten van programmagelden beschikbaar blijven voor programma activiteiten in het daaropvolgende jaar, mits het resultaat dit toelaat; - Het resterende bedrag ad € 43.000 uit te keren aan de deelnemende gemeenten van de GR Stadsregio Parkstad Limburg, conform de geldende verdeelsleutel.
11
2 Programma Kerntaken 2.1 Concrete activiteiten en resultaten in 2020 Binnen Parkstad is in 2020 een veelvoud van activiteiten uitgevoerd binnen de kernthema’s.
Bestuurscommissies Hierna volgt een overzicht, waarbij de overige activiteiten zijn ingedeeld naar de hoofdfuncties per Bestuurscommissie: • Platform • Regionaal beleid • Regionale Programmering • Monitoring • Advisering • Instrumentontwikkeling • Overig
2.1.1 BC Ruimte Inleiding Ruimte In 2020 is vanuit de Bestuurscommissie ingezet op de positionering van de regionale opgaven in (beleids-)processen van hogere overheden en in de afstemming met de partners in Zuid-Limburg, met name in het proces van de actualisatie van het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) in de Provinciale Omgevingsvisie (POVI) en in de totstandkoming van het plan van aanpak NOVI-gebied Zuid-Limburg. Daarnaast is een procesvoorstel uitgewerkt en vastgesteld om in Parkstad te komen tot het regionaal afstemmingskader, als gezamenlijk kader voor de gemeentelijke omgevingsvisies. Vanaf Q3 is, i.s.m. de gemeenten, gestart met fase 1 van dit proces. Duurzaamheid Voor het thema duurzaamheid geldt dat 2020 in het teken stond van de RES Zuid-Limburg, waarbij samen met partners in Zuid-Limburg moet worden aangegeven op welke wijze de energietransitie in de regio handen en voeten krijgt en hoe een bijdrage wordt geleverd aan de nationale doelstellingen uit het Klimaatakkoord. Daarnaast was er ook in 2020 nog ruimte voor de gecoördineerde inzet van de warmte- en windcoördinator, dat moet leiden tot concrete windenergieprojecten en warmteplannen in het kader van de warmtetransitie. Voor de uitvoering van PALET via concrete projecten waren het Zonnepanelenproject Parkstad en de WoonWijzerWinkel in 2020 speerpunten.
Platform Ruimte Samenwerking binnen Parkstad Het platform voor het thema Ruimte is de bestuurscommissie Ruimte. Dit overleg wordt mede voorbereid door het Ambtelijk Overleg Ruimte. De voorzitter van de Bestuurscommissie neemt vanuit die hoedanigheid deel aan het Bestuurlijk Kern Overleg (BKO) Zuid-Limburg en het Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg. Duurzaamheid Samenwerking binnen Parkstad Het platform voor het thema Duurzaamheid is de bestuurscommissie Ruimte incl. Duurzaamheid. Dit overleg wordt mede voorbereid door de PALET Broedkamer. De portefeuillehouder PALET heeft
12
samen met de wethouder van gemeente Heerlen namens de gemeenten zitting in de Stuurgroep RES Zuid-Limburg. Specifiek voor het Zonnepanelenproject Parkstad en de WoonWijzerWinkel is een Bestuurlijke Kerngroep resp. Stuurgroep ingericht.
Regionaal Beleid Ruimte Regionaal Afstemmingskader gemeentelijke omgevingsvisies In de eerste helft van 2020 is onder regie van de Bestuurscommissie een procesvoorstel uitgewerkt om te komen tot het regionaal afstemmingskader, als gezamenlijk kader voor de gemeentelijke omgevingsvisies (GOVI). Dit procesvoorstel is in juli 2020 door de bestuurscommissie Ruimte als ambitie vastgesteld. In het procesvoorstel is o.a. bepaald hoe de brede bestuurlijke inbedding wordt georganiseerd, hoe en wanneer stakeholders worden betrokken en wanneer het regionaal afstemmingskader gereed is. In de tweede helft van 2020 is, onder voorzitterschap van Parkstad, een kernteam gestart met de uitvoering van de inventarisatie- en analysefase. Met de invulling van het kernteam is zoveel mogelijk rekening gehouden met een goede afspiegeling van disciplines, en met een vertegenwoordiging van alle Parkstadgemeenten. Door het kernteam is gewerkt aan een thematische en ruimtelijke inventarisatie. Hierbij is afstemming gezocht met betrokkenen binnen iedere gemeente, met alle ambtelijke overleggen binnen Parkstad en met de werkgroep sociaaleconomische structuurversterking. In december zijn alle bestuurscommissies en de stuurgroep SES geïnformeerd over de tussentijdse resultaten.
