2024.328 VNG - Bijlage 6 vng jaarplan en begroting 2025 document (1244249)

27

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Huisvesting aandachtsgroepen Extern gefinancierde activiteiten

Het programma Een thuis voor iedereen richt zich op woningzoekenden met een sociale of medische urgentie. We werken aan regionaal afgestemde volkshuisvestingsprogramma’s en huisvestingsverordeningen. Dat maakt meer woningen bereikbaar voor aandachtsgroepen, evenwichtig verdeeld over het land en in de regio’s, met waar nodig voldoende zorg en ondersteuning. Door zich te richten op beschermd wonen en kwetsbare groepen, zoals dak- en thuislozen, statushouders en ouderen, creëert het programma niet alleen betaalbare huisvesting, maar bevordert het ook sociale inclusie. Stabiele woonruimte verbetert de kwaliteit van leven, biedt perspectief op een betere toekomst en draagt bij aan de algehele leefbaarheid in buurten en wijken.

Verbeteren kwaliteitstoezicht Wmo Extern gefinancierde activiteiten

De VNG ondersteunt gemeenten al in de uitvoering van het rechtmatigheidstoezicht Wmo, maar nog niet in de uitvoering van het kwaliteitstoezicht. Daar is onder gemeenten grote vraag naar. Het project ziet toe op het toerusten van gemeenten bij de inrichting, organisatie en uitvoering van het Wmo toezicht, bij de toerusting van de toezichthouders bij de uitoefening van hun beroep en op het actualiseren van handreikingen. Dit vergroot de uitvoeringskracht van gemeenten.

Meerjarenagenda Wmo Extern gefinancierde activiteiten

In afgelopen periode is door VWS en de VNG toegewerkt naar een breed samengesteld Bestuurlijk Overleg, waarin het perspectief van inwoners, mantelzorgers, mensen met een beperking, aanbieders van welzijn en zorg, gemeenten (uitvoering) en het rijk (stelsel) zijn vertegenwoordigd. Hiermee werken we aan een houdbare ontwikkeling van de Wmo, in samenhang met beleidskeuzes in het zorgstelsel. De VNG verstevigt de focus in de lobby en relatie met het rijk en landelijke brancheorganisaties.

PGB 2.0 Extern gefinancierde activiteiten

Het persoonsgebonden budget (pgb) is een budget dat mensen met een chronische beperking of ziekte toegekend kunnen krijgen om zelf zorgverleners in te huren. Voor het verwerken van de pgb-administratie is een nieuw systeem ontwikkeld. Dit PGB2.0-systeem verzorgt de administratieve ondersteuning van budgethouders, hun zorgverleners, de verstrekkers (gemeente of zorgkantoor) en de Sociale Verzekeringsbank (SVB) bij het beheren van toegekende budgetten en zorgovereenkomsten en bij het registreren en betalen van zorgdeclaraties. Dit vergroot de regie op de inzet van het persoonsgebonden budget in het kader van de Wmo of Jeugdwet en geeft inzicht in de status van contracten en budgetten.

28

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Naleving: proeftuinen aanpak zorgfraude Extern gefinancierde activiteiten

De regio’s Twente en Hart van Brabant lopen voorop in de aanpak van zorgfraude. Om een volgende stap te zetten in de doorontwikkeling, heeft de gemeente Almelo - onderdeel van de regio Twente - het initiatief genomen voor een Proeftuin, en heeft VNG Naleving om ondersteuning gevraagd. Hart van Brabant heeft zich bij de Proeftuin aangesloten. Het ministerie van VWS is medefinancier van de proeftuinen en het fieldlab. De proeftuinen beogen het ontwikkelen van beproefde werkwijzen voor een betere selectie en screening van zorgaanbieders- en zorgverleners, voorafgaand en tijdens de (huidige) contractperiode. Het fieldlab organiseert kennis- en informatiedeling uit de proeftuinen met alle ketenpartners binnen en tussen gemeenten zodat alle gemeenten in Nederland in staat worden gesteld de resultaten van de proeftuinen daadwerkelijk in hun beleid en praktijk te implementeren. Op innovatieve manieren wordt gekeken hoe zorgfraude effectiever kan worden aangepakt, zodat het zorggeld uiteindelijk ook aan zorg uitgegeven wordt.

2.4

Asiel en migratie Een inclusieve samenleving vraagt om een humaan asiel- en migratiebeleid met goede opvanglocaties en participatiemogelijkheden. Zowel bij de groeiende opvang van ontheemden uit Oekraïne als bij asielzoekers spelen gemeenten een sleutelrol. Gemeenten gaan niet over de (hoogte van de) instroom van mensen, maar hebben wel een verantwoordelijkheid voor opvang en participatie. Als vereniging maken we ons sterk voor de juiste randvoorwaarden om deze verantwoordelijkheid goed uit te kunnen voeren. Ook ondersteunen we gemeenten met kennis en uitwisseling van ervaringen. Propositie

Asiel en migratie: opvang asielzoekers Beleidsinzet

De opvang van asielzoekers staat onder druk. Tijdens de ALV is een resolutie aangenomen waarin we inzetten op het voorkomen van afwentelen van effecten op gemeenten, het behoud van de Spreidingswet en voorkomen dat gemeenten niet kunnen sturen in de volkshuisvesting. Het doel is te komen tot een stabiel opvangstelsel met een goede verdeling over gemeenten, dat stimuleert tot participatie. De tijdelijke commissie asiel en migratie zorgt dat alle soorten gemeenten betrokken worden bij standpuntbepaling en er verbindingen gelegd worden met de diverse vakcommissies. In 2025 dragen we ons VNG-standpunt uit in onze lobby. We pleiten ervoor de Spreidingswet pas in te trekken als de asielketen op orde is.

Asiel en migratie: opvang Oekraïners Beleidsinzet

Gemeenten vangen ongeveer 100.000 Oekraïners op. Afhankelijk van (Europese) keuzes over de toekomst van deze groep ontheemden zal de gemeentelijke inzet veranderen. In 2025 zet de VNG in op duidelijkheid over de toekomst van de groep Oekraïners. Met daaraan gekoppeld een uitvoerbare leefgeldregeling en een eigen bijdrage. We maken gezamenlijk afspraken met ketenpartners over de opvang van Oekraïense vluchtelingen.

29

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Asiel en Migratie: arbeidsmigratie Beleidsinzet

Arbeidsmigranten leveren een belangrijke bijdrage aan onze economie. Maar er zijn ook knelpunten. Gemeenten lopen tegen problemen aan op het gebied van huisvesting, uitbuiting en participatie. Op basis van het rapport Roemer worden stappen gezet om grip te krijgen op arbeidsmigratie. Dit bereiken we door te lobbyen op mogelijkheden en randvoorwaarden voor toezicht en handhaving, voldoende huisvesting, verbetering van registratie van arbeids­ migranten en het voorkomen van ongewenste afhankelijkheidsrelaties tussen werkgevers en werknemers.

Ondersteuning gemeenten bij taken Asiel en Migratie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget + subsidie

De opvang van asielzoekers, Oekraïners en andere migranten is van grote invloed op gemeenten. De afgelopen jaren speelden gemeenten een steeds grotere rol bij participatie, huisvesting en integratie. Met de Tijdelijke Commissie Asiel & Migratie (TCAM) heeft de VNG dit thema bestuurlijk hoog op de agenda gezet. We werken aan een eigen gemeentelijk verhaal over asiel en migratie. In 2025 nemen we zelf ketenvertegenwoordiging en ondersteuning in handen. De VNG biedt handreikingen voor uitvoering van opvang en ondersteuning en een vraagbaak bij vragen in de uitvoering. We vertegenwoordigen de gemeenten in de uitvoerings­ keten, waaruit samenwerkingsafspraken en arrangementen voortvloeien.

Helpdesk van opvang tot integratie Extern gefinancierde activiteiten

We ondersteunen gemeenten bij al hun vragen op het gebied van asielopvang tot integratie. De VNG verzorgt de frontofficefunctie van dit loket en werkt samen met partners van de backoffice.

