2024.328 VNG - Bijlage 6 vng jaarplan en begroting 2025 document (1244249)

Wmo voorspelmodel Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Wmo voorspelmodel is een datatoepassing waarmee gemeenten op gemeente- en wijkniveau kunnen voorspellen hoeveel inwoners de komende vijf jaar gebruikmaken van de Wet maatschappelijke ondersteuning. Het is ontwikkeld door de gemeente Den Haag, in 2020 aan de VNG overgedragen en doorontwikkeld en sinds 2022 beschikbaar voor alle gemeenten. De informatie van het Wmo voorspelmodel geeft ambtenaren meer inzicht in de ontwikkeling van het gebruik van de Wmo en genereert stuurinformatie voor beleidsvraagstukken, inkoop en financiën.

71

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vensters voor bedrijfsvoering Extern gefinancierde activiteiten

Vensters voor Bedrijfsvoering brengt de cijfers van ruim 120 publieke organisaties bij elkaar en is zo een nuttig platform voor kwaliteitsmeting, kennisdeling, inzicht en groei. Vensters voor Bedrijfsvoering bestaat uit een meting van de prestaties van de (gemeentelijke) bedrijfsvoering en een meting van de beleving van de (gemeentelijke) organisatie. Daarmee vormt het een basis om te verbeteren en te innoveren.

5.4

Anticiperen op (inzet van) nieuwe technologie Gemeenten zien de mogelijkheden van nieuwe technologie voor de aanpak van omkeringsthema’s uit de Verenigingsstrategie. We hanteren hier de Europese methode en agenda van ‘missiegedreven innovatie’. Prioriteit heeft de ondersteuning bij de inzet van AI. De nadruk ligt op het fysieke domein, gelet op het wetgevingspakket vanuit Europa/Digital Decade. De VNG geeft inzicht in ontwikkelingen, of gemeenten er iets mee kunnen en hoe dat het beste kan. We hebben hiervoor een infrastructuur (Dutch Societal Innovation Hub) die de kleinste gemeente verbindt met de grootste Europese ontwikkeling en terug: voor kennisdeling, krachtenbundeling en financiering. (Generatieve) AI Beleidsinzet

AI en algoritmen zijn digitale gereedschappen die een grote bijdrage kunnen leveren in de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Daarbij is het van groot belang dat gemeenten een sturende rol nemen in de ontwikkeling van deze technologie voor maatschappelijke doeleinden. Bijvoorbeeld in concrete toepassingen zoals een meertalige chatbot voor inwoners voor wie het Nederlands niet de eerste taal is. Inzet van technologie gebeurt op verantwoorde en transparante wijze, en met oog voor de risico’s. Ethische toetsingen, kaders en richtlijnen rondom inkoop bieden gemeenten de handvatten en de ruimte om te experimenteren.

Digitale onafhankelijkheid en digitale gemeenschapsgoederen Beleidsinzet

De VNG wil de strategische afhankelijkheden van (niet-Europese) leveranciers voor gemeenten verder afbouwen en hun invloed vergroten op het ontwerp en gebruik van digitale technologieën. Ingezet wordt op digitale gemeenschapsgoederen. Dat zijn digitale middelen en diensten die toegankelijk zijn voor en gedeeld worden door de gemeenschap, zonder exclusieve eigendomsrechten; denk aan open source, open data, en open standaarden. Dit gedeelde eigenaarschap versterkt en beschermt democratische waarden als inclusiviteit, transparantie en participatie in onze digitale infrastructuur.

Trendrapport Informatiesamenleving Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Elk jaar publiceren we het Trendrapport Informatiesamenleving. Via trendverkenningen monitoren we technologische ontwikkelingen en de maatschappelijke ontwikkelingen daaromheen, zodat we gemeenten daarover kunnen informeren. Belangrijk, want door inzicht en overzicht krijgen gemeenten grip op technologische trends en hypes. Dat leidt uiteindelijk ook tot kostenbesparingen. De basis is altijd een verantwoorde inzet van technologie, in lijn met mensenrechten en publieke waarden. De periodieke publicatie van trendanalyses zorgt ervoor dat gemeenten voortdurend op de hoogte blijven van de laatste ontwikkelingen, wat hun bestuurskracht en uitvoeringskwaliteit ten goede komt.

72

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Team Innovatie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Team Innovatie werkt aan een geïntegreerde innovatie-infrastructuur voor gemeenten en de VNG. Door innovatie en informele samenwerking centraal te stellen, kunnen gemeenten effectiever inspelen op maatschappelijke veranderingen en behoeften. Met als resultaat een betere dienstverlening, effectiever gebruik van middelen, en een versterkte lokale democratie. We laten kansen en bedreigingen van nieuwe technologie zien en werken aan oplossingen van de toekomst​. Dat doen we met missiegedreven projecten, gericht op schaalbare digitale oplossingen. Door als gemeenten samen te werken met het rijk, private partijen en kennis­ instellingen, sluiten we aan bij een netwerk van innovatiehubs.

Dutch societal innovation hub Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten Extern gefinancierde activiteiten

Om innovatie te kunnen laten landen, werken we aan de randvoorwaarden van maatschappelijke, bestuurlijke en marktinnovaties. De Dutch Societal Innovation Hub (DSIH) heeft als doel gemeenten en regio’s te helpen bij grote maatschappelijke transformaties. Vanuit de Europese digitaliseringsstrategie wordt met name bijgedragen aan opgaven vanuit de Greendeal en Digital Decade. Dat doen we door de toegang tot een gemeenschappelijke innovatieinfrastructuur voor gemeenten en provincies te verbeteren en samenwerking en kennis­ uitwisseling te versterken. De VNG ondersteunt de DSIH door het verbinden van overheid aan bedrijfsleven. Uitgangspunt is missiegedreven werken aan sterke regio’s in samenwerking met Europese partners met focus op de publieke sector.

Digital Twin Extern gefinancierde activiteiten

Digital twins - of digitale kopieën - ondersteunen gemeenten in beleidsvorming, samenwerking en uitvoering. Ze integreren informatie uit diverse domeinen, bevorderen transparantie en publiek vertrouwen, en ondersteunen efficiënte processen. Digital twins bieden gemeenten een instrument om complexe maatschappelijke vraagstukken te visualiseren en te analyseren: denk aan klimaataanpassing of infrastructuurplanning. Met het project Digital Twin (DT) biedt de VNG de gemeenten een middel voor een visie op domeinoverstijgende vraagstukken. Het project kent drie sporen: de community (samenwerking op gedeelde doelen), landelijke tools (een bruikbare en laagdrempelige digital twin), en modellen (om complexe data begrijpelijk te maken).

73

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6 Versterken lokale uitvoering Vereniging van Nederlandse Gemeenten 74

Roel Wever Burgemeester Heerlen en namens het VNG-bestuur portefeuillehouder van het Risicobeheerfonds

Christiaan Ravensbergen Directeur VNG Risicobeheer en initiatiefnemer VNG Risicobeheerfonds

Waarom niet collectief als het collectief kan? Christiaan Ravensbergen: ‘Gemeenten zijn minder verschillend dan je misschien zou denken. Als het bijvoorbeeld gaat om de aanpak van risico’s, kun je veel van elkaar leren ongeacht de omvang van de gemeente. We lijken op elkaar, laten we elkaars kennis en ervaring meer gebruiken. Zonde van de tijd om het wiel opnieuw uit te vinden! Dankzij generieke aanpakken krijgt collectieve intelligentie een vliegwiel. We organiseren de professionele gemeenschap van risicomanagers, controllers en strategen. Om samen optimaal om te gaan met risico’s, of het nu gaat om bedrijfsrisico’s of verzekerbare risico’s, zoals ziektekosten of de gebouwenverzekering.’

