2024.328 VNG - Bijlage 6 vng jaarplan en begroting 2025 document (1244249)

Jaarplan 2025

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2

Voorwoord Leeswijzer

4 5

1

Een krachtige lokale overheid

6

1.1 1.2 1.3

Een overheid die inwoners ziet, hoort en ondersteunt Verenigingsstrategie Visie Nederland 2040 Kennis en leren

7 9 10 10

2

Inclusieve samenleving

12

2.1 2.2 2.3 2.4 2.5

Kop d’r veur Bestaanszekerheid Jeugd & Kansengelijkheid Gezond samenleven Asiel en migratie Platform Sociaal Domein  

13 15 20 24 29 30

3

Leefomgeving

34

3.1 3.2 3.3

Oog op de bal houden Fysieke leefomgeving Omgevingswet Energie en klimaat

35 37 43 45

4

Lokaal bestuur en veiligheid

48

4.1 4.2 4.3 4.4 4.5

Met eenvoudigere regels de vraag naar arbeidskracht verminderen Vitale lokale democratie De veilige gemeente Gemeenterecht Gemeentefinanciën Werkgeversfunctie

49 51 53 55 57 59

5

Digitale samenleving

61

5.1 5.2 5.3 5.4

Vorm geven aan de vragen van de digitale samenleving Agenda Digitale Veiligheid Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek Interbestuurlijke Datastrategie Anticiperen op (inzet van) nieuwe technologie

62 64 67 69 72

6

Versterken lokale uitvoering

74

6.1 6.2 6.3 6.4 6.5 6.6

Waarom niet collectief als het collectief kan? Inclusieve dienstverlening Digitale Overheid Open Overheid en archieven Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Collectieve inkoopkracht, beleid, uitvoering en beheer Risicobeheer

75 77 79 86 88 89 92

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

3

7

Europa en internationaal

94

7.1 7.2 7.3

Een stap naar voren in Europa en de wereld Europa Internationaal Caribisch deel van het Koninkrijk

96 97 98 99

8

De organisatie

100

8.1 8.2

De V van verbinding Communicatie Bedrijfsvoering

101 103 104

9

Financiën

105

9.1 9.2 9.3 9.4 9.5 9.6 9.7 9.8 9.9 9.10 9.11

Inleiding Ontwikkelingen Financiële kaders Begroting 2025 Toelichting begroting Begroting GGU 2025 Bedrijfslasten Begroting per organisatieonderdeel VNG-formatie 2025 Treasurybeleid Meerjarenraming 2025 - 2027

106 106 107 108 108 110 112 116 117 117 120

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Voorwoord Verantwoordelijkheid nemen voor de grote maatschappelijke vraagstukken. Dat is wat ons Jaarplan bladzijde voor bladzijde ademt. We gaan in 2025 weer vol aan de slag met een omvangrijk aantal projecten, programma’s en vertrouwde beleidsinzet; allemaal van grote meerwaarde voor onze leden. Mijn wens is dat u zich geïnspireerd voelt om actief bij te dragen aan het succes ervan. We kunnen het namelijk niet alleen. We hebben elkaar nodig in tijden van schaarste en krapte. Er komen steeds meer taken bij en tegelijkertijd wordt er meer en meer bezuinigd. Dat is niet vol te houden, er is een grens. De zorgen over het ravijnjaar zijn onverminderd groot. Het kabinet kon in 2024 niet om onze noodoproep heen. We hielden een landelijke publieks­ campagne om onze inwoners bewust te maken van de belangrijke rol die hun gemeente speelt in hun dagelijks leven: Je gemeente doet er alles aan! Het is mijn stelligste overtuiging dat het herwinnen van vertrouwen in de samenleving begint met een open, eerlijke houding: dit zijn wij. En hier zijn wij bezorgd over. Wat belangrijk is in het leven verdient aandacht, tijd en geld. Met het belang van onze inwoners scherp voor ogen, gaan we in 2025 in gezamenlijkheid aan de slag. Dat is de inzet van de VNG. Als één sterke lokale bestuurslaag houden we dit land immers draaiend.

Mooi om te zien dat gemeenten steeds meer stappen zetten in samenwerking, beleidsafstemming en het delen van middelen. Tegelijkertijd ondervinden gemeenten ook uitdagingen. De complexiteit van actuele vraagstukken vereist goede coördinatie en communicatie, daar kunnen we nog wel stappen in zetten. Maar wat gemeenten vooral uitdragen, is een gevoel van collectieve verantwoordelijkheid en de kracht van gezamenlijke inspanningen om hun regio’s sterker en toekomstbestendig te maken. Samen doen wij er alles aan.

Leonard Geluk Algemeen directeur VNG

4

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Leeswijzer Het Jaarplan 2025 volgt uit de Kadernota 2025-2028 waarin op hoofdlijnen is vastgelegd wat de VNG voor de gemeenten wil bereiken en wat dat mag kosten. Een volledig overzicht van alle projecten en items is te vinden in de begroting en op de VNG-website.

Jaarplan 2025 1 Een krachtige lokale overheid

Inclusieve samenleving

Met de Verenigingsstrategie 2030 nemen gemeenten het voortouw bij maatschappelijke kwesties. Doel is om gezamenlijk resultaten te behalen en het vertrouwen in de overheid te herstellen.

Een inclusieve samenleving kan alleen bestaan wanneer aan sociale grondrechten wordt voldaan: inkomen, wonen en werk, oftewel: voldoende bestaanszekerheid en in nauw verband daarmee kansengelijkheid.

3

4

Leefomgeving

Lokaal bestuur en veiligheid

In Nederland maken we keuzes in ruimtelijke ordening en ontwikkeling. Ook nu zijn er forse opgaven. Elke beleidskeuze heeft impact op de maatschappelijke opgaven.

Een effectief democratisch samenspel draagt bij aan het versterken van de rol en positionering van een krachtig lokaal bestuur. Veiligheid is van oudsher daarin een kerntaak.

5

6

Digitale sameleving

Versterken lokale uitvoering

Digitalisering raakt de levens van inwoners, is kernonderdeel van vrijwel elk beleidsdomein en is bepalend voor onze dienstverlening. De impact ervan groeit de komende jaren door.

We versterken de lokale uitvoering. Hiervoor benutten we de kansen van de digitale overheid, zetten we in op uitvoerbare wet- en regelgeving en op de bedrijfsvoeringsfuncties.

7

5

2

8

Europa en internationaal

De organisatie

Gemeentelijke opgaven staan niet op zichzelf; lokale en internationale opgaven zijn met elkaar verbonden. Dat vraagt om oplossingen die door Europese en internationale kaders gedicteerd worden.

De VNG helpt haar leden bij de stap naar voren op beleids- en ontwikkelthema's. Dat kan niet zonder intern stappen te zetten in communicatie, samenwerking, prioritering en werkwijze.

1 Een krachtige lokale overheid Vereniging van Nederlandse Gemeenten 6

Sharon Dijksma Burgemeester Utrecht, voorzitter VNG

Leonard Geluk Algemeen directeur VNG

Een overheid die inwoners ziet, hoort en ondersteunt Sharon Dijksma: ‘Lokale overheden zijn sterk en veerkrachtig, dat geeft vertrouwen voor 2025. Het is juist dat persoonlijke contact, die directe verantwoordelijkheid, wat ons zo uniek maakt. Tegelijkertijd zijn er zorgen. De druk op de woningmarkt, de steeds complexer wordende zorgvraag en de toenemende vergrijzing kunnen we niet negeren.’ Leonard Geluk: ‘Het is belangrijk om te benadrukken dat ambities alleen waargemaakt kunnen worden als we blijven investeren in de capaciteit van gemeenten. De taken worden steeds omvangrijker en complexer, en daarmee moet ook de ondersteuning vanuit het rijk meegroeien. Financiële stabiliteit is essentieel. In 2025 zie ik een lokale overheid die proactief werkt aan langetermijnoplossingen, bijvoorbeeld op het gebied van klimaatadaptatie, digitale innovatie en de transformatie van het sociaal domein. Cruciaal is samenwerking tussen gemeenten onderling, maar ook met het rijk en andere partners.’

