2024.303 Bijlage 1 Rapportage inwonersonderzoek Schouwen-Duiveland 2024
Tekst van het document
In Sirjansland is dat daarentegen maar 29%. Daarnaast hebben respondenten uit Serooskerke relatief vaak het gevoel dat toerisme het leven op Schouwen-Duiveland duurder maakt (63%). Ook onder deelnemers uit Ellemeet (66%), Scharendijke (63%) en Renesse (63%) leeft dat gevoel relatief vaak.
Figuur 12 Stellingen over economische voordelen van toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Ik vind dat het toerisme goed is voor de lokale economie
85%
Ik vind dat de toeristische sector inwoners aantrekkelijke banen biedt Het toerisme op Schouwen-Duiveland helpt mij mijn rekeningen te betalen
15%
0%
10%
10%
51%
30%
18%
67%
20%
30%
(helemaal) eens
40%
50%
60%
niet eens / niet oneens
5%
19%
70%
80%
90%
100%
(helemaal) oneens
Figuur 13 Stellingen over economische nadelen van toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Ik vind dat Schouwen-Duiveland economisch te veel afhankelijk is van het toerisme
57%
Door toerisme vind ik het leven op Schouwen-Duiveland duurder worden
48%
Ik vind dat de toeristische sector vooral onaantrekkelijke banen biedt 0%
10%
20%
15%
34%
39%
(helemaal) eens
24 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
27%
18%
37%
30%
40%
50%
niet eens / niet oneens
60%
24%
70%
80%
(helemaal) oneens
90%
100%
Tabel 4
Stellingen over economische voor- en nadelen van toerisme – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is Oranje arceringen: opvallende negatieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Brouwershaven
Bruinisse
Burgh-Haamstede
Dreischor
Ellemeet
Kerkwerve
Nieuwerkerk
Noordgouwe
Noordwelle
Oosterland
Ouwerkerk
Renesse
Scharendijke
Serooskerke
Sirjansland
Zierikzee
Zonnemaire
Gemeente S-D
Groene arceringen: opvallende positieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Ik vind dat het toerisme goed is voor de lokale economie
88%
91%
81%
82%
77%
86%
87%
81%
86%
89%
83%
89%
88%
80%
83%
84%
81%
85%
Ik vind dat de toeristische sector inwoners aantrekkelijke banen biedt
56%
62%
50%
47%
42%
51%
50%
45%
60%
61%
47%
58%
54%
36%
54%
48%
45%
51%
Het toerisme op Schouwen-Duiveland helpt mij mijn rekeningen te betalen
18%
11%
12%
8%
15%
20%
10%
8%
26%
9%
15%
33%
24%
14%
21%
13%
16%
15%
Ik vind dat Schouwen-Duiveland economisch te veel afhankelijk is van het toerisme
58%
47%
69%
68%
63%
56%
50%
59%
53%
47%
60%
63%
67%
73%
29%
60%
62%
57%
Door toerisme vind ik het leven op Schouwen-Duiveland duurder worden
50%
44%
57%
54%
66%
50%
49%
46%
46%
43%
55%
62%
63%
63%
48%
40%
43%
48%
Ik vind dat de toeristische sector vooral onaantrekkelijke banen biedt
35%
36%
39%
42%
48%
35%
42%
35%
36%
31%
44%
38%
41%
49%
45%
37%
36%
39%
Economische voordelen
Economische nadelen
‘Als er geen toerisme was, zou Schouwen-Duiveland een arm eiland zijn. Veel lokale ondernemers kunnen zonder toerisme niet bestaan.’
‘Een simpel ijsje op een toeristische locatie is al gauw 1,5 tot 2 keer zo duur dan bij de friettent op het dorp.’
‘Door het toerisme kan ik een boterham eten en met mij op het eiland nog veel meer mensen.’
25 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
‘Het grote aantal toeristen zorgt voor een verschraling op de arbeidsmarkt. Wanneer je buiten de toeristensector of horeca een baan zoekt, zijn er weinig vacatures. Veel inwoners werken buiten het eiland. Het toerisme biedt vooral laaggeschoolde, slecht betaalde banen, waardoor er veel mensen van elders hier naartoe komen. Er zou meer ruimte moeten zijn voor bedrijven met ‘normale’ banen, ook op hbo-niveau. Nu gaan alle jongeren die gestudeerd hebben naar elders.’
3.2.2 INVLOED OP CULTUUR & MAATSCHAPPIJ Toerisme zorgt voor bloeiender sociaal en cultureel leven, maar beperkt inwoners ook in hun dagelijkse bezigheden In figuur 14 en 15 staan in totaal tien stellingen over mogelijke voor- en nadelen van het toerisme op het gebied van cultuur & maatschappij, die we aan inwoners hebben voorgelegd. We noemen deze ook wel sociaalmaatschappelijke voor- en nadelen. Als we kijken naar de voordelen, zien we dat inwoners met name van mening zijn dat toerisme bijdraagt aan een bloeiender sociaal en cultureel leven, zoals een groter cultureel aanbod en meer lokale evenementen en markten. Iets meer dan de helft (52%) vindt dat. Daarentegen heeft ongeveer één op de vijf inwoners (22%) juist het gevoel dat toerisme de lokale cultuur en tradities op Schouwen-Duiveland bedreigt. Ruim de helft (54%) is het daar echter mee oneens. Daarnaast voelen twee op de vijf inwoners (40%) zich door toerisme trots om inwoner te zijn van Schouwen-Duiveland. Aan de andere kant van het spectrum vertelt ongeveer één op de twintig inwoners (4%) door het toerisme liever niet tegen anderen dat hij of zij op Schouwen-Duiveland woont. De overgrote meerderheid (86%) is het daar echter mee oneens, waaronder 45% helemaal oneens.
Ruim een kwart van de inwoners (28%) is van mening dat het toerisme zorgt voor leuke contacten met bezoekers en minder dan één op de vijf inwoners (16%) geeft aan dat het toerisme hen kansen biedt om meer te leren over andere culturen. Meer dan de helft (56%) is het met dat laatste juist oneens.
26 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
We vroegen inwoners ook hoe zij aankijken tegen de invloed die het toerisme heeft op hun gevoel van verbondenheid met de gemeenschap. Een ruime meerderheid staat hier neutraal tegenover of geeft aan dat het toerisme niet voor meer, maar ook niet voor minder verbondenheid zorgt. 18% zegt dat toerisme wel bijdraagt aan deze verbondenheid. Daarbij is van belang dat een deel van hen aangeeft dat dit komt door een gevoel van gedeelde smart. Het is dus de vraag of deze verbondenheid als voordeel van toerisme kan worden gezien. Als we kijken naar de nadelen, zien we dat inwoners met name het gevoel hebben dat toerisme hen beperkt in hun dagelijkse bezigheden, zoals boodschappen doen en van A naar B gaan. Ruim de helft (57%) heeft die mening. Eén op de vijf inwoners (20%) is het daar zelfs helemaal mee eens. Met de andere vier stellingen over nadelen zijn meer inwoners het oneens dan eens. Tot slot valt nog op dat inwoners een meer uitgesproken mening hebben over de nadelen, dan over de voordelen op dit vlak. Bij de stellingen over de sociaal-maatschappelijke voordelen heeft ongeveer één op de drie een neutrale mening. Bij de stellingen over sociaal-maatschappelijke nadelen is dat maar één op de vijf.
‘Ik voel mij trots om inwoner te zijn van Schouwen-Duiveland, met of zonder toeristen. Maar doordat het zo geliefd is, voel ik mij wel extra trots.’
‘Ik voel me meer verbonden met andere inwoners omdat zij dezelfde lasten ervaren.’