75

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Roel Wever: ‘Collectiviseren vraagt om creatieve ideeën. Zoals: waarom zouden we niet alle eigen gebouwen collectief verzekeren? Zijn al die losse contracten met verzekeraars wel handig? Dat is de basis voor het op te richten Risicobeheerfonds. Een eigen verzekeringsbedrijf, met de VNG en de deelnemende gemeenten als aandeelhouders. Op die manier houd je de premies in eigen hand, kun je juist meer maatwerk bieden én het levert miljoenen aan bezuinigingen op.’ Christiaan Ravensbergen: ‘Als je het samen doet, ben je minder dan de som der delen. Gemeenten gaan minder premie betalen en het is een zorg minder dat ze de verzekering niet meer hoeven aan te besteden. Dit speelt menskracht vrij. Een collectieve verzekering bespaart kosten, en dat is met het ravijnjaar in zicht van groot belang. Sommige verzekeringsambtenaren moeten wennen aan dit idee. Een team van KPMG heeft positief geadviseerd over de business case van het initiatief Risicobeheerfonds.’ Roel Wever: ‘Je wilt inderdaad weten of het haalbaar is en of het geen onvoorziene risico’s oplevert. Daarom hebben we aan KPMG gevraagd om de plannen voor dit fonds door te lichten in een Expert Opinion. Maar onze aannames, bijvoorbeeld over die miljoenenbezuiniging, kloppen. Het plan zit goed in elkaar.

Dat staven we ook met adviezen van onder meer de G40 en het College voor Dienstverleningszaken.’ Christiaan Ravensbergen: ‘Het initiatief Risicobeheerfonds past in een integrale benadering van risicomanagement. We faciliteren kennisuitwisseling en nieuwe methodes voor het omgaan met (niet verzekerbare) bedrijfsrisico’s in bijvoorbeeld jeugdzorg, grondexploitaties of wegenonderhoud. Het Risicobeheerfonds betreft het verzekerbare risico van onroerend goed. Het idee daarvoor ontstond toen ik bij mijn promotieonderzoek data vond waaruit blijkt dat gemeenten vele malen meer premie betalen dan dat de verzekeraars uitkeren aan schadelast. Als we het met elkaar coöperatief aanpakken wordt het goedkoper en kunnen we meer inzet plegen op preventie.’ Roel Wever: ‘In 2025 gaan we aan de slag met de voorbereidingen van het Risicobeheerfonds. Dat houdt ook in dat we dit gaan communiceren naar de gemeenten; er moet een substantieel deel meedoen willen we het fonds daadwerkelijk kunnen oprichten. Heel belangrijk dat we transparant zijn over inhoud en proces. Ik realiseer me dat dit raakt aan het werk van collega’s.

Maar voor de collega’s die zich bezighouden met de verzekeringsportefeuille is dat meestal een klein deel van hun werk; dit biedt hen in deze krappe arbeidsmarkt kansen om nieuwe zaken op te pakken.’ Christiaan Ravensbergen: ‘Het initiatief Risicobeheerfonds lijkt op de constructie die we kennen van de Informatiebeveiligingsdienst (IBD). Ook daar bundelen we specialistische kennis. Dat is ook het plan voor risicomanagement en dat past natuurlijk helemaal in de VNG-verenigingsstrategie: we trekken met elkaar op, delen kennis en werken aan slimmere aanpakken. We stellen trainingen en handreikingen beschikbaar. Met harmonisering en standaardisering geven gemeenten een kwaliteitsimpuls aan hun dienstverlening.’

76

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6.1

Inclusieve dienstverlening Gemeenten werken aan een betrouwbare digitale dienstverlening, met alternatieven voor inwoners en ondernemers die behoefte hebben aan persoonlijk contact en ondersteuning. We werken daarbij als één overheid samen met uitvoeringsorganisaties en medeoverheden. In onze samenleving moet iedereen mee kunnen doen. Daarom moeten we dienst­ verlening toegankelijk en begrijpelijk maken en investeren in digitale inclusie. Beleidsdomein Inclusieve dienstverlening Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Digitale inclusie betekent dat iedereen kan deelnemen aan de digitale samenleving en aan overheidsdienstverlening. Gemeenten ondersteunen inwoners die daar niet voldoende vaardigheden voor hebben. De VNG helpt daarbij; onder meer door samenwerking met private en semipublieke partijen in een ketenaanpak. Daarbij werken we samen met partners als de Alliantie Digitaal Samenleven en de Informatiepunten Digitale Overheid. De basis voor deze activiteiten wordt onder meer gevormd door het Besluit Digitale Toegankelijkheid Overheid (BDTO) dat overheden verplicht om websites en apps voor mensen met een beperking toegankelijk te maken op basis van de zorgplicht die per 1 januari 2024 is ingegaan. Die zorgplicht komt uit de Wmebv (Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer) die aangeeft dat elke inwoner en ondernemer in Nederland passende ondersteuning aangeboden moet worden bij het digitaal zakendoen met de overheid.

Expertisecentrum - Kenniscentrum Dienstverlening Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Kenniscentrum Dienstverlening (KCDV) van de VNG ondersteunt gemeenten en collega’s met kennis, advies en handvatten die de klantgerichtheid verbeteren. Ook onderzoekt het expertisecentrum continu wat gemeenten nodig hebben om de belangrijke maatschappelijke opgaven op het gebied van dienstverlening te ontwikkelen en waar te maken; het gaat dan met name om digitale dienstverlening. Via het Kenniscentrum zijn gemeenten beter op de hoogte en hebben zij toegang tot tools en voorbeelden waarmee zij vorm kunnen geven aan goede, inclusieve, toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening.

GemeenteDelers Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

GemeenteDelers is een jaarlijkse competitie waarin bewezen waardevolle, succesvolle en herbruikbare gemeentelijke initiatieven worden genomineerd en gewaardeerd als best practice voor alle 342 gemeenten. Het doel is mensen, lef en oplossingen die passen bij de omkering en de maatschappelijke opgaven te waarderen. Succesvolle initiatieven delen we en maken we zichtbaar voor andere gemeenten om op te schalen. GemeenteDelers maakt mogelijk dat gemeenten op een laagdrempelige manier van elkaar leren. Ze hoeven in de ontwikkeling en verbetering van hun dienstverlening niet altijd het wiel opnieuw uit te vinden, maar kunnen optimaal gebruikmaken van good practices. En dat betekent: nieuwe diensten sneller en goedkoper beschikbaar.

77

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Regie Dienstverlening Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Gemeenten voeren taken uit die direct de levens van inwoners en ondernemers raken. Het is daarom essentieel om hoogwaardige diensten te verlenen, waarbij mensen centraal staan en niet de processen van de overheid. Daar is een transformatie voor nodig naar een overheids­ brede loketfunctie, ingericht en verbonden met de dienstverlening van alle gemeenten. Wij werken daaraan samen met medeoverheden en uitvoeringsorganisaties, vanuit een gezamenlijke visie op overheidsbrede dienstverlening. De steekwoorden daarbij zijn: proactief, digitaal waar mogelijk met alternatieven voor degene die dat niet willen of kunnen, op maat waar nodig. Gemeenten voldoen in hun dienstverlening minimaal aan wettelijke vereisten als de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv).

Duidelijke Overheidscommunicatie Extern gefinancierde activiteiten

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat de overheidscommunicatie niet helder genoeg is. Dat gaat ten koste van de doelmatigheid, kost geld (want meer fouten), levert ontevreden inwoners op en leidt tot kansenongelijkheid. In 2019 is het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijks­relaties daarom gestart met de Direct Duidelijk Brigade. Om deze aanpak effectiever te maken en begrijpelijke overheids­ communicatie ook bij de lokale overheden te bevorderen ontwikkelt de VNG specifieke hulpmiddelen voor gemeenten. Denk daarbij aan uniforme en begrijpe­lijke modelverordeningen en brieven, workshops en webinars rond het thema, en de inzet van bestuurlijke ambassadeurs die de noodzaak van duidelijke overheids­communicatie overbrengen.