2.5

Platform Sociaal Domein Veel opgaven in het sociaal domein hebben onderlinge raakvlakken. Het Platform Sociaal Domein (PSD) helpt gemeenten en hun partners de noodzakelijke samenhang te versterken vanuit concrete lokale en regionale behoeften. Regioadviseurs zijn als één team overal aanwezig in het land, halen signalen en informatie op, delen kennis en ondersteunen waar nodig voor korte en langere tijd. Als vereniging zetten we een stap naar voren door landelijke ondersteuning veel meer te laten aansluiten op de lokale praktijk, bijvoorbeeld in het maken van concrete keuzes in tijden van schaarste. Onze inzet is dat het Platform de komende tijd door alle gemeenten en partners wordt omarmd. Lerende dialoog Beleidsinzet

We versterken het leervermogen van samenwerkende overheden en partners. Dit doen we door gemeenten te ondersteunen bij hun integrale opgaven in het sociaal domein en het gesprek tussen rijk en gemeenten te faciliteren over wat wel en wat niet werkt in de praktijk. Door de lerende dialoog sluit de dienstverlening van gemeenten en andere overheden uiteindelijk beter aan op de behoeften van inwoners.

30

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Propositie

Duurzame ondersteuning met het Platform Sociaal Domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Het Platform Sociaal Domein helpt gemeenten, rijk en ketenpartners bij samenwerking en het slimmer inrichten van het sociaal domein. Wij zijn de schakel tussen het rijk, gemeenten en ketenpartners. Als inclusief en neutraal platform bieden wij gemeenten kennis, inzicht en advies. Dit doen we met onze regioadviseurs, experts en online platform. Bewegingen waar we aan bijdragen zijn verbinding van het sociaal domein met wonen, zorg & veiligheid, specialistische hulp, toegang tot hulp en randvoorwaarden in financiën en governance. In 2025 bestaat onze ondersteuning onder andere uit een online kennisplatform waar we antwoord geven op vragen rondom inrichting en samenwerking in het sociaal domein. We werken aan inhoudelijke projecten en programma’s, met expertise die partijen echt verder brengt. Onze regioadviseurs bieden concrete ondersteuning in de vorm van instrumenten, opleidingen en praktijkvoorbeelden.

Eerst een thuis – regionale ondersteuning Extern gefinancierde activiteiten

Het Platform Sociaal Domein versterkt de regionale ondersteuning van gemeenten, aanbieders en woningcorporaties. Dit doen we door op het juiste moment en in samenhang met andere opgaven in te zetten op het vraagstuk van dakloosheid. Het uitgangspunt is dat mensen zoveel mogelijk ondersteuning thuis ontvangen in plaats van in intramurale (opvang) voorzieningen. We voorzien in één regionaal aanspreekpunt voor gemeenten, waarmee we de doelstellingen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid - Eerst een Thuis realiseren.

Toegang, lokale teams en integrale dienstverlening Extern gefinancierde activiteiten

Het Platform Sociaal Domein ondersteunt gemeenten bij het versterken van hun lokale uitvoeringspraktijk in de toegang door hen inzicht te bieden in de lopende ontwikkelingen en de samenhang daartussen. Wij helpen om in de eigen lokale situatie stappen te zetten in de verbetering van de toegang, aansluitend bij de vragen/behoeften die lokaal leven. Daarbij zien we de landelijke programma’s en projecten als ondersteunend voor de beweging op lokaal niveau. Dit doen we bij voorkeur samen met inwoners en/of lokale cliëntenorganisaties en cliëntondersteuners.

POK-ondersteuningsprogramma Extern gefinancierde activiteiten

Deze subsidie is bedoeld voor het verder verbeteren van de kwaliteit van dienstverlening aan gemeenten en versterken van de samenwerking tussen gemeenten bij de inzet van de POKmiddelen. Het Platform Sociaal Domein is een belangrijk middel om deze dienstverlening te verbeteren. Dit doen we door de lerende dialoog tussen overheden en partners op landelijk en regionaal niveau verder te ontwikkelen. En door de hulpverlening aan mensen die kampen met multiproblematiek te verbeteren dankzij optimale gegevensdeling in het sociaal domein. We versterken de rechtspositie van inwoners bij het ontvangen van zorg of ondersteuning in het sociaal domein.

31

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Regioteam Zorg & Veiligheid Extern gefinancierde activiteiten

In de Landelijke agenda: perspectief 2025 staan gezamenlijke ambities die de basis vormen voor het regioteam Zorg & Veiligheid. Doel is dat in 2025 iedere regio een persoons- en systeemgerichte aanpak voor inwoners in een kwetsbare positie met bijbehorende huisvesting, zorg en ondersteuning hanteert. Dat vraagt dat gemeenten zich gedragen als partner in de samenwerking met ketenpartners in het zorg en veiligheidsdomein. Daar werkt het regioteam Zorg & Veiligheid naartoe door gemeenten en ketenpartners vraaggericht en proactief te ondersteunen, regionale regie te versterken en handvatten aan te reiken voor goede samen­ werking. We stimuleren de inzet van ervaringsdeskundigheid in advisering en uitvoeringspraktijk. Dit alles doen we in nauwe afstemming met het programma Grip op Onbegrip van ZonMW en op basis van de Landelijke Agenda Zorg & Veiligheid.

Aanpak wachttijden Extern gefinancierde activiteiten

Om wachttijden te verminderen is het nodig om te werken aan goed inzicht en overzicht. Daarvoor werken we samen met jeugdregio’s om duurzaam en methodisch de aanpak tot uitvoering te brengen in een gedecentraliseerd stelsel. Het verminderen van wachttijden bereiken we door het gebruik van data uit het Berichtenverkeer. We ondersteunen jeugdregio’s om de praktijk te vertalen naar duurzaam wachttijdbeleid/een meerjarig regioplan. We bekijken met de regio waar directe impact mogelijk is op de wachtenden, en we verkrijgen inzicht in het primaire proces en betrekken dit in de aanpak, zodat de duurzame plannen goed aansluiten op de praktijk. We zetten een leernetwerk op om kennis en expertise te delen.

Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd (OZJ) Extern gefinancierde activiteiten

Het Ondersteuningsteam Zorg voor Jeugd (OZJ) bouwt mee aan een lerend jeugdstelsel dat kinderen en jongeren in Nederland helpt gelukkig en veilig op te groeien. In het programma Zorg voor Jeugd werken professionals, gemeenten, rijk, cliënten- en jeugdhulporganisaties samen. Niet vanachter een bureau, maar in de lokale praktijk.

Ondersteuningsteam Toeslagen 1.0 Extern gefinancierde activiteiten

De afgelopen jaren is een grote groep kinderen van ouders die door de toeslagenaffaire zijn getroffen uit huis geplaatst. Schulden, zorgen om geld en armoede vormen een belangrijke risicofactor voor oplopende gezinsproblemen. In opdracht van het vorige kabinet wordt hard gewerkt aan herstel en vertrouwen. Dit doen we door het bieden van hulp en ondersteuning aan alle ouders en kinderen die gedupeerd zijn door de toeslagenaffaire; ook degenen waar een uithuisplaatsing aan de orde is (geweest). Specifiek is de opdracht van het OZJ (en haar opvolger) het Ondersteuningsteam te vormen om een onafhankelijk, neutraal en compassievol aanspreekpunt te bieden voor ouders. De lessen die we trekken uit de verhalen, gebruiken we om bij te dragen aan een brede dialoog over de menselijke maat.

32

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Schakel en Adviesraad (SAR) Extern gefinancierde activiteiten

Het uitgangspunt is dat jeugdhulp kan verbeteren. Dat kan wanneer we aan het einde van de keten de complexe en meervoudige problematiek van jeugdigen en het gezin/systeem onder­zoeken en op basis daarvan stroomopwaarts eerder en beter handelen. Niet méér jeugdhulp dus, maar steeds bétere jeugdhulp. Om dit proces te ondersteunen zijn acht bovenregionale expertisenetwerken (BEN’s) actief, waar experts van diverse organisaties deel van uitmaken. We helpen de professionals in deze expertisenetwerken om hun kennis en expertise organisatieoverstijgend met elkaar te verbinden, zodat de meest actuele en integrale, passende hulp geboden kan worden aan kinderen en gezinnen met complexe, meervoudige problemen.