NOVI-gebied Zuid-Limburg In de definitieve NOVI worden ‘NOVI-gebieden’ aangewezen; in Zuid-Limburgs verband is in 2020 een plan van aanpak opgesteld om de regio Zuid-Limburg voor te dragen als NOVI-gebied. Dit plan van aanpak richt zich op de thema’s Europese Schakelregio, Circulaire Economie & Samenleving, Groene Long en Sterke en Gezonde Steden. Om de ambities voor die thema’s voor elkaar te krijgen is een meerjarige samenwerking tussen partners in Zuid-Limburg en het Rijk van groot belang. Op basis van het plan van aanpak is Zuid-Limburg in 2020 door het Rijk aangewezen als ‘voorlopig NOVI-gebied’. Ultimo 2020 hebben de colleges van b&w in Parkstad Limburg gezamenlijk gereageerd op het plan van aanpak. Omgevingsagenda Zuid Naast het instrument ‘NOVI-gebied’ wenst het Rijk via het instrument van de Omgevingsagenda (per landsdeel; in dit geval Noord-Brabant en Limburg) de NOVI-doelstellingen verder door te voeren in, en af te stemmen met beleid en programmering van decentrale overheden, en hierover tot bestuurlijke afspraken (in de vorm van een agenda) te komen. In 2020 is een analyserapport opgeleverd, waar vanuit Parkstad een bijdrage is geleverd door deelname aan themasessies. Provinciale Omgevingsvisie (POVI) In het september 2020 is de ontwerp-POVI gereedgekomen, als actualisatie van het Provinciaal Omgevingsplan Limburg (POL) uit 2014.
Als onderdeel daarvan is ook de Visie Zuid-Limburg herijkt, waarbij via het ambtelijke Kernteam en het BKO vanuit Parkstad de relevante regionale opgaven en ervaringen zijn ingebracht en gepositioneerd. Op de ontwerp-POVI is door alle bestuurscommissies, onder regie van de Bestuurscommissie Ruimte, een gezamenlijke zienswijzereactie gestuurd.
Duurzaamheid PALET: Parkstad Limburg Energie Transitie In 2015 hebben de (toen nog) acht gemeenteraden in Parkstad unaniem het kaderstellende energietransitiebeleid (Parkstad Limburg Energietransitie: PALET 1.0 en 2.0) vastgesteld. In 2016 is dit beleid omgezet in een regionaal uitvoeringsprogramma PALET 3.0, waarbij de ambitie om in 2040 een energieneutrale regio te zijn is vertaald in concrete acties en projecten voor de eerste
13
periode 2016-2020 en waarbij in 2020 minimaal 8% van de doelstelling tot 2040 moet zijn gerealiseerd. Ook in 2020 is een beleidsmatige doorontwikkeling van PALET in gang gezet: •
•
PALET: Warmtetransitie / Transitievisie Warmte Via de Bestuurscommissie Ruimte incl. Duurzaamheid is – met een subsidie van de Provincie Limburg – voor 2019 en 2020 een warmtecoördinator georganiseerd met als doel PALET aan te vullen met een warmteparagraaf. Echter in de tussentijd is in het Klimaatakkoord afgesproken dat gemeenten met betrokkenheid van stakeholders uiterlijk eind 2021 een Transitievisie Warmte hebben vastgesteld. Deze transitievisie moet duidelijk maken welke wijken vóór 2030 en op welke wijze aardgasvrij worden gemaakt en welke na 2030. Via de Regionale Energie Strategie Zuid-Limburg wordt de regio geacht een Regionale Structuur Warmte aan te leveren die gemeentegrensoverschrijdend de verdeling van (duurzame) warmte beschrijft. Het Regionale Warmteplan-traject (medegefinancierd door de Provincie Limburg) is als gevolg van de situatie rondom Covid19 verlengd tot eind 2021 en valt daarmee samen met het traject voor het opstellen van de Transitievisie Warmte. De RES dient uiterlijk 1 juli 2021 aan het Rijk te worden aangeboden. PALET: SUMP Het proces van het SUMP (Sustainable Urban Mobility Plan) maakt deel uit van PALET 3.0 en is nader toegelicht bij het onderdeel Mobiliteit in dit jaarverslag.