Genius bar Inloggen en machtigen Extern gefinancierde activiteiten

Veel inwoners hebben moeite met zaken als inloggen en digitaal machtigen; terwijl dat voor een groeiend aantal overheidszaken nodig is. Daarom zullen steeds meer inwoners zich met vragen wenden tot overheidsbalies en de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s). De IDO Genius bar concentreert zich specifiek op vragen rond inloggen en machtigen. Vanuit de VNG zorgen we ervoor dat gemeenten en andere overheidsinstanties de juiste informatie en instrumenten hebben om inwoners zo goed mogelijk te ondersteunen of door te verwijzen naar de IDO’s of andere ketenpartners. Uiteindelijk leidt dat ertoe dat inwoners minder snel in de financiële problemen geraken.

MijnZaken service met Omnichannel Extern gefinancierde activiteiten

MijnZaken is een gebruiksvriendelijke service die inwoners, ondernemers en medewerkers op een transparante en eenvoudige wijze inzicht biedt in de status van hun aanvraag voor een product of dienst. Het is in feite wat we in de markt kennen als track en trace. Voor de gemeenten biedt het gemak, transparantie en de mogelijkheid tot een proactieve en persoonlijke benadering van de inwoners, bedrijven en medewerkers. De komende tijd zal MijnZaken worden opgeschaald bij gemeenten, hun leveraniers en in de keten van de organisatie.

Overheidsbreed loket Extern gefinancierde activiteiten

Er wordt gewerkt aan de inrichting van de overheidsbrede loketfunctie. Dat betekent dat inwoners met vragen over bestaanszekerheid bij elk overheidsloket kunnen starten, dus ongeacht waar ze aankloppen. Daartoe wordt de aansluiting ingericht tussen uitvoerings­organisaties en het lokale netwerk van gemeenten. De VNG zorgt ervoor dat er een ontwerp komt dat haalbaar en uitvoerbaar is voor gemeenten, dat er een opschalingsscan wordt uitgevoerd en we maken een handreiking voor de implementatie van overheidsbrede dienstverlening bij gemeenten.

78

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6.2

Digitale Overheid De VNG helpt gemeenten om op een maatschappelijk verantwoorde manier richting te geven aan de manier waarop zij digitalisering inzetten voor een betere uitvoering van gemeentelijke taken. Digitalisering is daarbij ondersteunend aan alle maatschappelijke vraagstukken zoals in dit Jaarplan beschreven. Wij werken aan de gemeentelijke veranderingen om te komen tot een samenhangende digitalisering die aansluit op maatschappelijke en demografische ontwikkelingen. Dit doen we door in te spelen op Europese, landelijke en specifieke ketenontwikkelingen die raken aan digitalisering. We laten ons hierbij onder meer insipireren door het zogenaamde Deense model. In Denemarken werken de landelijke overheid, de gemeenten en de regio’s nauw samen aan een digitale infrastructuur die de basis vormt voor de publieke dienstverlening. En met succes: Denemarken staat op plek 1 van de Europese e-governement Development Index en belangrijker nog, 9 op de 10 Denen zijn tevreden over het digitale dienstverleningsportaall Borger.dk.

De VNG ondersteunt gemeenten bij de digitale dienstverlening en toezichthoudende verantwoordelijkheden. Dit alles geven we vorm vanuit het besef dat gemeenten onderdeel zijn van de (digitale) overheid als geheel. We doen dat langs de volgende hoofdlijnen: • Ondersteuning van de gemeentelijke invulling van de informatievoorziening met behulp van referentiearchitectuur, uitwisselstandaarden, inkoopvoorwaarden en het maken van afspraken met leveranciers en ketenpartners. Deze gemeentelijke invulling van de informatievoorziening is gebaseerd op de visie Common Ground waarbij ook ondersteuning bij de transitie naar deze modernisering aandacht heeft. • Vertaling van gemeentelijke inzichten en wensen naar de Generieke Digitale Infrastructuur op landelijk niveau die de gemeentelijke informatievoorziening maximaal ondersteunt. • Uniformiteit in datadeling in de vele ketens en taken waarin gemeenten met andere partijen samenwerken. • Vertalen en beïnvloeden van Europese wetten en ambities zodat deze helpen om digitalisering in goede banen te leiden. Met het hierna volgende projectportfolio legt de VNG het digitale fundament om effectief en efficiënt als (gemeentelijke) overheid in een digitale samenleving te participeren. De bouwstenen die daaruit voortkomen worden ingezet bij ontwikkelingen binnen alle andere thema’s uit dit Jaarplan.

Begeleiden proces standaardverklaring Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Te weinig uniformiteit in de uitvoering maakt vraagbundeling en samenwerking lastig. Daarom worden er door en voor gemeenten standaarden ontwikkeld. Het proces standaardverklaring binnen de governance van de VNG voorziet in het vaststellen van de standaarden voor de gemeentelijke uitvoering. Een standaard kan ‘aanbevolen’, ‘pas-toe-of-leg-uit’ of ‘verplicht’ worden verklaard. Standaardisatie is overigens geen doel op zich. Verbetering van kwaliteit van dienstverlening staat centraal en standaardisatie kan daar als middel aan bijdragen. Standaarden voor de gemeentelijke uitvoering en initiatieven zorgen voor versnelling in de opschaling naar een moderne inrichting van de informatievoorziening (IV).

79

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Beheer StUF standaarden Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

StUF (Standaard Uitwisselingformaat) is een uitwisselstandaard voor berichtenverkeer in het gemeentelijke domein. StUF-standaarden bestaan uit informatiemodellen en koppelvlak­ specificaties die samen met gemeenten zijn opgesteld. De StUF-standaarden zijn nog volop gebruikt door de systemen van gemeenten. Wel worden ze stap voor stap vervangen door met name API-specificaties die aansluiten bij de informatiekundige visie Common Ground. API’s - softwarematige koppelingen tussen ICT-systemen - zijn eenvoudiger te implementeren en sluiten aan bij moderne technieken. Deze ontwikkelingen zijn echter nog niet zo gevorderd dat de StUF-standaarden in de komende tien jaar overbodig zullen worden.

CIO-functie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Gemeenten zijn gebaat bij goed werkende uitvoeringsketens. Daarom wordt vanuit de CIOfunctie informatiekundige expertise ingezet om gemeenten te ondersteunen op belangrijke digitale overheidsdossiers in alle domeinen. De CIO-functie organiseert bovendien de inbreng van de gemeentelijke uitvoeringspraktijk richting de rijksoverheid en is verantwoordelijk voor een sterke sturing op organisaties in uitvoeringsketens die gemeenten ondersteunen bij de GGU. We doen dat op basis van standaarden, governance-principes en informatiekundige kennis.

Digitaal Stelsel Mobiliteitsdata en Wegennetwerkregistratie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat (IenW) ontwikkelt het Digitaal Stelsel Mobiliteits­data (DSM) en de Wegennetwerkregistratie (WNR). Binnen dit stelsel krijgen ook mobiliteitsdata van gemeenten een plaats. En gemeenten krijgen een rol in het bijhouden van de WNR. Hiervoor is wetgeving in voorbereiding. Uit eerdere VNG-onderzoeken blijkt dat gemeenten belang hebben bij goede, gestructureerde mobiliteitsdata voor de uitvoering van hun taken. Daarom werken we aan een collectieve invulling van de (nieuwe) gemeentelijke bijhouding en aan de voorbereiding van de implementatie. Daarbij zijn goede afspraken gemaakt over rollen, verantwoordelijkheden, financiering en de inrichting en werking van het stelsel. Het DSM maakt onderdeel uit van het overheidsbreed Federatief Datastelsel (FDS).

