2024.328 VNG - Bijlage 6 vng jaarplan en begroting 2025 document (1244249)

Het idee van een Planbureau voor Gemeenten is dat dit gemeenten gaat ondersteunen in het strategisch en integraal ontwikkelen van beleid voor de toekomst. Het doel is om gemeenten te helpen bij het anticiperen op toekomstige ontwikkelingen door middel van meetbare en voorspelbare indicatoren. Door samenwerking met de Kennishub wordt kennis gedeeld, onderzoek gestimuleerd en inzichten vanuit de Rijksplanbureaus doorvertaald naar gemeentelijk niveau. Dit creëert waarde door effectieve sturing, monitoring en onderlinge vergelijking mogelijk te maken, wat leidt tot beter geïnformeerd beleid en betere resultaten voor inwoners.

93

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

7 Europa en internationaal Vereniging van Nederlandse Gemeenten 94

Ap Reinders Burgemeester Stichtse Vecht, vicevoorzitter commissie Europa en internationaal

Jessie Post VNG-teamleider Europa

Irene ten Teije Senior adviseur nternationale zaken

95

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Een stap naar voren in Europa en de wereld Ap Reinders: ‘Aan ons de mooie taak om ook in 2025 duidelijk te maken dat Europa ertoe doet. In aanloop naar de Europese verkiezingen afgelopen jaar zag je dat soms onterecht het beeld leefde dat het ver van je bed zou zijn. Het tegendeel is waar. Wetten en regels uit Europa zijn van directe invloed op de lokale samenleving en gemeenten.’ Jessie Post: ‘De VNG vindt het daarom belangrijk om ook op Europees niveau actief de belangen te behartigen van de Nederlandse gemeenten. Met een nieuw Europees Parlement en een nieuwe Europese Commissie ontstaat er nieuw momentum voor beïnvloeding van wetgeving aan de voorkant. Dat doen we uiteraard zoveel mogelijk samen met provincies, waterschappen en het rijk.’ Ap Reinders: ‘Het is mooi dat ook in het beoogde team van Eurocommissarissen er een speciale eurocommissaris voor uitvoering/uitvoerbaarheid zit. Dat is ook een speerpunt van het ‘Europees koersdocument van de VNG’: ambities voor de groene, digitale en sociale transities moeten uitgewerkt worden richting uitvoerbare wetgeving. Verbeterde impactanalyses kunnen daarbij helpen. Het is goed nieuws dat alles erop wijst dat de nieuwe Commissie daar ook steviger op wil inzetten.’ Jessie Post: ‘In het Koersdocument staan niet enkel beleidswensen met betrekking tot uitvoerbaarheid en gecontinueerde inzet op de drie transities.

We roepen ook op tot continuering van sterk regionaal beleid met langetermijn financieringsmogelijkheden. Het Europees cohesiebeleid blijft nodig om aan sociale en economische convergentie in de Unie te werken, ook in Nederland. In 2025 komen de voorstellen van de Commissie uit voor de nieuwe begrotingsperiode, met daarin ook kaders voor het cohesiebeleid; een spannend jaar voor Nederlandse gemeenten en regio’s.’ Ap Reinders: ‘De VNG maakt zich niet alleen in Europa, maar ook in het brede internationale speelveld sterk voor stabiel en betrouwbaar lokaal bestuur. Daarom wil ik hier ook uitspreken dat we ons zorgen maken over de aangekondigde bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Ze geven grote onzekerheid over de voortgang en continuering van onze projecten. Juist een stabiele lokale overheid draagt ook bij aan de ambities van dit kabinet op het gebied van veiligheid en het bevorderen van handel.’ Irene ten Teije: ‘We ondersteunen gemeenten bij het aanpakken van hun uitdagingen. We zijn heel trots op de projecten die we in partnerschap met het ministerie van Buitenlandse Zaken doen. Waarmee we concreet wat kunnen betekenen in een lokale samenleving door het verbeteren van diensten aan inwoners.

We zijn nu al in gesprek over hoe we dat kunnen voortzetten.’ Ap Reinders: ‘Nog meer mooi nieuws voor 2025: oud-voorzitter Jan van Zanen wordt in 2025 voorzitter van UCLG, de internationale organisatie van gemeenten. Dat is een geweldige kans om op mondiaal niveau onze Nederlandse visie op lokaal bestuur te laten horen.’ Irene ten Teije: ‘En we zijn blij dat onze VNG-voorzitter Sharon Dijksma actief lid is van de VN-adviesgroep die zich buigt over de vraag hoe lokale overheden beter kunnen worden gepositioneerd in de VN-organisatie.’ Ap Reinders: ‘Ook hier weer: gemeenten zijn de eerste overheid. We zetten de stap naar voren in Europa en in de wereld.’

