2023 151 922257 Bijlage 8 Kadernota-2024-incl-ggu-begroting

Nederlandse Cybersecuritystrategie en Landelijk Dekkend Stelsel In het Bestuurlijk convenant digitale veiligheid gemeenten hebben rijk en gemeenten afgesproken om samen te werken aan de doelen van de Nederlandse Cybersecuritystrategie 2022 – 2028 (NLCS) en aan de fundamentele systeemuitdagingen op het gebied van digitale veiligheid; die van de gemeentelijke organisatie én van maatschappelijk relevante organisaties, burgers en ondernemers in de gemeenten. Onder de NLCS worden de EU-regelingen cyberveiligheid uitgewerkt. De twee belangrijkste zijn de EU-richtlijn Netwerk- en Informatie-

40

5

Digitale samenleving

beveiliging-2 (NIB2) en de Cyber Resillience Act (CRA). De NIB2 wordt uitgewerkt in de Wet beveiliging netwerken en infrastructuur (Wbni) onder regie van het ministerie van Justitie en Veiligheid. De richtlijn kent effecten op zorgplicht, meldplicht, toezicht en sancties voor overheidsdienstverlening, maar ook in de (jeugd)zorg, verkeer, en weg- en waterbeheer. Hiervoor stellen de relevante vakministers nadere uitwerkingen op. Het Landelijk Dekkend Stelsel (LDS), onderdeel van NIB2, is het stelsel van sectorale CERT’s (Computer Emergency Response Team) waarin de Informatiebeveiligingsdienst (IBD) voor de gemeenten als meld- en informatiepunt voor kwetsbaarheden dienst doet. De Cyber Resillience Act (CRA) wordt door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat uitgewerkt en stelt cyberveiligheidseisen aan de leveranciers en producenten van hard- en software. Dat heeft gevolgen voor de gemeente als opdrachtgever. Samen met interne en externe partners zorgen we dat gemeenten goed worden gepositioneerd in het LDS en dat bestuurders op basis van de juiste informatie en bevoegdheden in staat zijn concreet te handelen. De VNG zet zich in om met de Informatiebeveiligingsdienst binnen het LDS stappen te zetten om zich als gemeentelijke CERT verder te kunnen ontwikkelen.

Ook zetten we in op het ontwikkelen van scenario’s waarmee gemeenten kunnen oefenen hoe ze moeten handelen bij incidenten.

GGU structurele diensten • Informatiebeveiligingsdienst De Informatiebeveiligingsdienst (IBD) ondersteunt gemeenten bij het op orde krijgen en houden van het eigen huis. De noodzaak hiertoe blijkt onder meer uit het Dreigingsbeeld informatiebeveiliging Nederlandse gemeenten 2023/2024. We noemen twee speerpunten. –

–

Doorontwikkeling: gemeenten hanteren op basis van interbestuurlijke afspraken de normen uit de Baseline Informatiebeveiliging Overheid (BIO). De staatssecretaris van BZK (Digitalisering) heeft de ambitie uitgesproken om de BIO of te verankeren in de Wet digitale overheid (Wdo) of in de Wet beveiliging netwerkinfrastructuur (Wbni). De Wbni vertaalt de Europese Netwerk- en Informatiebeveiligingsrichtlijn (NIB2) naar nationale wetgeving. De NIB2 stelt eisen aan de incidentdienstverlening zoals de IBD die binnen het Landelijk Dekkend Stelsel aan gemeenten levert. De IBD concludeert in haar dreigingsbeeld informatiebeveiliging 2023-20245 dat er meer incidenten bij gemeenten zijn en dat de gevolgen ernstiger zijn; met uitval van diensten, diefstal en publicatie van gegevens tot gevolg. Dit vraagt van de IBD om versterking van zowel haar preventieve waarschuwingsdienst als de incident response capaciteit. De IBD functioneert voor de gemeenten als kenniscentrum. De komende tijd ontwikkelen we dat door tot een intern kennisnetwerk waardoor een betere samenwerking ontstaat tussen de IBD en de overige onderdelen van VNG Realisatie. Het kennisnetwerk maakt het mogelijk om de juiste experts in een vroeg stadium bij opdrachten te betrekken. Daardoor kunnen we vanuit een eenduidige visie werken, waarbij verschillende invalshoeken (ethiek, AVG en materiewetten) zijn meegenomen.

