2024.303 Bijlage 1 Rapportage inwonersonderzoek Schouwen-Duiveland 2024
Tekst van het document
TOERISME OP SCHOUWEN-DUIVELAND: DE MENING VAN DE INWONER EEN ONDERZOEK NAAR DE MANIER WAAROP INWONERS VAN SCHOUWEN-DUIVELAND AANKIJKEN TEGEN HET TOERISME OP HET EILAND EDITIE 2024 i
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
COLOFON Deze rapportage is samengesteld door HZ Kenniscentrum Kusttoerisme, in opdracht van gemeente Schouwen-Duiveland. © September 2024 HZ Kenniscentrum Kusttoerisme. Alle teksten en visuals in deze uitgave mogen vermenigvuldigd of openbaar gemaakt worden, mits met bronvermelding. Hoewel wij bij de totstandkoming van deze rapportage de grootst mogelijke zorgvuldigheid hebben betracht, bestaat altijd de mogelijkheid dat bepaalde informatie niet klopt, of na verloop van tijd veroudert, of niet meer juist is. Waar bekend zijn de bronnen vermeld. Kenniscentrum Kusttoerisme p/a HZ University of Applied Sciences Postbus 364 4380 AJ Vlissingen Telefoon: 0118 - 489 850 E-mail: info@kenniscentrumtoerisme.nl Website: www.kenniscentrumtoerisme.nl Auteurs Diana Korteweg Maris Daniek Nijland Marije Noordhoek Keisa Meyjes Met dank aan Nel Verhoeven Onderzoeksconsultant Fotografie Stichting Eilandmarketing Schouwen-Duiveland Grafische vormgeving Kees Hoendervangers, www.dtp-plus.nl ii
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
INHOUDSOPGAVE
Samenvatting . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 1. Inleiding . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6 1.1 Waarom dit onderzoek? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.2 Waar gaat het onderzoek over? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 1.3 Wat staat er in dit rapport? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 2. Aanpak van het onderzoek . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 2.1 Onderzoeksvragen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2.2 Gebruik van theoretisch model . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 9 2.3 Opbouw van de vragenlijst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10 2.4 Dataverzameling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 2.5 Data-analyse . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 11 3. Resultaten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
13 3.1 Omvang, drukte en spreiding van toerisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14 3.2 Ervaren voor- en nadelen van toerisme . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 23 3.3 Oordeel over toerisme in zijn geheel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38 3.4 Gemeentelijk beleid . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 47
iii
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
4. Verklarende factoren voor steun . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50 4.1 Intensiteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 4.2 Achtergrondkenmerken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 4.3 Druktebeleving en ervaren voor- & nadelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 51 4.4 Totaalbeeld van invloed achtergrondkenmerken, druktebeleving en ervaren voor- en nadelen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 53 5. Vergelijking 2021 – 2024 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54 5.1 Interpretatie van de vergelijking . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5.2 Hoe inwoners er zelf naar kijken . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 55 5.3 Resultaten vergelijkbare stellingen 2021-2024 op een rij . . . . . . . . . . . . 56 6. Conclusie en aanbeveling . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60 Bijlagen . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 62 Bijlage 1 - Vragenlijst . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
63 Bijlage 2 - Kenmerken respondenten . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 75 Bijlage 3 - Gemeentelijk beleid – Resultaten woonkernniveau . . . . . . . . . . . . 77
SAMENVATTING 1
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Schouwen-Duiveland is een geliefde toeristische bestemming. Jaarlijks weten vele bezoekers uit binnen- en buitenland het eiland te vinden voor een vakantie of een dagje uit. Ook inwoners zelf recreëren volop in de eigen gemeente. De toeristisch-recreatieve sector is dan ook van belangrijke waarde voor Schouwen-Duiveland. In economisch opzicht, maar bijvoorbeeld ook voor het behoud van voorzieningen, vooral in de kleinere kernen. Als onderdeel van het werken aan een bestemming in balans, is het belangrijk om te weten hoe inwoners het toerisme ervaren. In opdracht van de gemeente deed HZ Kenniscentrum Kusttoerisme hier in 2021 voor het eerst onderzoek naar. Toen bleek dat 55% van de inwoners het toerisme steunde. Om te weten te komen of de houding van inwoners ten opzichte van het toerisme verandert, wil de gemeente het onderzoek eens in de twee jaar herhalen. Daarom is het onderzoek nu voor de tweede keer uitgevoerd. In het voorjaar van 2024 hebben ruim 2.000 inwoners van Schouwen-Duiveland door middel van een (online) vragenlijst hun mening gegeven. Op basis daarvan kunnen we representatieve uitspraken doen over hoe inwoners van SchouwenDuiveland aankijken tegen de omvang van het toerisme, welke voor- en nadelen zij ervan ondervinden en in welke mate zij het toerisme steunen.
In deze rapportage presenteren we de resultaten voor de gemeente als geheel en voor elke woonkern afzonderlijk. In deze samenvatting zetten we de belangrijkste bevindingen op een rij. IN HOEVERRE STEUNEN INWONERS HET TOERISME EN HOE KOMT DAT? De eindconclusie van het onderzoek is dat iets meer dan de helft van de inwoners (52%) het toerisme steunt en wil dat het belangrijk blijft op Schouwen-Duiveland. Een vijfde (19%) zegt het toerisme niet te steunen en de overige 29% staat er neutraal tegenover. Slechts 4% vindt dat de gemeente het beste af zou zijn zonder toerisme en voor 6% maakt het niet zo veel uit of er wel of geen toerisme is op het eiland. Met name de manier waarop inwoners aankijken tegen drukte en de voor- en nadelen van het toerisme, spelen een belangrijke rol in de mate waarin zij het toerisme steunen. Daarnaast staan inwoners die in de toeristisch-recreatieve sector werken, vaker positief tegenover het toerisme dan inwoners die niet werkzaam zijn in de sector.
2
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
WAT VINDEN INWONERS VAN HET AANTAL BEZOEKERS EN HOE KIJKEN ZIJ NAAR DRUKTE? Bijna de helft van de inwoners is van mening dat het door toerisme gezellig druk is op Schouwen-Duiveland (49%) en dat er doorgaans niet te veel, maar ook niet te weinig bezoekers naar het eiland komen (47%). Daarentegen vindt grofweg de andere helft dat het aantal bezoekers te hoog is (46%) en dat het daardoor vaak te druk is (55%). Volgens die laatste groep is het met name vaak te druk op de weg, in supermarkten, op parkeerplaatsen en in het centrum van Zierikzee. Gevraagd wanneer dit zo is, noemen zij vooral de zomervakantie, gevolgd door andere schoolvakanties, dagen waarop het mooi weer is, feestdagen en weekenden. De meeste inwoners vinden het dus vooral in bepaalde perioden op bepaalde plekken op het eiland te druk en niet het hele jaar door op het hele eiland. Kijkend naar de toekomst, zijn twee op de drie inwoners (66%) bang dat het door toerisme (steeds) drukker wordt. Aan de andere kant heeft ruim een kwart van de inwoners (28%) juist geen enkel probleem met de drukte. Daarbij is van belang dat meer dan drie op de vijf inwoners (63%) de afwisseling tussen drukke en rustige periodes op prijs stellen, maar tegelijkertijd ook de helft (49%) het prettig vindt als er het hele jaar door bezoekers komen.
WELKE VOOR- EN NADELEN ERVAREN INWONERS VAN HET TOERISME, WELKE VINDEN ZIJ HET BELANGRIJKST EN HOE WEGEN ZIJ DEZE? Als het gaat om de voordelen van het toerisme, zien inwoners vooral het belang voor de lokale economie (85%). Daarnaast is de helft of meer van mening dat zij door toerisme profiteren van een uitgebreider winkel- en horeca-aanbod, meer recreatieve mogelijkheden, een bloeiender sociaal en cultureel leven en aantrekkelijke banen. De economische voordelen van het toerisme worden door inwoners het meest gewaardeerd (zowel op persoonlijk niveau als op het niveau van de gemeenschap), gevolgd door de bijdrage van toerisme aan de kwaliteit van de leefomgeving (zoals het hogere aantal winkel- en horecagelegenheden). De sociaal-maatschappelijke voordelen van het toerisme worden door inwoners minder herkend en over het algemeen hechten zij hieraan ook minder waarde. De hoogst gewaardeerde sociaal-maatschappelijke voordelen zijn de bijdrage aan het gevoel van trots en een bloeiender sociaal en cultureel leven.