96

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

7.1

Europa De regels en wetten die op Europees niveau worden gemaakt zijn van directe invloed op de uitvoeringspraktijk van gemeenten. Samenwerking over de Nederlandse grenzen heen biedt kansen op het terrein van belangenbehartiging, kennisdelen en het starten van projecten. Het is dan ook essentieel om op Europees niveau het geluid van alle lokale overheden te vertolken. Dit doet de VNG op ambtelijk en bestuurlijk niveau. Aanhalen relaties en contacten in Brussel Beleidsinzet

Er is een nieuwe beleidscyclus in Brussel en daarmee zijn er ook nieuwe Nederlandse Europarlementariërs. In 2025 besteden we extra aandacht aan het proactief aanhalen van contacten met die nieuwe Nederlandse Europarlementariërs en de beleidsmakers bij de Europese Commissie. Dat doen we in het kader van de agendasetting voor de nieuwe periode. Op deze manier houden we de vinger aan de pols en geven we vroegtijdig kernboodschappen af namens gemeenten. In januari 2025 start ook de deels vernieuwde VNG-delegatie naar het Europees Comité van de Regio’s. Zij zullen uiteraard een rol gaan spelen in het verder opbouwen van de relaties en contacten bij EU-instellingen.

Strategisch afwegingskader op gebied van Europese lobby (intern) Beleidsinzet

Team Europa wil in 2025 een strategisch afwegingskader opleveren op gebied van de Europese lobby. Dat kader is bestemd voor de managementteams van de VNG-beleids­ directies en voor de VNG-directie; zij krijgen via het afwegingskader een beslissende stem in de lobbytrajecten waar we op inzetten. Een strategisch afwegingskader helpt ons om effectiever en met voldoende interne capaciteit te lobbyen in Brussel. Bovendien zorgt het voor meer transparantie over de inzet richting onze leden en voor ruimte voor meer coördinatie met leden actief in Brussel.

Vergroten van het Europees bewustzijn van gemeenten, via gedegen informatievoorziening en samenwerking met derde partijen Beleidsinzet

Gemeenten zijn zich meer en meer bewust van de impact van EU-wetgeving op de lokale realiteit. Kennis over Brusselse besluitvorming en hoe dat te beïnvloeden is daarom van groot belang. De VNG draagt met Team Europa bij aan het Europees bewustzijn van gemeenten via gedegen informatievoorziening over Brusselse ontwikkelingen in de maandelijkse nieuwsbrief en een wekelijks lobbymemo. Ook willen we een rol spelen in de basisvraagbeantwoording en organiseren we periodiek online informatiesessies. Daarnaast is de VNG in gesprek met derde partijen over het mogelijk inrichten van een kennisnetwerk Gemeenten en Europa met als doel om gezamenlijk acties uit te rollen ten behoeve van het vergroten van het Europees bewustzijn van gemeenten, als opvolging van het Europeaniseringsonderzoek uit 2022.

Verstevigen van de vernieuwde governance van netwerk van GROS-gemeenten Beleidsinzet

Nederland telt meer dan zestig grensgemeenten. Om richting te geven aan de inzet van de VNG op grensoverschrijdende problematiek en samenwerking is het bestuurlijk netwerk Grensoverschrijdende Samenwerking (GROS) in 2023 nieuw leven ingeblazen. Dit gebeurde door het herijken van een bestuurlijke werkagenda GROS en het instellen van twee kopgroepen: een ambtelijke en een bestuurlijke. De VNG faciliteert beide kopgroepen en zal de structuur eind 2025 evalueren, samen met de leden. Het idee is dat de kopgroepen uiteindelijk zelfstandig verdergaan.

97

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Verstevigen interbestuurlijke samenwerking in en richting Brussel Beleidsinzet

De VNG werkt ook in haar Europese werk samen met het rijk en de andere koepels van decentrale overheden. Tijdens een Bestuurlijk Overleg (BO) Europa van februari 2024 is een gezamenlijke interbestuurlijke agenda vastgesteld met de gedeelde prioriteiten richting de Europese Commissie voor de periode 2024-2029. Tijdens dat BO is ook opdracht gegeven om in pilotvorm te kijken naar verstevigde samenwerking op een aantal dossiers uit die agenda in de komende periode. We verwachten dat we daarmee toewerken naar verstevigde samen­ werking in de breedte. Via concrete afspraken tussen de decentrale koepels en verschillende ministeries hebben onze leden uiteindelijk ook meer mogelijkheden tot het beïnvloeden van de Nederlandse standpunten in Brussel.

Verkenning Europese financieringsmogelijkheden Beleidsinzet

We verkennen of de VNG een rol kan gaan spelen op het gebied van het verkrijgen van EU-subsidies. Dat doen we voor en namens de gemeenten, via een op te richten VNG EUfondsenbureau. We piloten de inrichting en werking van dat bureau in een periode van twee jaar.