Regionale Energie Strategie (RES) Zuid-Limburg In het kader van het Klimaatakkoord is in de afstemming tussen het Rijk en IPO, VNG en VNW ervoor gekozen de energietransitie in Nederland te versnellen via de regio. In Nederland zijn 30 regio’s aangewezen om een Regionale Energie Strategie (RES) op te stellen. Op basis van het Energie Convenant Zuid-Limburg hebben de (nu) 16 samenwerkende gemeenten besloten samen één Regionale Energie Strategie te zullen opstellen: de RES Zuid-Limburg. Via de RES ZuidLimburg zal de regio een bod bij het Rijk indienen waarin zij aangeeft welke bijdrage zij zal doen aan de landelijke opgave van 49% CO2-reductie in 2030 t.o.v. 1990. Op 15 november 2018 is tijdens een bestuurdersbijeenkomst in Sittard bepaald dat de RES Zuid-Limburg wordt opgedeeld in drie deelregio’s: Parkstad Limburg, Westelijke Mijnstreek en Maastricht-Heuvelland. Stadsregio Parkstad Limburg is ambtelijk trekker van de RES Zuid-Limburg. Deze drie deelgebieden maken ieder een eigen deel-RES met een eigen dynamiek en proces. In 2020 heeft de Bestuurscommissie Ruimte incl. Duurzaamheid de concept-RES Zuid-Limburg vastgesteld. Deze is in oktober 2020 formeel aangeboden aan het Rijk. In de concept-RES is een voorlopig bod voor de RES Zuid-Limburg geformuleerd, gebaseerd op de uitgangspunten en randvoorwaarden die door het Rijk via het Nationaal Programma zijn gesteld.
Hierin wordt inzicht gegeven in de huidige en verwachte energievraag in 2030 en 2050, de potentie voor de grootschalige opwek van wind en zon-PV, de warmtevraag en bovenregionaal aanbod van warmtebronnen, en de benodigde infrastructuur. Voor Parkstad betekent dit dat het bestaande energietransitiebeleid PALET naar de kaders van de RES geconverteerd wordt. Hoewel PALET hiermee onderdeel zal uitmaken van de RES Zuid-Limburg, zal het Uitvoeringsprogramma PALET zelfstandig blijven bestaan, immers Parkstad Limburg levert een deel-RES. De concept-RES wordt nader uitgewerkt tot de definitieve RES 1.0 Zuid-Limburg, welke uiterlijk 1 juli 2021 aan het Rijk dient te worden aangeboden.
Regionale programmering Ruimte Niet van toepassing.
14
Duurzaamheid PALET • Zonnepanelenproject Parkstad Ultimo 2020 deden ca. 4.200 huishoudens mee aan het Zonnepanelenproject Parkstad. In Q3 2020 is er een afvlakking geconstateerd van het aantal deelnemers. Derhalve wordt in overleg met de serviceprovider bezien, of en zo ja hoe dit aantal kan worden gestimuleerd. De administratieve afwikkeling van nieuwe deelnemers (o.a. contract met de gemeente en de BTWteruggave) is ook in 2020 uitgevoerd door de bij Parkstad Limburg georganiseerde Administratieve Eenheid. • Verduurzaming bedrijven i.s.m. RUD Zuid-Limburg Met de gemeenten is in 2019 afgesproken dat de RUD Zuid-Limburg 61 bedrijven zou bezoeken om hen te informeren, te adviseren en te stimuleren over (verplichte en kansrijke) verduurzamingsmaatregelen; ultimo 2020 zijn, mede door de impact van het corona-virus, nog niet alle in dat jaar geplande bedrijfsbezoeken afgerond. • Verduurzaming basisscholen en gemeentelijke gebouwen In 2019 is i.s.m. de onderwijsstichtingen INNOVO en MOVARE het onderzoek gestart om voor zeven schoolgebouwen de potentiële duurzaamheidsmaatregelen m.b.t. energiebesparing, energieopwekking en een verbetering van de luchtkwaliteit inzichtelijk te maken. Op vergelijkbare wijze zijn samen met de gemeenten, onderzoeken uitgevoerd voor een 30-tal gemeentelijke gebouwen. In 2020 zijn alle rapportages afgerond en gedeeld met de gemeenten.