Figuur 14 Stellingen over sociaal-maatschappelijke voordelen van toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Het toerisme zorgt ervoor dat ik mij meer verbonden voel met andere inwoners
18%
Het toerisme biedt mij kansen om meer te leren over andere culturen
16%
0%
10%
36%
36%
28%
Het toerisme zorgt ervoor dat ik leuke contacten heb met bezoekers
33%
27%
40%
Door het toerisme voel ik mij trots om inwoner te zijn van Schouwen-Duiveland
24%
24%
52%
Ik vind dat het toerisme zorgt voor een bloeiender sociaal en cultureel leven
48%
34%
56%
28%
20%
30%
(helemaal) eens
40%
50%
60%
niet eens / niet oneens
70%
80%
90%
100%
(helemaal) oneens
Figuur 15 Stellingen over sociaal-maatschappelijke nadelen van toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Het toerisme zorgt ervoor dat ik mij minder verbonden voel met andere inwoners Door het toerisme vertel ik liever niet tegen anderen dat ik op Schouwen-Duiveland woon 4% 0%
71%
19%
9%
86%
11%
10%
20%
(helemaal) eens
27 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
62%
22%
16%
Door het toerisme voel ik me minder thuis in mijn eigen woonwijk
54%
24%
22%
Ik vind dat toerisme het voortbestaan van de lokale cultuur en tradities op Schouwen-Duiveland bedreigt
28%
15%
57%
Door het toerisme voel ik me beperkt in mijn dagelijkse bezigheden
30%
40%
50%
niet eens / niet oneens
60%
70%
80%
(helemaal) oneens
90%
100%
In Renesse en Ellemeet voelen relatief veel inwoners zich door toerisme minder thuis in hun eigen woonwijk Tabel 5 geeft voor elk van de tien stellingen over sociaal-maatschappelijke voor- en nadelen weer welk percentage van de respondenten uit een bepaalde kern het daarmee eens is. Om te beginnen valt op dat, net als bij veel van de eerder beschreven onderdelen, met name respondenten uit Bruinisse en Sirjansland relatief positief zijn, terwijl respondenten uit bijvoorbeeld Serooskerke en Ellemeet juist een kritischere houding hebben. In Bruinisse zijn inwoners vooral vaker van mening dat het toerisme bijdraagt aan een bloeiender sociaal en cultureel leven (64%) en juist minder vaak dat het toerisme hen beperkt in hun dagelijkse bezigheden (39%). Dat laatste is ook het geval in Sirjansland (41%). Serooskerke en Ellemeet horen bij de kernen waarin relatief gezien het kleinste deel van de respondenten een gevoel van trots ervaart door toerisme (respectievelijk 27% en 25%), samen met Zonnemaire (29%), Dreischor (29%) en Noordgouwe (25%). Verder is Serooskerke de kern waarin relatief gezien het
grootste deel van de inwoners aangeeft zich door toerisme beperkt te voelen in zijn of haar dagelijkse bezigheden (68%) en zijn in die kern juist de minste inwoners van mening dat toerisme bijdraagt aan een bloeiender sociaal en cultureel leven (39%). In Ellemeet is men juist weer het vaakst van mening dat het toerisme de lokale cultuur en tradities bedreigt (37%) en voelen drie op de tien inwoners (29%) zich door toerisme minder thuis in de eigen woonwijk. In Renesse zien we – net als bij de economische effecten – hoge scores op zowel de voor- als de nadelen. Dat is bijzonder, aangezien in de meeste andere kernen hoge scores op de voordelen juist samengaan met lage scores op de nadelen. Waar deelnemende inwoners uit Renesse enerzijds het vaakst van alle kernen aangeven dat zij door het toerisme leuke contacten met bezoekers hebben (42%) en zich meer verbonden voelen met andere inwoners (33%), voelen juist óók drie op de tien respondenten (30%) uit die kern zich door toerisme minder thuis in hun eigen woonwijk. Dat is, net als in Ellemeet, twee keer zo veel als gemiddeld op Schouwen-Duiveland.
‘Ik heb niet heel veel contact met gasten op het eiland, maar zo nu en dan spreek ik eens iemand en dat ervaar ik meestal als een mooie ontmoeting.’
‘Als de zon begint te schijnen, neem ik de polderwegen in plaats van de N59. Dat is om, maar scheelt tijd.’
‘Waar je vroeger nog normaal boodschappen kon doen, pak ik tegenwoordig regelmatig naar een leeg schap.’
‘Door het toerisme voel ik mij meer verbonden met mijn eilandgenoten die hier het hele jaar wonen, in tegenstelling tot alle toeristische passanten in de omgeving.’
28 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Tabel 5
Stellingen over sociaal-maatschappelijke voor- en nadelen van toerisme – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is Oranje arceringen: opvallende negatieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Gemeente S-D
Zonnemaire
Zierikzee
Sirjansland
Serooskerke
Scharendijke
Renesse
Ouwerkerk
Oosterland
Noordwelle
Noordgouwe
Nieuwerkerk
Kerkwerve
Ellemeet
Dreischor
Burgh-Haamstede
Bruinisse
Brouwershaven
Groene arceringen: opvallende positieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Sociaal-maatschappelijke voordelen Ik vind dat het toerisme zorgt voor een bloeiender sociaal en cultureel leven
57% 64% 48% 45% 42% 49% 48% 44% 62% 53% 45% 58% 45% 39% 54% 52% 42% 52%
Door het toerisme voel ik mij trots om inwoner te zijn van Schouwen-Duiveland
35% 50% 32% 29% 25% 41% 35% 25% 37% 39% 34% 43% 36% 27% 36% 41% 29% 40%
Het toerisme zorgt ervoor dat ik leuke contacten heb met bezoekers
35% 34% 25% 18% 30% 33% 21% 17% 37% 23% 28% 42% 28% 31% 35% 27% 29% 28%
Het toerisme zorgt ervoor dat ik mij meer verbonden voel met andere inwoners
22% 20% 24% 15% 16% 19% 16% 14% 19% 11% 13% 33% 19% 19% 16% 14% 17% 18%
Het toerisme biedt mij kansen om meer te leren over andere culturen
18% 18%
9% 14% 10% 13% 14%
9% 15% 16% 15% 21% 13%
9% 14% 17% 14% 16%
Sociaal-maatschappelijke nadelen Door het toerisme voel ik me beperkt in mijn dagelijkse bezigheden
55% 39% 60% 49% 63% 58% 53% 56% 54% 50% 56% 62% 65% 68% 41% 57% 50% 57%
Ik vind dat toerisme het voortbestaan van de lokale cultuur en tradities op SchouwenDuiveland bedreigt
24% 18% 29% 30% 37% 26% 25% 32% 22% 17% 27% 25% 28% 27% 12% 18% 21% 22%
Door het toerisme voel ik me minder thuis in mijn eigen woonwijk
13% 10% 25% 14% 29% 12% 14% 16% 15%
6% 21% 30% 24% 22% 17% 11% 15% 16%
Het toerisme zorgt ervoor dat ik mij minder verbonden voel met andere inwoners
5%
3% 10% 11% 16% 12%
7%
8%
5%
6%
9% 16% 16% 12% 10%
7% 10%
9%
Door het toerisme vertel ik liever niet tegen anderen dat ik op Schouwen-Duiveland woon
4%
2%
3%
5%
0%
2%
5%
4%
4%
29 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
3%
4%
7%
3%
6%
2%
7%
2%
3%
3.2.3 INVLOED OP DE LEEFOMGEVING Toerisme zorgt voor groter aanbod van winkel- en horecagelegenheden, maar vooral voor meer verkeersoverlast en zwerfafval In figuur 16 en 17 staan in totaal 20 stellingen over mogelijke voor- en nadelen van het toerisme op het gebied van de leefomgeving, die we aan inwoners hebben voorgelegd. Als we kijken naar de voordelen, zien we dat slechts één daarvan door meer dan de helft van de inwoners wordt ervaren. Zo’n drie op de vijf inwoners (58%) geeft namelijk aan te profiteren van het omvangrijkere winkel- en horecaaanbod dankzij toerisme. Daarbij is van belang dat bijna één op de vijf inwoners (17%) van mening is dat er door het toerisme minder passend winkelaanbod voor inwoners is. Ruim de helft (54%) is het daar juist mee oneens. Op de tweede plaats van meest ervaren voordelen staat dat er door toerisme ook meer recreatieve voorzieningen zijn voor inwoners, zoals fiets- en wandelpaden en dagattracties. Exact de helft van de inwoners (50%) geeft aan dat dit het geval is. Een vergelijkbare groep (49%) is van mening dat er door toerisme meer evenementen worden georganiseerd die ook voor inwoners aantrekkelijk zijn. Tegelijkertijd voelen ruim twee op de vijf inwoners (43%) zich door toerisme juist beperkt in hun recreatiemogelijkheden.