En door de activiteiten met betrekking tot privacy te professionaliseren, tillen we de VNG-dienstverlening rondom privacy naar een hoger niveau.

• ENSIA ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information) is de verantwoordingsmethodiek om de diverse soorten verantwoording rond digitale veiligheid en datakwaliteit in één verwerkingsgang te ondersteunen. In 2024 gaan we door op de ingeslagen weg van versimpeling van het proces. Op de lange termijn sturen we op het inzichtelijk maken van feitelijke veiligheid. Ook starten we met de doorontwikkeling van ENSIA; dat hangt nauw samen met hoe het wettelijk kader voor gemeenten op het gebied van digitale veiligheid eruit gaat zien. Voor de uitvoering van ENSIA gebruiken gemeenten de ENSIA-tool. De overeenkomst voor de tool heeft een looptijd tot 31 december 2024. De verschillende beschikbare opties moeten in overweging genomen worden.

41

2.2.1

5.2 Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek In de Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek 2022-2026 hebben we ambities vastgelegd over het beschermen van grondrechten en het borgen van publieke waarden in de informatiesamenleving. Daarbij onderscheiden we drie doelen. 1) Het versterken van kennis en kunde in de gemeentelijke organisatie op het gebied van ethische reflecties en afwegingen bij het gebruik van digitale technologieën. 2) Het stimuleren en regisseren van de inspanningen om (digitale) grondrechten en publieke waarden te borgen bij de inzet van digitale technologieën. 3) Het ontwikkelen van een hernieuwde, brede interpretatie van privacyvraagstukken.

Bestuurlijke bewustwording en dialoog We stimuleren de bewustwording bij bestuurders dat het borgen van publieke waarden bij de inzet van digitale technologieën chefsache moet zijn. Bestuurders krijgen handelingsperspectief aangeboden door interactieve gesprekken te organiseren bij de provinciale afdelingen, bij de verenigingen (griffiers, raadsleden, gemeentesecretarissen), op belangrijke podia (congressen) en aan strategische tafels. In 2024 bouwen we voort op het werk van het ‘Aanjaagteam digitale grondrechten en ethiek’, dat in 2023 tientallen gemeenten aanspoort met dit onderwerp aan de slag te gaan.

Normatieve kaders ontwikkelen Kaders voor de overheid: om gemeenten te helpen technologieën waardengedreven in te zetten ontwikkelen we normatieve kaders, zoals de Principes voor de Digitale Samenleving. Vergelijkbaar met de logica achter de Europese AI-verordening werken we principes en uitgangspunten uit voor specifieke technologieën en productgroepen. Denk aan principes voor crowdmanagement of voor cameratoezicht. Input voor deze normatieve kaders komt ook voort uit de mores-

42

5

Digitale samenleving

prudentie van verschillende (gemeentelijke) ethische commissies. Dit doen we waar mogelijk en nuttig in samenwerking met interbestuurlijke partners, in het bijzonder het ministerie van BZK. Kaders voor de markt: grote delen van de digitale ruimte zijn vormgegeven door commerciële partijen; zij bepalen daarmee de manier waarop interactie tussen mensen tot stand komt. Wij zetten ons in om de publieke regie op de digitale ruimte te versterken. We behartigen bij de EU de belangen van gemeenten rondom de wetgeving. We ontwikkelen standpunten over wet- en regelgeving zoals de AI Act, Digital Services Act en de Digital Markets Act. Daarnaast houden we nauw contact met rijksoverheden over de implementatie van wetgeving. Samen met onze interbestuurlijke partners werken we aan het ontwikkelen van zogeheten ‘digital commons’ (‘digitale gemeenschapsgoederen’).