Een derde van de inwoners (33%) meent dat het door de voordelen van het toerisme prettiger wonen is op Schouwen-Duiveland, terwijl ook 30% helemaal geen voordelen van het toerisme denkt te ervaren. Als het gaat om de nadelen van het toerisme, dan ervaren vooral veel inwoners verkeersoverlast (83%). Daarnaast meent meer dan de helft door toerisme meer zwerfafval te zien, dat toerisme schade toebrengt aan de natuur, dat Schouwen-Duiveland economisch te veel afhankelijk is van het toerisme en dat het toerisme hen beperkt in hun dagelijkse bezigheden. De nadelen op het gebied van de leefomgeving worden door inwoners als meest storend ervaren. Verkeersoverlast staat daarbij met stip bovenaan. De belangrijkste economische nadelen van het toerisme zijn volgens inwoners de hogere kosten voor levensonderhoud en een te grote economische afhankelijkheid van het toerisme. Op sociaal-maatschappelijk vlak vinden inwoners het vooral vervelend als zij door het toerisme beperkt worden in hun dagelijkse bezigheden.
VERGELIJKING MET ONDERZOEKSRESULTATEN UIT 2021 De vragenlijst van 2024 was iets anders van opzet dan die van 2021. De vragen zijn persoonlijker en eenvoudiger geformuleerd en er is veel uitgebreider gevraagd naar de manier waarop inwoners aankijken tegen drukte en de voor- en nadelen van het toerisme en tot welk eindoordeel dit leidt. Alhoewel hierdoor een veel genuanceerder beeld is ontstaan, betekent dit ook dat slechts enkele resultaten uit beide jaren vergeleken kunnen worden. De belangrijkste staan in onderstaande tabel. Uit de vergelijking is af te leiden dat inwoners de afgelopen jaren over het algemeen minder voordelen en meer nadelen van het toerisme zijn gaan ervaren. Zo zijn inwoners kritischer geworden op de bijdrage van toerisme aan de leefbaarheid van het eiland en is er een grote groep die op persoonlijk niveau verkeersoverlast ervaart. De groep inwoners die vindt dat de voordelen van het toerisme opwegen tegen de nadelen, is de afgelopen jaren iets kleiner geworden. Vooralsnog heeft dit echter niet geleid tot een noemenswaardige daling in de steun voor toerisme. Tabel
Bijna een kwart van de inwoners (23%) vindt dat de nadelen van het toerisme zijn of haar woongenot in belangrijke mate bederven. Daarnaast is 52% van de inwoners bang dat de nadelen van het toerisme de komende jaren zullen toenemen. Ook 52% is best bereid om een beetje overlast door de vingers te zien vanwege het grote belang van toerisme voor Schouwen-Duiveland. Aan de andere kant stoort 30% van de inwoners zich juist aan overlast, omdat zij zelf weinig voordeel bij het toerisme hebben. Alle voor- en nadelen bekijkend, vindt 47% van de inwoners dat het toerisme Schouwen-Duiveland als geheel per saldo meer voordelen dan nadelen brengt. Een vijfde van de inwoners (22%) vindt juist dat er meer nadelen dan voordelen voor Schouwen-Duiveland zijn. Op persoonlijk niveau is 26% van mening dat het toerisme hem of haar per saldo meer voordelen dan nadelen oplevert. Aan de andere kant zegt 37% van de inwoners persoonlijk juist meer nadelen dan voordelen van het toerisme te ervaren.
3
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Verschillen belangrijkste onderzoeksresultaten 2021 en 2024
Stelling 2021 Eens Stelling 2024 Eens Neutraal Oneens Steun voor toerisme Ik steun toerisme 55% Ik steun toerisme en ik wil 52% 29% 19% en ik wil dat het dat het belangrijk blijft op belangrijk blijft in Schouwen-Duiveland mijn gemeente Weging van voor- en nadelen De voordelen van 54% Per saldo brengt het toerisme 47% 31% 22% toerisme in mijn Schouwen-Duiveland als gemeente wegen geheel meer voor- dan zwaarder dan de nadelen nadelen Per saldo brengt het toerisme 26% 37% 37% mij persoonlijk meer voordan nadelen Druktebeleving 55% 21% 24% Door toerisme wordt 53% Door toerisme vind ik het vaak te druk op Schouwenhet te druk in mijn Duiveland gemeente Ik ben bang dat het door toe 66% 15% 19% risme (steeds) drukker wordt
MENING OVER TOERISME VERSCHILT PER WOONKERN Uit het onderzoek blijkt dat de manier waarop inwoners tegen het toerisme aankijken, per woonkern verschilt. Vooral respondenten uit Bruinisse en Renesse staan opvallend veel positiever tegenover het toerisme dan gemiddeld. In deze kernen geeft namelijk zo’n 60% van de respondenten aan het toerisme te steunen. In Bruinisse lijkt de bovengemiddeld hoge mate van steun ermee te maken te hebben dat men in deze kern relatief veel voordelen en juist weinig nadelen van het toerisme ervaart. Ook kijken respondenten uit Bruinisse relatief positief tegen drukte aan. In Renesse zien we grote tegenstellingen. Respondenten uit deze kern ervaren zowel bovengemiddeld veel voordelen, als nadelen van het toerisme. Bovendien zijn ze erg verdeeld over de weging van voor- en nadelen op persoonlijk niveau. Dit doet vermoeden dat er zowel een groep inwoners is die vooral van het toerisme profiteert, als een groep die vooral de nadelen ervaart. Een stuk eensgezinder is men over de waarde van het toerisme voor het eiland als geheel. Een relatief groot deel is namelijk van mening dat het toerisme Schouwen-Duiveland meer voordelen dan nadelen brengt.
Het lijkt er dan ook op dat de verklaring voor de relatief hoge mate van steun voor toerisme in Renesse gezocht moet worden in persoonlijk belang voor de ene groep en besef van algemeen belang voor de andere groep. Ook in Sirjansland staat men over het algemeen relatief positief tegenover het toerisme. Respondenten uit deze kern maken zich een stuk minder zorgen over drukte en ervaren relatief weinig nadelen van het toerisme. Toch is de steun voor toerisme in Sirjansland met 51% niet hoger dan gemiddeld. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat men in deze kern relatief weinig nadelen van toerisme ervaart, maar óók niet zo zeer de voordelen ziet. Vooral deelnemers uit Serooskerke staan opvallend veel negatiever tegenover het toerisme dan gemiddeld. In die kern is men veruit het meest kritisch op het toerisme en eigenlijk op alle aspecten daarvan. Slechts 35% van de respondenten uit Serooskerke zegt het toerisme te steunen. Dit volgt direct uit het feit dat men in deze kern het meest negatief tegen drukte
4
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
aankijkt, veel minder dan gemiddeld de voordelen van het toerisme ervaart en juist veel meer dan gemiddeld de nadelen. Ook in Ellemeet, Dreischor en Burgh-Haamstede zijn respondenten relatief kritisch op het toerisme. Zij ervaren sommige voordelen van het toerisme wat minder, maar vooral een aantal nadelen juist meer dan gemiddeld. Ook kijken zij vaker negatief tegen drukte aan. Met name in Dreischor leidt dit ook daadwerkelijk tot een relatief lage steun: waar in Ellemeet en BurghHaamstede nog 45% van de respondenten het toerisme steunt, is dat in Dreischor maar 38%. Dit is dan ook één van de kernen waar een relatief kleine groep van mening is dat de voordelen van het toerisme zwaarder wegen dan de nadelen. In Zierikzee – de grootste woonkern van het eiland – komt de mening van deelnemers in grote lijnen overeen met de resultaten voor de gemeente als geheel. Zowel in de mate waarin inwoners het toerisme steunen als in de manier waarop zij aankijken tegen drukte en de voor- en nadelen van toerisme, zien we geen opvallende verschillen met het gemeentelijk gemiddelde.