De insteek is om in gezamenlijkheid te bezien hoe de financiering c.q. investering kan worden georganiseerd. • Windenergie De regionale coördinator windenergie heeft diverse gemeenten in 2020, net als in 2019, ondersteund met kennis, expertise en capaciteit om plannen voor windenergie uit te werken. In Parkstad-Zuid onderzoeken de gemeenten Heerlen, Kerkrade en Simpelveld samen de mogelijkheden voor windenergie (Windenergie Parkstad-Zuid). In januari en februari 2020 hebben in dat kader vier werksessies met de omgeving plaatsgevonden. Eind 2020 hebben de drie gemeenten positief besloten om fase 1 af te ronden en in fase 2, marktpartijen en energiecoöperaties uit te nodigen om met concrete plannen te komen. In Landgraaf en Brunssum hebben diverse gesprekken plaatsgevonden met Provincie en Defensie over de (on)mogelijkheden voor het plaatsen van windturbines aan de oostzijde van Parkstad. WoonWijzerWinkel In januari/februari 2020 heeft besluitvorming in de gemeenteraden plaatsgevonden, waarbij alle zeven gemeenten positief besloten hebben. De oprichtingsakte van de WoonWijzerWinkel ZuidLimburg B.V. is in mei 2020 gepasseerd. In oktober 2020 heeft de WoonWijzerWinkel haar deuren geopend aan de Rodaboulevard in Kerkrade.
De doelstelling is om via dit concept, als hét gemeentelijke energieloket in de regio, in 10 jaar tijd 15.000 particuliere woningen in Parkstad te verduurzamen via een ontzorgingsmodel, waarbij nadrukkelijk de samenwerking wordt gezocht met het regionale/lokale bedrijfsleven. Via de nationale Regeling Reductie Energiegebruik zijn in 2020 ruim 1.000 energieboxen uitgegeven aan particuliere woningeigenaren in Parkstad.
Monitoring Ruimte Niet van toepassing. Duurzaamheid De evaluatie van PALET 3.0 (2016-2020), gepland voor 2020 is, mede in relatie tot de RES ZuidLimburg, uitgesteld tot 2021 en maakt deel van een hernieuwd uitvoeringsprogramma.
15
Advisering Ruimte In het kader van het proces om te komen tot het regionaal afstemmingskader is extern advies ingewonnen, zowel bij het formuleren van het procesvoorstel (eerste helft 2020) als in de eerste fase (tweede helft 2020). Duurzaamheid Externe advisering is aan de orde geweest bij specialistisch onderzoek (o.a. verduurzaming basisscholen), noodzakelijke gespecialiseerde kennis en expertise (windcoördinator, warmtecoördinator via de bestaande provinciale subsidie, en de inzet van opdrachtnemers bij totstandkoming van de sub-RES Parkstad) en bij diverse juridische vraagstukken op project- of casusniveau (o.a. WoonWijzerWinkel, Zonnepanelenproject Parkstad en Energiepark Herzogenrath).
Instrumentontwikkeling Ruimte Reductie plancapaciteit In het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail is in 2020, voortkomend uit een bestuurlijke bijeenkomst in januari 2020, samen met de Bestuurscommissie Economie & Toerisme een voorstel uitgewerkt voor een regionale aanpak incl. (RO-)instrumentarium om te komen tot een reductie van de plancapaciteit voor detailhandel/retail. Duurzaamheid Niet van toepassing.
Overig Ruimte • De gemeente Heerlen was aangewezen als gastheer voor de Dag van de Stad in 2020. Vanwege de coronamaatregelen heeft de Dag van de Stad in 2020 geen doorgang gevonden in de reguliere vorm. Op 1 november 2021 zal de Dag van de Stad alsnog in Heerlen plaatsvinden. De Stadsregio wordt betrokken bij de programma-invulling (o.a. in relatie tot de Regio Deal, NOVI-gebied Zuid-Limburg en de regionale opgaven in Parkstad). Duurzaamheid In april 2020 zou in Heerlen het jaarlijkse congres van het netwerk Energy Cities plaatsvinden. In verband met de maatregelen rondom Covid19 is het Cities & Citizens Energy Forum uitgesteld tot 2021.