7

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Sharon Dijksma: ‘Inderdaad, de toekomst van een sterke lokale overheid staat of valt met de juiste middelen en ondersteuning. Gemeenten hebben de afgelopen jaren bewezen dat ze flexibel en innovatief kunnen zijn, maar die kracht kunnen we alleen behouden als we voldoende financiële ruimte en beleidsvrijheid krijgen. Waarbij ik hoop dat we niet alleen een overheid zijn om de grote vraagstukken aan te pakken, maar ook een overheid die inwoners ziet, hoort en ondersteunt. Samen kunnen we ervoor zorgen dat de lokale overheid niet alleen efficiënt en krachtig is, maar ook warm en toegankelijk blijft.’ Leonard Geluk: ‘Inwoners moeten op ons kunnen rekenen. Dat de gemeente doet wat ze belooft. Als we de combinatie van nabijheid, wendbaarheid, samenwerking en betrouwbaarheid kunnen waarmaken, dan hebben we een lokale overheid die krachtig is.’ Sharon Dijksma: ‘Wat ik daaraan nog wil toevoegen is dat het ook gaat om voorspelbaarheid en consistentie. In de praktijk kunnen gemeenten soms best moeite hebben om aan alle verwachtingen te voldoen omdat de overgedragen taken vaak gepaard gaan met te weinig middelen of te strikte kaders.’ Leonard Geluk: ‘De zorgen over het ravijnjaar zijn nog onverminderd groot. Structurele financiering blijft achter terwijl de verantwoordelijkheden van gemeenten alleen maar groeien.

Het risico is dat veel gemeenten daardoor gedwongen zullen worden om fors te bezuinigen, wat direct gevolgen zal hebben voor de voorzieningen en de dienstverlening aan inwoners.’ Sharon Dijksma: ‘Daarom roepen we als VNG het rijk op om structurele afspraken te maken die ervoor zorgen dat gemeenten de middelen krijgen die ze nodig hebben om hun taken adequaat uit te voeren. Het voorkomen van het ravijnjaar vraagt om een duurzame herziening van de financiële verhoudingen tussen het rijk en de gemeenten. Dit moet nu echt prioriteit krijgen, zodat gemeenten niet vast komen te zitten in een vicieuze cirkel van bezuinigingen en tekorten. Als het rijk die urgentie niet inziet, moeten we collectief een sterk signaal afgeven.’ Leonard Geluk: ‘Gemeenten hebben keer op keer laten zien dat ze bereid zijn tot constructieve gesprekken met het rijk. Maar als het rijk geen gehoor geeft aan onze oproep voor adequate financiering, dan is het onvermijdelijk dat we actie moeten ondernemen om de belangen van de gemeenten en hun inwoners te verdedigen.’ Sharon Dijksma: ‘Als je door je oogharen naar dit Jaarplan kijkt, laten gemeenten zien dat zij er in ieder geval alles aan doen. Laten we samen blijven werken aan het versterken van onze lokale overheden en ervoor zorgen dat we niet alleen vandaag, maar ook in de toekomst effectief en betrokken kunnen blijven functioneren.’

8

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

1.1

Verenigingsstrategie Met de verenigingsstrategie geven we gezamenlijk invulling aan de positionering en professionalisering van de 342 Nederlandse gemeenten. Deze strategie is in de ALV van juni 2023 vastgesteld. Kern is dat we als één sterke bestuurslaag een stap naar voren zetten. Als VNG faciliteren we de organisatie en onze leden daarin. Daarnaast werken we aan de uitwerking van de omkeringsthema’s en uitrol van de ontwikkelpunten. We agenderen zelf oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken en nemen het initiatief in samenwerking. Hierdoor treden wij als gelijkwaardige gesprekspartner op voor het rijk.

De verenigingsstrategie wijst vijf beleidsinhoudelijke omkeringsthema’s aan: • Bestaanszekerheid • Kansengelijkheid en jeugd • Vergrijzing en gezond leven • Klimaat en energie • Ruimtelijke puzzel van opgaven in de leefomgeving Om het verschil te kunnen maken op deze thema’s en andere beleidsdossiers, werken we als VNG-organisatie en gezamenlijke gemeenten aan vijf ontwikkelpunten: • Eén sterke bestuurslaag: om de schaarste aan mensen en middelen het hoofd te bieden, versterken we de kracht van het collectief; onder meer met het programma Arbeidsmarktkrapte. Ook zetten we in op standaardiseren en collectief inkopen. Zo kunnen gemeenten hun schaarse mensen en middelen inzetten op specifiek lokale issues. • Leren van elkaar: we ontsluiten kennis en faciliteren kennis- en leersessies. Hiermee versterken we de informatiepositie van gemeenten. • Netwerk van netwerken: voor een krachtige bestuurslaag is het van belang dat netwerken van gemeenten onderling met elkaar verbonden zijn. De VNG vervult hierin een spilfunctie. • Regionale samenwerking: de VNG ondersteunt gemeenten bij regionale samenwerkingen. Om te inventariseren welke ondersteuning zij daarbij nodig hebben, organiseren wij de Verenigingsdialoog. • Versterken mandaat: de klankborgroep voor leden wordt doorontwikkeld.

Daarbij kijken we ook naar ontwikkelingen met betrekking tot de regio’s, de netwerken en de provinciale afdelingen en hebben we scherp oog voor de effecten op de governance.

Verenigingsstrategie Beleidsinzet

In 2025 zet de VNG zich in op het versterken van de professionaliteit van gemeenten en de VNG-organisatie. Zo kunnen we een zo groot mogelijke impact maken op de maatschappelijke uitdagingen van Nederland. Enerzijds door onderlinge kennisoverdracht en anderzijds door het verder ontwikkelen van vaardigheden, diensten en producten die de dienstverlening van en aan gemeenten verstevigen. Voor een krachtige bestuurslaag is het van belang dat netwerken van gemeenten onderling met elkaar verbonden zijn. De VNG vervult hierin een spilfunctie. Hierdoor treden gemeenten op als gelijkwaardige gesprekspartner voor het rijk en agenderen we zelf oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. We zetten in op vereenvoudiging en uitvoerbaarheid zodat we als gemeenten onze verantwoordelijkheden kunnen waarmaken.

9

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Gemeenteraadsverkiezingen 2026 Beleidsinzet

In 2025 begint het programma gemeenteraadsverkiezingen 2026. Dit programma zorgt voor een goed verloop van de verkiezingen en heeft aandacht voor het vervullen van alle vacatures die ontstaan door veranderingen binnen het bestuur en de commissies van de VNG. Ook hierin zetten we een stap naar voren door gemeenten, politieke partijen en griffies te ondersteunen in de vroege voorbereidingen van de verkiezingen. Hiervoor werken we samen met netwerken van burgemeesters, wethouders, raadsleden en griffiers. Voor de belangrijke thema’s rondom de omkerings- en ontwikkelthema’s levert de VNG ideeën en beleidsvoorstellen aan. We houden daarbij rekening met de financiële positie van gemeenten in 2026. Daarnaast stimuleren we, conform de SDG-doelen, de totstandkoming van (gender)representatieve en diverse kandidaten­lijsten. Dit is belangrijk voor het draagvlak van de lokale democratie. Bovendien kan de VNG hierdoor zelf ook representatiever worden in haar bestuurlijke governance.

1.2

Visie Nederland 2040 De onrust in de wereld wordt gevoed door internationale ontwikkelingen, zoals (cyber) oorlogen en een toenemende bevolkingsgroei wereldwijd. Ook op nationaal niveau zijn er belangrijke maatschappelijke trends. De vergrijzing neemt verder toe. De effecten van de klimaatverandering worden zichtbaarder en merkbaarder. Het gebrek aan grondstoffen, het gevoel van achteruitgang en de ervaring van afstand tot politieke besluitvorming en overheidsbeleid vormen een voedingsbodem voor sociale en maatschappelijke onvrede. De ontwikkelingen in de wereld vragen om een langetermijnfocus, er zijn ingrijpende keuzes nodig. Het initiatief ‘Nederland 2040, een toekomstbeeld’ - dat mede door de VNG is geïnitieerd - geeft aan hoe een menselijker, krachtiger en groener Nederland te realiseren is. Nederland 2040 Beleidsinzet

In 2025 houden we vast aan het langetermijnperspectief in de aanpak van grote maatschappe­ lijke vraagstukken waarbij we de verdieping zoeken. Dat betekent: toekomstlijnen en handvatten voor de beoogde transitie. Het is belangrijk dat het werk van denktank Nederland 2040 wordt geborgd. Het is noodzakelijk om verder te denken dan vandaag, en die focus ontwikkelen we de aankomende periode verder door. Door de focus van besluitvorming te verleggen naar de lange(re) termijn kunnen onze leden zich bewegen in een meer voorspelbare omgeving en kunnen vermijdbare crises worden voorkomen.