IN HOEVERRE ZIJN INWONERS OP DE HOOGTE VAN HET GEMEENTELIJK BELEID EN WELKE BELEIDSACTIES VINDEN ZIJ BELANGRIJK? Op verzoek van de gemeente Schouwen-Duiveland zijn ook enkele vragen gesteld over het toeristisch beleid. Daaruit blijkt dat de meeste inwoners niet goed op de hoogte zijn van het gemeentelijk beleid voor verblijfsaccommodaties, zoals hotels, campings en bungalowparken. Ongeveer twee vijfde (42%) weet dat de gemeente uitbreiding daarvan alleen toestaat als de plannen voldoen aan strenge regels. Nog geen kwart (23%) is zich ervan bewust dat nieuwvestiging van verblijfsaccommodaties volgens het gemeentelijk beleid helemaal niet meer is toegestaan. Kijken we naar beleidsacties, dan hechten inwoners vooral waarde aan het ontwikkelen van toerisme in balans met de natuurlijke omgeving en op een schaal die past bij de gemeenschap. Circa 90% vindt het belangrijk dat de gemeente zich hiervoor inzet. Tegelijkertijd is slechts 30% van mening dat de gemeente dat op dit moment goed doet.
5
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
TOT WELKE CONCLUSIE EN AANBEVELING LEIDT DIT? Uit dit onderzoek blijkt dat iets meer dan de helft van de inwoners van Schouwen-Duiveland het toerisme steunt. We zien hierin belangrijke verschillen tussen de woonkernen, net als in de ervaren voor- en nadelen van het toerisme en de beleving van drukte. Dit zijn factoren die in belangrijke mate de steun voor toerisme bepalen. Alhoewel de steun voor toerisme tussen 2021 en 2024 niet wezenlijk is gedaald, zijn inwoners wel meer nadelen en minder voordelen van het toerisme gaan ervaren. Een krappe helft is nog van mening dat de voordelen van het toerisme voor Schouwen-Duiveland per saldo groter zijn dan de nadelen. Ook is bijna de helft van de inwoners naar eigen zeggen negatiever gaan denken over het toerisme, is twee derde bang dat het door toerisme steeds drukker wordt en de helft dat de nadelen van het toerisme de komende jaren zullen toenemen. De inzichten uit dit onderzoek bieden de gemeente Schouwen-Duiveland handvatten om aan de slag te gaan met deze aandachtspunten. Vanwege de grote lokale verschillen, is maatwerk nodig bij het ondernemen van actie gericht op het vergroten van (bewustzijn over) de voordelen van het toerisme en het verkleinen van de nadelen.
We bevelen de gemeente van harte aan om hierover op lokaal niveau het gesprek te voeren, waarmee een goede basis voor actie ontstaat en gezamenlijk kan worden toegewerkt naar een bestemming in balans.
1 INLEIDING 6
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
1.1 WAAROM DIT ONDERZOEK?
1.2 WAAR GAAT HET ONDERZOEK OVER?
Schouwen-Duiveland is een geliefde toeristische bestemming. Jaarlijks weten vele bezoekers uit binnen- en buitenland het eiland te vinden voor een vakantie of een dagje uit. In 2022 brachten verblijfsbezoekers in totaal zo’n 5,7 miljoen overnachtingen door in de gemeente. Daar bovenop kwamen nog eens circa 2,7 miljoen dagbezoeken van Nederlanders, Duitsers en Belgen1. Ook de inwoners zelf recreëren volop in hun eigen gemeente. Naar schatting ondernamen zij in 2022/2023 buitenshuis zo’n 3,8 miljoen vrijetijdsactiviteiten op het eiland.1 De totale uitgaven aan vakanties, dagbezoeken en vrije tijd op Schouwen-Duiveland bedragen zo'n € 515 miljoen2. Met een aandeel van 16% in het totaal aantal banen op Schouwen-Duiveland3, is de toeristisch-recreatieve sector een belangrijk onderdeel van de lokale economie.
Dit onderzoek is bedoeld om inzicht te krijgen in de manier waarop inwoners van Schouwen-Duiveland anno 2024 aankijken tegen de omvang van het toerisme in hun gemeente, welke voor- en nadelen zij van het toerisme ondervinden, in welke mate zij het toerisme steunen en welke factoren daarop van invloed zijn. Het onderzoek geeft een beeld voor Schouwen-Duiveland als geheel en per kern. Daarnaast geeft het onderzoek een beeld van de verschillen met de resultaten uit 2021 voor de gemeente als geheel. Het onderzoek signaleert kansen en uitdagingen die kunnen worden aangepakt om ervoor te zorgen dat inwoners per saldo zoveel mogelijk meerwaarde van het toerisme ervaren.
Voor een bestemming in balans is een goed evenwicht tussen de lusten en lasten van het toerisme essentieel. In dat kader vindt de gemeente SchouwenDuiveland het van groot belang om de mening van inwoners mee te wegen in de besluitvorming hierover. In 2021 is daarom voor het eerst een onafhankelijk onderzoek uitgevoerd om op objectieve wijze vast te stellen in welke mate inwoners het toerisme steunen en hoe zij de positieve en negatieve effecten van het toerisme ervaren. Destijds bleek uit het onderzoek dat 55% van de inwoners van Schouwen-Duiveland het toerisme steunde.
1.3 WAT STAAT ER IN DIT RAPPORT?
Om te weten te komen of de houding van inwoners ten opzichte van het toerisme verandert, wil de gemeente het onderzoek elke twee jaar herhalen. Daarom is het onderzoek nu voor de tweede keer uitgevoerd.
1 2 3
7
Berekening HZ KCKT op basis van cijfers uit het Onderzoek Inkomend Dagbezoek 2021/2022 (NBTC, 2023) en het Nederlands Vrijetijdsonderzoek 2022/2023 (I&O Research, 2024) Raming door HZ Kenniscentrum Kusttoerisme, 2024. Werkgelegenheidsregister (LISA, 2023). Let op: het betreft enkel de directe werkgelegenheid; de indirecte werkgelegenheid is hier niet in meegenomen.
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
In dit rapport presenteren we de resultaten van de tweede editie van het onderzoek (2024). • In hoofdstuk 2 leest u hoe we het onderzoek hebben aangepakt en welke aanpassingen er in de vragenlijst zijn gedaan ten opzichte van 2021. • Hoofdstuk 3 biedt een uitgebreide weergave van de resultaten van het onderzoek, in vier delen: 1. Omvang, drukte en spreiding van toerisme, 2. Ervaren voor- en nadelen van toerisme, 3. Oordeel over toerisme in zijn geheel, 4. Gemeentelijk beleid. • Hoofdstuk 4 gaat in op de vraag welke factoren van invloed zijn op de mate waarin inwoners het toerisme steunen. • In hoofdstuk 5 vergelijken we de resultaten van dit jaar waar mogelijk met die van 2021. • Tot slot volgt in hoofdstuk 6 een korte conclusie en aanbeveling.
2 AANPAK VAN HET ONDERZOEK 8
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
2.1 ONDERZOEKSVRAGEN De hoofdvraag van het onderzoek is: ‘Hoe kijken inwoners van SchouwenDuiveland anno 2024 aan tegen het toerisme in hun directe leefomgeving?’
Figuur 1
Factoren die de houding van inwoners ten opzichte van toerisme beïnvloeden. Uit Boley et al. (2014)
De deelvragen zijn: 1 In hoeverre steunen inwoners het toerisme en welke factoren spelen daarin een rol? 2 Wat vinden inwoners van het aantal bezoekers en hoe kijken zij naar drukte? 3 Welke voor- en nadelen ervaren inwoners van het toerisme, welke vinden zij het belangrijkst en hoe wegen zij deze? 4 Wat zijn de meest opvallende verschillen hierin tussen de kernen? 5 In hoeverre is er een verschil met de resultaten van het vorige onderzoek uit 2021? 6 In hoeverre zijn inwoners op de hoogte van het gemeentelijk beleid voor verblijfsaccommodaties en welke beleidsacties vinden zij belangrijk?
2.2 GEBRUIK VAN THEORETISCH MODEL RETS-MODEL NIET LANGER ALS BASIS Om inzicht te krijgen in het draagvlak voor toerisme onder inwoners, is voor de eerste editie van het onderzoek in 2021 gebruik gemaakt van de internationaal gevalideerde ‘Residents Empowerment through Tourism Scale’ (RETS)4. Dit model geeft inzicht in de verschillende aspecten die de mening van inwoners over toerisme bepalen en maakt het mogelijk de onderlinge verbanden te onderzoeken. Het model kent zeven ‘concepten’ (zie figuur 1) die elk gemeten worden aan de hand van zes tot tien bijbehorende stellingen. Dit model is ook gebruikt voor onderzoeken in andere Zeeuwse gemeenten in 2019 en 2022 en in enkele andere regio’s in Nederland.