2.1.2 BC Mobiliteit Inleiding De activiteiten binnen het kernthema mobiliteit dragen bij aan de versterking van de economische structuur van de regio. Voor economische structuurversterking zijn regionale en grensoverschrijdende verkeers- en vervoersnetwerken nodig; goede bereikbaarheid via de netwerken en goede omgevingskwaliteit en leefbaarheid daarbinnen. Mede vanuit de ambitie van de energietransitie PALET en leefbaarheid wordt duurzame mobiliteit gestimuleerd. Met de focus vanuit leisure wordt getracht netwerken extra aantrekkelijk te maken. Parkstad vervult daarbij functies op
16
het gebied van de regionale afstemming en besluitvorming (Platform), beleidsontwikkeling (Beleid) en coördinatie en afstemming van de uitvoering (Programmering).
Platform Het platform voor het kernthema Mobiliteit is de bestuurscommissie Mobiliteit. Dit overleg wordt voorafgegaan door het ambtelijk overleg Mobiliteit. Besluitvorming over de aanpak van Mobiliteit en inzet van het werkbudget vindt plaats in de bestuurscommissie. Daarnaast neemt de voorzitter van de Bestuurscommissie vanuit zijn portefeuille zitting in diverse gremia in Zuid-Limburg en Limburg.
Regionaal Beleid Het mobiliteitsbeleid in Parkstad Limburg is vastgelegd in: • • •
Het Regionaal Verkeers- en Vervoersplan 2011-2020 Het Voorstel Duurzame Mobiliteit Het Richtinggevend Programma Fiets Parkstad Limburg
Binnen het kernthema werd ook in 2020 met de gemeenten, provincie en overige partners gewerkt aan de implementatie van dit regionale beleid.
In 2020 is in het verlengde van de energietransitie en het kaderstellende PALET-beleid verder vervolg gegeven aan vorming van het duurzaam mobiliteitsplan, een zogenaamd Sustainable Urban Mobility Plan (SUMP) door actief deel te nemen en bij te dragen aan de ontwikkeling van de Mobiliteitsvisie Zuid-Limburg, die in mei 2020 is vastgesteld door de deelnemende 16 gemeenten van Zuid Limburg en Provincie Limburg. De regionale doorvertaling van deze Mobiliteitsvisie Zuid Limburg op Parkstad niveau heeft d.m.v. een drietal workshops onder begeleiding van het bureau Braining the Future in 2020 plaatsgevonden. Vanuit de beleidsterreinen Ruimte, Mobiliteit, Milieu & Duurzaamheid, Welzijn, Sociaal Domein en Leefomgeving zijn de gemeenschappelijke initiatieven voor de aangesloten gemeenten en initiatieven die op lokaal niveau opgepakt kunnen worden in beeld gebracht om vandaar uit een nieuwe visie op duurzame mobiliteit (SUMP) op te stellen.
De uitdaging voor Parkstad is groot. Het is belangrijk om te focussen op de belangrijkste punten en daarop daadwerkelijk beweging te creëren. Op basis van de analyse en de conclusies van de bovenstaande workshops benoemen we de volgende 5 focuspunten voor de regionale Mobiliteitsvisie (SUMP) Parkstad: 1. Inzetten op meer fietsgebruik 2. Verruimen van het aanbod van deelvervoer (deelfietsen en deelauto’s), zeker als alternatief voor de (fossiele) auto en aansluitend op het OV 3. Inzetten op elektrisch vervoer 4. Verbeteren van de leefbaarheid 5. Verbeteren van bereikbaarheid en verkeersveiligheid
Regionale Programmering Duurzame Mobiliteit (SUMP) In het nationale Klimaatakkoord maken bedrijven, maatschappelijke organisaties en overheden concrete afspraken over de maatregelen waarmee we de CO2-uitstoot in Nederland tot 2030 kunnen halveren (49%). Aan de Klimaattafel Mobiliteit is uitgesproken ambitie dat er zorgeloze mobiliteit, voor alles en iedereen in 2050 bestaat. De langetermijnhorizon van een robuust mobiliteitssysteem vereist diverse systeemveranderingen. De Mobiliteitstafel stelt dat de volgende drie maatregelen onmisbaar zijn, en uitwerking vergen voor zo spoedig mogelijke invoering:
17
1. Infrastructuurfondsen worden mobiliteitsfondsen 2. Overheden maken tempo met regionale mobiliteitsplannen en een daarmee samenhangend nationaal mobiliteitsplan. 3. Een verkenning naar een andere bekostigingssystematiek (kostenneutraal naar een ander inkomstensysteem dan accijns, BPM, MRB). Punten 1 en 3 liggen buiten de invloedsfeer van de regio. Het tweede punt sluit echter volledig aan bij de eigen ambities van de Stadsregio. Zoals vermeld is het opstellen van de Mobiliteitsvisie (SUMP ) Parkstad afgerond en zal deze visie na vaststelling in maart 2021 het toekomstbestendig fundament zijn onder het thema Mobiliteit.