1.3

Kennis en leren We willen de kracht van het collectief van gemeenten versterken en zo goed mogelijk benutten. Een sterke kennispositie, van gemeenten én de VNG, kan veel bijdragen aan die kracht. Ook daarvoor moet nog het nodige gebeuren. Kennis is nu vaak verkokerd, terwijl gemeenten behoefte hebben aan een integrale blik. Veel kennisinstellingen ontwikkelen daarnaast kennis en data die alleen bruikbaar zijn op rijksniveau, waardoor regionale differentiatie uit het zicht verdwijnt. En er is een grote overvloed aan kennis, informatie en data, waardoor het vaak ingewikkeld is om door de bomen het bos nog te zien. Eén van de voorstellen in de verenigingsstrategie richt zich dan ook op méér en effectievere kennisontwikkeling en -deling, het leren van en met elkaar en het ontwik­ kelen van een stevige kennis- en expertisefunctie voor gemeenten. Door méér (lokale) kennis te ontwikkelen, en meer (beproefde) kennis te delen, kunnen er belangrijke stappen gezet worden op weg naar een krachtige lokale bestuurslaag. De VNG Kennishub en de VNG Academie helpen bij het realiseren van die ambitie.

10

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Kennishub Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Hoewel elke gemeente uniek is, zijn er ook veel overeenkomsten. Onze leden staan voor dezelfde grote opgaven en bieden die het hoofd met creatieve, slimme aanpakken. Leren van elkaars ideeën en aanpakken kan veel tijd en geld besparen; waarom het wiel opnieuw uitvinden als deze ergens anders al op de plank ligt? Het gaat erom te weten wat waar wanneer werkt, rekening houdend met de uniciteit van al die gemeenten. In 2025 stimuleert de VNG Kennishub kennis- en datagedreven werken binnen de VNG en bij gemeenten. We bemiddelen bij het agenderen en programmeren van onderzoeksvragen en -behoeften. De VNG Kennishub maakt en onderhoudt een VNG Kennisagenda.

VNG Academie Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Met de VNG Academie worden leren en kennisontwikkeling en -deling collectief en in samenhang gecoördineerd en gestructureerd. Deze centrale inhoudelijke coördinatie levert uiteindelijk kwaliteit, efficiency en geldbesparing op. We dragen ertoe bij dat kennis wordt ontwikkeld die is afgestemd op de gemeentelijke behoeften. We bemiddelen tussen gemeenten en kennisinstellingen, zodat wetenschappelijke bronnen en toegang tot kennisinstituten worden ontsloten. In 2025 zet de VNG Academie de ingeslagen koers voort en ontwikkelt het zich tot het platform dat kennis en leren collectief coördineert en structureert, met aandacht voor domeinoverstijgende samenwerking. We organiseren en faciliteren kennissessies en leer- en ontwikkelaanbod op de omkeringsthema’s en op kernexpertisegebieden zoals recht en gemeentefinanciën. De VNG Academie zorgt voor continuïteit en borging van opgedane kennis en producten, ook na afloop van programma’s.

11

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2 Inclusieve samenleving Vereniging van Nederlandse Gemeenten 12

Mark Boumans Burgemeester Doetinchem, voorzitter Tijdelijke Commissie Asiel en Migratie (TCAM)

Nathalie Kramers Wethouder Leeuwarden, voorzitter commissie Zorg, Jeugd & Onderwijs

Kop d’r veur Mark Boumans: ‘De inzet van gemeenten op het terrein van asiel en migratie is onverminderd groot, er komt waanzinnig veel op ons af. Van de opvang van asielzoekers tot de continuering van opvang van Oekraïners en huisvesting van statushouders. Het legt druk op ons om dat in goede banen te leiden en ook de voorzieningen daaromheen te organiseren. Maar het is geen onmogelijkheid. Of het werkelijk lukt, hangt af van keuzes op rijksniveau. De landelijke maatregelen die worden getroffen in de asielketen, van binnenkomst in Nederland tot inburgering, gaan al onze inwoners raken. Bijzonder om in onze gemeente te zien dat vrijwilligers opstaan om bijvoorbeeld taallessen te geven of kledingbanken op te zetten. Werkgevers die mensen aan het werk willen helpen. Dat geeft mensen weer perspectief. Toch maak ik me wel zorgen over het maatschappelijk draagvlak voor de opvang.’

13

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Nathalie Kramers: ‘Wat het meest helpt in de lokale samenleving is een bestuurlijke koers­ vastheid als het gaat om het goed organiseren van de opvang. Juist waar draagvlak kwetsbaar is. Wij steken als lokale bestuurders onze nek uit voor alle opvangopgaven. Dat lukt alleen goed wanneer we bestendig kunnen samenwerken met het rijk.’ Mark Boumans: ‘Ik geloof ook in die samenwerking. Zowel lokaal als met het rijk. Zo hebben we nog in april dit jaar samen met het rijk, provincies en het COA de Uitvoeringsagenda Flexibilisering Asielketen geactualiseerd. Dit document bevat een gezamenlijke visie op het toekomstige opvang- en huisvestingslandschap. Maar de laatste ontwikkelingen roepen de vraag op of het rijk nog wel onze partner is om menswaardige opvang te regelen. Maar het past niet bij gemeenten om lijdzaam af te wachten waar Den Haag mee komt. We reiken zelf goede voorbeelden aan en laten zien wat werkt in de praktijk. Gemeenten hebben laten zien dat ze – met de juiste randvoorwaarden – tot veel in staat zijn, bijvoorbeeld met de opvang van Oekraïners.’ Nathalie Kramers: ‘Die stap naar voren zetten we ook in het sociaal domein. Bijzonder aan het Platform Sociaal Domein is de bundeling van krachten van gemeenten én partners zoals uitvoeringsorganisaties.

We leggen de verbinding met zorg en het veiligheidsdomein, zodat we gemeenten in de volle breedte kunnen ondersteunen: van de Hervormingsagenda Jeugd tot houdbaarheid van Wmo en Iza/Gala. Deze aanpak staven met wetenschappelijk onderbouwde inzichten. Wij geloven erin dat het mogelijk is om het beroep op de zorg te verminderen. Onderwijs is de beste vorm van zorg voor de jeugd. Ons doel is dat jonge mensen gezond en veilig kunnen opgroeien. En ook dat vitaal oud worden voor iedereen mogelijk is. Dat je je leven kunt leiden zonder zorgen over bestaanszekerheid. Dit zit ‘m allemaal niet in mooie beleidsplannen, want die zijn er al genoeg. Het zit ‘m in de uitvoeringsstrategie. Heb je in jouw gemeente een effectieve aanpak gevonden? Dan is mijn dringende uitnodiging aan de VNGleden om die te delen en aan de anderen om daar gebruik van te maken. Daar kunnen we met elkaar echt ons voordeel mee doen.’ Mark Boumans: ‘Het jaarlijkse uitvoeringscongres van de VNG is een fantastisch instrument om die kennis van en met de praktijk te delen. Het komt er uiteindelijk op aan om gewoon aan de slag te gaan. Kop d’r veur, zoals men in het noorden van Nederland zegt. Oftewel: de schouders eronder.’ Nathalie Kramers: ‘Laten we daarin ook zelfbewust zijn in wat we kúnnen uitvoeren. Want vertrouwen in de samenleving begint met een voorspelbare, betrouwbare overheid: waarmaken wat je belooft.

En goed werkend beleid ontwikkel je samen met professionals, samen met inwoners.’