Ondanks dat het RETS-model een sterk theoretisch fundament voor de vragenlijst biedt, bleek uit de vorige edities van het onderzoek dat de toepassing ervan ook de nodige beperkingen met zich meebrengt. Gemeenten gaven terug dat de vragenlijst die aan de hand van het model was ontwikkeld, te lang, te ingewikkeld en niet volledig was. Zo waren sommige stellingen volgens hen moeilijk te interpreteren en maten meerdere stellingen vrijwel hetzelfde, terwijl er aan de andere kant juist onderwerpen ontbraken. Gemeenten spraken de behoefte uit om nader in te zoomen op de voor- en nadelen die inwoners ervaren en de impact die dit nu echt heeft op hun woongenot. Ook inzicht in de manier waarop inwoners tegen seizoensverlenging aankijken, stond op de wensenlijst. Op basis van het voorgaande hebben we geconstateerd dat de vragenlijst aan de hand van het RETS-model onvoldoende gebruiksvriendelijk is én onvoldoende antwoord geeft op de actuele kennisvragen. Daarom is besloten om het RETSmodel in de editie van 2024 los te laten en de onderwerpen van de vragenlijst grondig te herzien. Dit heeft uiteraard wel gevolgen voor de vergelijkbaarheid met de resultaten van 2021.
4
Empowerments and resident attitudes towards tourism: strengthening the theoretical foundation through a Weberian lens (Boley, McGehee, Perdue & Long, Annals of Tourism Research, 2014)
9
Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
OVERZICHT BELANGRIJKSTE AANPASSINGEN In het herzieningsproces is gestreefd naar de juiste balans tussen enerzijds het stellen van de vragen die er echt toe doen en anderzijds de vergelijkbaarheid met de resultaten van vorige edities van het onderzoek. Daarnaast was het doel om de vragenlijst eenvoudiger te maken en in te korten. Daarbij hebben we gebruik gemaakt van de nodige voorbeelden van vergelijkbare onderzoeken uit binnen- en buitenland. Op hoofdlijnen is het resultaat daarvan als volgt. • In het algemeen geldt dat alleen de meest relevante stellingen uit het RETS-model (zo’n 20 stuks) nog terugkomen in de vragenlijst van 2024. Sommige hiervan zijn enigszins geherformuleerd om ze begrijpelijker, beter toepasbaar en persoonlijker te maken. • De ‘steun voor toerisme’ en de relatie met de ‘ervaren negatieve impact’ en ‘ervaren positieve impact’, staan óók in de herziene versie nog steeds centraal. • Voor de begrijpelijkheid zijn ‘positieve en negatieve impact’ geherformuleerd naar ‘voor- en nadelen’. Het aantal stellingen daarover is flink uitgebreid om meer inzicht te krijgen in alle mogelijke voor- en nadelen van het toerisme. Ook is een aantal stellingen toegevoegd dat beter inzicht geeft in de manier waarop inwoners de voor- en nadelen van het toerisme ten opzichte van elkaar wegen en welke invloed deze nu echt hebben op hun woonplezier.
• Voor de concepten ‘inkomsten’, ‘gevoel van trots’ en ‘verbondenheid met de gemeenschap’ geldt dat een deel van de stellingen is ondergebracht bij de voor- en nadelen die inwoners van het toerisme ervaren. • Het concept ‘betrokkenheid bij besluitvorming’ is in het geheel komen te vervallen. Ook na herformulering bleven de stellingen moeilijk te begrijpen en multi-interpretabel. Daarnaast zijn we van mening dat participatie een overkoepelend onderwerp is waar gemeenten voor alle beleidsvelden mee te maken hebben. Het is niet zo zeer onderdeel van de manier waarop inwoners tegen het toerisme als fenomeen aankijken. In hoofdstuk 5 van deze rapportage gaan we in op de vergelijking van de resultaten uit 2021 en 2024. Daarin is een tabel opgenomen die precies laat zien welke stellingen uit eerdere edities zijn behouden en of, en zo ja hoe, de formulering daarvan is aangepast.
10 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
2.3 OPBOUW VAN DE VRAGENLIJST De herziene vragenlijst is opgenomen in bijlage 1 en bestaat uit de volgende onderdelen: 1 Achtergrondkenmerken: geslacht, woonduur, leeftijd, postcode en of men (deels) in de toeristisch-recreatieve sector werkt. 2 Mening over de omvang van het toerisme: vragen over hoe men aankijkt tegen het aantal bezoekers, de ontwikkeling daarvan in de afgelopen jaren, de drukte die het toerisme met zich meebrengt, de spreiding daarvan over het jaar en plekken en momenten waarop het te druk is. 3 Mening over de voor- en nadelen van het toerisme: in totaal 36 stellingen over 18 mogelijke voordelen en 18 mogelijke nadelen van het toerisme op het gebied van economie, cultuur & maatschappij en leefomgeving, gevolgd door het verzoek om aan te geven welke daarvan men het belangrijkst vindt. 4 Mening over het toerisme in zijn geheel: vragen over hoe men de voor- en nadelen van het toerisme per saldo weegt, welke invloed deze hebben op het woongenot, hoe men aankijkt tegen overlast, in hoeverre men het toerisme steunt en of dat de afgelopen vijf jaar is veranderd.
5 Houding ten aanzien van gemeentelijk beleid: vragen die meten in hoeverre inwoners bekend zijn met het beleid van de gemeente op het gebied van uitbreiding en nieuwvestiging van verblijfsaccommodaties, gevolgd door vragen over het belang dat inwoners hechten aan een vijftal beleidsacties en hoe zij vinden dat de gemeente daar momenteel op presteert. Deze vragen zijn toegevoegd op speciaal verzoek van gemeente Schouwen-Duiveland. 6 Slot: vragen over interesse in een eventueel vervolg, deelname aan de verloting en ruimte voor overige opmerkingen. Kwantitatief onderzoek door middel van een vragenlijst biedt geen mogelijkheid om door te vragen en ook slechts beperkte mogelijkheid voor open vragen. Om de mening van inwoners zo goed mogelijk scherp te krijgen, is gebruik gemaakt van prikkelende stellingen, waarbij inwoners op een schaal van 1 tot 5 kunnen aangeven in welke mate ze het daarmee eens of oneens zijn. Een goed evenwicht tussen positief en negatief geformuleerde stellingen was daarbij uitgangspunt.
Bij het opstellen van de vragen is ernaar gestreefd om eenvoudig taalgebruik te hanteren, zodat de vragen goed te beantwoorden zijn. Daarnaast zijn de vragen zo persoonlijk mogelijk geformuleerd, om inwoners te stimuleren zo min mogelijk uit te gaan van ‘horen zeggen’ en zo veel mogelijk aan te geven hoe zij het toerisme zélf ervaren.
2.4 DATAVERZAMELING POPULATIE EN STEEKPROEFOMVANG Tot de doelgroep van het onderzoek behoren alle inwoners van SchouwenDuiveland die 18 jaar of ouder zijn. We noemen dit de onderzoekspopulatie. Op 1 september 2023 (peildatum) waren dit er 28.8005. Op basis van een gangbare formule6 is aan de hand van het inwoneraantal voor elke woonkern de benodigde steekproefomvang, oftewel het benodigde aantal respondenten, bepaald. Vanwege het grote aantal kleine kernen is daarbij gekozen voor een nauwkeurigheidsmarge van 10%. Uit ervaring weten we dat niet alle inwoners die worden uitgenodigd om mee te doen aan het onderzoek, de vragenlijst ook daadwerkelijk invullen. Daarom moeten meer inwoners worden uitgenodigd dan dat er respondenten nodig zijn. Om het aantal uit te nodigen inwoners te bepalen, is het responspercentage van de editie van 2021 voor elke woonkern als uitgangspunt genomen. Vervolgens is rekening gehouden met een marge van 25% om het risico op eventueel tegenvallende respons op te vangen. In enkele kernen met het kleinste aantal inwoners, kwam het aantal uit te nodigen inwoners hoger uit dan het inwoneraantal. In deze kernen zijn daarom alle inwoners van 18 jaar en ouder uitgenodigd. Het totale aantal uit te nodigen inwoners kwam daarmee op 8.207 (zie tabel 1).