Wel in Ontwikkeling Extern gefinancierde activiteiten

Het uitgangspunt in de aanpak Wel in Ontwikkeling is dat elk kind het recht heeft zich te ontwikkelen, en zich ook kán ontwikkelen. Dit tegen de achtergrond van een groep jongeren die niet bij onderwijs ingeschreven zijn. Het doel is te inventariseren, verbinden en zichtbaar maken van initiatieven die al op regionaal niveau zijn ontwikkeld, en hun toegevoegde waarde voor deze doelgroep hebben aangetoond. Daarnaast legt het project de focus op het samen (blijven) leren over en van deze doelgroep. Dat doen we door in gesprek te gaan met jeugdigen en hun gezin. Daar halen we rode draden en verbeterpotentieel uit voor de regio’s en landelijk, in aansluiting met MAO (Met Andere Ogen).

Voorbij corona/Doorontwikkeling PSD Extern gefinancierde activiteiten

In de coronacrisis kwamen er doorbraken in de aanpak van schulden en hulp aan kwetsbare gezinnen. Er ontstonden nieuwe, onverwachte coalities. Traditioneel ingewikkelde samen­ werkingen (onderwijs-gemeente) bleken makkelijker te organiseren als je een scherp doel hebt: de zorg voor inwoners in een kwetsbare positie. In een aantal trajecten nemen we deze lessen mee en worden stappen gezet naar structurele oplossingen. Doel is dat gemeenten aan de slag kunnen gaan met de weerbarstige knelpunten in de toegang voor inwoners. Concreet gaat het om rechtmatige, zorgvuldige gegevensdeling, onderzoek naar handelingsperspectief van gemeenten bij kansenongelijkheid, het inrichten van een adviespunt ontschotte financiering en de doorontwikkeling van de kennisfunctie van Platform Sociaal Domein.

Versterken samenwerking medisch-sociaal domein 2024-2025 Extern gefinancierde activiteiten

Het Platform Sociaal Domein voert verschillende activiteiten uit op het gebied van Wmo, Dakloosheid, IZA/GALA en de lokale Preventieakkoorden. Deze opgave staat in verbinding met de andere opgaven binnen het zorg-, sociaal en medisch domein. Juist doordat het Platform deze in verbinding met elkaar kan oppakken zorgt dit voor een betere uitvoerbaarheid van beleid en uitwisseling van kennis van onderop. Hierbij ontwikkelen wij ook innovatieve methoden. Onze regioadviseurs en financieel-juridisch adviseurs staan gemeenten bij. We versterken onderling (regionaal) leervermogen. Het Platform verzamelt tools en zet een kennisdatabase op voor de ondersteuning aan gemeenten.

33

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3 Leefomgeving

Vereniging van Nederlandse Gemeenten 34

Lot van Hooijdonk Wethouder Utrecht, commissievoorzitter economie, klimaat, energie en milieu

Jan Martin van Rees Wethouder Almelo, commissievoorzitter ruimte, wonen en mobiliteit

Oog op de bal houden Lot van Hooijdonk: ‘In 2025 bereiden we ons voor op de invoering van de nieuwe Wet collectieve warmte. Bijzonder is dat de levering van warmte weer een publieke dienst wordt als het concept wetsvoorstel in de huidige vorm wordt aangenomen.’ Jan Martin van Rees: ‘Wij staan aan de lat om complexe opgaven voor onze inwoners behapbaar te maken. Het rijk moet keuzes samen met ons - gemeenten - en provincies en waterschappen maken.’

35

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Lot van Hooijdonk: ‘Ook de energietransitie legt beslag op de directe leefomgeving, denk aan zonnepanelen die energie geven én terugleveren. Als gevolg van dit tweerichtingsverkeer zijn de decentrale systemen complex, kleinschalig en dicht bij huis. De komende tien jaar verwachten we een verdubbeling van het huidige aantal transformatie­ huisjes. Dat grijpt in in onze straten en plantsoenen en dat vinden mensen echt niet leuk. Tegelijk is het absoluut noodzakelijk want iedereen wil 24/7 elektriciteit. Net als een warm huis.’ Jan Martin van Rees: ‘De vraag naar ruimte is vele malen omvangrijker dan ons landje groot is. We zullen steeds meer naar gecombineerd ruimtegebruik toe moeten.’ Lot van Hooijdonk: ‘Wij maken de openbare ruimte met elkaar. De keuzes die je in het fysieke domein maakt, zijn van directe invloed op mensenlevens en bepalen de kwaliteit van leven. De netcongestie is eigenlijk het resultaat van een succesvolle transitie. Versnellende factor was de oorlog in Oekraïne. Dat is typisch iets wat bij een systeemverandering hoort: er gebeuren dingen die je vooraf niet kon weten, op allerlei vlakken tegelijk: financiën, wetten en regels, technologie en cultuur. Dat gaat met horten en stoten.’ Jan Martin van Rees: ‘Je wil inderdaad uiteindelijk een leefbare maatschappij. Waar je met plezier naar buiten loopt. Waarin je kunt spelen, sporten en ontspannen.

De druk op de ruimte wordt groter. Er is ruimte nodig voor industrieterreinen, natuur, water, agrariërs, energie­ transitie en defensie. In Overijssel loopt bijvoorbeeld de vraag of er plaats is voor een munitiedepot, en dat zorgt voor verhitte discussies. Vanuit geopolitiek perspectief is dit verzoek legitiem en daarom is het aan gemeenten om vanuit gemeenschappelijk belang toch mee te denken waar dit depot kan komen. Dat is je verantwoordelijkheid nemen en de stap naar voren zetten. De kracht van gemeenten is dat we moeilijke keuzes niet uit de weg gaan.’ Lot van Hooijdonk: ‘Onze inzet vandaag gaat over de wereld zoals die over vijftien jaar is. Belangrijk om oog op de bal te houden dus. Met doorzettingsvermogen en optimisme, ook al is het niet alleen maar feestelijk. Waar dat nodig is, hebben wij als bestuurders de taak het de samenleving uit te leggen en het gewenste toekomstbeeld vast te houden.’ Jan Martin van Rees: ‘Ik denk dat we zo langzamerhand tegen de grenzen van participatie aan zijn gelopen. Zolang mensen vanuit hun eigen belang blijven procederen tegen een appartementencomplex aan de overkant van hun straat, gaan die 900.000 noodzakelijke woningen er niet komen. Je kunt inwoners wel ruimte geven om mee te denken over hóe die nieuwe woningen het beste ingepast kunnen worden.

Daarom kijken wij ook welke mogelijk­ heden er zijn om procedures te beperken en doorlooptijden te verkorten. Daadkracht en creativiteit zijn hard nodig. Je merkt in het land grote bereidheid om tot gezamenlijke oplossingen te komen. Daar haal ik vertrouwen uit.’

36

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Omkeringsthema 3.1

Fysieke leefomgeving Daadkracht en actie zijn nodig om verder te komen met de ruimtelijke puzzel, woonzekerheid, de transitie in het landelijk gebied het principe van water en bodem sturend en ook een duurzame en circulaire economie. De VNG zoekt de samenwerking en ondersteunt gemeenten bij het versterken van de uitvoering. Hiermee zijn gemeenten in staat om een goede belangenafweging te maken, doelen te stellen en te prioriteren bij het overgaan tot actie en uitvoering. Gezonde leefomgeving Beleidsinzet

Om te kunnen werken aan een schone, veilige en gezonde leefomgeving is samenwerking tussen gemeenten, medeoverheden, het rijk en de omgevingsdiensten essentieel. Of het nu gaat om een circulaire economie of beleidsontwikkelingen op het dossier milieu. Uitvoerbaarheid en juridische houdbaarheid zijn voor gemeenten cruciaal. Net zoals het gebruik kunnen maken van een efficiënt proces inzake vergunningverlening en handhaving. We ondersteunen gemeenten bij de inrichting van Uitgebreide Producenten Verantwoorde­ lijkheid (UPV) rondom de meest relevante afvalstromen. We streven ernaar dat gemeenten gebruikmaken van (vernieuwde) landelijke afspraken die zijn gemaakt met verpakkings­ verwerker Verpact, gericht op het afvaldossier. Dit doen we door een krachtige lobby en vroegtijdige, optimale afstemming tussen de uitvoeringspraktijk van gemeenten en het rijksbeleid.