14

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2.1

Bestaanszekerheid Omkeringsthema

Een steeds grotere groep inwoners ervaart bestaansonzekerheid over wonen, inkomen, werk en vraagt zich af hoe zij mee kunnen doen in de samenleving. Dat geeft stress en maakt mensen soms letterlijk ziek. De zorg voor bestaanszekerheid is dagelijks zichtbaar aan de gemeentebalie of bij gesprekken thuis of in de wijk. Als vereniging zetten we hier een stap naar voren met als inzet het waarmaken van de beloften van inkomenszekerheid, werkzekerheid en een menselijke overheid. Dit vraagt een duidelijke stip op de horizon waar we vanuit alle relevante domeinen en partners naartoe werken. Inkomenszekerheid: armoede en minimaregelingen Beleidsinzet

Met lokaal armoedebeleid ondersteunen gemeenten inwoners die in armoede leven. De VNG werkt aan een stelsel waardoor inwoners minder afhankelijk zijn van gemeentelijke minima­ regelingen. In 2025 doen we dit door een standpunt te bepalen over de rol van gemeentelijke armoedebeleid en minimaregelingen. We leveren inbreng in het programma Vereenvoudiging Inkomensondersteuning voor Mensen (VIM). We lobbyen voor een betere basis zodat gemeenten minder pleisters hoeven te plakken.

Inkomenszekerheid: eenvoud en zekerheid Beleidsinzet

Het stelsel van inkomensondersteuning en sociale zekerheid veroorzaakt onzekerheid. Door terugvorderingen wordt er risico op rekening van inwoners afgeschoven. Door verschillen in aanvragen en voorwaarden maken veel inwoners geen gebruik van beschikbare regelingen. Met ketenpartners werken gemeenten samen om een langetermijnverbetering mogelijk te maken. In 2025 doen we dit door in het programma VIM mee te werken aan kortetermijn­ oplossingen voor een aantal onzekerheden (omvang terugvorderingen). En door met keten­ partners te werken aan vereenvoudigingsmogelijkheden en hiervoor gezamenlijk te lobbyen.

Inkomenszekerheid: schulden Beleidsinzet

In 2024 is een basisdienstverlening schuldhulpverlening afgesproken zodat inwoners weten wat men kan verwachten. De VNG ondersteunt gemeenten met de routekaart Financiële Zorgen. In de routekaart wordt ook de basisdienstverlening opgenomen. De routekaart biedt gemeenten een basis voor de uitvoering van preventie, vroegsignalering, regelen van schulden, begeleiding en nazorg. Zodat gemeenten meer inwoners uit de schulden kunnen helpen of houden. De VNG lobbyt voor ketensamenwerking en voldoende middelen. We lobbyen ook voor verbetering van de incassoketen waardoor schulden minder hoog oplopen. En om schulden onder jongeren te voorkomen, roepen wij op om online gokken en achteraf betalen tegen te gaan.

Werkzekerheid: beschut werk en banenafspraak Beleidsinzet

Door middel van beschut werk en banenafspraken krijgen inwoners met een afstand tot de arbeidsmarkt mogelijkheden om aan het werk te gaan. In 2025 zijn de belangrijkste aandachtspunten dat er voldoende middelen voor de Cao Aan de Slag beschikbaar zijn en dat we werken aan een nieuwe banenafspraak met werkgevers. Daar maken we ons in onze lobby sterk voor.

15

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Werkzekerheid: sociaal ontwikkelbedrijven Beleidsinzet

Sociaal ontwikkelbedrijven bieden een werkomgeving voor mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt en begeleiden mensen zo dicht mogelijk op de reguliere arbeidsmarkt. Vanaf 2025 worden extra middelen beschikbaar gesteld om ontwikkelbedrijven de transitie te laten maken naar een duurzame infrastructuur in alle regio’s. In 2025 zetten we in op de ontwikkeling van een lerende structuur voor sociaal ontwikkelbedrijven en een overleg met ketenpartners.

Werkzekerheid: inburgering Beleidsinzet

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor inburgering van nieuwkomers. Door grotere aantallen statushouders, beperkte koppeling tussen plek van opvang en woonplaats en lange wachttijden voor woningen zijn er niet alleen budgettaire uitdagingen, maar komen inburgeraars ook lang aan de kant van de samenleving te staan. In 2025 lobbyt de VNG voor extra uitvoeringsmiddelen vanwege een toegenomen instroom statushouders. We werken samen met de keten om lessen uit de eerste implementatiejaren te trekken.

Inwonergerichte dienstverlening: proactieve dienstverlening Beleidsinzet

Door de complexiteit van het stelsel van toeslagen, fiscaliteit en sociale zekerheid maken sommige inwoners geen gebruik van regelingen terwijl men daar wel recht op heeft. Ook worden regelingen verkeerd gebruikt. Door het delen van gegevens en proactieve dienst­ verlening weten inwoners makkelijker waar men recht op heeft. Hiervoor is samenwerking met ketenpartners en ontwikkeling van een wettelijke grondslag van belang. In 2025 lobbyt de VNG voor de Wet proactieve dienstverlening. Daarnaast onderzoeken we welke gegevens gemeenten nodig hebben om inwoners proactief te kunnen ondersteunen.

Inwonergerichte dienstverlening: vernieuwing handhaving sociale zekerheid Beleidsinzet

Handhaving van de sociale zekerheid is belangrijk om het goed gebruik van rechten te stimuleren en draagvlak te behouden. De parlementaire enquête naar fraudebeleid en het kinderopvangtoeslagenschandaal leerde dat handhaving opnieuw moet worden ingericht. Een wetsvoorstel voor handhaving in de sociale zekerheid is in voorbereiding. Menselijke maat in de handhaving van sociale zekerheid is essentieel. Daarom zet de VNG in op een verbeterde en uitvoerbare Wet handhaving sociale zekerheid.

Inwonergerichte dienstverlening: Participatiewet in balans Beleidsinzet

De Participatiewet biedt inwoners een inkomensvangnet en ondersteuning bij de weg naar participatie. De huidige Participatiewet kent enerzijds een aantal hardvochtigheden voor inwoners en is anderzijds niet meer passend bij de veranderende doelgroep die door sluiting van de instroom sociale werkvoorziening en Wajong is ontstaan. De VNG zet zich in voor een Participatiewet die bijdraagt aan bestaanszekerheid en participatie van de doelgroep door sturing op implementatie van wettelijke verbeteringen, lobby voor systeemverbeteringen en een leeragenda voor het verbeteren van vakmanschap.

16

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Bestaanszekerheid: toegankelijke en betaalbare voorzieningen Beleidsinzet

Beschikbaarheid en betaalbaarheid van wonen, zorg en onderwijs zijn belangrijk voor bestaanszekerheid van inwoners. Bestaanszekerheid voorkomt extra zorgkosten en stress. De VNG legt de verbinding tussen jeugdzorg en bestaanszekerheid. Hiermee voorkomen we duurdere jeugdzorginterventies. Dit kan onder andere door aanpassing van de reikwijdte van de jeugdzorg. In onze lobby willen we voorkomen dat stelsels (onderwijs en zorg) kosten afwentelen op sociale zekerheid en armoedebeleid. In 2025 onderzoeken we welke verbindingen er zijn tussen bestaanszekerheid en het woondossier.

Hersteloperatie Toeslagen Beleidsinzet

We helpen gemeenten door middel van een ondersteuningsprogramma Herstel Toeslagen. De VNG genereert bestuurlijke betrokkenheid en vervult belangenbehartiging op de Hersteloperatie Toeslagen.

Inburgering Beleidsinzet

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de inburgering van statushouders. Het idee is dat statushouders snel kunnen participeren in de samenleving en een bijdrage kunnen leveren aan de maatschappij. In 2025 lobbyt de VNG voor extra uitvoeringsmiddelen vanwege toegenomen instroom van statushouders. Dankzij samenwerking kunnen we gezamenlijk lessen halen uit de eerste implementatiejaren.

Opgave Werk, Inkomen, Schulden en Inburgering (WISI) informatievoorziening gemeenten Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

We dragen zorg voor de strategische informatiekundige beleidsontwikkeling op het gebied van Werk, Inkomen, Schulden en Inburgering (WISI). We ondersteunen gemeenten optimaal bij de ontwikkelingen in de informatiesamenleving en de digitale overheid. Dit doen we door het inzetten van ons eigen netwerk voor nieuwe ontwikkelingen. We omarmen nieuwe standaarden, implementeren wet- en regelgeving in de uitvoeringspraktijk. We nemen deel aan (bestuurlijke) overleggen met het rijk en bouwen een netwerk op van I-adviseurs.