Voorbereiden van monitoringsmissie aan Nederland (Congres Raad van Europa) Beleidsinzet

De VNG begeleidt en adviseert de gemeentelijke bestuurders die zitting nemen in het Congres van Lokale en Regionale Overheden van de Raad van Europa. Het Congres komt bijeen in Straatsburg en organiseert ook jaarlijks een aantal missies naar Europese lidstaten om daar de staat van de lokale democratie te monitoren. In 2026 is Nederland aan de beurt. De VNG denkt in 2025 actief mee over het programma van de monitoringsmissie en bereidt een eigen bijdrage voor. Het doel van de monitoringsmissies is om de lokale democratie in Europa te monitoren en via aanbevelingen indirect te versterken.

7.2

Internationaal Wereldwijde uitdagingen als klimaatverandering, migratie en geopolitieke ontwikkelingen hebben directe invloed op het werk van Nederlandse gemeenten. De VNG benadrukt daarom via relevante netwerken wereldwijd het belang van betrokkenheid van lokaal bestuur in internationale beleidsagenda’s en de uitvoering daarvan. Denk aan de wereld­ koepel van gemeenten United Cities and Local Governments (UCLG) en Europese net­ werken. Daarnaast adviseren we gemeenten over internationale aspecten van gemeentelijk beleid en leveren we een bijdrage aan de versterking van lokaal bestuur wereldwijd. Belangenbehartiging en kennisdeling in Europese en internationale netwerken Beleidsinzet

We agenderen de belangrijke rol van lokale overheden in internationale agenda’s, programma’s en beleid in nationale, Europese en internationale netwerken. De VNG vertegenwoordigt bijvoorbeeld de Nederlandse gemeenten in United Cities and Local Governments (UCLG), het wereldwijde netwerk van lokale en regionale overheden en hun verenigingen. In 2025 zal Jan van Zanen voorzitter zijn van de vereniging. Ook versterken we internationale kennis­ uitwisseling door het delen van goede voorbeelden uit Nederland en het ophalen van voorbeelden uit internationale netwerken. Daarnaast ondersteunen we Sharon Dijksma bij haar inzet via een adviesgroep van de secretaris-generaal van de VN om lokale en regionale overheden beter te betrekken bij de VN organisatie.

98

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bijdragen aan lokaal bestuur wereldwijd via projecten VNG International Beleidsinzet

VNG International voert in meer dan 40 landen projecten uit voor wederopbouw en versterking van lokaal bestuur. Nederlandse gemeenten dragen hieraan bij met hun expertise. Bij wederopbouw gaat het met name om Turkije, Marokko en Oekraïne. Voor het versterken van lokaal bestuur - in twaalf landen - hebben we een partnerschap met het ministerie van Buitenlandse Zaken. We werken aan een nieuwe relatie met Buitenlandse Zaken door zichtbaar te maken hoe wij als mede-overheid invulling kunnen geven op prioritaire thema’s voor ontwikkelingssamenwerking en handel binnen het buitenlandbeleid en het belang van goed lokaal bestuur in internationale samenwerking.

Ondersteunen gemeenten bij internationaal beleid Beleidsinzet

Wij ondersteunen gemeenten met advies en kennis zodat zij hun internationale gemeentelijk beleid verder kunnen ontwikkelen. Daartoe brengen we de behoeften van Nederlandse gemeenten bij hun internationale positionering beter in kaart, zodat we ons aanbod op dat vlak kunnen aanscherpen. Ook onderhouden we het Global Goals netwerk waarmee we gemeenten ondersteunen bij het werken met de Global Goals. De Global Goals zijn 17 wereldwijd erkende doelen voor een duurzame en inclusieve samenleving die raken aan de taken en verantwoordelijkheden van gemeenten. We doen dat onder meer door het organiseren van inspiratiebijeenkomsten.

7.3

Caribisch deel van het Koninkrijk De openbare lichamen Saba, Sint Eustatius en Bonaire en de autonome landen Aruba en Curaçao zijn lid van de VNG. Deze eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk hebben veel taken en uitdagingen die overeenkomen met gemeenten in Europees Nederland. Met de VNG Caribendesk en het Caribisch uitwisselingsnetwerk kunnen we – met financiering van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties – de dienstverlening aan Caribische leden van de VNG verbeteren en kennisuitwisseling met Nederlandse gemeenten versterken. Caribisch deel van het Koninkrijk Beleidsinzet (met subsidie BZK)

De eilanden in het Caribisch deel van het Koninkrijk hebben op veel gebieden dezelfde taken en mandaat als Nederlandse gemeenten. We verbeteren de samenwerking met Caribisch Nederland door de bestaande dienstverlening van de VNG beter beschikbaar te maken en knelpunten in de uitvoering van wet- en regelgeving inzichtelijk te maken via uitvoerings­ toetsen. Ook intensiveren we de kennisuitwisseling met Nederlandse gemeenten door het uitvoeren van projecten zoals het Caribisch uitwisselingsnetwerk. We versterken daarmee de uitvoeringskracht van alle zes de Caribische eilanden in het Koninkrijk.

99

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

8 De organisatie

Vereniging van Nederlandse Gemeenten 100