Digitale Identiteit en Toegang Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De komende jaren versnellen de ontwikkelingen rondom digitale identiteit en (digitale) toegang; denk aan GDI-voorzieningen als DigiD, eHerkenning, eIDAS. Op nationaal niveau speelt de invoering van de Wet digitale overheid een belangrijke rol. Gemeenten en leveranciers zullen daartoe hun systemen en diensten moeten aanpassen. Daarbij mogen de continuïteit en kwaliteit van de huidige digitale dienstverlening niet worden gecompromitteerd. De gemeentelijke belangen worden hierin door de VNG behartigd. Ook op Europees niveau wordt gewerkt aan regelgeving om te komen tot een Europese digitale identiteit voor identificatie en het delen van persoonlijke gegevens. Gemeenten en leveranciers moeten hun systemen en diensten aanpassen om ook te voldoen aan de eisen die hieruit voortkomen.

80

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Digitale interactie met de overheid (GDI) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties werkt aan één gezamenlijke overheidsbeleving van de portalen LIV (voorheen 1Overheid), MijnOverheid, het ondernemers­ portaal voor Ondernemers en MijnOverheid voor Ondernemers (MOVO). Via ontwerpend onderzoek worden klantreizen geanalyseerd, de samenhang in kaart gebracht en potentiële oplossingen getoetst. Doel is om de digitale vindbaarheid en persoonlijke dienstverlening van de overheidsdiensten te verbeteren en meer in samenhang te brengen. Alle stakeholders, waaronder de VNG en gemeenten, werken actief mee aan de uitvoering van de projecten.

Doorontwikkeling API-standaarden Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De gemeentelijke gegevensuitwisselstandaarden worden primair ingevuld via API-koppelvlakken en worden gebaseerd op functionele vragen van gemeenten. Ontwikkeling van de APIkoppelvlakken sluit aan bij de visie Common Ground en faciliteert de transitie naar deze informatiekundige visie. De huidige familie van standaarden (Standaard Uitwisselingformaat StUF) wordt vervangen door andere specificaties (API’s) die eenvoudiger te implementeren zijn en aansluiten bij moderne technieken. API’s zijn softwarematige koppelingen tussen ICT-systemen. De eerste ervaringen met het ontwikkelen van API-standaarden leren dat we als het gaat om API-ontwerp nog onvolwassen zijn. Doorontwikkeling van de API-standaarden is onontbeerlijk.

Federatieve Service Connectiviteit (FSC) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Federatieve Service Connectiviteit (FSC) is de standaard waarin beschreven is hoe (overheids)­organisaties eenvoudig, veilig en toegankelijk data uit kunnen wisselen. Door te standaardiseren op technische keuzes rondom onder andere gegevensuitwisseling ontstaat er een IT landschap dat eenvoudiger, beheersbaarder en wendbaarder is. Dit komt de kwaliteit van de dienstverlening ten goede. FSC bestaat uit documentatie, een testsuite en een implementatie waarmee de adoptie van de standaard versneld wordt. FSC is onderdeel van Common Ground: het is het connectiviteitsdeel van de integratielaag in het 5-lagenmodel. FSC (voorheen NLx), dat gemeenten en ketenpartners een veilige manier biedt om gegevens uit te wisselen is hier een duidelijk voorbeeld van.

GEMeentelijke Model Architectuur Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

GEMMA, of GEMeentelijke Model Architectuur, is een referentiekader om gemeenten en marktpartijen te helpen bij het ontwikkelen, implementeren en beheren van informatie­ systemen en -architecturen. GEMMA biedt een gemeenschappelijke taal en structuur om de samenwerking tussen verschillende gemeenten te vergemakkelijken en om ervoor te zorgen dat informatiesystemen binnen de lokale overheid op een consistente en efficiënte manier worden gebouwd en onderhouden. Hiermee legt GEMMA de basis voor gemeenten om een sterke informatiepositie te creëren. GEMMA bouwt verder op de Nederlandse Overheid Referentie Architectuur (NORA).

81

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

GEMMA Softwarecatalogus Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De GEMMA Softwarecatalogus is het online informatiesysteem voor het huidige en toekomstige softwareaanbod voor gemeenten en gemeentelijke samenwerkingsverbanden. De catalogus toont per softwareproduct de functies en standaarden die het pakket ondersteunt en legt de verbinding met de GEMMA architectuur. Leveranciers houden in de catalogus ook hun productplanning bij. Daarnaast biedt de catalogus gemeenten de mogelijkheid om kennis en informatie uit te wisselen en de gebruikte software te vergelijken met andere gemeenten. Gemeenten gebruiken de GEMMA Softwarecatalogus bijvoorbeeld bij ICT-vervangings- of investeringsvraagstukken. Daarmee draagt het bij aan de strategische IT-ontwikkeling, IT-beheer, IT-inkoop en governance binnen een gemeente of gemeentelijke samenwerking.

GIBIT: Gemeentelijke Inkoop Bij IT Toolbox Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

GIBIT (Gemeentelijke Inkoop Bij IT Toolbox) is een verzameling hulpmiddelen voor de gestandaardiseerde aanpak voor inkoop van ICT-diensten en -producten. De toolbox bevat onder andere voorwaarden, toelichting, kwaliteitsnormen, een overeenkomstengenerator, een stappenplan aansprakelijkheid en een checklist schadebepaling. Uniforme inkoopvoorwaarden en andere hulpmiddelen helpen bij het professionaliseren van de gezamenlijke inkoop van ICT-diensten en -producten. Het stelt gemeenten in staat om een sterke bestuurslaag te vormen in de samenwerking met private ICT-leveranciers en het rijk.

Haven Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Haven is een standaard voor platformonafhankelijke cloud hosting. Alle programmatuur die binnen Common Ground wordt ontwikkeld, gaat daarop werken. Dat is nodig want elke gemeente heeft de IT anders georganiseerd. Haven is als het ware de ‘stekker’ tussen volgens Common Ground principes ontwikkelde applicaties en de IT-infrastructuren die gemeenten gebruiken. Haven is daarmee een van de bouwblokken voor datasouvereiniteit van gemeenten.

Innovatieplatform Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Er zijn veel initiatieven binnen gemeenten die passen bij de Common Ground principes. Om deze initiatieven op te halen, samenwerking daarin te ondersteunen en vervolgens het beheer te organiseren is het innovatieplatform ingericht. Het is een platform met heldere kaders waarbij we herbruikbare initiatieven ophalen en vervolgens een selectie daarvan ondersteunen met als doel collectief en gedeeld gebruik. Daarmee worden gemeentelijke (innovatieve) initiatieven ondersteund en benut. Het platform biedt een plek aan initiatieven als Gemeentedelers en de VNG incubator.

Kenniscentrum Architectuur Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Kenniscentrum Architectuur van VNG Realisatie maakt en onderhoudt architectuur­ producten en standaarden voor gegevensuitwisseling voor gemeenten, leveranciers en de VNG. Deze worden gebruikt bij het uitvoeren van projecten en het inrichten van de gemeentelijke informatievoorziening. Bijvoorbeeld om gemeenten te helpen hun informatie­ voorziening op een moderne manier door te ontwikkelen en om de Common Ground ambities in de praktijk vorm te geven.