Na de top drie volgen meer levendigheid (45%), meer aandacht voor het behoud van de culturele identiteit en historische gebouwen (40%) en een hogere kwaliteit van de openbare ruimte (36%); voordelen die door minder dan de helft, maar meer dan één op de drie inwoners worden ervaren. Met de stellingen ‘door toerisme is er naar mijn mening meer aandacht voor het behoud van de natuurlijke omgeving’ en ‘door toerisme verbetert de leefbaarheid voor mij als inwoner’ is een groter deel het oneens (respectievelijk 44% en 42%) dan eens (respectievelijk 27% en 24%). Dat geldt ook voor de stellingen over extra (openbare) vervoersmogelijkheden en zorgvoorzieningen,
30 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
die onderaan de lijst staan en waarmee slechts iets meer dan één op de tien inwoners het eens is. Zo’n drie op de vijf inwoners (respectievelijk 59% en 60%) zijn van mening dat het toerisme daar niet aan bijdraagt. Met de stelling over (openbare) vervoersmogelijkheden is 20% het zelfs helemaal oneens. Als we kijken naar de nadelen, waarvan we er inmiddels al een paar hebben behandeld, valt allereerst op dat deze over het algemeen door een groter deel van de inwoners worden ervaren, dan de voordelen. Verkeersoverlast staat met stip bovenaan: 83% van de inwoners zegt door toerisme vaker langer onderweg te zijn en/of vaker in de file te staan. Twee op de vijf inwoners (40%) zijn het daar zelfs helemaal mee eens. Gerelateerd daaraan voelt ruim een derde van de inwoners (36%) zich door toerisme minder veilig in het verkeer en meent een iets kleinere groep (31%) door toerisme moelijker een parkeerplek te kunnen vinden in de eigen woonwijk. Op de tweede plek staat zwerfafval: twee derde van de inwoners denkt door toerisme meer rommel in de openbare ruimte te zien (68%) waaronder bijna een kwart (23%) die het daar zelfs helemaal mee eens is. Als derde volgt de schade die toerisme toebrengt aan natuur en landschap, volgens 55% van de inwoners.
Net iets minder dan de helft van de inwoners (45%) zegt door toerisme meer moeite te hebben met het vinden van een geschikte woning, ongeveer een derde (35%) ervaart door toerisme een te hoge druk op de zorgvoorzieningen en ruim een kwart (27%) meent dat er door toerisme meer criminaliteit is. Een groter deel (39%) is het daar juist mee oneens. Tot slot zien we ook bij dit type voor- en nadelen weer een aanzienlijke groep inwoners die er geen uitgesproken mening over heeft (variërend van 10% bij verkeersoverlast tot 38% bij meer aandacht voor het behoud van de culturele identiteit en historische gebouwen).
Figuur 16 Stellingen over leefomgeving gerelateerde voordelen van toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen) Door het toerisme op Schouwen-Duiveland... …zijn er meer winkel- en horecagelegenheden waar ik ook als inwoner van profiteer
58%
21%
21%
…zijn er meer recreatieve mogelijkheden voor mij als inwoner
50%
26%
24%
…worden er meer evenementen georganiseerd die ook voor mij als inwoner aantrekkelijk zijn
49%
28%
23%
…is mijn woonomgeving levendiger
45%
…is er naar mijn mening meer aandacht voor het behoud van onze culturele identiteit en historische gebouwen …ziet (de openbare ruimte op) Schouwen-Duiveland er naar mijn mening beter uit
40% 36%
…is er naar mijn mening meer aandacht voor het behoud van de natuurlijke omgeving
24%
…zijn er meer (openbare) vervoersmogelijkheden waar ik ook als inwoner gebruik van kan maken …zijn er meer zorgvoorzieningen voor mij als inwoner
24%
38%
22%
27%
27%
…verbetert de leefbaarheid voor mij als inwoner
31%
37%
29%
44%
34%
42%
13%
29%
59%
12%
28%
60%
0%
20%
40%
(helemaal) eens
60%
niet eens / niet oneens
80%
100%
(helemaal) oneens
Figuur 17 Stellingen over leefomgeving gerelateerde nadelen van toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen) Door het toerisme op Schouwen-Duiveland... …ervaar ik verkeersoverlast
83%
…zie ik meer zwerfafval
68%
…wordt er naar mijn mening schade toegebracht aan de natuur en/of het landschap 45%
…voel ik mij beperkt in mijn mogelijkheden om te recreëren
43%
…voel ik mij minder veilig in het verkeer
36%
…ervaar ik een te hoge druk op zorgvoorzieningen waardoor ik er als inwoner minder snel terecht kan …heb ik moeite om een parkeerplek te vinden in mijn eigen woonwijk
31%
0%
22% 38%
19%
43%
20%
32%
33% 47%
21%
39%
34% 28% 20%
(helemaal) eens
31 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
21%
33%
27% 17%
14%
24%
35%
…ervaar ik meer criminaliteit …is er minder passend winkelaanbod voor mij als inwoner
18%
55%
…heb ik als inwoner meer moeite met het vinden van een geschikte woning
7%
10%
54% 40%
niet eens / niet oneens
60%
80% (helemaal) oneens
100%
Vooral in Serooskerke worden relatief veel leefomgeving gerelateerde nadelen en minder voordelen ervaren; situatie in Renesse zeer specifiek Tabel 6 en 7 geven voor elk van de 20 stellingen over voor- en nadelen op het gebied van de leefomgeving weer welk percentage van de respondenten uit een bepaalde kern het daarmee eens is.
(43%), als gemiddeld op Schouwen-Duiveland. In Noordwelle is dat percentage ook relatief hoog (36%), terwijl Oosterland als enige opvallend laag scoort (13%). Aan de andere kant van het spectrum zien we dat in Renesse relatief gezien het grootste aandeel inwoners door toerisme moeite heeft met het vinden van een woning (66%) en een parkeerplek in de eigen woonwijk (45%).
Wederom komen respondenten uit Bruinisse en Sirjansland als boven gemiddeld positief uit de bus, maar ook de inwoners van Noordwelle staan relatief positief tegenover de voor- en nadelen van het toerisme op het gebied van de leefomgeving. Serooskerke spant de kroon als meest kritisch op zowel de voor- als nadelen op dit vlak en ook in Ellemeet worden vier van de tien leefomgeving gerelateerde nadelen meer dan gemiddeld ondervonden.
Als we kijken naar de voordelen, dan zien we de grootste verschillen tussen kernen als het gaat om de levendigheid die inwoners door toerisme ervaren. In toeristische kernen als Renesse en Bruinisse vindt ongeveer drie op de vijf respondenten dat het toerisme zijn of haar woonomgeving levendiger maakt. Dit is meer dan twee keer zo veel als in minder toeristische kernen zoals Noordgouwe, Oosterland, Serooskerke, Nieuwerkerk en Dreischor, waar slechts een kwart van de inwoners van die mening is.
In Renesse zien we nu een nog duidelijkere tweestrijd. Vrijwel alle voordelen van het toerisme worden door respondenten uit deze kern het vaakst ervaren, maar dat geldt óók voor een aantal nadelen. Het lijkt erop dat hier sprake is van een aantal zeer contextspecifieke effecten. Opvallende uitschieters zien we in Renesse bijvoorbeeld bij het gedeelte van de respondenten dat meent dat er door toerisme meer (openbare) vervoersmogelijkheden zijn waar inwoners ook van profiteren. Dat is met 29% meer dan twee keer zo veel als gemiddeld op Schouwen-Duiveland, waarbij de aanwezigheid van het transferium een logische verklaring lijkt. Daarnaast hebben deelnemers uit Renesse zelfs drie keer vaker dan gemiddeld de indruk dat er door toerisme meer zorgvoorzieningen zijn, waar zij mede van profiteren (35%). Noordwelle is de enige kern waar een vergelijkbaar deel van de ondervraagde inwoners (30%) die mening deelt. Ook noemenswaardig is het feit dat in Renesse bijna twee keer zo veel inwoners vinden dat het toerisme goed is voor de leefbaarheid
32 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Kijkend naar de nadelen, is wellicht één van de meest opvallende verschillen te ontdekken in de mate waarin inwoners het gevoel hebben dat toerisme schade toebrengt aan natuur en landschap. In Bruinisse (41%) en Sirjansland (43%) ligt dat bijna de helft lager dan in Ellemeet (78%) en Serooskerke (76%). Een vergelijkbare situatie zien we bij de mate waarin inwoners het gevoel hebben dat toerisme hen beperkt in hun recreatiemogelijkheden en zorgt voor een verminderd gevoel van verkeersveiligheid, waarmee in Serooskerke (58% en 54%) bijna twee keer zo veel respondenten het eens zijn als in Bruinisse (31% en 25%). Tot slot zien we in Serooskerke en Burgh-Haamstede relatief opvallende uitschieters als het gaat om de kwaliteit van het winkelaanbod. Ongeveer drie op de tien respondenten uit die kernen vindt namelijk dat er door toerisme minder passend winkelaanbod is voor inwoners, tegenover 17% gemiddeld.