Bouwen en wonen Beleidsinzet

De VNG behartigt de belangen van gemeenten bij het rijk, provincies en waterschappen in de uitwerking van wet- en regelgeving en diverse beleidsprogramma’s op de terreinen bouwen, wonen en grondbeleid. We werken samen met partners in de sector, zoals corporaties, projectontwikkelaars en banken. Onder meer door ideeën aan te dragen, te reageren op consultaties voor nieuwe wet- en regelgeving, onderzoeken te doen en deel te nemen aan klankbord- en werkgroepen draagt de VNG namens en met gemeenten bij aan het behalen van de beleidsdoelstellingen. En uiteraard voeren we onze vertrouwde lobby voor uitvoerbare wet- en regelgeving en afspraken die bijdragen aan de woonzekerheid en de bouw van meer woningen in ons land.

Mobiliteit en bereikbaarheid Beleidsinzet

We staan voor een mobiliteitstransitie en kunnen mobiliteit alleen toekomstbestendig maken als we in onderlinge samenhang kijken naar bereikbaarheid, duurzaamheid, leefbaarheid en verkeersveiligheid. We zetten ons in voor interbestuurlijke samenwerking tussen rijk, provincies en gemeenten. Daarbij passen we mobiliteit in in de ruimte, passend bij andere ruimtelijke opgaven zoals water- en bodemsturend, woningbouw, verduurzaming, gezonde leefomgeving en veiligheid. In 2025 denkt de VNG mee in de uitwerking van de mobiliteitsvisie van IenW. Dat doen we samen met gemeenten en andere stakeholders. Ook bij de herziening van de Meerjaren­programma Infrastructuur, Ruimte en Transport (MIRT) brengen we onze lobby­ punten in.

37

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Landelijk gebied en natuurbeleid Beleidsinzet

Nederland kent een groot landelijk gebied. Via een gebiedsgerichte aanpak hebben de opgaven voor natuur, klimaat en water impact op het landelijk gebied dat vele gemeenten omvat. De transitie raakt aan landbouw, natuur, de energietransitie, leefbaarheid en het voorzieningenniveau. De VNG zet - naast de genoemde opgaven - bij de belangenbehartiging in op brede welvaart, perspectief voor elke regio en een sterke positionering daarbij van gemeenten. Focus ligt daarbij op interbestuurlijke samenwerking, uitvoerbaarheid van afspraken en wet- en regelgeving en adequate financiering.

Ruimte, water en klimaatadaptatie Beleidsinzet

Gemeenten hebben een belangrijke taak in de ruimtelijke inrichting en het gebruik van de ruimte. Het klimaat verandert, de grenzen van het water- en bodemsysteem zijn in zicht, we stappen over op een andere energievoorziening en we streven naar een circulaire economie. Nieuwe regelgeving dwingt ook meer in die richting. Dit alles vraagt om een integrale manier van werken, waarmee keuzes voor de leefomgeving sneller en meer in samenhang kunnen worden gemaakt. We borgen de belangen van gemeenten en regio’s bij ruimtelijke vraagstukken. Samen met het rijk bepalen we de Nederlandse inzet richting Brussel.

Regionale economie Beleidsinzet

Een gezonde en duurzame economie en arbeidsmarkt bepalen in belangrijke mate onze welvaart en welzijn. Op lokaal en regionaal niveau werken we aan een duurzame economie, waarin ondernemers en mkb (midden- en kleinbedrijf) weerbaar zijn voor laagconjunctuur, en bijdragen aan brede welvaart. In de belangenbehartiging ligt ons accent op de thema’s mkb & innovatie, ruimte voor werken en ondernemen, een human capital agenda en regionaaleconomische samenwerking. Dit doen we door belangbehartiging, bijeenkomsten Nieuwe Economie in verschillende regio’s van het land en afstemming tussen VNG, IPO en het rijk. We leggen verbinding met regio’s tegen de achtergrond van Elke Regio Telt en de ontwikkeling van regionale investeringsstrategieën. Ook leveren we een bijdrage aan de interbestuurlijke samenwerkingsagenda Ruimte voor werken en ondernemen.

Gezonde leefomgeving: Vergunningen, Toezicht en Handhaving (VTH) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Een goed functionerend stelsel van Vergunningverlening, Handhaving en Toezicht (VTH) is voor gemeenten essentieel als het gaat om een gezonde, schone en veilige leefomgeving. We werken aan de versterking en verbetering van het VTH-stelsel zodat gemeenten in staat zijn hun taken goed uit te (laten) voeren; daar ondersteunen we ze bij. We behartigen gemeentelijke belangen via het Bestuurlijk Omgevingsberaad (BOB). Ook het versterken van het opdrachtgever en opdrachtnemerschap tussen gemeenten en omgevingsdiensten speelt hierin een rol. Een actieve verbinding tussen het stelsel VTH en de uitvoering van de Omgevingswet is van belang alsook het inspelen op de behoeften en mogelijkheden van de gemeentelijke uitvoering. Het gaat daarbij ook om efficiënte informatie en data-uitwisseling.

38

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Gezonde leefomgeving: milieu en Nationaal Programma Circulaire Economie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG ondersteunt gemeenten bij het zetten van de stap vooruit op het gebied van milieu & gezonde leefomgeving en circulaire economie. Het gaat om het vervullen van hun rol bij de transitie naar een leefomgeving die op orde is: gezond, schoon en veilig. We helpen gemeenten door het versterken van kennisopbouw, kennisdeling en uitvoeringsondersteuning. Inwoners zijn gebaat bij een gezonde, schone en veilige leefomgeving, waarin ze beschermd worden tegen (schadelijk) afval in de openbare ruimte, schadelijke effecten van industrie, geluids­ overlast en een slechte luchtkwaliteit. Actueel is de ontwikkeling van het Nationaal Milieu Programma (NMP) en de acties die voortkomen uit het rapport ‘Industrie en Omwonenden’ van de Onderzoeksraad voor Veiligheid (OVV).

Bouwen en wonen: programma Woningbouw (mininsterie VRO) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De behoefte aan voldoende betaalbare woningen van goede kwaliteit is groot. Dat vraagt stevige publieke regie op de volkshuisvesting. De inzet van de VNG richt zich op het verbeteren van de kwaliteit en duurzaamheid van bestaande en nieuwe gebouwen. We bevorderen voldoende woningaanbod dat aansluit op de behoefte en past binnen een zorgvuldige ruimtelijke inrichting. Ook bevorderen we gebiedsontwikkelingen door gemeentelijke grondverwerving, afspraken met private grondeigenaren en verbetering van financieringsmogelijkheden voor publieke investeringen. Het gaat om het reguleren van het gebruik van woonruimten om tot een eerlijke verdeling van schaarste te komen en leefbaarheid en goed verhuurderschap te bevorderen. Ander doel is woonlasten betaalbaar maken voor lage en middeninkomens. We bevorderen dat corporaties een goede bijdrage leveren aan het gemeentelijk woonbeleid. Tot slot streven we naar voldoende betaalbare en passende woningen voor aandachtsgroepen.