82

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Kenniscentrum Markt en Overheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Kenniscentrum Markt en Overheid versterkt de samenwerking tussen de netwerkpartners van de gemeentelijke uitvoering. De VNG wordt intern en extern ervaren als betrouwbare bruggenbouwer. Dat doen wij door kennis van de markt en overheid beschikbaar te stellen, publiek-privaat relatiemanagement te verzorgen, strategisch leveranciersmanagement in te richten en procesregie te voeren op de collectieve inkoopagenda van de GGU. We zorgen ervoor dat leveranciers specifieke softwareproducten en diensten leveren die aansluiten op de wensen en behoeften van gemeenten. We dragen daarmee bij aan de vorming van één sterke bestuurslaag in de samenwerking met de marktpartijen en het rijk in het gemeentelijke i-domein.

Meerjarige aanpak Digital Decade Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De Digital Decade is een Europees programma dat eraan bijdraagt dat Europa in 2030 meer mensgericht, duurzaam, inclusief en welvarend is. Met een samenhangend pakket aan wet- en regelgeving wil de Europese Commissie de digitale transformatie van Europa versnellen en versterken. Het pakket aan wet- en regelgeving dat vanuit de Digital Decade op gemeenten afkomt, raakt alle gemeenten. Door een gezamenlijke aanpak te kiezen wordt voorkomen dat 342 gemeenten dit allemaal zelfstandig moeten uitzoeken. De VNG ondersteunt gemeenten bij de implementatie van wetgeving en zorgt voor belangenbehartiging (interdepartementaal en in Europa). Door inzicht en overzicht te bieden wordt duidelijk welke werkzaamheden er gedaan moeten worden om aan de EU-wetgeving te voldoen, maar ook hoe deze wetgeving en de resultaten van de gezamenlijke aanpak kunnen bijdragen aan verschillende maatschappelijke opgaven.

Ontwikkeling API-fundament Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De gemeentelijke uitwisselstandaarden voor berichtenverkeer zijn gebaseerd op functionele vragen van gemeenten en sluiten aan bij de visie Common Ground. Waar moet een APIspecificatie aan voldoen? Wat is het fundament voor elke API? Een API-fundament is onontbeerlijk om de informatievoorziening van gemeenten te moderniseren en de gemeentelijke informatiepositie te versterken. Zodoende kunnen gemeenten gezamenlijk de maatschappelijke opgaven beter het hoofd bieden.

Regie Burgerzaken Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Burgerzaken kent verschillende domeinen: identiteitsmanagement, persoonsinformatie­ management, persoonsregistratie, dienstverlening en verkiezingen. De komende tijd zullen er op elk domein verdere ontwikkelingen plaatsvinden. Denk daarbij aan de verbetering van het reisdocumentstelsel, maatregelen tegen ID-fraude, ontwikkeling van de digitale identiteit, de ontwikkelagenda BRP, verbetering Burgerlijke Stand, en het werkproces voor verkiezingen. Ook hebben we een impactanalyse afgerond voor Live Enrolment - het opnemen van de biometrische gegevens van de burger op de locatie van de aanvraag - en wat dat gaat betekenen voor de balie Burgerzaken. De VNG gaat meedenken over een nieuw proces.

83

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Secretariaat SVB-BGT Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De stichting SVB-BGT is een samenwerkingsverband van de bronhouders voor de Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT). De deelnemers werken binnen de stichting samen aan de bijhouding van deze registratie. Gemeenten zijn één van de deelnemers. Voor de ondersteuning van de samenwerking wordt een bijdrage geleverd voor de instandhouding van een landelijk secretariaat. De BGT is een van de databronnen binnen het Federatief Datastelsel (FDS). Met bijdragen aan het FDS zet VNG zich in voor een betere organisatie van het data-aanbod vanuit het principe data bij de bron. Propositie

Transitieprogramma Common Ground Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Transitieprogramma Common Ground heeft als hoger doel om de IT-condities te creëren waarmee maatschappelijke opgaven sneller, flexibeler en beter gerealiseerd kunnen worden. Uit deze doelstelling vloeit een aantal operationele doelstellingen en randvoorwaarden voort. Deze doelstellingen samen vormen de opdracht voor het programma. In 2025 komt er extra

financiering beschikbaar, waardoor we doelstellingen in acties kunnen omzetten. Uitstekende digitale dienstverlening De kerntaak van gemeenten is het leveren van diensten en voorzieningen aan haar inwoners om het welzijn, de veiligheid en de leefbaarheid in de gemeente te bevorderen. Het is essentieel om die dienstverlening ook in de toekomst op een uitstekende manier te blijven inzetten. Dat dit op een digitale manier gebeurt is inmiddels een vanzelfsprekendheid gezien het rappe tempo van digitalisering in de samenleving. Bij gemeenten staat de digitale dienstverlening onder druk. Zeker voor kleinere gemeenten is het ingewikkeld om bij te blijven op alle ontwikkelingen van de informatievoorziening. Denk aan alles wat er op ons afkomt vanuit Europese regelgeving en informatiebeveiliging. Die druk gaat alleen nog maar hoger worden door de krapte op de arbeidsmarkt. Er is een kwetsbare situatie aan het ontstaan waarbij ICT-kennis en -capaciteit schaars zijn. Slim datagedreven werken Binnen de overheid wordt het steeds belangrijker om op basis van betrouwbare gegevens beleids- en uitvoeringsbeslissingen te nemen. Inwoners goed inzicht geven in de gegevens waarop een beslissing is gebaseerd, bevordert het vertrouwen in de overheid.

Voor grote maatschappelijke opgaven als armoedebestrijding, de energietransitie en de grootschalige woningbouwopgave is het essentieel gegevens uit verschillende bronnen gecombineerd te kunnen gebruiken. Eenvoudige uitwisseling van altijd actuele data! Samen innoveren en slimme oplossingen bedenken We moeten innoveren en slimme oplossingen bedenken zodat we in deze tijden van arbeidskrapte efficiënt en met minder handen het werk kunnen blijven doen. We willen toe naar een moderne gezamenlijke informatievoorziening die minder versnipperd is, en waarbij gegevens altijd actueel zijn door ze rechtstreeks vanuit de bronsystemen te bevragen. Alleen met een moderne en gezamenlijke informatievoorziening kunnen wij uitstekende dienst­ verlening en datagedreven werken aan maatschappelijke opgaven samen met andere overheidsorganisaties in de toekomst blijven garanderen.

84

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Versnellen, aanjagen en randvoorwaarden invullen Het Transitieprogramma Common Ground biedt een handelingsperspectief om tot de gezamen­lijke moderne informatievoorziening te komen. Het helpt gemeenten om dit samen te doen, en niet ieder voor zich het wiel uit te vinden. Door onze krachten te bundelen, dalen niet alleen de kosten, maar profiteren we ook van elkaars expertise en ervaring. Het programma brengt een ver­snelling aan in de transitie, waarbij gemeenten en marktpartijen worden ondersteund en aangejaagd.

Werken onder architectuur Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Werken onder architectuur is een werkwijze die bijdraagt aan herkenbare en herbruikbare afspraken, standaarden en oplossingen bij de inrichting van de gemeentelijke informatie­ voorziening als onderdeel van de gehele digitale overheid. Alle taken en veranderingen waar gemeenten mee te maken krijgen - zowel vanuit wetgeving, maatschappelijke ontwikkelingen als eigen ambities - vragen om ondersteuning met informatievoorziening. De VNG biedt een portfolio van afspraken en standaarden die helpen bij de inrichting van de gemeentelijke informatievoorziening. Meer samenhang in de digitale dienstverlening verbetert het inzicht en overzicht voor de burger en ondernemer.