Tabel 6
Stellingen over leefomgeving gerelateerde voordelen van toerisme – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is Oranje arceringen: opvallende negatieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Gemeente S-D
Zonnemaire
Zierikzee
Sirjansland
Serooskerke
Scharendijke
Renesse
Ouwerkerk
49% 57% 47% 23% 36% 39% 24% 27% 46% 27% 38% 60% 45% 25% 40% 48% 36% 45%
Oosterland
… is mijn woonomgeving levendiger
Noordwelle
57% 53% 47% 44% 41% 49% 41% 40% 53% 54% 39% 62% 39% 39% 48% 51% 42% 49%
Noordgouwe
… worden er meer evenementen georganiseerd die ook voor mij als inwoner aantrekkelijk zijn
Nieuwerkerk
57% 61% 45% 49% 44% 48% 54% 55% 64% 57% 48% 60% 52% 32% 60% 44% 51% 50%
Kerkwerve
… zijn er meer recreatieve mogelijkheden voor mij als inwoner
Ellemeet
63% 57% 61% 54% 49% 63% 57% 59% 73% 50% 42% 73% 54% 37% 60% 56% 53% 58%
Dreischor
… zijn er meer winkel- en horecagelegenheden waar ik ook als inwoner van profiteer
Bruinisse
Door het toerisme op Schouwen-Duiveland…
Brouwershaven
Burgh-Haamstede
Groene arceringen: opvallende positieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
… is er naar mijn mening meer aandacht voor het behoud van onze culturele identiteit en 45% 44% 37% 37% 27% 41% 39% 38% 45% 45% 37% 35% 26% 25% 40% 44% 34% 40% historische gebouwen … ziet (de openbare ruimte op) Schouwen-Duiveland er naar mijn mening beter uit
37% 29% 37% 29% 32% 33% 29% 28% 46% 26% 24% 53% 29% 31% 33% 38% 28% 36%
… is er naar mijn mening meer aandacht voor het behoud van de natuurlijke omgeving
31% 27% 32% 24% 21% 26% 25% 27% 26% 26% 27% 29% 21% 19% 28% 26% 23% 27%
… verbetert de leefbaarheid voor mij als inwoner
31% 29% 31% 16% 16% 23% 17% 24% 36% 13% 19% 43% 23% 17% 26% 23% 20% 24%
… zijn er meer (openbare) vervoersmogelijkheden waar ik ook als inwoner gebruik van kan maken
13% 15%
… zijn er meer zorgvoorzieningen voor mij als inwoner, zoals huisartsen en apotheken
16% 15% 13%
‘Toerisme draagt middels belastingen bij aan de kwaliteit van de openbare ruimte. Dat zie je terug in de toeristische kernen.’
33 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
8%
9% 12%
8% 10%
7% 14% 14%
8%
7% 23% 12%
9% 29%
7% 30%
7% 35% 10%
9%
4% 10% 16% 12% 7% 12% 11%
9% 13% 7% 12%
‘Door het toerisme zijn er meer winkels en horecabedrijven. Daardoor hoef ik bijvoorbeeld nooit ver weg om ergens iets te gaan eten.’
Tabel 7
Stellingen over leefomgeving gerelateerde nadelen van toerisme – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is Oranje arceringen: opvallende negatieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
31% 27% 21% 29% 38% 19% 20% 16% 22% 12% 26% 45% 30% 29% 19% 40% 14% 31%
… ervaar ik meer criminaliteit
34% 32% 22% 40% 45% 32% 37% 29% 30% 39% 33% 38% 36% 49% 33% 22% 21% 27%
… is er minder passend winkelaanbod voor mij als inwoner
21% 12% 28% 16% 27% 20% 13% 14% 14% 14% 21% 18% 19% 31% 16% 15% 14% 17%
‘Ik zie rondom toeristische plekken veel afval liggen, terwijl er gewoon prullenbakken staan. Soms liggen er in de zomer zelfs hele vuilniszakken op straat, wat je normaal nooit ziet.’
‘Door het toerisme is het strand grote delen van het jaar overdag niet toegankelijk voor inwoners met hun honden. We moeten uitwijken naar de avond en vroege ochtend.’
‘In Scharendijke zijn in de kern recreatiewoningen gebouwd, terwijl er veel jongeren zijn die geen woonruimte kunnen vinden. Ook het opkopen van woningen ten behoeve van recreatieve verhuur gaat ten koste van kansen van starters op de woningmarkt. Dat terwijl we jonge inwoners hard nodig hebben om het personeelstekort in verschillende sectoren op te vangen en de leefbaarheid voor de toekomst veilig te stellen.’
‘Voor inwoners is het tegenwoordig onmogelijk om op een mooie dag rustig van het eiland te genieten. Even naar de Kop van Schouwen kun je wel vergeten. De drukte op de weg, het gebrek aan parkeerplaatsen en het veel te hoge parkeertarief houdt ons thuis.’
34 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Gemeente S-D
… heb ik moeite om een parkeerplek te vinden in mijn eigen woonwijk
Zonnemaire
44% 31% 51% 45% 49% 38% 37% 41% 42% 31% 38% 40% 50% 61% 28% 29% 36% 35%
Zierikzee
… ervaar ik een te hoge druk op zorgvoorzieningen waardoor ik er als inwoner minder snel terecht kan
Sirjansland
29% 25% 42% 36% 45% 35% 34% 35% 30% 33% 36% 42% 40% 54% 29% 40% 23% 36%
Serooskerke
… voel ik mij minder veilig in het verkeer
Scharendijke
47% 31% 38% 55% 55% 50% 50% 49% 44% 47% 49% 43% 42% 58% 40% 43% 54% 43%
Renesse
… voel ik mij beperkt in mijn mogelijkheden om te recreëren
Ouwerkerk
42% 44% 46% 44% 51% 47% 40% 47% 53% 42% 38% 66% 48% 54% 38% 38% 41% 45%
Oosterland
… heb ik als inwoner meer moeite met het vinden van een geschikte woning
Noordwelle
63% 43% 64% 68% 78% 53% 57% 59% 55% 47% 64% 63% 63% 76% 41% 55% 59% 55%
Noordgouwe
… wordt er naar mijn mening schade toegebracht aan de natuur en/of het landschap
Nieuwerkerk
69% 72% 70% 74% 74% 70% 77% 69% 73% 71% 78% 72% 81% 87% 60% 63% 66% 68%
Kerkwerve
… zie ik meer zwerfafval
Ellemeet
74% 81% 79% 83% 81% 84% 86% 83% 65% 84% 82% 77% 82% 85% 72% 86% 79% 83%
Dreischor
… ervaar ik verkeersoverlast
Bruinisse
Door het toerisme op Schouwen-Duiveland…
Brouwershaven
Burgh-Haamstede
Groene arceringen: opvallende positieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
3.2.4 BELANGRIJKSTE VOOR- EN NADELEN Het feit dat inwoners bepaalde voordelen van het toerisme herkennen, wil natuurlijk nog niet zeggen dat zij daar ook waarde aan hechten. Andersom betekent het herkennen van bepaalde nadelen ook niet automatisch dat inwoners zich deze als storend ervaren. Daarom vroegen we inwoners welke van de door hen herkende voordelen zij het meest waarderen en aan welke van de door hen herkende nadelen zij zich het meeste storen.
Tabel 8
L
Meer winkel- en horecagelegenheden
49%
3
Bijdrage aan de economie veruit het meest gewaardeerd Circa 70% van de respondenten heeft maximaal vijf voordelen gekozen en daarvan een top 5 samengesteld. Zo’n 30% heeft de vraag overgeslagen, bijvoorbeeld omdat zij geen voordelen van het toerisme ervaren of daar geen nadrukkelijke waarde aan hechten.
L
Meer levendigheid
32%
9
In tabel 8 zijn de voordelen opgenomen die door minimaal 10% van de respondenten zijn gekozen als onderdeel van hun persoonlijke top 5. De vaakst gekozen voordelen staan bovenaan. Daarnaast is voor elk van de voordelen ook de positie in de ranglijst aangegeven. De bijdrage van toerisme aan de lokale economie is veruit het vaakst gekozen, namelijk door vier op de vijf inwoners (79%) die deze vraag hebben beantwoord. We zien daarin geen grote verschillen tussen de woonkernen. Dit voordeel wordt op afstand gevolgd door de bijdrage van toerisme aan het aantal winkelen horecagelegenheden (49%). Inwoners van Renesse (64%) namen dit voordeel relatief het vaakst op in hun top 5. Meer levendigheid (32%), meer evenementen (31%) en een bloeiender sociaal en cultureel leven (27%) maken de top 5 van meest gekozen voordelen compleet. Daarin zien we met name op het vlak van levendigheid een opvallende uitschieter naar boven: in Bruinisse nam 47% van de inwoners dit voordeel op in hun top 5.