Community digitale grondrechten en ethiek De inbedding van digitale grondrechten en ethiek bij de inzet van digitale middelen in de gemeentelijke organisatie staat nog in de kinderschoenen. Het kennisniveau en de aanpak van digitale grondrechten en ethiek verschillen ook per gemeente. Het is daarom van belang dat gemeenten kennis en ervaringen met elkaar uitwisselen. Bovendien is samenwerking tussen gemeenten onderling en met andere partijen belangrijk, omdat digitale technologieën niet gebonden zijn aan de gemeentegrens. Daarom moet het opbouwen van een community van professionals een van de hoofdresultaten zijn in de Agenda Digitale Grondrechten en Ethiek 2022 – 2026.

Inkoop- en subsidievoorwaarden We bieden de normatieve kaders voor de inzet van technologie binnen de inkoop- en subsidievoorwaarden, zodat gemeenten meer grip krijgen op de effecten van de inzet van technologie. We werken hiervoor aan een uitbreiding van de Gemeentelijke Inkoopvoorwaarden bij IT (GIBIT). Om de machtsverhouding tussen gemeenten en marktpartijen te herstellen, ontwikkelen wij handvatten voor gemeenten om het gesprek met leveranciers aan te gaan. Hierbij bouwen we voort op de quickscan inkoopvoorwaarden voor het borgen van digitale grondrechten en ethiek. We doen dit in samenwerking met koplopergemeenten en het ministerie van BZK en de activiteiten vanuit de propositie Gezamenlijke Inkoop.

Opleidingen en trainingen We versterken de kennis over ethiek en grondrechten door de ontwikkeling van opleidingen en trainingen voor gemeenteraden en colleges. Met de Handreiking Digitale Ethiek helpen we gemeenten ethiek bespreekbaar te maken in de organisatie, zodat interne verantwoording en reflectie tot stand komen.

Uitvoeringsagenda Digitale Grondrechten en Ethiek Met de komst van de Uitvoeringsagenda Digitale Grondrechten en Ethiek (UDGE) 2023-2026 hebben we scherp gesteld wat we gaan doen (en wat niet), wanneer we dat willen doen, en wie we daarvoor nodig hebben. UDGE biedt daarnaast een kans om lopende en nog te ontwikkelen activiteiten en projecten in samenhang en vanuit een meerjarenperspectief te bezien.

43

5

Digitale samenleving

GGU structurele diensten • Digitale ethiek borgen in de organisatie We bieden gereedschappen aan waarmee gemeenten ethische reflectie en borging van (digitale) grondrechten een plek kunnen geven bij de inzet van technologie. Zoals het Impact Assessment voor Mensenrechten bij de inzet van Algoritmes (IAMA), De Ethische Data Assistent (DEDA) en de Handreiking non-discriminatie by design. Ook onderzoeken we de inbedding van ethische besluitvorming in gemeentelijke organisaties en hoe deze op een duurzame manier onderdeel kan worden van standaardwerkprocessen. Aan de hand van de aanpak begeleidingsethiek identificeren wij de algemene knelpunten en vraagstukken bij de inzet van digitale technologie. We verbinden deze aanpak aan lopende projecten zoals Digital Twins en Dutch Societal Innovation Hubs (DSIH).

44

2.2.1

5.3 (Interbestuurlijke) datastrategie Gemeenten hebben behoefte aan bruikbare informatie voor de uitvoering van hun taken, en specifiek voor het aanpakken van maatschappelijke opgaven. Een verantwoorde datagedreven aanpak helpt om de kansen van data te realiseren met oog voor de risico’s. Verantwoord datagedreven werken Met de VNG Datastrategie zetten we in op opgavegericht en verantwoord datagedreven werken; het geeft richting aan de data-activiteiten van de VNG. We zetten nadrukkelijk in op datagedreven werken voor maatschappelijke opgaven en ondersteuning aan gemeenten (use cases) en versterken de belangenbehartiging via datagedreven werken. Daartoe bouwen we aan een datafundament met versnellers en kaderstelling. • Uitvoering VNG Datastrategie: in 2023 en 2024 starten we met de uitvoering van de datastrategie. Dit doen we met collega’s uit de hele organisatie; veel van de deelprojecten worden in andere paragrafen besproken. Ook leveren we een handvat aan gemeenten om een eigen datastrategie te schrijven. • Interbestuurlijke datastrategie (IBDS): veel van onze vragen overstijgen de grenzen van een gemeente. Daarom werken we samen met interbestuurlijke partners. Hier brengen we het gemeentelijk perspectief in, zoals bij het Federatief Datastelsel; een doorontwikkeling van het huidige stelsel van basisregistraties, met de Common Ground filosofie van data bij de bron.