5 6
Regionale kerncijfers Nederland (Centraal Bureau voor de Statistiek, 2023) Bereikbaar via https://www.rcompany.nl/steekproef-rekentool-voor-professionals
11 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
STEEKPROEFTREKKING EN VERSPREIDING VAN DE VRAGENLIJST Gemeente Schouwen-Duiveland heeft op onze instructies een willekeurige steekproef uit het inwonersbestand (BRP) getrokken. In maart 2024 ontvingen de geselecteerde inwoners een uitnodigingsbrief per post. Met behulp van een persoonlijke inlogcode kregen zij toegang tot de online vragenlijst. Inwoners die de voorkeur gaven aan een papieren vragenlijst, konden deze opvragen bij de gemeente. In totaal hadden inwoners vier weken de tijd om de vragenlijst in te vullen. Twee weken na de eerste uitnodiging heeft de gemeente een brief met een herinnering verstuurd.
2.5 DATA-ANALYSE KWALITEITSCONTROLE In eerste instantie hebben 1.946 inwoners de vragenlijst volledig ingevuld. Nog eens 222 inwoners hebben de vragenlijst gedeeltelijk ingevuld. Na sluiting van de vragenlijst, hebben we de volledig en gedeeltelijk ingevulde vragenlijsten gecontroleerd op kwaliteit. Daarbij hebben we met name gekeken naar compleetheid (met als eis dat respondenten minimaal tot en met vraag 13 van de vragenlijst zijn gekomen) en consistentie in het beantwoorden van vragen (door middel van antwoordpatronendetectie). In de volledig ingevulde vragenlijsten hebben we geen opvallende afwijkingen in antwoordconsistentie gevonden. Daarnaast zijn 146 van de 222 inwoners die de vragenlijst gedeeltelijk hebben ingevuld, kwalitatief voldoende bevonden om meegenomen te worden in de analyse. AANTAL RESPONDENTEN EN KENMERKEN In totaal zijn 2.092 respondenten door de kwaliteitscontrole gekomen en meegenomen in de analyse. In tabel 1 is de verdeling daarvan naar woonkern te zien. In bijlage 2 is een overzicht opgenomen van de kenmerken van de respondenten.
Tabel 1
Respons naar woonkern, 20247
Kern Brouwershaven Bruinisse Burgh-Haamstede Dreischor Ellemeet Kerkwerve Nieuwerkerk Noordgouwe Noordwelle Oosterland Ouwerkerk Renesse Scharendijke Serooskerke Sirjansland Zierikzee Zonnemaire Totaal
Aantal uitgenodigd 565 737 339 552 271 611 722 472 260 867 491 316 396 223 269 557 509 8.155
Aantal respondenten 147 126 130 123 73 144 177 110 78 153 117 141 135 59 58 180 141 2.092
Responspercentage 26,0% 17,1% 38,4% 22,3% 26,9% 23,6% 24,5% 23,3% 30,0% 17,7% 23,8% 44,7% 34,1% 26,5% 21,6% 32,3% 27,7% 25,7%
geen weging toegepast en spreken bij het beschrijven van de resultaten over ‘de deelnemers aan het onderzoek uit kern X’ in plaats van ‘inwoners uit kern X’. SOORTEN ANALYSES Voor het analyseren van de verzamelde data hebben we vooral gebruik gemaakt van beschrijvende analysemethoden. Bijvoorbeeld om aan te geven welk percentage respondenten het eens is met een bepaalde stelling. Om uitspraken te kunnen doen over de factoren die invloed hebben op de steun voor toerisme, hebben we gebruik gemaakt van factor-, correlatie- en regressieanalyses8. De technische details daarvan zijn op te vragen bij de onderzoekers. WEERGAVE RESULTATEN Voor de overzichtelijkheid zijn de resultaten van stellingen op gemeenteniveau, oftewel voor Schouwen-Duiveland als geheel, weergegeven in drie categorieën. Daarin hebben we de items 1 en 2 (‘helemaal oneens’ en ‘oneens’) en de items 4 en 5 (‘eens’ en ‘helemaal mee eens’) van de antwoordschaal samengevoegd.
REPRESENTATIVITEIT EN WEGING Om representatieve uitspraken te kunnen doen over de hele onderzoekspopulatie, oftewel alle inwoners van Schouwen-Duiveland van 18 jaar en ouder, hebben we voor de resultaten op gemeenteniveau een weging toegepast voor leeftijd en woonkern. Dit betekent dat de resultaten voor een bepaalde leeftijdsgroep naar gelang de leeftijdsverdeling van alle inwoners zijn meegenomen. En dat de resultaten van een bepaalde woonkern naar rato van het aantal inwoners zijn meegenomen in het totaalbeeld.
De grafieken en tabellen met resultaten op woonkernniveau bevatten om dezelfde reden alleen de samengevoegde items 4 en 5, oftewel het percentage respondenten dat het met een bepaalde stelling eens is. Opvallende verschillen tussen de items benoemen we zoveel mogelijk in de tekst, maar zijn dus niet zichtbaar in de grafieken en tabellen. In de beschrijvende teksten bij de resultaten op woonkernniveau behandelen we – in verband met de leesbaarheid – enkel de kernen die de meest opvallende verschillen laten zien ten opzichte van het beeld voor Schouwen-Duiveland als geheel.
Omdat Schouwen-Duiveland een relatief groot aantal kleine kernen heeft, is het doen van representatieve uitspraken op woonkernniveau – oftewel uitspraken over alle inwoners van een kern – minder vanzelfsprekend. De resultaten op woonkernniveau moeten daarom gezien worden als indicatief voor de populatie van deze kernen. We hebben voor de resultaten op woonkernniveau dan ook
Hier en daar zijn de resultaten geïllustreerd met een aantal quotes die inwoners achter lieten bij de open vragen van het onderzoek. Ze zijn te herkennen aan de blauwe blokjes met teksten tussen 'aanhalingstekens'.
7
Het aantal respondenten en het responspercentage hebben betrekking op de bruikbare respons na opschoning, oftewel het aantal respondenten dat kwalitatief voldoende was om meegenomen te worden in de analyse
12 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
8
Met behulp van factoranalyse zijn we op statistische wijze nagegaan in hoeverre een groot aantal stellingen – bijvoorbeeld over drukte en voor- en nadelen, kon worden samengevoegd tot een kleiner aantal concepten. Met behulp van correlatie-analyse zijn we nagegaan in hoeverre twee kenmerken met elkaar samenhangen en hoe sterk deze samenhang is. Met behulp van regressie-analyse zijn we nagegaan welke invloed bepaalde factoren hebben op draagvlak voor toerisme en op druktebeleving en hoe sterk deze invloed is.
3 RESULTATEN 13 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
In dit hoofdstuk beschrijven we de resultaten van het onderzoek. Dat doen we aan de hand van de vier onderdelen van de vragenlijst: 1 Omvang, drukte en spreiding van toerisme 2 Ervaren voor- en nadelen van toerisme 3 Oordeel over toerisme in zijn geheel 4 Gemeentelijk beleid We geven telkens eerst de resultaten voor de gemeente als geheel weer, gevolgd door een uitsplitsing naar woonkern.
Figuur 2
Antwoord op de vraag ‘Wat vindt u van het aantal bezoekers dat doorgaans, in een normaal jaar, naar uw gemeente komt?’ – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
100% 90% 80% 70% 60%
3.1 OMVANG, DRUKTE EN SPREIDING VAN TOERISME Dit onderdeel geeft allereerst inzicht in de manier waarop inwoners aankijken tegen het aantal bezoekers dat naar Schouwen-Duiveland komt en of zij het gevoel hebben dat dit de afgelopen 5 jaar is veranderd. Daarna volgt een beeld van de manier waarop inwoners aankijken tegen de drukte die het toerisme (soms) met zich meebrengt, en hoe zij staan tegenover jaarrond toerisme. Tot slot geven we antwoord op de vraag waar inwoners het te druk vinden en op welke momenten dat zo is. 3.1.1 AANTAL BEZOEKERS Ene helft inwoners Schouwen-Duiveland vindt aantal bezoekers precies goed, andere helft vindt het te veel We vroegen inwoners hoe zij in het algemeen aankijken tegen het aantal bezoekers dat naar Schouwen-Duiveland komt. Bijna de helft van hen vindt dat dit er niet te weinig, maar ook niet te veel (47%) zijn. Een vergelijkbaar deel is echter van mening dat dit er juist wel te veel zijn (46%), waarbij één op de vijf inwoners zelfs ‘veel te veel’ heeft gekozen (19%). Daarentegen is 4% van mening dat er te weinig bezoekers naar Schouwen-Duiveland komen (zie figuur 2).