Wijziging van de basisregistratie WOZ (informatiemodel) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De informatiehuishouding die ten grondslag ligt aan de uitvoering van de Wet WOZ is complex en weinig flexibel. De inrichting ervan voldoet ook niet aan de principes van de informatie­ kundige visie Common Ground en de principes van data bij de bron. Gemeenten onderzoeken daarom hoe de gemeentelijke WOZ-informatievoorziening op een toekomstvaste manier opnieuw kan worden vormgegeven. Het gaat hierbij onder meer om een andere ICT-architectuur, het opnieuw inrichten van registers en het aanscherpen van het informatiemodel. We versterken de uitwisseling van kennis en praktijkervaring en verbinden deze aan de beleidsontwikkelingen rondom de WOZ.

Data: uit betrouwbare bron Extern gefinancierde activiteiten

‘Data bij de bron’ is een kernprincipe van het federatief datastelsel (FDS) dat de komende jaren ontwikkeld wordt. De VNG onderzoekt aan welke specificaties een modern register moet voldoen en we bouwen de kennis op om opdrachtgever te kunnen zijn voor de bouw van zo’n register.

Digilab Extern gefinancierde activiteiten

Het Digilab is een platform voor research & development voor gegevensuitwisseling in het Federatief Datastelsel, waarbij de diverse kennispartners expertise inbrengen op het gebied van ontwikkeling en standaardisatie. Het is een technische omgeving waarin GDI-standaarden die ontwikkeld worden in samenhang kunnen worden beproefd en verder ontwikkeld. Dat is een noodzakelijke route om tot standaarden te komen. Snelheid is daarbij gewenst om te voorkomen dat de afzonderlijke overheidsorganisaties bij gebrek aan passende standaarden een eigen route kiezen.

85

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Standaardisering Toegangsverlening methodiek API’s Extern gefinancierde activiteiten

Gegevensuitwisseling neemt een steeds grotere plek in in het digitaliseringslandschap. Europa heeft met eIDAS2 een belangrijke stap gezet naar federatieve samenwerking in vertrouwens­ netwerken. Toegangsverlening (ook wel autorisatie), het controleren wat mensen en systemen wel en niet mogen zien, zal daarin een gedeelde verantwoordelijkheid worden van aanbieder en afnemer. Beide zullen meer verantwoording af moeten gaan leggen over de juridische grondslagen en de uitvoering van de gegevensuitwisseling. Er is tot nu toe weinig gedaan aan standaardisatie van toegangsverlening, onder meer omdat traditioneel de aanbieders dit geheel voor hun rekening nemen. Het project federatieve toegangsverlening onderzoekt welke standaardmethodieken er zijn om bestaande en nieuwe koppelingen te voorzien van een moderne, federatieve controle op rechten en plichten bij gegevensuitwisseling tussen API’s.

6.3

Open Overheid en archieven Gemeenten moeten open en transparant te zijn voor de samenleving. Dat doen ze door documenten openbaar te maken, te publiceren en duurzaam toegankelijk te bewaren. Om dat goed te kunnen doen moet de informatiehuishouding op orde zijn en de duurzame toegankelijkheid van digitale documenten geborgd worden. Voorwaarde hiervoor is een open bestuurscultuur. Relevante wet- en regelgeving hierbij zijn: de Wet open overheid (Woo), de Archiefwet, aspecten van de Wet hergebruik van overheidsinformatie (WHO) en de Wet elektronische publicaties (Wep). Grip op informatie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

In het programma Grip op informatie werkt de VNG samen met gemeenten, gemeenschappelijke regelingen en archiefinstellingen aan concrete oplossingen op drie thema’s: informatie­ huishouding op orde/duurzame toegankelijkheid (Archiefwet). Actief openbaar maken (Wet open overheid). Overheidsinformatie beschikbaar als open data (Wet hergebruik overheidsinformatie). De VNG zorgt voor belangenbehartiging voor de gemeenten, vertegenwoordiging in interbestuurlijke overleggen, ondersteunt met vele middelen en werkt samen met relevante ketenorganisaties.

Regie op Open overheid en archieven Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het vergroten van de openbaarheid en transparantie van de overheid staat hoog in de actualiteit en wordt gezien als een belangrijke pijler om het vertrouwen van de inwoner in de overheid te versterken. Het op orde hebben van de informatiehuishouding (archivering) is randvoorwaardelijk om daar vorm aan te geven. Dit dossier wordt sterk bepaald door de wet- en regelgeving die dit stimuleert en reguleert. De VNG faciliteert gemeenten met inzichten in ontwikkelingen op het gebied van openbaarheid en informatiehuishouding zodat zij weloverwogen beslissingen kunnen nemen. We streven ernaar dat er bij de (door) ontwikkeling van wet- en regelgeving rekening wordt gehouden met de gemeentelijke eisen en wensen. Dat vereenvoudigt de implementatie en versterkt de uitvoerbaarheid.

86

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Selectielijsten archiefbescheiden Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De Adviescommissie Archieven ontwerpt onder andere selectielijsten archiefbescheiden (overzichten van bewaartermijnen van documenten) die door de algemene rijksarchivaris namens de minister van OCW worden vastgesteld. De generieke Selectielijst archief­ bescheiden gemeenten en intergemeentelijke organen 2020 wordt geëvalueerd en geactualiseerd. Dat moet per eind 2025 resulteren in een nieuwe geactualiseerde selectielijst die wordt vastgesteld door het Nationaal Archief en in werking kan treden in 2027.

Open Raadsinformatie Extern gefinancierde activiteiten

Open Raadsinformatie is een initiatief om de besluitvorming van Nederlandse gemeenten transparanter te maken. Met Open Raadsinformatie kunnen gemeenten alle documenten (open data) van hun gemeenteraad, zoals agenda’s, moties, beleidsstukken en besluiten, snel en eenvoudig toegankelijk maken. Op de landelijke site van Open Raadsinformatie (en met behulp van de standaard) kunnen inwoners, journalisten, wetenschappers en andere belangstellenden inzien wat er in de lokale politiek speelt.

Kennisnetwerk informatie en archief (KIA) Extern gefinancierde activiteiten

Kennis van archief en archivering moderniseert voortdurend om zich aan te passen aan de voortschrijdende digitalisering. Het Kennisnetwerk informatie en archief (KIA) is de ontmoetingsplaats voor professionals in de informatie- en archiefwereld, en de VNG is daarin één van de strategische partners. Ter bevordering van uitwisseling van kennis en ervaring via het KIA heeft het Nationaal Archief de VNG gevraagd zich in te zetten voor actief community management.

Voorbereiding nieuwe Archiefwet Extern gefinancierde activiteiten

In opdracht van het ministerie van OCW zal de VNG gemeenten en gemeenschappelijke regelingen ondersteunen bij de implementatie van de Archiefwet 2021. In aanloop naar de verwachte inwerkingtreding in 2026 zullen verschillende initiatieven worden genomen om zo optimaal mogelijk de Archiefwet te implementeren.

Ondersteuning implementatie Wet open overheid Extern gefinancierde activiteiten

Ondersteuning bij implementatie van de Wet open overheid. Dit onderdeel is ondergebracht bij het Programma Grip op informatie.

Wet hergebruik overheidsinformatie Extern gefinancierde activiteiten

De Open Data Richtlijn is in de Wet hergebruik overheidsinformatie (Who) geïmplementeerd. Gemeenten moeten voldoen aan de nieuwe bepalingen, waaronder de beschikbaarstelling van dynamische data en onderzoeksdata met gebruik van API’s. Datzelfde geldt voor datasets op de Europese high value datasets list (HVDL). De VNG ondersteunt gemeenten bij de implementatie van de gewijzigde Who.