Openbaar Vervoer Ook in 2020 is ingezet, samen met de provincie en gemeenten, op een goede (elektrische) regionale treinverbinding naar Aken, aan een intercity Randstad-Heerlen-Aken en aan de Avantislijn. In 2018 is de elektrificatie van het spoor Landgraaf-Duitse grens gerealiseerd en de Drielandentrein een feit. De spoorverdubbeling van Heerlen-Landgraaf en het doortrekken van de Heuvellandlijn naar Kerkrade-West (no regret voor de Avantislijn) worden voorbereid en onderzocht. De doortrekking van de intercity naar Aken, mede in het licht van de doorontwikkeling van het nieuwe Maankwartier als regionaal knooppunt, heeft ook in 2020 hoge prioriteit gekregen. De ingezette lobby voor het doortrekken van de Intercity van Randstad via Heerlen naar Aken zal dan ook worden voortgezet. Buitenring De regio heeft in het kader van de realisatie en financiële afwikkeling van de Buitenring de inspanningsverplichtingen ter hoogte van € 22,7 mln. omgezet in een resultaatsverplichting van € 12,7 mln. De gesprekken tussen Parkstad, gemeenten en Provincie hoe e.e.a. in te vullen zijn in 2020 tot afronding gekomen en daarmee is de resultaatsverplichting afgerekend.
Zuid-Limburg Bereikbaar Zuid-Limburg Bereikbaar is de nieuwe naam van het programmabureau Maastricht Bereikbaar. ZuidLimburg Bereikbaar heeft een programma, waarbij middels een werkgeversaanpak de werknemer de auto voor woon-werk verkeer laat staan om te kiezen voor een duurzame mobiliteitsoplossing, zoals (deel)fiets of E-bike. Het programma voorziet vooral in de gedragsbeïnvloeding en gedragsverandering, die nodig is voor de keuze van duurzame mobiliteit. De inzet van Zuid-Limburg Bereikbaar is voor uitvoering van de projecten, die vanuit de Mobiliteitsvisie (SUMP) Parkstad zullen worden geagendeerd, van belang. Subsidies In 2020 heeft de eindvaststelling van diverse provinciale subsidies plaatsgevonden en heeft de verrekening met de gemeenten grotendeels plaatsgevonden. Daarnaast zijn er nog een aantal lopende projecten waarvan in 2021 vaststelling dient te worden aangevraagd (na verantwoordingsinput van de betreffende gemeenten te hebben ontvangen). Mede met het oog op de bij duurzame mobiliteit genoemde veranderingen in het kader van het Klimaatakkoord, maar ook na de afhandeling van het verantwoordingstraject van de BDU-subsidies, zal er een alomvattende evaluatie en heroriëntering plaatsvinden van werkzaamheden en rol van Parkstad in dit geheel.
Parkstad neemt voorts deel tot en met 2020 aan de EU subsidieprojecten REFORM en E-Connect. REFORM heeft door procesgelden voor de ontwikkeling van duurzame mobiliteit en de SUMP tot stand kunnen brengen en dit project is afgerond in 2020. In E-Connect heeft Parkstad met het efietsproject Velocity al aan haar bijdrage voldaan in 2018. Met de voorgenomen ontwikkeling van een groter E-bike deelfietssysteem in Parkstad (Velocity Parkstad Limburg), zijn in 2020 voorbereidingen
18
getroffen voor een financiële bijdrage uit de themalijn GROS in de Regio Deal Parkstad Limburg. Daarbij zullen ook middelen vanuit E-Connect worden afgeroepen.