14 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
50%
47%
40% 27%
30%
19%
20% 10% 0%
1%
3%
Veel te weinig Te weinig Niet te weinig/ niet te veel
2% Te veel
Veel te veel Weet ik niet
In Ellemeet, Serooskerke en Burgh-Haamstede vindt twee derde dat er te veel bezoekers komen; in Bruinisse is dat slechts een kwart Figuur 3 laat zien dat in de meeste kernen ongeveer de helft van de respondenten, of meer, van mening is dat er te veel bezoekers naar SchouwenDuiveland komen. In Ellemeet (67%), Serooskerke (66%) en Burgh-Haamstede (64%) is dat zelfs circa twee derde. Daarentegen deelt in de kernen Bruinisse (24%), Oosterland (35%) en Sirjansland (36%) een relatief kleiner aandeel inwoners deze mening. Zo vindt ongeveer twee derde van de deelnemende inwoners uit Bruinisse (65%) het aantal bezoekers niet te laag, maar ook niet te hoog en is ruim één op de tien respondenten uit Sirjansland (12%) van mening dat er te weinig bezoekers komen.
Figuur 3
Antwoord op de vraag ‘Wat vindt u van het aantal bezoekers dat doorgaans, in een normaal jaar, naar uw gemeente komt?’ – Resultaten naar woonkern (ongewogen)
Brouwershaven 2% Bruinisse
50%
47%
7%
65%
Burgh-Haamstede 3%
24%
31%
Dreischor 2%
64% 43%
Ellemeet 4%
Nieuwerkerk 3%
3% 53%
3%
47%
2%
52%
2%
47%
1%
47% 46%
9%
42%
Oosterland 4%
57%
Ouwerkerk 3%
35%
49%
Renesse 6%
Antwoord op de vraag ‘Heeft u de indruk dat het aantal bezoekers dat doorgaans naar Schouwen-Duiveland komt, de afgelopen 5 jaar is veranderd?’ – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
2%
66%
12%
2%
48%
36%
3%
Zierikzee 4%
49%
46%
2%
Zonnemaire 4%
45%
50%
1%
10%
Te weinig
20%
30%
40%
Niet te weinig / niet te veel
50%
60%
Te veel
70%
15 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
80%
Weet ik niet
‘Ze mogen meegenieten van dit mooie eiland, maar niet dat we worden overspoeld.’
‘Schouwen-Duiveland is vol.’
80%
75%
70%
50% 49%
32%
90%
60%
60%
45%
Serooskerke
4%
49%
34%
Scharendijke 4%
0%
Figuur 4
100%
Noordgouwe
Sirjansland
1%
67% 40%
4% 2%
54%
26%
Kerkwerve 4%
Noordwelle
1%
Driekwart inwoners Schouwen-Duiveland denkt dat het aantal bezoekers toeneemt We vroegen inwoners ook of zij het gevoel hebben dat het aantal bezoekers dat naar Schouwen-Duiveland komt, de afgelopen jaren is veranderd. In figuur 4 is te zien dat drie op de vier inwoners (75%) denken dat het aantal bezoekers toeneemt. Daarnaast is 16% van mening dat het aantal bezoekers niet noemenswaardig verandert. Slechts 3% heeft het gevoel dat het aantal bezoekers afneemt en 7% geeft aan dit niet te weten.
90%
100%
40% 30% 20% 10% 0%
16% 7%
3% Ja, neemt af
Nee, blijft (ongeveer) gelijk
Ja, neemt toe
Weet ik niet
Toename bezoekers in alle kernen door meerderheid ervaren, maar relatief het meest in Renesse en Scharendijke Uit figuur 5 is af te leiden dat in elke woonkern een meerderheid van de respondenten de indruk heeft dat het aantal bezoekers toeneemt. In veel kernen is dit zelfs rond de 80%. In Renesse en Scharendijke (beide 87%) geven respondenten het vaakst aan dat het aantal bezoekers volgens hen toeneemt. Onder inwoners van Sirjansland (52%) en Bruinisse (63%) heerst dit gevoel relatief gezien minder. Respondenten uit deze kernen hebben juist relatief vaak het gevoel dat het aantal bezoekers gelijk blijft. Figuur 5
Antwoord op de vraag ‘Heeft u de indruk dat het aantal bezoekers dat doorgaans naar Schouwen-Duiveland komt, de afgelopen 5 jaar is veranderd?’ – Resultaten naar woonkern (ongewogen)
Brouwershaven 5%
14%
Bruinisse 1%
71%
29%
Dreischor 3%
7%
80%
13%
Ellemeet 7%
9% 63%
Burgh-Haamstede 2% 11%
11%
Kerkwerve 4% 11%
8%
81%
2%
78%
4%
76%
9%
Nieuwerkerk 2%
16%
77%
6%
Noordgouwe 1%
17%
69%
13%
Noordwelle 1%
19%
73%
6%
66%
12%
Oosterland 1%
21%
Ouwerkerk 3%
15%
71%
Renesse 3% 10%
1%
87%
Serooskerke 3% 10% Sirjansland 3%
Zonnemaire 4%
13%
0%
10%
4%
80% 34%
7% 52%
Zierikzee 2% 14%
Ja, neemt af
12% 87%
Scharendijke 1% 9%
10%
77%
6%
74%
20%
30%
40%
50%
Nee, blijft (ongeveer) gelijk
16 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
3.1.2 DRUKTEBELEVING Helft inwoners vindt het door toerisme gezellig druk op Schouwen-Duiveland, tegelijkertijd is twee derde bang dat het (steeds) drukker wordt In figuur 6 en 7 staan zowel positief als negatief geformuleerde stellingen die meten hoe inwoners aankijken tegen de drukte die het toerisme (soms) met zich meebrengt. Alhoewel ongeveer de helft van de inwoners (49%) van mening is dat het toerisme een gezellige drukte met zich meebrengt, vindt ook ruim de helft (55%) het door toerisme (vaak) te druk. Een vergelijkbaar deel (57%) denkt dat een verdere groei van het toerisme zal leiden tot wrijving met inwoners. Daarnaast zijn twee op de drie inwoners (66%) bang dat het door toerisme (steeds) drukker zal worden op het eiland. Een kwart (25%) is het daar zelfs helemaal mee eens. Daarentegen heeft ook ruim een kwart van de inwoners (28%) juist geen enkel probleem met de drukte van het toerisme. Ongeveer een vijfde staat hier neutraal tegenover.
60%
8%
70%
Ja, neemt toe
80%
90%
100%
Weet ik niet
Vooral in Bruinisse en Sirjansland staan respondenten vaker positief tegenover drukte; in Serooskerke juist vaker negatief Tabel 2 laat zien dat vooral in de kernen Bruinisse en Sirjansland respondenten relatief positief aankijken tegen drukte. Eerder bleek al dat in deze kernen een relatief klein deel van de respondenten het aantal bezoekers te hoog vindt. Zo vindt drie op de vijf deelnemers uit Bruinisse (60%) het door toerisme gezellig druk. Met name in Serooskerke, maar ook in Ellemeet, Burgh-Haamstede en Dreischor hebben inwoners juist een relatief kritische houding ten aanzien van drukte. In die eerste drie kernen gaf ook het hoogste percentage respondenten aan dat er te veel bezoekers komen. Zo vindt driekwart van de respondenten uit Serooskerke (75%) het door toerisme (vaak) te druk en is vier op de vijf deelnemers uit die kern (80%) bang dat het door toerisme steeds drukker wordt.