Naleving: multidisciplinaire aanpak rechtmatigheid sociale zekerheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

We ondersteunen gemeenten bij preventie, toezicht en handhaving binnen de sociale zekerheid (Participatiewet). Dit doen we door het bevorderen van ketensamenwerking met partners gericht op projectmatige interventies. Ook ondersteunen we het landelijk dekkend bestuurlijk netwerk van negen Regionale Platforms Preventie, Toezicht en Handhaving (RPPTH). De herijking van het LSI-convenant (Landelijke Stuurgroep Interventieteams) krijgt ook in 2025 nog zijn beslag. Daarnaast ondersteunt de VNG gemeenten in het opbouwen van contacten en uitwisseling van kennis en expertise.

17

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Vraagorganisatie en ketenregie op de domeinen Werk Inkomen Schulden en Inburgering (WISI) Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG informeert en adviseert gemeenten over veranderingen in de WISI-ketenvoorzieningen, waardoor het gemeentelijk inzicht in dit domein toeneemt door de samenhang van functies, diensten, instrumenten, applicaties en data. Op basis hiervan kunnen gemeenten hun informatiekundige behoefte exacter duiden en sneller vanuit verschillende perspectieven reageren op veranderingen in hun dienstverlening aan inwoners. De focus ligt op het uitvoeringsperspectief van gemeenten zodat gemeenten op tijd geïnformeerd zijn over de uitvoerbaarheid van hun dienstverlening en passende maatregelen kunnen nemen.

Omkeringsthema bestaanszekerheid: inwonergerichte dienstverlening Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Gemeenten zien het dagelijks in de praktijk: steeds meer inwoners kunnen niet rondkomen. Te weinig financiële armslag om basisvoorzieningen (wonen, zorg, boodschappen, energie en vervoer) te kunnen bekostigen, betekent leven in bestaansonzekerheid. Gemeenten spelen een grote rol in het werken aan inwonergerichte dienstverlening. De VNG coördineert de gemeentelijke inbreng rondom de Participatiewet in Balans, de Wet proactieve dienstverlening SZW. Ook organiseren we pre-toetsen en uitvoeringstoetsen. We leggen verbinding met de bredere keten van werk en inkomen. Propositie

Lokale agenda bestaanszekerheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

In 2025 starten we met dit programma zodat gemeenten in staat worden gesteld om een lokale agenda bestaanszekerheid te voeren. De VNG biedt sturingsinzicht en stelt businesscases op. We maken expertise beschikbaar. De bundeling van krachten levert veel op. Denk aan onderlinge kwaliteitsstandaarden voor effectieve uitvoering, sturingsinstrumenten op besparende samenhang, arrangementen om lokaal en regionaal samen te kunnen werken met landelijke uitvoerders en het onderzoeken van de mogelijkheden voor bundeling van uitvoering (regionaal en landelijk). Dit bespaart uitvoeringskosten.

Opgave WISI informatievoorziening gemeenten Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Dit item betreft informatiebeleid vanuit de CIO-functie (chief information officer). De VNG biedt overzicht en inzicht in de strategische informatiekundige opgaven op de thema’s Werk, Inkomen, Schulden en Inburgering (WISI). In 2025 werken we verder aan een duurzame omkering in het brede WISI/Werkdomein tegen de achtergrond van de doelen in het Koersdocument en de visie bestaanszekerheid. Het programma WISI heeft in samenhang projecten opgeleverd zoals Verbeteren Uitwisseling Matchingsgegevens (VUM), Dennis en Eva, UitwisselingsMechanisme Werk (UMw) en informatisering inburgering. Het project is nu in afronding.

Ketenverplichtingen sociaal domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Dit item voorziet in het versterken van de samenwerking met ketenpartners door te investeren in gezamenlijke producten zoals de werkagenda zorg en veiligheid en financieel onderzoek naar het sociaal domein. Een geschillencommissie voor jeugd en Wmo kan duurdere juridische procedures voorkomen.

18

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Doorontwikkeling en Programmaregie Werk & Inkomen en Inburgering Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

De VNG voorziet gemeenten van landelijk ontwikkelde of nog te ontwikkelen producten en diensten op het domein Werk & Inkomen en Inburgering. Als basis worden het werklandschap en het inkomenslandschap gebruikt waarbij gemeenten hun eigen dienstverlening herkennen en de producten kunnen plaatsen. We koppelen nieuwe activiteiten aan uitvoering en implementatie bij gemeenten. We bekijken de samenhang en het hergebruik van producten en of standaardisatie mogelijk is.

UitwisselingsMechanisme Werk Extern gefinancierde activiteiten

Met dit item beogen we snellere gegevensuitwisseling van profielen van werkzoekenden tussen publieke en private partijen. De subsidie UitwisselingsMechanisme Werk (UMw) wordt ingezet voor het beheer van de tijdelijke UMw-tool voor aansluiting gemeenten op VUM. Daarnaast werken we aan de implementatie van VUM én aan faseplannen Uitfaseren UWV Portaal.

Verbinden Schuldendomein Extern gefinancierde activiteiten

Dit programma ondersteunt gemeenten in de gezamenlijke opgave om schulden bij inwoners en ondernemers te voorkomen en op te lossen. Hierbij dient de routekaart Financiële Zorgen als kader. De routekaart biedt gemeenten een basis voor de uitvoering van preventie, vroegsignalering, regelen van schulden, begeleiding en nazorg. Door te werken aan een betere onderlinge verbinding van diverse – lokale en landelijke – initiatieven op dit gebied kunnen we met elkaar vorm en inhoud geven aan deze enorme opgave.

Ondersteuning hersteloperatie kinderopvangtoeslag Extern gefinancierde activiteiten

Door middel van dit programma worden gemeenten ondersteund bij de uitvoering van de brede ondersteuning aan gedupeerde ouders van de kinderopvangtoeslagaffaire. Het betreft zowel lobby, beleid als ondersteuning van de implementatie. We willen hiermee bereiken dat ouders, hun toeslagpartners, ex-partners en kinderen worden geholpen met brede ondersteuning.

Datadelen Armoede en Schulden Extern gefinancierde activiteiten

Het doel van het project is dat armoede- en schuldhulpdata op geautomatiseerde en veilige wijze gedeeld kunnen worden, binnen wettelijke kaders en op een zo laag mogelijk detailniveau. Zodat enerzijds actuele informatie frequent beschikbaar komt voor beleidsmakers en uitvoeringsorganisaties om zo de armoede- en schuldenaanpak effectiever te maken. En anderzijds om de administratieve lasten voor gemeenten te reduceren. Dit portfolio-item is onderdeel van de Digitale Agenda 2028.

Eenverdieners / energietoeslag / spoor 3 Extern gefinancierde activiteiten

We ondersteunen en begeleiden gemeenten bij de implementatie en invoering van de motie Warmerdam c.s. over het proactief benaderen van de groep huishoudens die onbedoeld onder het bestaansminimum terechtkomt.

19

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Innovatie Gegevensuitwisseling in de Sociale Zekerheid (IGS) - Burgerregie in Zicht Extern gefinancierde activiteiten

Door vereenvoudiging van processen binnen het inkomensdomein kan de gemeente betere dienstverlening aan de inwoners verlenen. Daarin voorziet het programma Innovatie Gegevensuitwisseling in de Sociale Zekerheid (IGS), een subsidieprogramma van SZW.