87

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6.4

Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Uitvoerbaarheid van beleid, wet- en regelgeving en een grote uitvoeringskracht zijn voor gemeenten noodzakelijk om van betekenis te kunnen zijn voor hun inwoners. De ruim 180.000 professionals die bij gemeenten werken, weten wat er speelt bij inwoners en wat nodig is in de praktijk. Gemeenten willen realistische beloftes doen aan hun inwoners. Dat vraagt om evenwicht tussen ambities, financiële middelen en uitvoerbaarheid. Expertisecentrum - Kenniscentrum Analyse Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Vanuit het rijk komen er veel nieuwe taken op gemeenten af. Deze zijn vastgelegd in wet- en regelgeving. Het Kenniscentrum Analyse toetst voorgenomen beleid van de rijksoverheid op de uitvoerbaarheid voor gemeenten. Via uitvoeringstoetsen beoordelen we al bij de beleidsvorming en bij de totstandkoming van wetgeving of nieuwe taken voor gemeenten haalbaar en uitvoerbaar zijn. De uitvoeringstoetsen geven antwoord op de vraag of en op welke wijze de nieuwe wet- en regelgeving uitvoerbaar is voor gemeenten. Op deze manier wordt de gemeentelijke uitvoeringspraktijk meegenomen bij het tot stand komen van nieuwe wet- en regelgeving. Dat zorgt voor beter uitvoerbare wet- en regelgeving.

Focus op uitvoering Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Gemeenten zetten samen met de andere overheden stappen om het vertrouwen in de overheid te versterken. Focus op Uitvoering staat aan de lat van deze veranderopgave. De VNG stelt in de position paper Samenwerken aan vertrouwen dat gemeenten een actieve rol willen nemen in de uitvoering; uitvoerbaarheidsvragen worden al vanaf beleidsvorming meegenomen. Een versterkte focus op uitvoering is noodzakelijk. Dat vraagt om een overheid die haar rol met een menselijke maat kan vervullen, met regels en uitvoering die er zijn voor de mensen en niet andersom.

Uitvoerbaarheid Extern gefinancierde activiteiten

Om de uitvoerbaarheid van wet- en regelgeving te verbeteren en te monitoren ontwikkelen we verschillende instrumenten. Daarbij gaat het om productontwikkeling en kennisontwikkeling. Bij productontwikkeling werken we aan instrumenten waarmee uitvoerings- en invoeringstoetsen gestructureerd en eerder in het beleidsproces worden gebracht. Bij kennisontwikkeling gaat het om het bevorderen van kennis en begrip bij bestuurders en medewerkers van de VNG over beleidskwaliteit en hun rol daarin. Dat doen we onder meer met trainingen, intervisies en handreikingen. De VNG ondersteunt daarbinnen de samenwerking tussen gemeenten.

Uitvoeringstoetsen Extern gefinancierde activiteiten

Het vertrouwen van inwoners in de overheid is laag. Een van de redenen daarvoor is dat de uitvoering niet altijd kan waarmaken wat er door bestuur en beleid wordt bedacht. Niet alleen is de wet- en regelgeving uit Den Haag complex, ook leggen de stapeling en de uitvoerbaarheid ervan een te groot beslag op de beperkte uitvoeringscapaciteit van gemeenten. Voor nieuwe beleidsvoornemens maken we als VNG samen met gemeenten inzichtelijk wat de kosten, baten en benodigde randvoorwaarden voor invoering zijn. Dit doen we onder andere door uitvoeringstoetsen, quickscans en een jaarlijkse Stand van de Uitvoering Gemeenten.

88

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6.5

Collectieve inkoopkracht, beleid, uitvoering en beheer Door gezamenlijk op te trekken vergroten gemeenten hun inkoopkracht. De VNG ondersteunt gemeenten door hun belangen te behartigen bij ontwikkelingen in wetgeving, te investeren in een goede relatie met de markt en samenwerking tussen leden te stimuleren, faciliteren en organiseren. Hierbij zal toenemende aandacht zijn voor maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI). Inkoopkracht: inkoop draagt bij aan maatschappelijke opgaven van gemeenten Beleidsinzet

Door samen op te trekken vergroten gemeenten hun inkoopkracht: zowel voor de individuele gemeente als gezamenlijk. De VNG ondersteunt gemeenten door hun belangen te behartigen bij ontwikkelingen in nationale en Europese wetgeving, te investeren in een goede relatie met de markt en samenwerking tussen leden te stimuleren, faciliteren en organiseren. Ook maken we het actuele inkooplandschap verder inzichtelijk voor gemeenten. Het programma Beter Aanbesteden wordt afgerond en met het ministerie van Economische Zaken worden in 2025 afspraken gemaakt over de verdere samenwerking en inrichting van governance rondom het beleidsthema inkopen en aanbesteden. In 2025 zal toenemende aandacht zijn voor maatschappelijk verantwoord opdrachtgeven en inkopen (MVOI). In 2025 wordt verder aangesloten op de governance vanuit het rijk onder verantwoordelijkheid van de minister van I&W en wordt samen met de leden van de VNG gewerkt aan een visie op MVOI.

Kenniscentrum gezamenlijk inkopen en aanbesteden Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Kenniscentrum Inkoop en Aanbesteden ondersteunt gemeenten in het professionaliseren van de inkoopkracht met kennisdeling en het versterken van samenwerking. We brengen het inkooplandschap in kaart, waarbij de behoefte van gemeenten het uitgangspunt is. Er wordt een systematiek ontwikkeld om efficiënt samenwerking en kennisdeling vorm te geven via accountmanagement. Op korte termijn verkennen we de gezamenlijke mogelijkheden en op lange termijn zetten we categoriemanagement voor gemeenten op. Binnen het kenniscentrum wordt op een gestandaardiseerde manier gewerkt met een afwegingskader en templates. Vanuit een centrale dynamische aanbestedingskalender halen we de inzichten op. Besluitvorming vindt plaats via een nog te vormen governance. We zetten communicatie in naar en met gemeenten om ervoor te zorgen dat we dit in de praktijk ook kunnen uitvoeren.

Servicecentrum Gemeenten Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het Servicecentrum Gemeenten (SCG) is door VNG Realisatie opgericht om het groeiend aantal gezamenlijke contracten dat door de VNG voor gemeenten wordt afgesloten, structureel en professioneel te borgen. Hoe groter het volume van gemeenschappelijke diensten en contracten, hoe meer efficiency en hoe minder risico op single points of failure. Het SCG is een onderdeel van VNG Realisatie en beheert met name ICT- en aanverwante contracten. De combinatie van de gezamenlijke contracten en eigen beheer leidt tot een grote mate van - door gemeenten zeer gewenste – regie. Het SCG zorgt ervoor dat de contracten worden nagekomen. Bovendien biedt het 24/7 ondersteuning bij incidenten via de helpdesk. Het gaat om de volgende producten:

89

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

14+netnummers Het 14+netnummer is een vijf- of zescijferig telefoonnummer waarop burgers de gemeente kunnen bereiken. Het begint standaard met 14 en is aangevuld met het netnummer van de regio; daarmee hebben inwoners met één duidelijk telefoonnummer toegang tot hun gemeente. Jaarlijks wordt er ongeveer 10 miljoen keer gebruikgemaakt van het 14+netnummer om een gemeente te bereiken. Over de afgelopen jaren is dit aantal maar heel licht gedaald ondanks de digitalisering van veel diensten. Dat laat zien dat telefonie als secundair kanaal van groot belang blijft.

GGI-Netwerk Het GGI-Netwerk is een beveiligd landelijk datanetwerk voor gemeenten en gemeentelijke samenwerkingsverbanden. GGI staat voor Gemeentelijke Gemeenschappelijke Infrastructuur. Het GGI-Netwerk zorgt voor veilige dataconnecties met andere overheden waardoor samenwerken tussen gemeenten en andere overheden beter, veiliger en gemakkelijker wordt. Het is onderdeel van het Diginetwerk.