Figuur 6
Positief geformuleerde stellingen over de druktebeleving – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen) Door bezoekers vind ik het over het algemeen gezellig druk op Schouwen-Duiveland
49%
Ik vind de drukte die bezoekers met zich mee brengen geen enkel probleem 0%
28%
10%
20%
(helemaal) eens
Figuur 7
22%
29%
22%
30%
40%
49%
50%
niet eens / niet oneens
60%
70%
80%
90%
100%
(helemaal) oneens
Negatief geformuleerde stellingen over de druktebeleving – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Ik ben bang dat het door toerisme (steeds) drukker wordt
66%
Ik verwacht dat een groei van het aantal bezoekers zal leiden tot wrijving met inwoners
57%
Door toerisme vind ik het vaak te druk op Schouwen-Duiveland
55%
0%
10%
20%
(helemaal) eens
17 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
30%
15%
19%
22%
21%
21%
40%
50%
niet eens / niet oneens
60%
70%
24%
80%
(helemaal) oneens
90%
100%
Tabel 2
Stellingen over druktebeleving – Resultaten naar woonkern (ongewogen) Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is Oranje arceringen: opvallende negatieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Brouwershaven
Bruinisse
Burgh-Haamstede
Dreischor
Ellemeet
Kerkwerve
Nieuwerkerk
Noordgouwe
Noordwelle
Oosterland
Ouwerkerk
Renesse
Scharendijke
Serooskerke
Sirjansland
Zierikzee
Zonnemaire
Gemeente S-D
Groene arceringen: opvallende positieve verschillen ten opzichte van gewogen gemeentelijk gemiddelde
Door bezoekers vind ik het over het algemeen gezellig druk op Schouwen-Duiveland
52%
60%
46%
39%
37%
42%
49%
36%
46%
54%
39%
53%
47%
25%
52%
47%
37%
49%
Ik vind de drukte die bezoekers met zich mee brengen geen enkel probleem
29%
46%
22%
19%
22%
27%
32%
21%
32%
33%
29%
30%
23%
15%
43%
26%
23%
28%
Ik ben bang dat het door toerisme (steeds) drukker wordt
65%
46%
78%
78%
77%
67%
68%
68%
68%
59%
62%
74%
71%
80%
50%
68%
75%
66%
Ik verwacht dat een groei van het aantal bezoekers zal leiden tot wrijving met inwoners
57%
44%
61%
69%
66%
63%
57%
57%
64%
45%
59%
68%
62%
61%
47%
56%
57%
57%
Door toerisme vind ik het vaak te druk op Schouwen-Duiveland
57%
34%
68%
59%
66%
62%
50%
57%
53%
44%
57%
60%
53%
73%
43%
59%
57%
55%
Positief geformuleerde stellingen
Negatief geformuleerde stellingen
‘Toerisme is fijn maar het is echt veel te druk geworden voor ons kleine dorpje.’
‘Het is gezellig toerisme, maar niet als het te druk is en dat is het ‘s zomers wel.’
‘Ik woon in een rustige omgeving waar er geen overlast is van toerisme.’
‘Toerisme is op zich prima, alleen lijkt er geen stop op te staan. Het gaat maar door, elk jaar zie je de parken en campings groeien. Het is voor de gewone burger onleefbaar aan het worden.’
‘Ik vind dat er door toerisme gezellige drukte is in de zomer.’
18 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Waar is het te druk – Volgens inwoners is dat vooral op de weg, in supermarkten en op parkeerplaatsen Zoals hiervoor aangegeven, is 55% van de inwoners van mening dat het door toerisme (vaak) te druk is op Schouwen-Duiveland. We vroegen deze groep waar en wanneer dat volgens hen zo is. Figuur 8 laat hiervan de resultaten zien. Daaruit blijkt dat meer dan de helft van de inwoners die het (vaak) te druk vinden op Schouwen-Duiveland, dit vooral het geval vindt op de weg (82%), in de supermarkten (71%), op parkeerplaatsen (68%), in het centrum van Zierikzee (64%) en op fiets- en wandelpaden (56%). Bij ‘anders, namelijk’ (10%) noemden inwoners vooral verkeersgerelateerde plekken (58x), waaronder de Brouwersdam, de N59 / Zeelandbrug, polderwegen en toegangswegen naar het eiland en rond Zierikzee. Daarnaast werd 19x verwezen naar specifieke plekken op het gebied van parkeren (Brouwersdam, woonwijken) en 15x naar zorgvoorzieningen (met name de dokter/huisarts). Figuur 8
Percentage inwoners dat onderstaande plekken te druk vindt (gewogen) Aantal inwoners dat het vaak te druk vindt op Schouwen-Duiveland = 100% (N = 1.161)
Op de weg
82%
In de supermarkten
71%
Op parkeerplaatsen
68%
In het centrum van Zierikzee
64%
Op fiets- en wandelpaden
56%
In het centrum van Renesse
44%
Op de stranden
41%
In natuurgebieden
39%
In de horeca
30%
In de duinen
27%
In het centrum van Burgh-Haamstede
25%
Op de Grevelingen In mijn eigen woonwijk In andere kernen op het eiland
20% 16% 12%
Op de Oosterschelde
11%
Anders
10%
0%
20%
40%
19 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
60%
80%
100%
Wanneer is het te druk – Volgens inwoners is dat vooral zo in de vakanties, op feestdagen en als het mooi weer is Voor elk van de plekken in figuur 8 vroegen wij aan inwoners die het daar te druk vinden, wanneer dat zo is. Het aantal inwoners dat deze vraag beantwoordde, verschilt dus per plek, zoals aangegeven met ‘N’ in tabel 3 op de volgende pagina. Van links naar rechts staan de plekken die het vaakst als te druk zijn geselecteerd. Van boven naar onder staan de perioden die gemiddeld genomen het vaakst als te druk zijn geselecteerd. Opvallende uitschieters naar boven zijn oranje gemarkeerd, uitschieters naar beneden groen. Allereerst is zichtbaar dat het volgens inwoners op alle plekken het drukst is in de zomervakantie, gevolgd door de andere schoolvakanties óf dagen waarop het mooi weer is. In het geval van mooi weer is het volgens hen vooral te druk op wandel- en fietspaden, stranden, duinen, natuurgebieden, de Grevelingen en de Oosterschelde en niet zozeer in supermarkten, in de dorps- en stadscentra en in hun eigen woonwijk. Op de vierde plek van perioden waarin het te druk is staan de feestdagen, zoals Pasen, Hemelvaart en Kerst, waarbij de weg en de supermarkten het meest nadrukkelijk naar voren komen. In de weekenden vindt men het vooral te druk in de natuurgebieden. Bij specifieke gelegenheden zoals evenementen, zien we een wisselend beeld.
Tot slot geeft gemiddeld een kwart van de inwoners die deze vragen beantwoordden aan dat het ‘(bijna) het hele jaar’ te druk is op de betreffende plekken. Daarbij is de indruk van de onderzoekers dat dit vooral als signaal moet worden gezien en niet zo zeer als een feitelijke situatie. Zo maken inwoners bij ‘anders, namelijk’ opmerkingen als: ‘het is gewoon te druk’, ‘er is inmiddels het hele jaar door een continue toeristenstroom’ en ‘door het toerisme ervaren wij ondertussen geen rustige periodes meer op het eiland’.
Tabel 3
Percentage inwoners dat een bepaalde plek op een bepaald moment vaak te druk vindt (gewogen) Aantal inwoners dat het vaak te druk vindt op Schouwen-Duiveland én bij vervolgvraag de betreffende plek koos als te druk = 100% (N verschilt per plek) Oranje arceringen: plek opvallend vaker dan gemiddeld als te druk ervaren in de betreffende periode
Supermarkten
Parkeerplaatsen
Centrum Zierikzee
Fiets- & wandelpaden
Centrum Renesse
Stranden
Natuurgebieden
Horeca
Duinen
Centrum Burgh-Haamstede
Grevelingen
Eigen woonwijk
Andere kernen
Oosterschelde
N
953
861
782
741
684
630
509
488
402
336
326
283
194
186
125
In de zomervakantie
78%
79%
77%
80%
80%
76%
82%
74%
81%
77%
77%
83%
79%
84%
81%
79%
In (bijna) alle schoolvakanties
71%
66%
67%
63%
67%
64%
53%
71%
70%
68%
66%
58%
68%
73%
66%
66%
Als het mooi weer is
65%
32%
59%
41%
78%
51%
77%
76%
60%
80%
48%
77%
50%
64%
84%
63%
Op feestdagen
72%
71%
63%
62%
61%
62%
47%
64%
66%
60%
61%
47%
63%
69%
56%
61%
In de weekenden
61%
48%
58%
38%
60%
46%
49%
66%
62%
62%
49%
56%
55%
61%
58%
55%
Bij specifieke gelegenheden
49%
20%
51%
42%
25%
47%
30%
19%
49%
28%
43%
31%
37%
48%
28%
36%
(Bijna) het hele jaar
29%
19%
31%
21%
22%
26%
16%
25%
25%
26%
27%
20%
29%
39%
21%
25%
Anders, namelijk
4%
3%
3%
4%
3%
4%
3%
5%
6%
2%
2%
5%
10%
4%
5%
4%
20 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
Gemiddelde van alle plekken
Wegen
Groene arceringen: plek opvallend minder vaak dan gemiddeld als te druk ervaren in de betreffende periode
3.1.3 SEIZOENSSPREIDING EN JAARROND TOERISME Ruim drie op de vijf inwoners stellen afwisseling drukke en rustige periodes op prijs; helft vindt het fijn als er het hele jaar door bezoekers komen Uit twee stellingen over seizoensspreiding en jaarrond toerisme (zie figuur 9) blijkt dat ruim drie op de vijf inwoners (63%) de afwisseling tussen drukke en rustige periodes op prijs stellen. Tegelijkertijd vindt ook ongeveer de helft van de inwoners (49%) het prettig als er het hele jaar door bezoekers naar Schouwen-Duiveland komen. Drie op de tien inwoners (30%) zijn het daar echter mee oneens. Tot slot staat een vijfde tot een kwart van de inwoners neutraal tegenover deze stellingen.
vragen relatief positief dan wel negatief tegenover het aantal bezoekers en drukte bleken te staan. Voor Sirjansland valt bijvoorbeeld op dat een relatief groot gedeelte (12%) van de respondenten aangaf dat er te weinig bezoekers komen. Respondenten uit deze kern geven echter ook relatief vaak aan de afwisseling van drukke en rustige perioden op prijs te stellen. In Renesse stellen ook relatief veel respondenten de afwisseling van drukke en rustige perioden op prijs, maar gaf in tegenstelling tot Sirjansland juist 60% aan dat er te veel bezoekers komen.