35 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Meest gewaardeerde voordelen van het toerisme (gewogen) Op basis van door respondenten geselecteerde top 5 uit de door hen herkende voordelen (N= 1.472) E = economisch; L = leefomgeving; SM = sociaal-maatschappelijk
Type
Voordeel
E
Versterking lokale economie
Gekozen
Positie
79%
1
L
Meer evenementen
31%
8
SM
Bloeiender sociaal en cultureel leven
27%
13
E
Aantrekkelijke banen
26%
5
L
Meer recreatieve mogelijkheden
24%
12
SM
Gevoel van trots
22%
11
L
Meer aandacht voor behoud van cultuur en historie
21%
4
L
Hogere kwaliteit openbare ruimte
21%
6
L
Meer aandacht voor behoud natuurlijke omgeving
13%
7
L
Verbetering leefbaarheid
13%
10
E
Helpt rekeningen betalen
12%
2
SM
Leuk contact bezoekers
10%
14
Als we kijken naar de positie in de ranglijst dan valt op dat de versterking van de lokale economie niet alleen het vaakst voorkomt in de top 5 van meest gewaardeerde voordelen, maar daarin óók met stip bovenaan staat. Ook het grotere aantal winkel- en horecagelegenheden staat hoog, maar niet op twee. Daar staat namelijk de bijdrage die toerisme levert aan de persoonlijke portemonnee van de inwoner. Deze is door slechts 12% van de respondenten op deze vraag gekozen als onderdeel van de top 5, maar staat bij hen wel steevast bovenaan. De verklaring? Eerder zagen we dat slechts 15% van de inwoners van mening is dat het toerisme hen helpt om hun rekeningen te betalen. Voor die groep is dat echter ook vaak het belangrijkste voordeel van het toerisme. Met name inwoners van Noordwelle (26%) en Renesse (23%) namen het persoonlijke financiële voordeel van toerisme relatief vaak op in hun top 5 van voordelen. Eerder zagen we ook al dat met name in deze kernen relatief veel inwoners aangeven financieel te profiteren van het toerisme. Tot slot staan ook de extra aandacht voor het behoud van de cultuur & historie en
de aantrekkelijke banen die het toerisme biedt, relatief hoog in de prioritering (op plek vier en vijf). De inwoners die deze voordelen kozen als onderdeel van hun top 5 (respectievelijk een kwart (26%) en één op de vijf (21%)), vinden deze dus ook vaak relatief belangrijk. Uit het voorgaande blijkt dat inwoners de meeste waarde hechten aan de economische voordelen van het toerisme (op persoonlijk niveau en op het niveau van de gemeenschap), gevolgd door de bijdrage van toerisme aan de kwaliteit van de leefomgeving (zoals het hogere aantal winkel- en horecagelegenheden). Eerder bleek al dat inwoners de sociaalmaatschappelijke voordelen van het toerisme minder herkennen en de ‘ranking’ van de voordelen laat zien dat zij hieraan relatief gezien ook minder waarde hechten. De hoogst gewaardeerde sociaal-maatschappelijke voordelen zijn de bijdrage aan het gevoel van trots en een bloeiender sociaal en cultureel leven.
Verkeersoverlast veruit als meest storend ervaren Circa 75% van de respondenten heeft maximaal vijf nadelen gekozen en daarvan een top 5 samengesteld. Zo’n 25% heeft de vraag overgeslagen, bijvoorbeeld omdat zij geen nadelen van het toerisme ervaren of deze niet als storend ervaren. In tabel 9 zijn de nadelen opgenomen die door minimaal 10% van de respondenten zijn gekozen als onderdeel van hun persoonlijke top 5. De vaakst gekozen nadelen staan bovenaan. Daarnaast is voor elk van de nadelen ook de positie in de ranglijst aangegeven. Tabel 9
(N= 1.566) E = economisch; L = leefomgeving; SM = sociaal-maatschappelijk
Type
‘Door het toerisme is het een stuk levendiger. In de winter wil je in het dorp niet over straat. Zo donker, saai, stil, veel dicht. Wanneer er weer toerisme is, zie je gelijk een enorm verschil. Gezelligheid, mensen op straat, meer winkels/restaurants open. Voor iedereen veel leuker en gezelliger!’
‘Mijn zoon voetbalt heel graag op de camping. Dat is echt leuk.’
‘Door het toerisme hebben we veel meer fiets- en wandelpaden. Dat is super fijn, want zo kom je veel makkelijker van a naar b.’
36 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Als meest storend ervaren nadelen van het toerisme (gewogen) Op basis van door respondenten geselecteerde top 5 uit de door hen herkende nadelen
Nadeel
Gekozen
Positie
L
Verkeersoverlast
76%
1
L
Meer zwerfafval
41%
9
L
Schade aan natuur en landschap
40%
2
E
Te veel economisch afhankelijk
32%
10
SM
Beperkt mij in dagelijkse bezigheden
31%
8
E
Duurder leven
30%
6
L
Meer moeite met vinden van woning
28%
3
L
Hoge druk zorgvoorzieningen
23%
7
L
Beperkt mij in recreatiemogelijkheden
22%
11
L
Meer moeite met vinden parkeerplek woonwijk
20%
4
L
Verslechtering verkeersveiligheid
18%
5
L
Meer criminaliteit
13%
12
E
Onaantrekkelijke banen
12%
13
Verkeersoverlast is veruit het vaakst gekozen als onderdeel van de top 5, namelijk door drie op de vier inwoners die deze vraag hebben beantwoord (76%). Deze wordt op afstand gevolgd door de vermeende toename van zwerfafval (41%) en de schade die het toerisme zou toebrengen aan natuur en landschap (40%). Op woonkernniveau zien we hierin enkele belangrijke uitschieters naar boven. Bij verkeersoverlast zijn dat Oosterland (86%) en Ouwerkerk (83%); bij zwerfafval Bruinisse (60%), Sirjansland (60%), Serooskerke (59%) en Noordwelle (56%); en bij schade aan natuur en landschap Ellemeet (66%), Burgh-Haamstede (57%) en Serooskerke (55%). Als we kijken naar de positie in de ranglijst dan valt op dat de door toerisme veroorzaakte verkeersoverlast niet alleen het vaakst voorkomt in de top 5 van meest storende nadelen, maar daarin óók met stip bovenaan staat. Ook de schade die het toerisme zou toebrengen aan natuur en landschap staat hoog, namelijk op plek twee. De vermeende toename van zwerfafval is weliswaar vaak gekozen, maar staat minder hoog in de prioritering, namelijk op plek negen. Het moelijker kunnen vinden van een parkeerplek in de eigen woonwijk en de negatieve invloed van het toerisme op het gevoel van verkeersveiligheid staan op plek vier en vijf.
Alhoewel een relatief kleiner aandeel inwoners deze nadelen kozen als onderdeel van hun top 5, zijn deze nadelen voor die groep dus heel belangrijk. Het moeilijker kunnen vinden van een parkeerplek in de eigen woonwijk werd met name vaak gekozen door inwoners van Zierikzee (29%) en Renesse (27%). Vooral inwoners van Sirjansland (32%) en Ellemeet (29%) kozen relatief vaak de verslechtering van de verkeersveiligheid. Uit het voorgaande blijkt dat inwoners zich het meest storen aan de nadelen gerelateerd aan de leefomgeving. Eerder bleek al dat zij dit type nadelen ook het meest herkennen. Verkeersoverlast staat daarbij met stip bovenaan. De belangrijkste economische nadelen van het toerisme zijn volgens inwoners de hogere kosten voor levensonderhoud en een te grote economische afhankelijkheid van het toerisme. Op sociaal-maatschappelijk vlak vinden inwoners het vooral vervelend als zij door het toerisme beperkt worden in hun dagelijkse bezigheden.
37 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Ter toelichting op de nadelen die zij ervaren, spreken inwoners vooral vaak hun zorgen uit over de – naar hun mening – vele ontwikkelingen op het gebied van uitbreiding en nieuwvestiging van verblijfsaccommodaties, die zouden leiden tot aantasting van de natuur, de rust en de ruimte. Ook vindt men dit lastig te begrijpen in relatie tot de krapte op de woningmarkt waar inwoners zelf mee te maken hebben. Daarnaast maken inwoners zich zorgen over de toenemende drukte, die volgens hen regelmatig leidt tot diverse vormen van overlast, met name op het gebied van verkeer(sveiligheid) en parkeren.
‘De drukte op de wegen is niet meer leuk, zeker in de zomer periode, maar tegenwoordig lijkt het elke dag - zelfs met slecht weer - wel vakantie. De hoeveelheid Duitse en Belgische kentekens is het hele jaar door buitenproportioneel.’
‘Met name het grote aantal campers dat 65km/u rijdt daar waar je 80km/u mag is een grote ergernis. Ook is de infrastructuur niet bestand tegen de grote en brede auto’s, caravans en campers. De verkeerssituatie wordt steeds onveiliger.’
‘Waar ik mij persoonlijk aan erger is het steeds maar uitbreiden van campings. Met name in het duingebied bij Renesse kan ik mijn ogen niet geloven. De ongebreidelde groei van recreatievoorzieningen gaat ten koste van natuur en landschap.’