GGI-Veilig GGI-Veilig geeft de gemeenten die deelnemen aan de Gemeentelijke Gemeenschappelijke Infrastructuur de mogelijkheid om tegen gezamenlijk onderhandelde voorwaarden security­ diensten en -producten af te nemen. De VNG ondersteunt bij de verwerving van producten en geeft advies en begeleiding bij het inzetten van concrete producten en diensten.

SDG contractbeheer Het Servicecentrum Gemeenten voert het contractbeheer voor de Single Digital Gateway (SDG) uit en handelt calls af. Door gebruik te maken van SDG als gedeelde invoervoorziening voldoen gemeenten aan de Single Digital Gateway verordening. De Single Digital Gateway is een online centraal punt waarmee EU-burgers en bedrijven makkelijk toegang krijgen tot digitale overheidsdienstverlening in alle EU-lidstaten. Alle decentrale overheden moeten in het SDG-portaal een aantal diensten, producten en procedures digitaal beschikbaar en open stellen voor grensoverschrijdende gebruikers.

Beheer Quickscan Lokale Democratie Met de QuickScan Lokale Democratie ontvangen gemeenten een integraal beeld, een soort ‘foto’ van de stand van hun eigen lokale democratie. Dit beeld komt tot stand door de input van inwoners, gemeenteraad, college van B en W en de ambtelijke organisatie. De uitkomst is een startpunt om in gesprek te gaan met inwoners om de lokale democratie te versterken.

GT contracten GT (Gemeentelijke Telecommunicatiedoelen) wil voor gemeenten telecommunicatie- en ICT-diensten van de beste kwaliteit tegen de laagste prijs realiseren. Hoe meer gemeenten meedoen, hoe groter de kans op gunstige voorwaarden waaronder contracten worden gesloten. Gemeenten hoeven niet zelf aan te besteden en het contractbeheer wordt uitgevoerd door VNG Realisatie. Dit verlaagt aanbestedings- en beheerkosten voor gemeenten. Gemeenten doen mee met één centrale aanbesteding, met minicompetities per gemeente voor hun specifieke eisen en wensen. Daarbij gaat het om de volgende contracten:

GT Mobiele Communicatie 1 De raamovereenkomst GT Mobiele Communicatie 1 is in 2017 afgesloten met vier partijen: KPN, Tele2, Odido en Vodafone. GT Mobiele Communicatie 1 telde 283 deelnemers en was het eerste concrete voorbeeld van Samen Organiseren. De laatste deelnemers zullen in juni 2026 uittreden.

90

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

GT Mobiele Communicatie 2 De raamovereenkomst GT Mobiele Communicatie 2 was de derde gezamenlijke aanbesteding door gemeenten en de tweede op het gebied van telecommunicatie. De laatste deelnemers zullen in maart 2026 uittreden.

GT Mobiele Communicatie 3 De raamovereenkomst GT Mobiele Communicatie 3 is een gezamenlijke aanbesteding, met minicompetities per deelnemer voor hun specifieke eisen en wensen en is de opvolger van GT mobiel 1 en 2.

GT Print GT Print is een overeenkomst voor de gezamenlijke inkoop van printdiensten.

GT Vaste Communicatie GT Vaste Communicatie is een overeenkomst voor de gezamenlijke inkoop van diensten voor de transmissie van spraak- en dataverkeer over een vaste infrastructuur. De diensten worden landelijk over deze vaste infrastructuur geleverd, maar kunnen ook op verzoek en na akkoord via radioverbindingen geleverd worden. Naast de transmissie van het spraak- en dataverkeer vallen ook het routeren van spraakverkeer over het openbare telefonienetwerk en het leveren van internettoegang onder GT Vaste Communicatie.

StembureauApp De StembureauApp (SBA) is een applicatie die het gehele proces op het stembureau realtime inzichtelijk maakt en de organisatie daarin begeleidt. Van het controleren van de stempassen tot en met de presentatie van de voorlopige uitslag. De app voert geen wettelijke taken uit.

GT Connect 2 GT Connect 2 is een collectief inkooptraject namens 50 gemeenten. Gemeenten krijgen hiermee als aanvulling op MS Teams een aantal bouwstenen om telefonie en communicatiestromen met elkaar te integreren.

GT Microsoft GT Microsoft is een overeenkomst voor de aanschaf van Microsoft-producten en -diensten, onder collectieve gemeentelijke voorwaarden.

91

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

6.6

Risicobeheer Het omgaan met risico’s vormt een dagelijkse uitdaging voor gemeenten. Het is van belang om risico’s gestructureerd en systematisch te beheren en evalueren. Hoe kunnen we integraal risicomanagement tot een organisatiebreed vraagstuk maken in plaats van een verantwoordelijkheid van alleen de afdeling Financiën? Integraal risicomanagement en strategisch langetermijndenken zijn cruciaal voor het versterken van de veerkracht van zowel de gemeentelijke organisatie als de lokale gemeenschap. VNG Risicobeheer ondersteunt gemeenten hierbij door kennis, diensten en producten aan te bieden op het gebied van risicobeheer en strategisch denken. Zorgcontract wordt herzien Eigen middelen

De raamovereenkomsten voor zorgcontracten worden herzien, waarbij de behoeften van gemeenten leidend zijn. Een klankbordgroep met vertegenwoordigers van gemeenten is nauw betrokken bij de herziening. Het doel is om gemeenten beter te ondersteunen en kosten te besparen op verzekeringsregelingen voor gemeentelijke organisaties en personeel. VNG Risicobeheer is vraagbaak en organiseert het samenwerken tussen gemeenten.

VNG Risicobeheerfonds Eigen middelen

Het VNG Risicobeheerfonds is opgericht als uitvloeisel van de Verenigingsstrategie 2030. Het doel is om gemeenten via een gezamenlijke schadeverzekeraar te helpen risico’s beter te beheersen, veiligheid te verbeteren en kosten te verlagen. Door samenwerking en kennisdeling kunnen gemeenten fors besparen op verzekeringspremies. Dit initiatief draagt bij aan de versterking van gemeenten door samen kosten te reduceren en risico’s effectief te managen.

Risico Opleiding Overheid (ROO) en Leiderschap de Bedoeling Eigen middelen

Wij zetten onze kennis en expertise in op het gebied van integraal risicomanagement, scenarioplanning en werken volgens de bedoeling. Het doel is om de collectieve intelligentie van gemeenten te vergroten bij het omgaan met risico’s. Door strategisch langetermijndenken en vernieuwende beleidsinzet te stimuleren, streven we naar betere resultaten voor inwoners, een effectieve gemeentelijke organisatie en meer werkplezier voor medewerkers. In leernet­ werken en intervisiegroepen versterken gemeenten zichzelf en elkaar.

Risico Platform Overheden Eigen middelen

Het Risico Platform Overheden (RPO) faciliteert kennisdeling over scenariodenken en risico­ management voor gemeenten. Het is de door VNG Risicobeheer opgezette en gefaciliteerde professionele community van controllers, risicomanagers, strategen en hoofden Financiën. Het doel is om het strategisch langetermijndenken van gemeenten te versterken. Via het RPO en RisicoLAB worden inzichten en ervaringen over gemeentelijke risico’s verzameld en geanalyseerd, en gedeeld met leden. Met de jaarlijkse RPO Award stimuleren we innovatie en nieuwe inzichten in het vakgebied. Dit platform creëert waarde door gemeenten te verbinden en hun capaciteiten in risicomanagement te verbeteren, wat leidt tot een effectievere publieke dienstverlening.

92

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Ondersteunen van het oprichten van een Planbureau voor Gemeenten Eigen middelen