Kernen relatief eensgezind over afwisseling drukke en rustige periodes; wel grote verschillen in houding jaarrond toerisme Figuur 10 laat zien dat in alle kernen meer dan de helft van de inwoners die deelnamen aan het onderzoek, de afwisseling tussen drukke en rustige perioden op prijs stelt. Toch zijn er ook verschillen. In Renesse (79%), Sirjansland (74%), Scharendijke (73%), Brouwershaven (72%) en Kerkwerve (70%) zijn ten minste zeven op de tien respondenten het eens met deze stelling, in Ouwerkerk is dat net iets meer dan de helft (55%). We zien hierbij geen duidelijke overeenkomsten tussen kernen die op basis van de voorgaande
Figuur 9
In figuur 11 is te zien dat er behoorlijke verschillen zijn tussen de kernen als het gaat om de manier waarop respondenten tegen jaarrond toerisme aankijken. Waar in Bruinisse (61%) en Oosterland (58%) zo’n drie op de vijf respondenten het fijn vinden als er het hele jaar door bezoekers naar Schouwen-Duiveland komen, zijn dat er in Ellemeet (25%) en Serooskerke (27%) minder dan één op de drie. Hier zien we wel weer een duidelijke overeenkomst met de houding tegenover het aantal bezoekers en druktebeleving, die in Bruinisse en Oosterland vaker positief en in Ellemeet en Serooskerke juist vaker negatief is.
Stellingen over seizoensspreiding en jaarrond toerisme – Resultaten voor de gemeente als geheel (gewogen)
Ik stel de afwisseling tussen drukke en minder drukke perioden op prijs
63%
Ik vind het fijn als er het hele jaar door bezoekers naar Schouwen-Duiveland komen 0%
49%
10%
20%
(helemaal) eens
21 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
25%
12%
22%
30%
40%
50%
niet eens / niet oneens
30%
60%
70%
80%
(helemaal) oneens
90%
100%
Figuur 10 Stelling over de afwisseling tussen drukke en minder drukke perioden –
Figuur 11 Stelling over het aantal bezoekers dat het hele jaar door naar de gemeente komt –
Resultaten naar woonkern (ongewogen)
Resultaten naar woonkern (ongewogen)
Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is
Percentage van de respondenten dat het hier (helemaal) mee eens is.
Renesse
Bruinisse
79%
61%
Sirjansland
74%
Oosterland
Scharendijke
73%
Zierikzee
50%
Brouwershaven
72%
Gemeente Schouwen-Duiveland
49%
Kerkwerve
70%
Sirjansland
47%
58%
Noordgouwe
66%
Nieuwerkerk
46%
Burgh-Haamstede
65%
Brouwershaven
45%
Bruinisse
64%
Noordwelle
45%
Gemeente Schouwen-Duiveland
63%
Renesse
45%
Serooskerke
63%
Burgh-Haamstede
44%
Zonnemaire
62%
Noordgouwe
42%
Oosterland
61%
Ouwerkerk
42%
Zierikzee
61%
Kerkwerve
40%
Noordwelle
60%
Zonnemaire
38%
Dreischor
60%
Scharendijke
36%
Ellemeet
59%
Dreischor
Nieuwerkerk
57%
Serooskerke
27%
Ouwerkerk
55%
Ellemeet
26%
0%
20%
40%
60%
80%
100%
‘Het is jammer dat het in de winter zo rustig is, waardoor ondernemers geen constant inkomen kunnen genereren.’
22 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
0%
31%
20%
40%
60%
80%
100%
‘Het is van belang dat de balans blijft. Ik woon in een gebied waar het rustig is, ook in de zomer. Ik zoek de drukte niet op want dat vind ik niet fijn. Het is heel belangrijk dat deze plekken er blijven voor de eigen inwoners van ons mooie eiland.’
3.2 ERVAREN VOOR- EN NADELEN VAN TOERISME Dit onderdeel geeft inzicht in de voor- en nadelen van het toerisme die de inwoners van Schouwen-Duiveland ervaren. We hebben hen gevraagd hoe zij aankijken tegen de invloed van het toerisme op verschillende aspecten van de economie, cultuur & maatschappij en hun leefomgeving. We behandelen elk van deze drie onderwerpen in een afzonderlijke paragraaf. Daarna volgt een paragraaf die antwoord geeft op de vraag welke voor- en nadelen inwoners het belangrijkst vinden. 3.2.1 INVLOED OP DE ECONOMIE Belang van toerisme voor de lokale economie breed onderkend, maar ook zorgen over te grote afhankelijkheid In figuur 12 en 13 staan in totaal zes stellingen over mogelijke economische voor- en nadelen van het toerisme die we aan inwoners hebben voorgelegd. Daaruit blijkt dat de bijdrage van het toerisme aan de lokale economie, veruit de meest ervaren economische invloed is. De overgrote meerderheid van de inwoners (85%) is het namelijk eens met de stelling ‘ik vind dat het toerisme goed is voor de lokale economie’. Een kwart (26%) is het daar zelfs helemaal mee eens. Alhoewel deze positieve economische invloed voor SchouwenDuiveland als geheel breed wordt ervaren, geeft slechts een klein percentage (15%) aan persoonlijk financieel voordeel te hebben bij het toerisme.
Bovendien vindt – aan de andere kant van het spectrum – óók ruim de helft van de inwoners (57%) dat Schouwen-Duiveland te veel economisch afhankelijk is van het toerisme. Daarnaast meent ongeveer de helft van de inwoners (48%) dat toerisme het leven op het eiland duurder maakt. Over de kwaliteit van de banen die de sector biedt, zijn inwoners verdeeld. Enerzijds geven vijf op de tien inwoners (51%) aan de banen in de toeristischrecreatieve sector aantrekkelijk te vinden, bijvoorbeeld als het gaat om
23 Toerisme op Schouwen-Duiveland: de mening van de inwoner
interactie met gasten en flexibele werktijden. Anderzijds vinden vier op de tien inwoners (39%) de banen in de sector eerder onaantrekkelijk, bijvoorbeeld omdat ze te veel seizoensafhankelijk en/of slecht betaald zijn. Tot slot is ongeveer één op de drie inwoners het niet eens, maar ook niet oneens met de stellingen over de economische nadelen van het toerisme. Hoge mate van persoonlijk financieel voordeel in Renesse en Noordwelle meest opvallend Tabel 4 bevat een uitsplitsing van de ervaren economische voor- en nadelen naar woonkern. Daaruit blijkt dat inwoners uit de verschillende kernen hierover in het algemeen redelijk eensgezind zijn. Wel valt op dat respondenten uit Renesse en Noordwelle een stuk vaker de persoonlijke financiële voordelen van het toerisme ervaren. In Renesse is zelfs 33% van de deelnemende inwoners van mening dat het toerisme hen helpt om hun rekeningen te betalen. Dat is twee keer zo veel als gemiddeld op Schouwen-Duiveland. Met name respondenten uit Serooskerke zijn kritisch op de economische effecten van het toerisme. Zij ervaren relatief vaak de economische nadelen van het toerisme en juist minder vaak de voordelen. Zo vindt 73% van de respondenten uit deze kern dat de economie van Schouwen-Duiveland te veel afhankelijk is van het toerisme. Ook in Burgh-Haamstede (69%) en Dreischor (68%) heeft men relatief vaak die mening.