Mobiliteit en bereikbaarheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG brengt in beeld welk instrumentarium nodig is om mobiliteit vanuit de bereikbaarheids­ gedachte en bereikbaarheidsdoelen te benaderen. De VNG reikt in 2025 kennis en informatie aan zodat gemeenten de mobiliteitstransitie vorm kunnen geven. Dit zorgt voor duurzame bereikbaarheid van voorzieningen. Daarvoor worden verschillende opgaven gecombineerd, zoals de ruimtelijke uitdaging, de doelstellingen uit het klimaatakkoord en de energietransitie. We ondersteunen gemeenten met kennis over de verbetering van verkeersveiligheid. Door risicogestuurd te werken in gemeente en regio, kan het aantal verkeersdoden en slachtoffers verminderen. We zetten in op de uitbreiding van boa-bevoegdheden bij verkeershandhaving. Ander doel is het inzichtelijk maken van de vernieuwingsopgave van hun infrastructuur en (duurzame) handelingsperspectieven hiervoor.

39

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Landelijk gebied en natuurbeleid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG ondersteunt en begeleidt bij de transitie landelijk gebied en de totstandkoming en uitvoering van gebiedsprogramma’s, samen met provincies, gemeenten en waterschappen. We maken de verbinding met de Nota Ruimte (NOVEX). De VNG ondersteunt gemeenten bij de gevolgen van het Programma Stikstofreductie en Natuurverbetering (PSN) voortvloeiend uit de Wet stikstofreductie en natuurverbetering (WSN). Wij streven naar een juridisch haalbaar, houdbaar en uitvoerbaar beleid voor gemeenten. De VNG helpt bij de uitvoering van (beëindigings)regelingen voor agrarische ondernemers. Wij spannen ons in voor financiering van landbouw en landgebruik via het Nationaal Programma Landelijk Gebied (en/of de mogelijke opvolger daarvan). Tot slot richten wij ons op uitvoeringscondities die op orde zijn, zodat gemeenten gesteld staan voor hun taken op groen en fauna die voortvloeien uit de Omgevingswet. We letten daarbij ook op het behoud van biodiversiteit op lokaal niveau omdat dit direct samenhangt met de maatschappelijke opgaven in het landelijk gebied.

Ruimte, water en klimaatadaptatie: ruimtelijke puzzel en WBS (water- en bodemsturend) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het klimaat verandert en de grenzen van het water- en bodemsysteem zijn in zicht. We stappen over op een andere energievoorziening en we streven naar een circulaire economie. Dit alles vraagt om een integrale manier van werken, waarmee keuzes voor de leefomgeving sneller en meer in samenhang kunnen worden gemaakt. De VNG biedt ondersteuning in het werken aan grote ruimtelijke opgaven op basis van de Nota Ruimte. De randvoorwaarden voor gemeenten moeten dusdanig zijn dat zij gezamenlijke groenambities waar kunnen maken. En dat gemeenten kunnen bijdragen aan de Delta-opgave en een klimaatrobuuste inrichting van Nederland. We stellen gemeenten optimaal in staat om hun bodem- en ondergrond taken uit te voeren. Dit doen we door belangenbehartiging en dienstverlening, in de vorm van handreikingen, data en informatie, modelverordeningen en webinars.

Regionale economie: versterking economische activiteiten Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Voor een weerbare, toekomstbestendige (lokale en regionale) en duurzame economie is samenwerken key en spelen data en datagedreven werken een steeds prominentere rol. Gemeenten hebben belang bij een economisch klimaat dat bijdraagt aan brede welvaart. We ondersteunen hen bij het werken aan een een duurzame economie, het versterken van het verdienvermogen en een krachtige arbeidsmarkt. Dat doen we met het subsidieprogramma Betere Regelgeving en Dienstverlening en de landelijke Actieagenda mkb-dienstverlening. We zetten in op een landelijk dekkende structuur van regionale talentfondsen en het verstevigen van samenwerkingsrelaties tussen overheden op het domein van human capital. We bouwen in 2025 verder aan het ambtelijk VNG-netwerk Ruimte voor werken en ondernemen. Ook bieden we een sociale kaart van economische regio’s, boards en samenwerkingsverbanden en deelnemende gemeenten.

40

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Integrale aanpak: fysieke leefomgeving Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het versterken van de fysieke leefomgeving vraagt om een integrale aanpak. Alles hangt met alles samen. Of het nu gaat om grote opgaven als woonzekerheid, transities op het gebied van klimaat en energie of dat het gaat om lokaal, regionaal, nationaal of Europees beleid. Breed en integraal vraagstukken bezien is cruciaal. Daarvoor is het noodzakelijk in te zetten op een integrale en strategische aanpak voor het hele domein van de fysieke leefomgeving om gemeenten dossieroverstijgend te ondersteunen. Met de inzichten vanuit een eerdere impactanalyse van stapeling van wet- en regelgeving vanuit Europa, rusten we gemeenten verder toe in hun rol. Zodat zij gedegen lokale afwegingen kunnen maken, vanuit de geest van de Omgevingswet en gericht op het versterken van juridisch houdbaar en (lokaal) uitvoerbaar beleid.

Integrale aanpak: digitale infrastructuur & 5G Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG zet zich in voor strategische advisering en ondersteuning van gemeenten bij de uitrol van 5G en glasvezel. In 2025 ondersteunt de VNG gemeenten bij de aanwending van de middelen uit het Landelijk fonds aansluiting onrendabele adressen gigabit internet, dat mogelijk wordt opgericht. Verder voert de VNG een lobby ten aanzien van de Gigabit Infrastructure Act van de Europese Commissie. Die verordening dwingt gemeenten om een gezamenlijke portal te hebben voor aanleg van telecominfra. De Act neemt gemeenten elke coördinatierol uit handen ten aanzien van plaatsing 5G-masten en aanleg glasvezelnetwerken.

Integrale aanpak: verkenning informatievoorziening fysiek domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

In 2023 is het project Verkenning Informatievoorziening Fysiek Domein (VIFD) gestart. Dit creëert waarde door te streven naar een integrale aanpak van informatievoorziening in het fysieke domein. Gemeenten hebben data en informatie nodig om hun taken in het fysieke domein goed uit te kunnen voeren. Dit bevordert de efficiëntie, samenwerking tussen bestuurslagen en verbeterde beleidsvorming, waardoor gemeenten beter in staat zijn om hun taken uit te voeren. Het project vormt de basis voor een meerjarige werkagenda waarin zoveel mogelijk interbestuurlijke en publiek-private samenwerking wordt opgezocht op vijf beleids­ terreinen: bouwopgave, volkshuisvesting, energie, mobiliteit en landelijk gebied (stikstof).

Gezonde leefomgeving: omgevingsveiligheid Extern gefinancierde activiteiten

Gemeenten worden toegerust op bestaande en toekomstige ontwikkelingen met betrekking tot veilig wonen en duurzame economische groei in een beperkte ruimte. De VNG heeft hiertoe met partners afspraken gemaakt in de Meerjarenagenda Versterking Omgevingsveiligheid 2025-2028 (MVO). De VNG ondersteunt gemeenten bij het uitvoeren van de taken die voortvloeien uit het Register Externe Veiligheid (REV). Zij kunnen gebruikmaken van de versterkte kennisinfrastructuur omgevingsveiligheid. We bieden in 2025 een congres over omgevingsveiligheid, kennistafels en de mogelijkheid om ervaringen uit te wisselen. Onder voorbehoud van goedkeuring van afsprakenkader Meerjarenagenda omgevings­ veiligheid 2025 - 2028 en de daaruit voortvloeiende vervolgsubsidie aan VNG tbv versterken kennisinfrastructuur.

41

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bouwen en wonen: uitvoeringskracht Extern gefinancierde activiteiten

Ondanks de huidige aanpak van extra middelen en expertise blijven capaciteitsproblemen een veel genoemde oorzaak voor vertraging van woningbouwprojecten. Daarom hebben BZK, IPO en VNG de handen ineen geslagen. Het doel is het versterken van de gemeentelijke, provinciale en regionale uitvoeringskracht in het ruimtelijk domein. Zodat we de mismatch tussen de grote woningbouwopgave en beperkte beschikbare ambtelijke capaciteit in gezamenlijkheid aanpakken. Dit helpt gemeenten bij het realiseren van hun woningbouwopgave.