‘Als arts zie ik de enorme zorgconsumptie van met name Duitsers als een toenemend probleem. Hun klachten kunnen nooit wachten en de huisarts dient direct beschikbaar te zijn. Met de zorg krapte die er komt, gaat dit problemen opleveren.’
3.3 OORDEEL OVER TOERISME IN ZIJN GEHEEL In deze paragraaf beschrijven we hoe inwoners in zijn geheel aankijken tegen het toerisme op Schouwen-Duiveland. We doen dat aan de hand van uitspraken over de manier waarop inwoners het totaal van voor- en nadelen ten opzichte van elkaar wegen, de mate waarin de voor- en nadelen hun woongenot beïnvloeden, in hoeverre zij zich storen aan overlast en hun eindoordeel oftewel mate van steun voor toerisme. 3.3.1 WEGING VOORDELEN VERSUS NADELEN Bijna helft inwoners vindt dat het toerisme Schouwen-Duiveland meer voordan nadelen brengt; op persoonlijk niveau is dat slechts een kwart Figuur 18 laat zien hoe inwoners de voor- en nadelen van het toerisme ten opzichte van elkaar wegen. Daarbij valt op dat inwoners over het algemeen positiever zijn over de effecten van het toerisme op het eiland als geheel dan op hen persoonlijk. Iets minder dan de helft (47%) is namelijk van mening dat het toerisme Schouwen-Duiveland meer voordelen, dan nadelen oplevert. Op persoonlijk niveau is slechts een kwart (26%) van die mening. Ruim één op de drie inwoners (37%) vindt daarentegen dat het toerisme hen meer nadelen, dan voordelen oplevert. Een groep van dezelfde omvang (37%) staat hier neutraal tegenover. Wisselend beeld op woonkernniveau Figuur 19 en 20 laten zien hoe de weging van de voor- en nadelen van het toerisme verschilt naar woonkern.
In alle kernen is men positiever over de effecten van het toerisme voor Schouwen-Duiveland als geheel, dan over de effecten voor hen persoonlijk. Over de persoonlijke effecten verschillen inwoners bovendien veel meer van mening.
38 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Kijkend naar de weging van voor- en nadelen van toerisme voor SchouwenDuiveland als geheel, valt vooral Serooskerke op. Dit is de enige kern waar meer respondenten van mening zijn dat het toerisme de gemeente meer nadelen dan voordelen brengt (32%), dan andersom (28%). In Ellemeet zijn die twee groepen even groot (beide 38%). Daarmee is dit de kern waar relatief gezien het grootste percentage van de respondenten van mening is dat het toerisme de gemeente meer nadelen, dan voordelen brengt. Kijkend naar het niveau van de inwoner zelf, zien we dat in Renesse (37%), Noordwelle (36%) en Burgh-Haamstede (32%) een relatief groot deel van de respondenten per saldo meer voordelen dan nadelen van het toerisme ervaart. In Serooskerke is daarentegen het grootste deel (60%) van mening dat het toerisme hen juist meer nadelen, dan voordelen oplevert. Dat past bij het beeld dat inwoners van deze kern veel nadelen van het toerisme in relatief hoge mate ervaren. In Renesse zien we de meest duidelijke tweedeling, met een vergelijkbare omvang uitgesproken meningen aan beide kanten van het spectrum. Deze tweedeling zagen we ook terug in de individuele voor- en nadelen die in deze kern worden ervaren. Het lijkt erop dat er in Renesse als het ware twee ‘kampen’ zijn: een groep inwoners die in hoge mate de voordelen ervaart, en een groep die in hoge mate de nadelen ervaart.
Eerder bleek dat met name inwoners uit Bruinisse en Sirjansland bovengemiddeld positief zijn over de voor- en nadelen van het toerisme. Als we kijken naar de manier waarop zij die wegen, valt op dat zij per saldo vooral de voordelen van het toerisme op het niveau van de gemeente als geheel zien, en minder op persoonlijk niveau.
Figuur 18 Weging van voor- en nadelen van het toerisme voor de gemeente als geheel en voor zichzelf – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen) Per saldo brengt het toerisme Schouwen-Duiveland als geheel… Per saldo brengt het toerisme mij persoonlijk... 0%
47%
26%
10%
Schouwen-Duiveland als geheel – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Brouwershaven
20%
Bruinisse Burgh-Haamstede
39%
Ellemeet
38%
Kerkwerve
34%
70%
80%
90%
minder voordelen dan nadelen
Burgh-Haamstede
32%
Dreischor Ellemeet
47%
27%
52% 21%
17%
22% 47%
37%
26%
47%
25%
49%
Kerkwerve
22%
35%
44%
Nieuwerkerk
43%
36%
22%
Nieuwerkerk
19%
40%
41%
Noordgouwe
42%
38%
21%
Noordgouwe
20%
36%
44%
31%
22%
Noordwelle
Noordwelle
47%
Oosterland
45%
Ouwerkerk
46%
Scharendijke
43%
Serooskerke
34%
49% 49% 42% 20% meer voordelen dan nadelen
40%
22%
evenveel voordelen als nadelen
39 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Serooskerke
36% 80%
18%
Scharendijke
25%
60%
Ouwerkerk Renesse
13%
38%
17%
24%
26%
100%
minder voordelen dan nadelen
36%
Oosterland
18%
32%
40%
Zierikzee 0%
37%
28%
Sirjansland
Zonnemaire
26%
33%
41%
Renesse
16%
40%
100%
zichzelf – Resultaten naar woonkern (ongewogen)
27%
15%
60%
Figuur 20 Weging van voor- en nadelen van het toerisme ten opzichte van elkaar voor
29%
42%
43%
evenveel voordelen als nadelen
27%
38%
25%
37%
50%
Bruinisse
11%
23%
48%
Dreischor
40%
26%
38%
52%
30%
Brouwershaven
19%
38%
44%
22%
37%
meer voordelen dan nadelen
Figuur 19 Weging van voor- en nadelen van het toerisme ten opzichte van elkaar voor
31%
Sirjansland
32% 26%
39%
43%
37%
29%
26%
Zonnemaire
29%
33%
25%
60%
29% 25%
34%
41%
16%
Zierikzee 0%
32% 57%
42%
29%
36%
39%
29% 20%
meer voordelen dan nadelen
40%
42% 60%
evenveel voordelen als nadelen
80%
100%
minder voordelen dan nadelen
3.3.2 INVLOED VAN VOOR- EN NADELEN OP WOONGENOT Een derde ervaart door voordelen van toerisme meer woongenot; volgens een kwart doen nadelen daar juist aan af We vroegen inwoners in hoeverre de voor- en nadelen van toerisme die zij ondervinden, ook daadwerkelijk invloed hebben op hun woongenot. Uit figuur 21 valt af te leiden dat een derde van de inwoners (33%) vindt dat het door de voordelen van toerisme fijner wonen is op Schouwen-Duiveland. Aan de andere kant van het spectrum is bijna een kwart (23%) van mening dat de nadelen van het toerisme hun woongenot in belangrijke mate bederven. Daarnaast vreest de helft van de inwoners (52%) de komende jaren meer nadelen van het toerisme te zullen ondervinden. Respondenten uit Oosterland ervaren minst vaak effect op woongenot Tabel 10 laat zien hoe inwoners van de verschillende kernen tegen de effecten van toerisme op hun woongenot aankijken. Allereerst valt op dat het aantal noemenswaardige verschillen tussen de kernen klein is. Oosterland scoort als enige afwijkend op zowel de invloed van de voordelen als de invloed van de nadelen. In deze kern is slechts één op de vijf ondervraagde inwoners (19%) van mening dat de voordelen van het toerisme bijdragen aan zijn of haar woongenot en vindt een tiende (11%) dat de nadelen van het toerisme daar juist afbreuk aan doen.
Daarmee is Oosterland de kern waar de invloed van het toerisme op het woongenot volgens respondenten het minst gevoeld wordt. Met 43% eens hebben respondenten uit Renesse het vaakst de indruk dat de voordelen van het toerisme bijdragen aan hun woongenot. Dat is ruim twee keer zo veel als in Oosterland. Tussen de andere kernen zien we hierin geen grote verschillen.
40 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
In het aandeel inwoners dat van mening is dat de nadelen van het toerisme in belangrijke mate afbreuk doen aan zijn of haar woongenot, zien we vooral enkele uitschieters naar beneden. In Oosterland (11%) en Bruinisse (12%) – de kernen waar dit het laagst is – is dat aandeel namelijk maar liefst drie keer kleiner dan in de kernen waar dat het hoogst is – namelijk Serooskerke (33%) en Renesse (32%). De grootste verschillen zien we in de mate waarin inwoners vrezen voor groter wordende nadelen in de toekomst. In Oosterland en Bruinisse zijn inwoners daar relatief gezien minder bang voor. Toch maken ook in deze kernen nog steeds twee van de vijf inwoners (respectievelijk 42% en 38%) zich hier zorgen over. In Serooskerke (70%), Burgh-Haamstede, Dreischor en Ellemeet (elk 64%) maakt relatief gezien het grootste deel van de respondenten zich hier zorgen over.