2.2

Jeugd & Kansengelijkheid De kans op een goed leven mag niet afhangen van waar je woont of wie je bent. Een inclusieve samenleving vraagt om gerichte keuzes. Dat begint bij een sterke sociale en pedagogische basis, thuis, op school en in de wijk; een basis die jongeren de ruimte biedt zich naar eigen behoeften en mogelijkheden te ontplooien. Samen met onze partners in onderwijs en kinderopvang doen we een stap naar voren door deze pedagogische basis een impuls te geven. Goede verbinding met en een goede organisatie van (specialistische) hulp zijn daarbij onmisbaar. Omkeringsthema

Omkeringsthema: kansengelijkheid Beleidsinzet

We werken aan een sterke sociale en pedagogische basis voor jongeren. Dit doen we domein­ overstijgend, vanuit het omkeringsthema kansengelijkheid. We ondersteunen gemeenten in hun aanpak. Daarbij betrekken we (lokale) partners en aanpalende beleidsvelden zoals bestaanszekerheid, sport, cultuur, jongeren- en welzijnswerk. Als VNG zetten we een stap naar voren door zowel in te zetten op het oplossen van problemen in de gewone levens van mensen, alsook een slimmere en eenvoudigere organisatie van de (specialistische) jeugdhulp en het speciaal onderwijs. In 2025 geven we kansenongelijkheid letterlijk een gezicht door kinderen, jongeren, ouders en professionals aan het woord te laten. We organiseren een werkconferentie met dialoog tussen onderzoekers, vrijdenkers, ervaringsdeskundigen, professionals, beleidsmakers en bestuurders uit het veld. We schetsen waar gemeenten samen met scholen en kinderopvang zelf verschil kunnen maken. Ook zetten we specifiek in op het verbeteren van het leerlingenvervoer.

Hervormingsagenda Jeugd Beleidsinzet

In juni 2023 hebben we na een lange onderhandeling de Hervormingsagenda Jeugd afgesloten. Dit is de bestuurlijke agenda van de jeugdhulp tussen rijk, gemeenten en sectorpartijen (cliënten, professionals en aanbieders) voor de jaren 2023-2028. In het hoofdlijnenakkoord van het kabinet Schoof is dit bevestigd. Het doel is te komen tot een adequaat financieel kader voor gemeenten, met name vanaf 2026. Dit doen we door inbreng te leveren aan de deskundigencommissie die in januari 2025 een oordeel geeft en door op basis van dit oordeel tot overeenstemming met het rijk te komen over de budgetten vanaf 2026. We dragen bij aan sterke wijkteams en domeinoverstijgend werken. Ook laten we ons horen in de maatschappelijke dialoog over de reikwijdte van de jeugdhulp.

20

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Toekomstscenario kind en gezinsbescherming Beleidsinzet

We streven naar een eenvoudiger stelsel rondom onveiligheid in gezinnen en huishoudens. Met het toekomstscenario dragen we bij aan die verregaande vereenvoudiging van de jeugd­ beschermingsketen. We willen dat gezinnen hulp en bescherming krijgen volgens rechtsstatelijke beginselen en met liefdevolle zorg. In 2025 zetten we in op politieke besluitvorming over het stelsel en de wetswijziging die nodig zijn voor het Toekomstscenario kind en gezinsbescherming. Belangrijke randvoorwaarde hierbij is de uitvoerbaarheid van zowel de nieuwe wet als de transitie, waaronder toereikende financiering. In 2025 werken we aan verbetering van de effectiviteit van het beleid voor geweld in afhankelijkheidsrelaties en het beleid op het snijvlak van zorg en straf.

Onderwijshuisvesting Beleidsinzet

Gemeenten krijgen al jaren te weinig middelen voor onderwijshuisvesting terwijl goede huisvesting cruciaal is voor een goed leefklimaat in wijken en op scholen. De VNG lobbyt voor adequate bekostiging. Huisvesting is immers een belangrijke voorwaarde voor inclusief onderwijs en kansengelijkheid in alle wijken van Nederland. We dragen bij aan de groeifonds­ activiteiten rondom onderwijshuisvesting. Vanwege de langjarige lobby op dit onderwerp en de lage bereidheid van meerdere kabinetten om de acute financiële problemen op het gebied van onderwijshuisvesting aan te pakken, verkennen we met commissie ZJO en bestuur van de VNG hoe we onze inbreng verder vormgeven.

Sturing op specialistische jeugdhulp Beleidsinzet

Ons streven is dat zo weinig mogelijk kinderen uit huis worden geplaatst, en dat hulp in hun eigen context wordt geboden (Beweging van 0). We werken aan de versterking van de regionale samenwerking en bovenregionale afstemming. Er komt een doorontwikkeling van de landelijke inkoop. Er is versterking van landelijke regie nodig. In 2025 zetten we verder in op een meer collectieve sturing van specialistische jeugdhulp. Het Ketenbureau i-Sociaal Domein gaat helpen om te komen tot meer uniformering van inkoop, contractering en administratie met als doel vermindering van administratieve lasten. Met dit alles dragen we bij aan de doelen en acties in de Hervormingsagenda.

Toegankelijke kinderopvang Beleidsinzet

Een algemeen toegankelijke kinderopvang is cruciaal om vanaf jonge leeftijd te werken aan gelijke kansen. Dit is onze inzet ten aanzien van het nieuwe kinderopvangstelsel, waarover we samen met de partners het maatschappelijke debat voeren. In de stelselwijziging die het nieuwe kabinet doorzet, stellen we de arbeidseis ter discussie en pleiten we voor vrij toegankelijke kinderopvang. In de gemeentelijke activiteiten rondom vroege en voorschoolse educatie (VVE), Sociaal Medische Indicatie (SMI) en toezicht kinderopvang dragen we aan deze lobby bij. Net als aan het realiseren van kansen voor alle kinderen tussen 0-4 jaar in Nederland. Dit is een belangrijk onderdeel voor een sterke pedagogische basis.

21

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Uitvoering propositie Cultuur Beleidsinzet

Gemeenten zetten met de Propositie Samen cultuur borgen koers naar het nieuwe cultuurbestel. Het uitgangspunt is om cultuur voor alle inwoners toegankelijk, bereikbaar en aantrekkelijk te houden. In 2025 gaan we aan de slag met de uitvoering van de propositie cultuur. We helpen gemeenten bij de versterking van de culturele basis. Dat doen we met een gedeelde visie op gelijke kansen en culturele talentontwikkeling. We zetten in op fair pay voor werkenden in de culturele en creatieve sector. We lobbyen voor het behoud van cultuur als bindweefsel in de maatschappij. Met name de aangekondigde btw-verhoging levert grote problemen op. De VNG zal in lijn met de motie Veldhoven (ALV 26 juni 2024) de lobby vormgeven.

Naleving: kwaliteit kinderopvang Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor toezicht en handhaving op de kwaliteit van de kinder­ opvang. De VNG ondersteunt gemeenten hierbij met producten en diensten. Want sterke uitvoering draagt bij aan kwalitatief hoogwaardige kinderopvang wat gelijke kansen en een goede start voor alle kinderen bevordert. Daarnaast brengt de VNG ervaringen uit de uitvoeringspraktijk in bij landelijke gremia zodat wetgeving uitvoerbaar blijft. We houden ons bezig met strategische ontwikkeling van toezicht, zoals de reflectieve functie van toezicht. Het is van belang dat wetgeving uitvoerbaar is en landelijke ICT systemen ondersteunend zijn.

Landelijke inkoop zorgcontracten Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Namens gemeenten koopt de VNG een aantal vormen van zeer specialistische jeugdhulp in. Door het Landelijk Transitiearrangement (LTA) wordt gegarandeerd dat hoogspecialistische jeugdhulp en Wmo beschikbaar zijn. Dit stelt gemeenten in staat om hun rol als opdrachtgever in het sociaal domein te vervullen. We werken daarnaast aan de doorontwikkeling van de landelijk inkoop. Hiermee willen we realiseren dat we (nog) beter kunnen sturen op deze vormen van zorg en zorgen voor een robuuste gezamenlijke uitvoering van weinig voorkomende en specialistische jeugdhulpfuncties.

Ketenbureau i-Sociaal Domein Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Het beheer van de infrastructuur voor de gegevensuitwisseling voor Wmo en Jeugdwet wordt verzorgd door het Inlichtingenbureau en VECOZO. De stuurgroep i-Sociaal Domein is (inhoudelijk) opdrachtgever en formeel is de VNG de contracthouder. Het Ketenbureau voert regie op het beheer van deze infrastructuur. Dit omvat onder andere het contractmanagement, incident- en servicelevelmanagement, het change- en releaseproces in de (fysieke) keten en de integratie hiervan met de behoeftebepaling (door gemeenten en aanbieders) en de implementatiewerkzaamheden. Het doel is een stabiele en betrouwbare keten, gericht op continuïteit.