En we maken IBDS-faciliteiten beschikbaar voor gemeenten, bijvoorbeeld de Adviesfunctie, waar overheidsorganisaties vragen kunnen stellen over dataprojecten: wat mag (juridisch), wat kan (technisch) en wat is verantwoord (ethisch)? • Aanjaagfunctie: Verkenning Informatievoorziening Fysiek Domein (VIFD): om te komen tot een integrale aanpak voor de informatievoorziening in het fysiek domein is de VNG in 2023 gestart met het uitvoeren van een Verkenning Informatievoorziening Fysiek Domein (VIFD). De inzet is om het beter organiseren van de informatievoorziening in het fysiek domein gezamenlijk en interbestuurlijk verder op te pakken. Een integraal georganiseerde informatievoorziening werkt alleen in interbestuurlijke samenwerking. • Aanjaagfunctie: Regie op datastelsel zorg: in 2023 is een traject gestart om meer regie te krijgen op de datastromen en informatiebehoeften voor zorg en welzijn.

45

5

Digitale samenleving

•

Datagedreven belangenbehartiging: een stevige collectieve informatiepositie stelt de VNG in staat de belangen van onze leden beter te behartigen. Het doel is gemeenten in de lead te brengen door de juiste cijfers paraat te hebben. Dit ontwikkelen we verder in samen- werking met beleidscollega’s en VNG Realisatie, voortbouwend op de ervaringen met de GMSD en de Lokale Monitor Wonen. We breiden dit uit voor de onderwerpen energie- transitie, en armoede en schulden.

Monitoring, datatoepassingen en datadeals Het dataplatform Waarstaatjegemeente bundelt, bewerkt en presenteert data van en over alle Nederlandse gemeenten, over alle belangrijke beleidsterreinen. Daarnaast bieden complexe monitors de gemeenten inzicht in hun prestaties in de breedte van een domein of maatschappelijk vraagstuk, bijvoorbeeld de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD). Met de Vensters voor Bedrijfsvoering krijgen gemeenten inzicht en verbeteropties voor de bedrijfsvoering op basis van de cijfers van ruim 120 publieke organisaties. Om op een datagedreven manier maatschappelijke vraagstukken op te lossen, zijn verschillende datatoepassingen voorhanden. Denk daarbij bijvoorbeeld aan de Landelijke Monitor Wonen, de Monitor Doelgerichte Digitalisering, het Wmo-voorspelmodel, de Zorgpaden en de Zorgspiegel, de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO), Ondergrond & Wonen en Klimaatadaptatie en de Datavoorziening Onregelmatigheden Op de Kaart (DOOK). Ook sluiten we datadeals met dataleveranciers, zoals grote uitvoeringsorganisaties en nutsbedrijven, waarmee we teruggaan naar de gezamenlijke inkoop van data (een van de beginselen van de VNG). Vanuit de VNG Verenigingsstrategie 2030 zetten we stappen in het gezamenlijk leren en ontwikkelen van gemeenten.

Om die peer-learning trajecten te kunnen ondersteunen is een doorontwikkeling nodig van Waarstaatjegemeente. Zowel technisch (gebruik van API’s, application programming interface) als proces-matig (iteratief en participatief werken).