‘Als we eerlijk zijn, profiteren we allemaal van het toerisme.’
‘Ik zie de voordelen niet van het toerisme en ik betwijfel of er daadwerkelijk voordelen zijn.’
Figuur 21 Stellingen over invloed van voor- en nadelen op woongenot – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
De voordelen van het toerisme maken dat het voor mij fijner wonen is op Schouwen-Duiveland
33%
Ik heb op geen enkele manier voordeel bij het toerisme
30%
De nadelen die ik ondervind van het toerisme, bederven in belangrijke mate mijn woongenot
30%
24%
23%
46%
25%
Ik ben bang dat ik de komende jaren meer nadelen van het toerisme zal ondervinden
51%
52%
0%
10%
20%
19%
30%
(helemaal) eens
Tabel 10
37%
40%
50%
60%
niet eens / niet oneens
28%
70%
80%
90%
100%
(helemaal) oneens
Stellingen over invloed van voor- en nadelen op woongenot – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is Oranje arceringen: opvallende negatieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Gemeente S-D
Zonnemaire
Zierikzee
Sirjansland
Serooskerke
Scharendijke
Renesse
Ouwerkerk
Oosterland
Noordwelle
Noordgouwe
Nieuwerkerk
Kerkwerve
Ellemeet
Dreischor
Burgh-Haamstede
Bruinisse
Brouwershaven
Groene arceringen: opvallende positieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
De voordelen van het toerisme maken dat het voor mij fijner wonen is op SchouwenDuiveland
37% 38% 36% 28% 28% 32% 25% 25% 42% 19% 19% 43% 31% 25% 35% 33% 23% 33%
Ik heb op geen enkele manier voordeel bij het toerisme
25% 31% 35% 38% 35% 35% 36% 41% 22% 39% 39% 25% 28% 40% 33% 30% 30% 30%
De nadelen die ik ondervind van het toerisme, bederven in belangrijke mate mijn woongenot
23% 12% 31% 24% 32% 21% 20% 21% 26% 11% 28% 32% 30% 33% 18% 23% 25% 24%
Ik ben bang dat ik de komende jaren meer nadelen van het toerisme zal ondervinden
48% 38% 64% 64% 64% 55% 53% 56% 57% 42% 53% 60% 58% 70% 47% 49% 60% 53%
41 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
3.3.3 HOUDING TEN AANZIEN VAN OVERLAST Helft inwoners vindt beetje overlast niet erg, omdat toerisme zo belangrijk is voor Schouwen-Duiveland In de beeldvorming omtrent toerisme wordt veel gesproken over overlast. Om dit wat meer in perspectief te plaatsen, vroegen we inwoners in hoeverre zij zich storen aan eventuele overlast van toerisme en waarom dat zo is. Dat deden we door hen uit vijf uitspraken over overlast, degene te laten kiezen die het beste bij hun situatie past. Figuur 22 geeft de resultaten weer. Wat direct opvalt, is dat 52% van de inwoners van Schouwen-Duiveland aangeeft een beetje overlast van het toerisme niet zo erg vinden, omdat zij weten hoe belangrijk het toerisme voor de gemeente is. Slechts 5% geeft aan een beetje overlast niet zo erg te vinden, vanwege het persoonlijk gewin van toerisme. ‘Het grotere goed’ dat toerisme dient, wordt door een groot deel van de inwoners als heel belangrijk gezien en men is dus best bereid om daarvoor een beetje ongemak op persoonlijk niveau door de vingers te zien. Dat geldt echter niet voor iedereen. Zo’n drie op de tien inwoners (30%) geven namelijk aan dat zij zich storen aan overlast van het toerisme, omdat zij er zelf weinig voordeel bij hebben. Er is ook nog een kleine groep (6%) die zich weliswaar realiseert zelf vooral de voordelen van het toerisme te ervaren, maar zich desondanks toch te storen aan overlast.
Een vergelijkbaar deel van de inwoners (7%) geeft tot slot aan überhaupt geen overlast van het toerisme op Schouwen-Duiveland te ervaren. Daarbij is van belang dat de houding ten aanzien van overlast – met uitzondering van de uitspraak ‘ik ervaar helemaal geen overlast van het toerisme’ – in principe geen inzicht geeft in de mate waarin men daadwerkelijk overlast ervaart en ook niet in wat de definitie van ‘een beetje’ is. Voor een juiste interpretatie moet dit worden bekeken in samenhang met de mate waarin inwoners aangeven de voor- en nadelen van het toerisme te ervaren, het belang dat zij daaraan hechten (rangorde) en de manier waarop zij deze ten opzichte van elkaar wegen.
42 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Figuur 22 Houding ten aanzien van ervaren overlast door toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
6%
6%
30% 52%
5%
Ik ervaar helemaal geen overlast van het toerisme op Schouwen-Duiveland Ik vind een beetje overlast niet zo erg, omdat ik weet hoe belangrijk het toerisme is voor Schouwen-Duiveland Ik vind een beetje overlast niet zo erg, omdat ik weet hoe veel het toerisme mij persoonlijk brengt Ik stoor mij aan de overlast die ik van het toerisme ervaar, omdat ik zelf weinig voordeel bij het toerisme heb Ik stoor mij aan de overlast die ik van het toerisme ervaar, ondanks dat ik zelf vooral voordeel heb bij het toerisme
Respondenten uit Bruinisse, Brouwershaven en Nieuwerkerk vaakst geneigd concessies te doen in het belang van het grotere goed Figuur 23 laat zien dat in de meeste kernen meer dan de helft van de respondenten een beetje overlast van het toerisme niet zo erg vindt, vanwege het belang van toerisme voor het eiland. Dit geeft een interessante nuancering voor kernen als Ellemeet (46%) en Dreischor (51%), waar – zo bleek eerder – een relatief grote groep respondenten nadelen van het toerisme ervaart. Dat laatste is ook het geval voor Serooskerke, maar inwoners van die kern zijn een stuk minder geneigd om concessies te doen ten behoeve van het grotere goed. In Serooskerke koos namelijk slechts 37% van de respondenten voor die betreffende uitspraak en daarmee zijn inwoners uit deze kern wederom het meest kritisch. Daarbij is interessant dat een relatief hoog aandeel respondenten uit Serooskerke, namelijk 12%, aangeeft zich te storen aan de overlast van toerisme, ondanks dat zij zelf vooral de voordelen van het toerisme ervaren. Dat terwijl aan de andere kant van het spectrum een zelfde groep (12%) van mening is überhaupt geen overlast van het toerisme te ervaren. Die groep is in Sirjansland (16%) en Bruinisse (13%) relatief gezien het grootst, hetgeen in lijn is met de relatief positieve houding van respondenten uit deze kernen tegenover het toerisme in het algemeen.
Figuur 23 Houding ten aanzien van ervaren overlast door toerisme – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Brouwershaven 6%
60%
Bruinisse
61%
13%
Burgh-Haamstede 6%
50%
Dreischor 2%
51%
Ellemeet 3%
46%
Kerkwerve 4%
Noordwelle 7%
Renesse 6%
46%
Scharendijke 5% 12%
Sirjansland
16%
De groep inwoners die aangeeft zich te storen aan overlast, omdat zij zelf weinig voordelen van het toerisme ervaren, is relatief gezien het grootst in Ouwerkerk (43%). Dit is in lijn met eerdere resultaten voor die kern, zoals het feit dat inwoners van deze kern relatief vaak aangeven geen voordelen van het toerisme te ervaren ook het minst vaak van mening zijn dat de voordelen van het toerisme bijdragen aan hun woongenot.
43 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
0%
3% 4%
26%
4%
24%
5%
5%
53% 40%
3%
25%
11%
26%
9%
5%
12%
33% 7%
51%
20%
30% 34%
43% 11%
52%
3%
32%
6% 4%
37%
Zonnemaire 5%
10%
8%
55%
Serooskerke
35%
3%
57%
8% 44%
7%
7%
54%
Ouwerkerk 6%
3%
37%
5%
53%
3%
20%
37%
60%
Noordgouwe 3%
Zierikzee 5%
In Bruinisse (61%), maar ook in Brouwershaven en Nieuwerkerk (60%) is relatief gezien het grootste deel van de inwoners bereid om een zekere mate van overlast door de vingers te zien voor het algemeen belang. In Renesse ziet een relatief grote groep (11%) overlast vooral door de vingers vanwege eigen belang.