Monitoring In 2019 is besloten om in samenspraak met de gemeente Heerlen deel te nemen aan het aanvullend monitoringsonderzoek Onderweg in Nederland (ODiN), dat uitgevoerd wordt door het CBS. Deelname aan het ODiN betekent dat de regio Parkstad Limburg antwoord krijgt op één van de belangrijkste basisvragen voor het regionale mobiliteitsbeleid: met welk vervoermiddel en met welk motief verplaatsen onze inwoners zich? Deze resultaten komen de eerste keer in 2021 beschikbaar.
2.1.3 BC Economie en toerisme Inleiding De economie en het toerisme werden in 2020 gedomineerd door één thema: de coronacrisis. Dit zorgde voor een zware klap voor veel ondernemers en veel maatregelen die nooit eerder zijn genomen. Het waar mogelijk bieden van de juiste ondersteuning aan ondernemers stond vervolgens centraal. Tegelijkertijd zijn de hoofdprogramma’s van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme, retail, toerisme en bedrijventerreinen, verder voortgezet. De opgaven voor de winkelgebieden en de vrijetijdseconomie zijn namelijk door de coronacrisis alleen maar vergroot. Tegelijkertijd blijft de regio in trek voor bedrijven in de medtech-sector om zich hier te vestigen, terwijl ook verschillende bedrijven op de bedrijventerreinen nog steeds een uitbreidingsbehoefte hebben.
Platform Samenwerking binnen Parkstad Het platform voor de thema’s Economie & Toerisme is de bestuurscommissie Economie & Toerisme. Dit overleg wordt mede voorbereid door enerzijds het Ambtelijk Overleg Economie en anderzijds het Ambtelijk Overleg Toerisme. Het afgelopen jaar is de bestuurscommissie ook het platform geweest voor afstemming en kennisdeling in het organiseren van de ondernemersondersteuning. Drie leden van de Bestuurscommissie nemen vanuit die rol deel aan het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie (BORE) Zuid-Limburg en de portefeuillehouder Toerisme neemt vanuit die rol deel aan het Bestuurlijk Overleg Nationaal Landschap Zuid-Limburg (BO NLZL). Samenwerking en externe oriëntatie: • Retail-Deal In het kader van de regionale retailaanpak via het Uitvoeringsprogramma Retail wordt, sinds de ondertekening van een Retail-Deal in maart 2019, samen gewerkt met de Nationale Retailagenda. Begin 2020 is aanvullend onder de vlag van de Nationale Retailagenda een intentieovereenkomst getekend tussen de regio Parkstad en een drietal andere Nederlandse gemeenten (o.a. gemeente Rotterdam) over de transformatie van voormalige winkelgebieden. Vanuit deze samenwerking is de Stratenaanpak Parkstad Limburg opgezet.
• MKB Parkstad De afstemming met MKB Parkstad is, met name voor het thema retail, gecontinueerd door middel van structureel overleg tussen Parkstad en de Commissie Retail van MKB Parkstad. Daarnaast participeert MKB Parkstad in diverse gebiedsontwikkelingsprocessen en – projecten die in het kader van het Uitvoeringsprogramma Retail zijn gestart met gemeenten, supermarktketens, Streetwise en ondernemersverenigingen. Tevens wordt in voorkomende gevallen van casuïstiek – zowel binnen als buiten Parkstad - de afstemming gezocht met MKB Parkstad. Ook wordt met MKB Parkstad op andere thema’s de samenwerking gezocht, zoals bij de MKB Innovatieregeling.
19
•
•
•
Supermarktketens In navolging van het convenant met de Aldi (2016) wordt op regionaal niveau het overleg met verschillende supermarktketens voortgezet. De supermarkten vormen de ruggengraat van de winkelstructuur in Parkstad en in overleg met deze supermarkten wordt geprobeerd tot win-winsituaties te komen, waarbij enerzijds invulling wordt gegeven aan de SVREZLdoelstellingen en anderzijds de supermarkten gezonde vestigingen kunnen exploiteren. Economische Samenwerking Zuid-Limburg (ESZL) Parkstad is bij het bestuur van ESZL aangehaakt door een vertegenwoordiger van de Bestuurscommissie Economie & Toerisme die in het bestuur van ESZL zitting heeft en door deelname aan de periodieke ambtelijke overleggen. Door ESZL is in 2020 de omslag gemaakt naar een nieuwe wijze van samenwerking, waarbij gewerkt wordt met ‘coalitions of the willing’. Visit Zuid-Limburg De toeristische marketing van de Zuid-Limburgse gemeenten wordt gezamenlijk via Visit Zuid-Limburg georganiseerd. Twee leden van de bestuurscommissie hebben een adviserende rol bij het bestuur van Visit Zuid-Limburg. Een nieuwe toeristische marketing voor Parkstad werd in 2020 ontwikkeld, waarbij de historie en bijbehorende verhalen een meer prominente plek krijgen. Met het Experience Center opent medio 2021 hier een centrale locatie voor in het Maankwartier.