Bouwen en wonen: ondersteuningsprogramma arbeidsmigranten Extern gefinancierde activiteiten

Het doel van de inzet van de VNG is dat gemeenten zich bewust zijn van het vraagstuk rond arbeidsmigranten en hier op inzetten; zelf, regionaal en/of met private partijen. In 2025 ondersteunt de VNG gemeenten door middel van kennisproducten. We reiken aan welke netwerkpartners gemeenten kunnen betrekken. Onze lobby is gericht op werkbare wet- en regelgeving rondom arbeidsmigranten. De VNG biedt ondersteuning aan gemeenten om de positie van arbeidsmigranten te verbeteren door opvolging te geven aan de adviezen die gegeven zijn door het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten.

Mobiliteit en bereikbaarheid: uitwerken digitaal stelsel & WegenNetwerkRegistratie (WNR) Extern gefinancierde activiteiten

Mobiliteitsdata zijn van belang voor het verbeteren van de verkeersveiligheid. De VNG levert input op de governance van het digitaal stelsel mobiliteitsdata (DSM) en WegenNetwerk­ Registratie (WPNR). We dragen bij aan de verdere uitwerking van de WNR, en de analyse van gemeentelijke werkprocessen. We doen werklastonderzoek naar de huidige oplossing en de voorkeursoplossing. We verrichten een impactanalyse op de herziene Europese verordening over realtimeverkeersinformatiediensten (RTTI). Het idee is om samen met IenW te komen tot een gezamenlijk stelsel waarin mobiliteitsdata van gemeenten een plaats krijgen.

Ruimte, water en klimaatadaptatie: kennisimpuls bodem en ondergrond Extern gefinancierde activiteiten

De VNG faciliteert het regionaal leren en ondersteunt de ontwikkeling van het regionale kennisschakelpunt. Dit door de inzet van adviseurs die de regio ondersteunen bij het opstellen van kennisagenda’s. Enerzijds regiospecifieke inzet omdat regio’s verschillende behoeften hebben op basis van ontwikkeling als schakelpunt in opbouw. Anderzijds regio-overstijgend voor bovenregionale onderwerpen. De regioadviseur bepaalt samen met de betrokkenen welke activiteiten genomen moeten worden om te komen tot het realiseren van een gedragen regionale kennisagenda. Er wordt gewerkt aan pilots datagedreven werken bij bodem en ondergrond en het ontsluiten van bestaande kennis. Het bouwen aan een ecosysteem integraliteit is uitgangspunt van beleid voor lokaal samenhangende oplossingen.

42

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Regionale economie: Programma Betere Dienstverlening en Regelgeving (Economie) 2024-2027 Extern gefinancierde activiteiten

Dit programma bevordert dienstverlening en regelgeving aan ondernemers. Meer en verbeterde inzet leidt tot een betere relatie en meer binding van ondernemers aan de gemeente met daardoor indirect positieve effecten op de lokale economie in termen van werkgelegenheid, economische spin-off en verbinding met maatschappelijke opgaven. Dit doen we met concrete instrumenten en tools. Een greep uit de acties: we streven naar een duidelijke kanalenstrategie in ondernemersgerichte taal (omnichannel). Klantreizen geven input aan vraaggestuurde stappenplannen voor specifieke ondernemersthema’s. We geven in 2025 een impuls aan het inkoop- en aanbestedingsbeleid voor lokale ondernemers. We helpen regeldruk aan te pakken, wat bijdraagt aan transitiegerichte ondernemersdienstverlening.

3.2

Omgevingswet Een goede balans tussen het benutten en het beschermen van de fysieke leefomgeving; dat is waar de Omgevingswet voor staat. Dat wordt bereikt door vermindering én vereenvoudiging van regels; dat is mede noodzakelijke vanwege de huidige krapte op de arbeidsmarkt. En door meer ruimte voor initiatieven. Het is de bedoeling van de wet dat besluitvorming sneller gaat. Het uitgangspunt is lokaal maatwerk en vertrouwen. De Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging bouw (Wkb) zijn op 1 januari 2024 in werking getreden. De Omgevingswet biedt kansen om de complexe opgaven in het land optimaal aan te pakken. Daar richt de VNG zich dan ook op. Transitiefase Omgevingsplan tot 2032 Beleidsinzet

De VNG biedt gemeenten ondersteuning bij de transitie naar het omgevingsplan. Het betreft een nieuwe, complexe en specifieke opgave waar de komende jaren veel inspanning voor nodig is. Dat doen we in een vorm die recht doet aan de verschillen tussen gemeenten en hun diverse aanpakken. Met de acties van de VNG in 2025 ondersteunen we gemeenten juridisch en stapsgewijs naar de ontwikkeling van een omgevingsvisie en integraal omgevingsplan die in respectievelijk 2027 en 2032 klaar moeten zijn. We bieden een samenhangend transitie­ framework voor het omgevingsplan. Daaraan gekoppeld worden ook de beleidscyclus en de daarvan deel uitmakende instrumenten inzichtelijk gemaakt.

Structurele ondersteuning Omgevingswet Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het doel van de structurele ondersteuning is gemeenten bewust te maken van de instrumenten in de Omgevingswet om maatschappelijke opgaven in de fysieke leefomgeving adequaat op te pakken. Door vanuit programmamanagement te sturen op de focus van het programma, goede afstemming met interbestuurlijke partners en vertegenwoordiging van de achterban, dragen we bij aan het (regionaal) oppakken van de grote maatschappelijke opgaven met de inzet van de Omgevingswet en het aanjagen van integraal werken in de geest van de wet. Daarnaast kan ook na beëindiging van het programma Omgevingswet dienstverlening op de effectieve inrichting en toepassing van de Omgevingswet worden geboden aan gemeenten.

43

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Regie en demandorganisatie Omgevingswet Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De komende jaren biedt de VNG de benodigde ondersteuning aan haar achterban op verschillende aspecten van de Omgevingswet en de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb). De VNG zet zich in voor het ophalen, analyseren en prioriteren van digitale gemeentelijke demand voor doorontwikkeling, afbouw en uitbouw van het DSO. We vertalen dit naar lokale softwareleveranciers en landelijke voorzieningen (DSO-LV). Vervolgens testen we dit en communiceren we hierover. Door het testen van de nieuwe functionaliteiten met werkprocessen en inhoud van de gemeenten in de gehele DSO-keten, krijgen gemeenten inzicht in de werkbaarheid daarvan. Ook monitort de VNG de gerealiseerde functionaliteiten. Aan dit demandproces dragen diverse disciplines bij: portfoliomanagement, architectuur, leveranciersmanagement, demandmanagement en Indringend ketentesten (IKT).

Ondersteuning en nazorg Omgevingswet Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

In 2025 biedt de VNG gemeenten ondersteuning bij inzicht in de structurele inhoudelijke en financiële effecten van de Omgevingswet en Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) op hun financiële planning en controlcyclus. We continueren de interbestuurlijke afstemming. We werken aan een verbetering van het dienstverleningsniveau en het kwaliteitsniveau van de VTH-taken bij gemeenten en omgevingsdiensten. Hierbij gaat extra aandacht uit naar expertise, samenwerking in de regio, digitalisering en processen en samenhang kerninstrumenten en besluitvorming van raad en college. Dat doen we door samen met gemeenten voorbeeld­ producten te ontwikkelen en kennis uit te wisselen. Belangrijk is ook om knelpunten en belemmeringen weg te nemen die direct samenhangen met de inwerkingtreding van de Omgevingswet.

Ondersteuning werkende ketens Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De VNG zet zich in voor het ophalen, analyseren en prioriteren van digitale gemeentelijke demand voor doorontwikkeling, afbouw en uitbouw van het DSO. In 2025 continueren we de ondersteuning voor het technisch in beheer nemen van de bruidsschat (rijksregels overgedragen aan gemeenten). Door het borgen van ondersteuning voor de transitie van de bruidsschat naar het nieuwe deel van het omgevingsplan bij het werkpakket Kerninstrumenten en het borgen van de Regie- en Demandactiviteiten met betrekking tot toepasbare regels bij het werkpakket R&D, worden gemeenten ook in de komende jaren ondersteund.

Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) Extern gefinancierde activiteiten

In 2025 zet de VNG in op nazorg bij de implementatie van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb): implementatieondersteuning bij verbouwingen. We stellen beslisinformatie beschikbaar voor (her)onderhandeling over financiële compensatie. We bereiden de besluitvorming voor gevolgklassen 2 en 3 voor. Daarmee wordt een werkend stelsel inclusief monitoring geborgd. Gemeenten kunnen hierdoor hun taken onder de Wkb uitvoeren. Uiteindelijk gaat het erom gemeenten bewust te maken van en voldoende in staat stellen tot de toepassing van de instrumenten in de Omgevingswet en de Wkb om bovenlokale maatschappelijke opgaven in de fysieke leefomgeving adequaat op te pakken.

44

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nazorg en ondersteuning Omgevingswet Extern gefinancierde activiteiten

Door ervaringen op te halen bij gemeenten over het werken met de Omgevingswet én op welke wijze de wet en het instrumentarium het beste kunnen worden toegepast om de doelen te realiseren, kan de VNG haar ondersteuning naar gemeenten adequaat inrichten. Gemeenten kunnen bij de VNG terecht met vragen. Door het betrekken van gemeentelijke bestuurders met verantwoordelijkheid voor de Omgevingswet in hun portefeuille, wordt de bestuurlijke betrokkenheid gecontinueerd en zo mogelijk vergroot. Over mogelijke omissies en knelpunten in de wetgeving schakelt de VNG met gemeenten (al dan niet in een netwerk van gemeenten verenigd) en onder andere met de ministeries van BZK en I&W.

3.3

Energie en klimaat Het toekomstige energiesysteem vormgeven vraagt vandaag en in de toekomst ingrijpende keuzes. Waar gaan we het net verzwaren? Welke nieuwe hernieuwbare bronnen zetten we in? En hoe kunnen gemeenten hierin een goede regierol pakken? Gemeenten hebben met de aanvaarding van het Klimaatakkoord toentertijd een belangrijke stap naar voren gezet. Als VNG werken we inmiddels onder andere mee aan een duurzaam energiesysteem, onder de randvoorwaarden die tijdens de vorige ALV zijn vastgesteld: het speelveld en uitvoeringskracht gemeenten op orde. Haalbaar, betaalbaar en rechtvaardig voor de samenleving. We doen het samen en in vertrouwen. En houden koers richting 2050. De VNG werkt samen met en voor gemeenten op het brede terrein van de energietransitie: verduurzaming gebouwde omgeving, aanpak netcongestie, verduurzaming industrie, ruimtelijke inpassing, de opwek van nieuwe duurzame energiebronnen en duurzame mobiliteit. Op al die terreinen biedt de VNG ondersteuning aan de hand van de benodigde instrumenten, op het gebied van financiën, planvorming en uitvoering. Zo zorgen we er ook voor dat gemeenten weten hoe ze invulling kunnen geven aan hun regierol in de warmtetransitie. Uitvoeringsondersteuning klimaatakkoord Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Met het nieuwe kabinet streven we naar hernieuwing van de interbestuurlijke afspraken om de positie van gemeenten te borgen. We ondersteunen gemeenten bij het verkrijgen en wegzetten van de benodigde uitvoeringsmiddelen, we ontwikkelen ondersteuningsactiviteiten voor gemeenten om hun uitvoeringskracht en capaciteit te versterken, zijn er scherp op dat nationaal en Europees beleid ook goed uitvoerbaar is voor gemeenten, maar ook dat er voldoende perspectief is voor inwoners en bedrijven om mee te kunnen doen aan de energietransitie. Dit doen we ook door hen te ondersteunen met de juiste data en monitoring. Hier past ook de ondersteuning door Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) in.

Verduurzamingsopgaven gebouwde omgeving Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Naar verwachting treden in juli 2025 twee wetten in werking waarmee gemeenten extra taken en bevoegdheden krijgen: de Wet gemeentelijke instrumenten warmtetransitie (Wgiw) en de Wet collectieve warmte (Wcw). Gemeenten werken in 2025 aan de uitvoering van het Nationaal Isolatieprogramma, waarbij ze invulling geven aan de oplossingen voor natuurinclusief isoleren. De VNG ondersteunt gemeenten zodat zij tijdig invulling kunnen geven aan deze nieuwe taken en bevoegdheden. Daarnaast worden in 2025 Europese richtlijnen vertaald naar wetten en taken die van invloed zijn voor gemeenten.

45

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Klimaatopgaven sector Elektriciteit & Infra Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

We ondersteunen gemeenten bij het vinden van oplossingsrichtingen voor netcongestie. We helpen bij het formuleren van integrale kaders voor nieuwe bronnen en technieken zoals groen gas, waterstof en energiehubs. We dragen bij aan een aanbod van duurzame energie en de doorontwikkeling van de RES-aanpak. We helpen bij het doorvertalen van het Nationaal Plan Energiesysteem (NPE), met aandacht voor energierechtvaardigheid en het bewaken van de betaalbaarheid. Daarnaast zorgen we voor goede positionering van gemeenten in de energieboards waarin de energievisies en provinciale Meerjarenprogramma’s Infrastructuur Energie en Klimaat (pMIEK’s) worden vastgesteld. We helpen gemeenten bij het maken van grote ruimtelijke langetermijnkeuzes die nodig zijn voor een toekomstbestendig en duurzaam energiesysteem. We maken inzichtelijk welke uitvoeringskaders (juridisch, financieel) gemeenten nodig zijn om deze taken uit te voeren. Ook zetten wij ons in voor een goede plek voor gemeenten binnen de energyboards. We zijn in 2025 aangesloten op alle sporen in het Landelijk Actieprogramma Netcongestie (LAN). We vertalen nieuwe knelpunten in de uitvoering naar concrete VNGhandreikingen voor gemeenten. We steunen koplopers maar ook de gemeenten die vastlopen of minder snel gaan. We werken met alle gemeenten aan concrete oplossingen.

We maken interbestuurlijke afspraken om de positie van gemeenten in de governance te borgen.

Ondersteuning uitvoering Klimaat, Landbouw, Landgebruik en Industrie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De VNG ondersteunt gemeenten bij het vinden en uitvoeren van hun rol binnen de verduurzaming van de (decentrale) industrie en het mkb. De inzet van de VNG voor het landelijk gebied is opgenomen in de position paper Landelijk Gebied. Voor de sector industrie zorgen we dat gemeenten goed zijn aangehaakt bij de totstandkoming en uitvoering van Cluster Energie Strategieën (CES) van zes industrieclusters van het Nationaal Programma Verduurzaming Industrie (NPVI). We bewaken de integrale rol met andere dossiers die samenhangen met de verduurzaming van de industrie, waaronder de ruimtevraag en het oplopend watertekort.

Verduurzaming van de mobiliteitssector Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Samen met het rijk en het IPO ondersteunen wij slagvaardig bij de uitwerking van Regionale Mobiliteitsprogramma’s (RMP’s). We werken samen met gemeenten aan de vraagarticulatie rond datagedreven werken en bieden de nodige ondersteuning. Wij brengen naast ‘verduurzaming’ ook ‘verandering’ en ‘vermindering’ (trias mobilica) onder de aandacht bij gemeenten om de uitvoering te versterken. De inzet is gericht op stevige verankering van de implementatie van energietransitie in de mobiliteitssector.

Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO) biedt gemeenten de gegevens die ze nodig hebben om plannen te maken voor het warmteprogramma. Daarnaast ondersteunt DEGO gemeenten in de lokale uitvoering hiervan met kaartdata en met landelijke analyses. Dit is onderdeel van de Digitale Agenda 2028. Doelstelling voor 2025 is om gemeenten weer te helpen in hun gezamenlijke informatie- en databehoeften voor de energietransitie.