5% 3%
56%
6%
25% 3%
6%
Nieuwerkerk 4%
Oosterland
4%
26%
5%
30%
8%
6%
31%
6%
60%
80%
100%
Ik ervaar helemaal geen overlast van het toerisme op Schouwen-Duiveland Ik vind een beetje overlast niet zo erg, omdat ik weet hoe belangrijk het toerisme is voor Schouwen-Duiveland Ik vind een beetje overlast niet zo erg, omdat ik weet hoe veel het toerisme mij persoonlijk brengt Ik stoor mij aan de overlast die ik van het toerisme ervaar, omdat ik zelf weinig voordeel bij het toerisme heb Ik stoor mij aan de overlast die ik van het toerisme ervaar, ondanks dat ik zelf vooral voordeel heb bij het toerisme
3.3.4 STEUN VOOR TOERISME Helft inwoners steunt toerisme en wil dat het belangrijk blijft op Schouwen-Duiveland Als laatste vroegen we inwoners naar hun eindoordeel: in hoeverre steunen zij het toerisme, met alle voor- en nadelen van dien? We legden daarover drie stellingen aan hen voor. De resultaten daarvan staan in figuur 24. Hieruit blijkt dat net iets meer dan de helft van de inwoners (52%) het toerisme steunt en wil dat het belangrijk blijft op Schouwen-Duiveland. Bijna drie op de tien inwoners (29%) staan hier neutraal tegenover, terwijl bijna één op de vijf inwoners (19%) het daarmee oneens is. Toch vindt het grootste deel van deze groep ook weer niet dat Schouwen-Duiveland het beste af zou zijn zonder toerisme. Met die stelling is namelijk slechts 4% het eens en maar liefst 85% oneens. Bijna de helft daarvan (41%) is het daar zelfs helemaal mee oneens. Tot slot maakt het 6% van de inwoners niet zo veel uit of er wel of geen toerisme is op het eiland. Steun voor toerisme het grootst in Bruinisse en Renesse, laagst in Serooskerke In figuur 25 is voor elk van de drie stellingen aangegeven welk percentage respondenten uit elke woonkern het daarmee eens is. Hieruit blijkt dat de steun voor toerisme in Bruinisse (61%) en Renesse (60%) het hoogst is en dat ook Noordwelle (54%) en Scharendijke (53%) engszins boven het gemeentelijk gemiddelde scoren.
Eerder bleek ook al dat deelnemers uit Bruinisse boven gemiddeld positief tegen het toerisme aankijken, dus voor deze kern is de relatief hoge mate van steun weinig verrassend. Ook respondenten uit Sirjans land kwamen bij verschillende onderdelen als relatief positief uit de bus. In deze kern is de steun voor toerisme echter niet bovengemiddeld hoog. Een mogelijke verklaring daarvoor is dat inwoners uit Sirjansland vooral minder nadelen van het toerisme ervaren, terwijl respondenten uit Bruinisse naast minder nadelen óók meer voordelen ervaren. In Renesse zagen we grote tegenstellingen: in deze kern profiteert een relatief groot deel van de inwoners
44 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
op persoonlijk niveau van het toerisme, maar is er ook een grote groep die vooral veel nadelen van het toerisme ervaart. Dat de steun voor toerisme hier zo hoog is, is dan ook best opmerkelijk. We zagen onder meer dat inwoners van deze kern bovengemiddeld vaak van mening zijn dat het toerisme SchouwenDuiveland als geheel meer voor- dan nadelen brengt. De verklaring voor de hoge steun moet vermoedelijk dan ook gezocht worden in een combinatie van persoonlijk belang enerzijds en besef van algemeen belang anderzijds. Hoofd stuk 4 gaat overigens nader in op factoren die de mate van steun beïnvloeden. Aan de andere kant van het spectrum steunen in Serooskerke (35%) en Dreischor (38%) minder dan vier op de tien respondenten het toerisme. Voor Serooskerke ligt dit in lijn met de algemeen zeer kritische houding die respondenten uit die kern er op na houden. Ook Dreischor is één van de kernen waar een relatief kleine groep van mening is dat de voordelen van het toerisme zwaarder wegen dan de nadelen. Daarbij valt op dat in Serooskerke, relatief gezien juist ook het grootste aantal inwoners vrij onverschillig tegenover het toerisme staat. In die kern maakt het 16% van de respondenten namelijk niet zo veel uit of er wel of geen toerisme op het eiland is. Dat is ruim twee keer zo veel als gemiddeld op SchouwenDuiveland.
Over het algemeen zien we dat de minder toeristische kernen relatief hoog scoren op deze stelling en de meer toeristische kernen juist relatief laag. Tot slot zien we in Ouwerkerk een relatief hoog percentage respondenten dat van mening is dat Schouwen-Duiveland het beste af zou zijn zonder toerisme. Een mogelijke verklaring hiervoor is het feit dat deelnemers uit deze kern relatief weinig voordelen van het toerisme ervaren en in relatie daarmee een kritische houding hebben ten aanzien van overlast.
Figuur 24. Stellingen over steun voor toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Ik steun toerisme en ik wil dat het belangrijk blijft op Schouwen-Duiveland Het maakt mij niet zo veel uit of er wel of geen toerisme is op Schouwen-Duiveland
52%
5%
29%
21%
Schouwen-Duiveland zou het beste af zijn als er helemaal geen toerisme was 4%
72%
11%
0%
19%
85%
10%
20%
(helemaal) eens
30%
40%
50%
niet eens / niet oneens
60%
70%
80%
90%
100%
(helemaal) oneens
Figuur 25. Stellingen over steun voor toerisme – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is
Ik steun toerisme en ik wil dat het belangrijk blijft op Schouwen-Duiveland
Het maakt mij niet zo veel uit of er wel of geen toerisme is op Schouwen-Duiveland
Bruinisse
61%
Serooskerke
Renesse
60%
Kerkwerve
Schouwen-Duiveland zou het beste af zijn als er helemaal geen toerisme was
Ouwerkerk
16%
14%
12%
Ellemeet
7% 7%
Noordwelle
54%
Oosterland
12%
Serooskerke
Scharendijke
53%
Bruinisse
11%
Dreischor
7%
Gemeente Schouwen-Duiveland
52%
Ouwerkerk
10%
Scharendijke
6%
Zierikzee
52%
Sirjansland
9%
Noordgouwe
6%
Brouwershaven
51%
Nieuwerkerk
8%
Brouwershaven
5%
Sirjansland
51%
Dreischor
8%
Bruinisse
5%
Oosterland
49%
Brouwershaven
7%
Nieuwerkerk
5%
Ouwerkerk
46%
Gemeente Schouwen-Duiveland
6%
Oosterland
5%
Nieuwerkerk
45%
Scharendijke
6%
Burgh-Haamstede
5%
Burgh-Haamstede
45%
Ellemeet
6%
Noordwelle
4%
Ellemeet
45%
Burgh-Haamstede
6%
Gemeente Schouwen-Duiveland
4%
Kerkwerve
42%
Zonnemaire
5%
Kerkwerve
4%
Zonnemaire
42%
Renesse
5%
Zierikzee
2%
Noordgouwe
42%
Noordgouwe
5%
Renesse
2%
Dreischor
38%
Noordwelle
4%
Sirjansland
Serooskerke
35%
0%
20%
40%
60%
45 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
80%
Zierikzee 4% 0% 10%
20%
30%
40%
2% Zonnemaire 2% 0% 10%
20%
30%
40%
‘Wij ervaren het altijd als hartstikke gezellig. Als onze gasten weggaan, zeggen én denken wij altijd: wij mogen lekker blijven.’
‘Dacht dat ik hier rust zou vinden. Kom uit de Randstad maar 8 maanden in het jaar is het in verhouding hier drukker dan in de stad.’
‘Over het algemeen heb ik geen probleem met het toerisme op het eiland, alleen is het de afgelopen jaren wel erg druk geworden.’
‘Ik ben heel erg blij met het toerisme.’
‘Het is nu wel genoeg.’ ‘Ik sta niet volledig negatief tegenover het toerisme, maar het contrast tussen zomer en winter is gewoon veel te groot. In de zomer worden we overspoeld met toerisme, terwijl het in de winter te rustig is. Hierdoor ervaren inwoners in de zomer te veel overlast.’
‘Belangrijk is dat de lokale politiek meer aandacht heeft voor de inwoners en hun behoeften in het beleid en de uitvoering daarvan. De toerist en het toerisme is economisch van belang en dat is ook niet verkeerd voor het eiland, maar de balans is al langer geleden scheef gegroeid en die moet worden hersteld.’
‘Misschien moeten we inzetten op minder toeristen, om het eiland leefbaar te houden.’
46 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
‘Toerisme is super belangrijk voor het eiland, maar we moeten erkennen dat de grens van de capaciteit bereikt is en zorgen dat het niet nog voller wordt.’