22

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Kennisborging Sociaal Domein en jeugdbeschermingsketen Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG neemt namens de gemeenten gecoördineerd invloed op de inhoud, informatie­ voorziening en de uitvoering voor gemeenten op de dossiers op het gebied van het sociaal domein en de jeugdbescherming en jeugdgezondheid. Accenten in 2025 liggen op het gereed maken van de gemeentelijke informatievoorziening voor de implementatie van de nieuwe inkomens- en vermogensafhankelijke bijdrage Wmo (iEb-standaard), IV-landschap toekomstscenario kind- en gezinsbescherming, doorontwikkeling i-Standaarden (stuurgroep i-Standaarden) en advisering overige standaardisatie Wmo en jeugd (Ketenbureau i-Sociaal Domein) en de regie in de keten bij de uitwerking van de informatiestandaard jeugdgezondheidszorg.

Gemeentelijk gegevensknooppunt Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Via het Gemeentelijk gegevensknooppunt (GGk) en het Knooppunt voor Zorgaanbieders (KZA) wisselen gemeenten en zorgaanbieders geautomatiseerd en beveiligd digitale gegevens uit met andere ketenpartners in het sociaal domein. Het GGk is aangesloten op een landelijke infrastructuur en is in beheer bij het Inlichtingenbureau in opdracht van de VNG, namens gemeenten. Het KZA is na een Europese aanbesteding in beheer bij VECOZO in opdracht van de VNG namens gemeenten. Het GGk en KZA maken maximaal gebruik van bestaande i-standaarden en generieke adapters. Hiermee borgen we de continuïteit Wmo/Jw berichten­ verkeer tussen gemeenten en zorgaanbieders door beheercontracten met het Inlichtingenbureau (voor het GGk) en VECOZO (voor het KZA).

Programma Zorg en veiligheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Het Programma Zorg en Veiligheid biedt landelijke ketenregie door afsprakensets te creëren met partners zoals het Openbaar Ministerie, GGZ en politie. Hierdoor kunnen regio’s ondersteuning krijgen bij problemen die ze ervaren bij samenwerking in ketens. De domeinen zorg en veiligheid worden hierbij aan elkaar verbonden. In 2025 ondersteunen we het overleg stuurgroep Zorg en Veiligheid en genereren we keteninformatie en handreikingen.

Naleving: Kwaliteit voorschoolse educatie Extern gefinancierde activiteiten

De VNG ondersteunt gemeenten bij toezicht en handhaving op kwaliteit van de voorschoolse educatie. Sterke uitvoering draagt bij aan kwalitatief hoogwaardige voorschoolse educatie. Dit bevordert gelijke kansen en een goede start voor kinderen. De VNG brengt ervaringen uit de uitvoeringspraktijk in bij landelijke gremia zodat wetgeving uitvoerbaar blijft. We werken samen met het rijk aan een versterking van toezicht op de structurele kwaliteit van voorschoolse educatie. Dat doen we onder andere door het uitwerken van de voorwaarden om dit decentraal te beleggen. Dit in het verlengde van toezicht en handhaving op de kwaliteit van de reguliere kinderopvang. We verkennen de strategische mogelijkheden van reflectief toezicht. Voor dit item is momenteel een subsidieaanvraag bij het rijk in behandeling.

23

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Uitvoering Informatievoorziening/ Regieorganisatie Zorg en Veiligheidshuizen Extern gefinancierde activiteiten

De Zorg- en Veiligheidshuizen (ZVH) vervullen een belangrijke rol in de Zorg- en Veiligheidsketen. Voor een correcte uitvoering van de werkzaamheden moet de informatievoorziening (IV) in de ZVH op orde zijn en hebben de ZVH de juiste ICT-ondersteuning nodig. Een IV regieorganisatie helpt gemeenten om de coördinatie tussen gemeenten in de regio op het gebied van IV soepel te laten verlopen, en om afspraken te kunnen maken over de IV tussen enerzijds de gemeenten en anderzijds de ketenpartners (politie, OM, zorg en dergelijke). De 31 ZVH vormen een landelijk dekkend netwerk. De IV regieorganisatie ZVH is daarmee van belang voor álle Nederlandse gemeenten.

2.3

Gezond samenleven Een inclusieve samenleving is ook een samenleving die mensen uitnodigt tot gezond leven en gemeenten spelen hierin een belangrijke rol. De gezondheid van mensen is beïnvloedbaar door eigen leefstijl en gedrag, maar vooral ook door de sociale en fysieke situatie waarin mensen zich bevinden. Als vereniging zetten we een stap naar voren door in te zetten op een sterke sociale basis en daarmee preventie daadwerkelijk inhoud te geven. We bepleiten een forse transformatie door structurele overheveling van 2 procent van de zorgbegroting naar gemeenten. Zelf zetten we onder meer in op toegankelijke voorzieningen en gebiedsgerichte samenwerking tussen bijvoorbeeld welzijn, sport, onderwijs, gezondheidszorg, politie en woningcorporaties. Gezondheid: gezond leven makkelijker maken Beleidsinzet

Het doel van het programma Gezond en Actief Leven is ondersteuning van gemeenten bij de implementatie en uitvoering van IZA en GALA. Dat doen we door de beschikbare middelen uit GALA ontkokerd in te zetten. We lobbyen voor health in all policies. We maken ons hard voor betere wet- en regelgeving voor domeinoverstijgende samenwerking tussen gemeenten, zorgverzekeraars en zorgkantoren. We starten met Gezond Leven mandaatregio’s zodat we onderling kunnen delen en leren. Bovendien vormen we daarmee een sterkere bestuurslaag. Dit biedt een nieuwe overlegvorm voor afstemming met het rijk. Met deze activiteiten dragen we actief bij aan de versterking van de publieke gezondheid.

Versterken publieke gezondheid Beleidsinzet

In 2025 zetten wij in op aanscherping van de Wet publieke gezondheid (Wpg), het opdracht­ geverschap van gemeenten en de GGD GHOR. Dat doen wij op basis van gesprekken met onze leden. Ook versterken we onze informatiepositie op publieke gezondheid en zorg door toe te werken naar collectieve datavoorziening. Zodat goede onderbouwing van noodzakelijke keuzes voor een toekomstbestendig sociaal domein en gezondheidszorg mogelijk wordt. We verkennen en ondersteunen de positie van gemeenten ten aanzien van e-health toepassingen.

24

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Maatschappelijke ondersteuning en zorg: Een inclusieve en toegankelijke samenleving mogelijk maken Beleidsinzet

In 2016 heeft Nederland het VN-verdrag inzake rechten van personen met een handicap geratificeerd. Het VN-verdrag heeft als doel dat de wereld toegankelijk en inclusief wordt voor iedereen. De samenleving moet daarom fysieke en figuurlijke drempels weghalen. De overheid is daarbij als eerste aan zet. We versterken de lokale en regionale inzet op inclusie van inwoners met een handicap of psychiatrische en sociaal-maatschappelijke problemen. We bevorderen inclusief beleid. Onze inzet houdt verband met het programma ‘Iedereen doet mee!’ - het VN-verdrag Handicap. Omkeringsthema

Vitaal oud worden mogelijk maken Beleidsinzet

In 2025 faciliteren we het maatschappelijke gesprek over de vraag wie op welke zorg en ondersteuning kan rekenen en hoe we beter kunnen aansluiten bij initiatieven vanuit de samenleving. Dit doen we in afstemming met onze uitvoeringspartners. Doel is een VNGpropositie te formuleren voor de wijze waarop gemeenten in een vergrijzende samenleving hun taken rondom zorg, welzijn en wonen voor ouderen breed toegankelijk, kwalitatief volwaardig en betaalbaar kunnen vormgeven. Thema’s zijn reablement, vrijwiligersinitiatieven en bouwen/doorstroming. We organiseren een conferentie ‘Vergrijzing: verzilveren en omarmen’ voor adviseurs en bestuurders van gemeenten, rijk, koepels, cliënten en ouderenorganisaties.