46

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Programma verduurzaming gemeentelijk maatschappelijk vastgoed en utiliteit 2024 en 2025 Extern gefinancierde activiteiten

Om de klimaatdoelen in 2030 en 2050 voor maatschappelijk vastgoed te halen, moet de verduurzaming van gemeentelijk maatschappelijk vastgoed worden versneld. Het programma ‘24-’25 draagt hieraan bij door draagvlak bij bestuurders te vergroten, de behoeften van gemeenten te vertalen in instrumenten en projecten en de monitoring van de verduurzaming in kaart te brengen. In samenwerking met BZK en RVO werken we een kennisagenda uit en zetten we onze activiteiten in 2025 voort.

Het werkplan Verduurzamen maatschappelijk vastgoed ‘24-’25 is onderhanden. Op basis van dit werkplan wordt de subsidie bij BZK aangevraagd, maar deze is nog niet beschikt. Kan in 2024 toegekend worden. Inzet extra toegekende middelen EZ voor netcongestie Extern gefinancierde activiteiten

Als onderdeel van de opgaven voor de sectoren elektriciteit en infra, heeft het rijk extra middelen toegekend om gemeenten snel concrete ondersteuning te geven. Deze ondersteuning is bedoeld om de economisch-maatschappelijke gevolgen van netcongestie te beperken. Denk aan ondersteuning bij de inzet van technische oplossingen, verstevigen van de uitvoeringskracht of bevorderen van kennisuitwisseling. Met dit project worden gemeenten ondersteund om zelf een stap naar voren te zetten en minder afhankelijk te zijn van de landelijke context.

47

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4 Lokaal bestuur en veiligheid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 48

Ton Heerts Burgemeester Apeldoorn en voorzitter College voor Arbeidszaken VNG

Thera Olthof Directeur Publiekszaken, Handhaving en Veiligheid gemeente Leiden en VNG Taskforce Samen Organiseren

Met eenvoudigere regels de vraag naar arbeidskracht verminderen Ton Heerts: ‘Als gevolg van de dubbele vergrijzing raken we de aankomende 10 à 15 jaar veel kennis en ervaring kwijt in onze gemeentelijke organisaties. Daar komt bij dat door de toename van het aantal zzp’ers in de publieke dienstverlening het gevoel van verbondenheid vermindert. Ik ken gemeenten met één RO-medewerker in vaste dienst. Die houdt zich alleen maar bezig met de coördinatie van inhuur.’ Thera Olthof: ‘Er zijn grote verschillen tussen arbeidsmarktregio’s. Grote gemeenten trekken personeel van kleine gemeenten aan. Ik denk dat we nog veel intensiever moeten samenwerken.’

49

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Ton Heerts: ‘We kunnen ons werkgeverschap aantrekkelijker maken wanneer we specialismen verdelen binnen een regionaal samenwerkingsverband, waarin grote en kleine gemeenten elkaar helpen. Dat kan beter in balans.’ Thera Olthof: ‘De arbeidsmarktkrapte is een gegeven, daar hebben we nu eenmaal mee te dealen. Wat mij betreft steken we onze energie in het veranderen van de vraag naar arbeidskracht. De stapeling van regels maakt ons werk veel ingewikkelder dan nodig is. De druk op de uitvoering blijft toenemen zolang we niet doorzetten met innovaties en digitalisering. Met goede data zou je bijvoorbeeld veel gemakkelijker kunnen schakelen tussen gemeenten en uitvoeringsorganisaties.’ Ton Heerts: ‘De regelzucht in ons land is veel te ver doorgeslagen. Zolang dat niet verandert, gaan we tegen muren oplopen. Je kunt de grootschalige vacatureruimte alleen maar oplossen door slimmer te werken. Het is ondenkbaar dat we op 342 plekken allemaal hetzelfde doen zonder dat we samenwerken.’ Thera Olthof: ‘De VNG heeft echt een positie om ons als lokale overheid samen te brengen tot één sterke bestuurslaag. Laten we daarbij naar Den Haag het vertrouwen uitstralen: wij kunnen dit. Wij staan voor proactieve dienstverlening.’ Ton Heerts: ‘Prachtig dat zo veel jonge mensen bij de gemeente willen werken. Traineeships slaan aan.

Gemeente Tiel heeft bijvoorbeeld een goed concept neergezet, daar koppelen ze jonge en zij-instromende ambtenaren aan ervaren ambtenaren in de vorm van mentorschap.’ Thera Olthof: ‘Eens! Het is een trend dat jonge mensen steeds meer maatschappelijk relevante dingen willen doen. Daar kunnen we als overheid van profiteren. Het helpt als we meer leeftijdsgericht hr-beleid voeren. Werk en privé lopen tegenwoordig meer in elkaar over.’ Ton Heerts: ‘Het kan zomaar zijn dat je ‘s avonds nog een advies in je mailbox ontvangt. Maar dat mag niet de verwachting scheppen dat je altijd maar bereikbaar zou moeten zijn. Ik ben ervan overtuigd dat we als 50-plussers - en tot die groep behoor ik zelf ook - naar een andere mindset moeten. Jongere medewerkers vinden flexibiliteit en maatwerk belangrijk. Daar moeten we meer begrip voor hebben. Zo heeft een strategisch adviseur bij ons in Apeldoorn recent een week vitaliteitsverlof gekregen omdat haar aandacht thuis gewenst was. Dat moet gewoon kunnen.’ Thera Olthof: ‘Mooi dat jullie als werkgever die ruimte geven. Ik wil ook nog even terugkomen op de ongewenste regeldruk, want dat heeft óók effect op het welbevinden van onze medewerkers. Door de ongelofelijk ingewikkelde regels moeten mensen in de uitvoering expert en generalist tegelijk zijn, dat is ondoenlijk.’ Ton Heerts: ‘Daarom reiken we in Apeldoorn jaarlijks de KCC-kanjer uit.

De gemeente is de eerste overheid, en daar zijn de mensen in de dienstverlening het gezicht van. Waardering voor deze beroepsgroep is belangrijk.’

50

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

4.1

Vitale lokale democratie Gemeenten zijn democratisch, rechtsstatelijk en geografisch verankerd. In tijden waarin het vertrouwen in de overheid als geheel afneemt, geeft het lokaal bestuur houvast. Dat komt doordat het lokale bestuur elke dag weer het verschil maakt in de directe leefomgeving van inwoners. We kunnen terugvallen op een sterke traditie. De VNG zet zich in voor een lokaal bestuur dat betrouwbaar, benaderbaar en wendbaar is. Waarbij we altijd oog houden voor wat er beter kan en waarbij elke regio telt! Participatie en lokale democratie Beleidsinzet

Participatie is essentiëel voor een sterk bestuur en een goede lokale democratie. Wij ondersteunen gemeenten in de uitwerking van de Wet participatie op decentraal niveau. Dat doen we in de vorm van modellen en formats om die participatie vorm te geven. In 2025 helpen we in het versterken van het vertrouwen en gezag in de lokale overheid. We activeren inwoners (en zorgen voor het opdoen van democratische ervaring) om deel te nemen aan het gemeentelijke democratische proces. Dit doen we met onze platformfunctie en het aanbieden van kennis en kunde op het gebied van inwonersparticipatie, ook in het digitale domein.

Sterk en goed lokaal bestuur Beleidsinzet

Een sterk en goed lokaal bestuur is een noodzakelijk fundament voor een gezagwaardige overheid die het vertrouwen geniet van haar inwoners en betrouwbaar wordt gevonden. Als vervolg op het pamflet Goed Lokaal Bestuur organiseren we in 2025 een verenigingsdialoog. We ondersteunen gemeenten in het creëren van een wenselijk beeld van een sterk bestuur, en wat daarvoor nodig is. Dit gebruiken we als input voor de lobby naar het rijk en proposities voor ondersteuning. We stellen een uitvoeringsagenda Lokaal Bestuur op. Daarnaast bewaken we de voortgang in de interbestuurlijke verhoudingen (uitvoeringstoetsen).