Regionaal Beleid Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg (SVREZL) In 2017 is de Structuurvisie Ruimtelijke Economie Zuid-Limburg vastgesteld door alle ZuidLimburgse gemeenten. In de SVREZL is de hoofdstructuur van de winkel-, kantoren- en bedrijventerreinenmarkt vastgelegd. Ook zijn afspraken gemaakt over hoe om te gaan met nieuwe initiatieven, waarbij de afstemming plaatsvindt op Zuid-Limburgse schaal danwel op de schaal van Parkstad. Ook in 2020 is een aantal casussen behandeld in de werkgroep SVREZL, respectievelijk het Bestuurlijk Overleg Ruimtelijke Economie. Voorafgaand is in geval het casussen binnen de subregio Parkstad betrof, eerst binnen de subregio ambtelijk en bestuurlijk afgestemd. Beoogd was om in het najaar van 2020 een tussentijdse evaluatie van de SVREZL uit te voeren. In verband met de coronacrisis en het beter in beeld krijgen van de gevolgen hiervan is besloten de tussentijdse evaluatie begin 2021 uit te laten voeren. Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg In het tweede kwartaal van 2020 is de Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg vastgesteld door alle Zuid-Limburgse gemeenten. Deze visie is gericht op het toekomstbestendig maken van de bestemming Zuid-Limburg. Ook richting uitvoering hiervan zijn eerste stappen gezet. De visie is door vertaald in het nieuwe convenant van Visit Zuid-Limburg, die per 1 januari 2021 in gaat.
Ook zijn bij alle gemeenten de benodigde budgetten gevoteerd voor een Zuid-Limburg dekkend wandelknooppuntensysteem.
Regionale programmering Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie Parkstad Als uitvoeringsprogramma van de Visie Vrijetijdseconomie Zuid-Limburg is in Parkstad-verband het Ontwikkelprogramma Vrijetijdseconomie vastgesteld door de Bestuurscommissie Economie & Toerisme. Dit programma is uitgewerkt op basis van de Zuid-Limburgse visie en de met ondernemers en andere stakeholders uit Parkstad ontwikkelde documenten ‘Ambitiedocument Toerisme Parkstad Limburg 2025’ en ‘Avontuurlijk Parkstad’. Het vormt het uitvoeringsprogramma voor de periode 2020-2024.
20
Uitvoeringsprogramma Retail In 2020 is vanuit het Uitvoeringsprogramma Retail met name ingezet op de uitvoering van de Regio Deal projecten uit de 1e en 2e termijn, en zijn i.s.m. gemeenten en projectpartners voorbereidingen getroffen voor de 3e termijn. Daarbij wordt ingezet op projecten die bijdragen aan zowel de algehele doelstellingen uit de Regio Deal (meervoudige opgave) als de inhoudelijke doelstellingen (het versterken van winkelclusters en het onttrekken/transformeren van overtollige winkelmeters). Vanaf najaar 2020 wordt tevens gewerkt aan een gezamenlijke regionale propositie voor een (in 2021) in te richten Rijksfonds, als vervolg op de Regio Deal. Ook zijn belangrijke stappen gezet in het instrumentarium, zie hierna onder ‘instrumentontwikkeling’. Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen Door de Bestuurscommissie is in mei 2020 het Uitvoeringsprogramma Bedrijventerreinen Parkstad vastgesteld. In het uitvoeringsprogramma worden zowel kwantitatieve als kwalitatieve opgaven op de bedrijventerreinen opgepakt. De kwantitatieve opgave komt voort uit de aanhoudende vraag vanuit de arbeidsintensieve medtech-sector, waardoor er een tekort is aan grote kavels op de bedrijventerreinen om de vraag uit de voor de regio belangrijke medtech-sector op te vangen.