Een beschermd thuis en meedoen mogelijk maken Beleidsinzet

Wat we willen bereiken is sociale inclusie van mensen die kampen met een psychische kwetsbaarheid. Dat doen we door toe te werken naar een succesvolle doordecentralisatie van Beschermd Wonen naar alle gemeenten, door de implementatie van de Wet woonplaats­ beginsel - als deze door de Kamer wordt aangenomen. In 2025 zetten we bovendien in op het verbeteren van de samenwerking tussen sociaal domein en de geestelijke gezondheidszorg (zorgverzekeringswet) en passende zorg voor mensen met langdurige ggz-problemen in de Wmo of Wlz (Wet langdurige zorg). In 2025 spannen wij ons ook in voor de realisatie van voldoende huisvesting voor aandachtsgroepen, waaronder mensen die uitstromen uit intramurale instellingen.

Maatschappelijke ondersteuning en zorg: aanpak dakloosheid Beleidsinzet

De ambitie is het terugdringen van dakloosheid, zodat in 2030 niemand meer dakloos is. Een betaalbaar en veilig ‘thuis’ is immers een basisbehoefte. Ieder mens heeft recht op een veilige en betaalbare plek om te wonen. Gemeenten hebben een belangrijke taak in het voorkomen en terugdringen van dakloosheid. Zij geven daar invulling aan met een regionaal plan van aanpak dat geënt is op de doelstellingen van het Nationaal Actieplan Dakloosheid. Belangrijke pijlers van deze aanpak zijn: wonen eerst, preventie en participatie van ervaringsdeskundigen.

25

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Een houdbare Wmo mogelijk maken Beleidsinzet

De VNG werkt met het rijk aan een houdbaarheidsonderzoek Wmo (inclusief toekomstraming van het CPB). We bereiden ons voor op de invoering van de inkomensafhankelijke eigen bijdrage in de Wmo, zoeken een alternatief voor resultaatgericht financieren en zetten in op verbetering van kwaliteits- en rechtmatigheidstoezicht in de Wmo. We faciliteren het maatschap­pelijke gesprek: wie kan op welke zorg en ondersteuning rekenen en hoe kunnen we beter aansluiten bij initiatieven vanuit de samenleving.

Digitaal dossier jeugdgezondheidszorg Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Zorgverleners in de jeugdgezondheidszorg gebruiken de informatiestandaard JGZ en het digitaal dossier. Doel hiervan is de algehele gezondheid en ontwikkeling van kinderen te monitoren, waaronder de vaccinatiegraad. Namens de gemeenten vervult de VNG een gecoördineerde regierol in de meerjarige beheerovereenkomst met Nictiz. Het uiteindelijke doel is een eenduidige, veilige en rechtmatige registratie en uitwisseling van gegevens binnen de jeugdgezondheidszorgketen, voor het Rijksvaccinatieprogramma met RIVM, en voor het basispakket Jeugdgezondheidszorg. Dat gaat om maar liefst drie miljoen kinderen en zes miljoen ouders en verzorgers. De informatiestandaard JGZ beperkt de administratieve lasten, verbetert de datakwaliteit en databeschikbaarheid en ondersteunt de integrale samenwerking tussen zorgverleners op het gebied van fysieke en mentale gezondheid van alle kinderen in Nederland.

Gemeentezorgspiegel Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

De VNG onderzoekt samen met Zorgverzekeraars Nederland (ZN) of en hoe gemeenten collectief gebruik kunnen maken van de Gemeentezorgspiegel van Vektis. Dit als onderdeel van een mogelijke datadeal. Met de Gemeentezorgspiegel kunnen gemeenten en zorgverzekeraars efficiënt en op een betrouwbare manier zorginformatie inwinnen die van belang is bij het bepalen van zorgplannen en inkoopbeleid. Mogelijk is deze in te zetten als datavoorziening voor de regiotafels. Uitgezocht wordt of en op welke wijze VNG en ZN de samenwerking verder kunnen vormgeven.

Naleving: kwaliteit en rechtmatigheid zorg Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering structurele diensten

Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het toezicht en de handhaving van de rechtmatige besteding van deze zorggelden. Gemeenten zijn ook verantwoordelijk voor toezicht en handhaving van de kwaliteit van de zorg in het kader van de Wmo. Het is belangrijk dat gemeenten onrechtmatigheden voorkomen en herstellen. Het doel is om gemeenten zodanig te ondersteunen dat zij in staat zijn hun toezicht- en handhavingsrol naar behoren in te vullen. Zodat gemeenten niet steeds zelf opnieuw het wiel hoeven uit te vinden. Team Naleving Wmo en Jeugdwet ondersteunt gemeenten onder meer door middel van (juridische) advisering en diverse producten als visuals, handreikingen, routekaarten en andere tools. Daarnaast ondersteunen we gemeenten in het opzetten en doorontwikkelen van preventie, toezicht en handhaving.

26

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

Versterken informatiepositie publieke gezondheid Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

In de uitvoering van de publieke gezondheid werken gemeenten samen met veel regionaal opererende partijen (zoals GGD’en, verzekeraars en gezondheidsorganisaties) en landelijke partijen (zoals het rijk, RIVM en CBS). Afspraken over uitwisselingsstandaarden en gezamenlijke ICT-voorzieningen kunnen alleen vanuit de collectiviteit gemaakt worden. Het maken van dergelijke afspraken voor ICT-voorzieningen is ook effectiever. Dit sluit aan bij de uitgangs­ punten van Common Ground. Door het maken van gemeenschappelijke afspraken ontstaat uitvoeringskracht.

Gezond en Actief Leven- IZA/GALA Gezamenlijke gemeentelijke uitvoering ontwikkelbudget

Ook in 2025 ondersteunt de VNG gemeenten bij de uitvoering van IZA en GALA. We versterken de samenwerking tussen zorg en sociaal domein ten behoeve van gezonde inwoners en een houdbaar zorgstelsel. Dat doen wij door het ontwikkelen van instrumentarium gericht op lokaal beleid en uitvoering, hulp bij het opstellen van lokale en regionale plannen, het inrichten van de governance, het ontwikkelen en ontsluiten van kennis en onderlinge kennisdeling en het versterken van de informatie- en sturingspositie van gemeenten lokaal en aan de regionale en landelijke tafels met partijen uit het zorgdomein.

Implementatie VN-verdrag Handicap Extern gefinancierde activiteiten

Gemeenten zijn verplicht een Lokale Inclusie Agenda op te stellen, samen met ervarings­ deskundigen, waarin de plannen voor het bevorderen van fysieke, informatieve en sociale toegankelijkheid worden beschreven. De VNG ondersteunt gemeenten bij de implementatie door middel van handreikingen, webinars en inspiratiebundels. 2025 is het laatste projectjaar - doel is de beoogde prestaties zoals beschreven in het projectplan 2023-2025 te realiseren. Verder is de VNG nauw betrokken bij de ontwikkelingen rond de werkagenda (voor de komende vijf jaar) bij de nationale strategie voor de implementatie van het VN-verdrag Handicap.

Ondersteuningsprogramma Gezond en Actief Leven Extern gefinancierde activiteiten

Het programmateam Gezond Leven ondersteunt gemeenten proactief bij de implementatie en uitvoering van IZA en GALA. Dit houdt lokale en regionale ondersteuning in, maar ook het werkbaar en uitvoerbaar maken van landelijke afspraken en werkagenda’s. Daarnaast ontwikkelen wij, samen met gemeenten, een toekomstvisie op gezond leven na 2026.

Eerst een thuis - landelijke beleidsaanpak Extern gefinancierde activiteiten

Het terugdringen van dakloosheid naar 0 in 2030 vraagt een paradigmashift van opvang naar wonen eerst. Daarvoor is langjarig ondersteuning en activering van gemeenten en andere stakeholders nodig. In samenhang met aanpalende beleidsterreinen, zoals de huisvesting van aandachtsgroepen, de vermaatschappelijking van de ggz en de beweging van beschermd wonen naar beschermd thuis. De inzet van de VNG draagt bij aan sociale inclusie van mensen die kwetsbaar zijn door dreigende dakloosheid en/of psychische problematiek. Dit doen we door een landelijke beleidsaanpak, in nauwe samenwerking met Valente en Aedes.