Artificial intelligence en algoritmes Artificial intelligence (AI) en algoritmes zijn onderwerpen die steeds meer bekendheid en aandacht krijgen, zowel in de media als bestuurlijk en in wetgeving. Bijvoorbeeld door nieuwe tools als ChatGPT en door de Europese Artificial Intelligence Act (AI Act) die in 2023 of 2024 definitief zal worden aangenomen. We kijken naar de impact daarvan op gemeenten - bijvoorbeeld voor het verbeteren van dienstverlening - maar ook naar wat er nodig is om de inzet in lijn met onze publieke waarden te houden. Dat doen we bijvoorbeeld met de uitvoering van een Impact Assessment Mensenrechten en Algoritmes (IAMA) en de implementatie van de AI Act. Samen met gemeenten, BZK en andere interbestuurlijke partners werken we aan de regulering van algoritmes door het algoritmeregister, de algoritmetoezichthouder en het implementatiekader algoritmes.

Open overheidsinformatie en erfgoed Vanuit het programma Grip op Informatie ondersteunen we gemeenten bij verschillende opgaven van de Wet open overheid (Woo). • Openbaarmaking: technische standaarden om openbaarheid en duurzame toegankelijk- heid van digitale informatie te borgen. Cultuuromslag naar open overheid; ondersteuning bij de invoering van de Woo en bij actief openbaar maken en aansluiten op de landelijke voorziening; juridische advies bij toepassing van de Woo. We werken samen met BZK, Nationaal Archief, medeoverheden en maatschappelijke partners uit het Actieplan Open Overheid en de maatschappelijke coalitie Over Informatie Gesproken.

46

5

Digitale samenleving

•

Informatiehuishouding op orde: aanbieden Meerjarenplan Woo. Handvatten voor het vernietigen van data, inrichten en beheer van archief binnen M365 (Microsoft 365); ondersteuning bij implementatie van de selectielijst e-mailbewaring volgens de nieuwe Capstone methodiek. We werken samen met het rijk aan een effectieve aanpak van de archivering van tekstberichten als sms en WhatsApp.

•

Hergebruik via open data: ondersteuning bij gestandaardiseerd herbruikbaar aanbieden van datasets en informatiecategorieën volgens de Open Data Richtlijn. Stimuleren van leveranciers om de standaard voor Open Raadsinformatie in te bouwen. En in het kader van de verkiezingsagenda 2030 uniformeren we het publicatieproces voor verkiezings- uitslagen, zijn we betrokken bij de ontwikkeling van het Digitaal Hulpmiddel Verkiezingen en we bieden we opendata-specificaties voor het aanleveren van stembureaugegevens. De Wet implementatie Open datarichtlijn treedt naar verwachting Q3 2023 in werking. We ondersteunen gemeenten bij de implementatie.

•

Duurzame toegankelijkheid: Adviescommissie archieven. De VNG ontwerpt, gemachtigd door alle leden, de selectielijst voor archiefbescheiden waartoe gemeenten en inter- gemeentelijke organen verplicht zijn volgens artikel 5 van de Archiefwet 1995. Dit met inzet van de Adviescommissie Archieven, die als Strategisch Informatieoverleg als bedoeld in het Archiefbesluit artikel 3 optreedt. In 2024 start de Adviescommissie - aansluitend op de evaluatie opgesteld in 2023 - met het proces om te komen tot een actualisering selectielijst archiefbescheiden gemeenten en intergemeentelijke organen 2020.

Kennisnetwerk Data en Samenleving In het kennisnetwerk ‘Data en samenleving’ komen professionals uit gemeenten en andere (semi)overheden samen om kennis over datagedreven werken en de informatiesamenleving te genereren, bundelen en delen. De VNG faciliteert het kennisnetwerk met een online platform, bijeenkomsten en een community manager. Via de community manager wordt de verbinding tussen verschillende themagroepen, kopgroepen en expertisegroepen met de beleids- en uitvoeringsdossiers bij de VNG versterkt om de interactie tussen gemeenten en VNG-bureau te vergroten. Het kennisnetwerk kan een agenderende en adviserende rol vervullen richting de VNG, maar heeft geen formele status in de zin van besluitvorming.

GGU structurele diensten • Waarstaatjegemeente.nl Het dataplatform Waarstaatjegemeente bundelt, bewerkt en presenteert data van en over alle Nederlandse gemeenten en over alle belangrijke beleidsterreinen. Het biedt overzichtelijke presentaties in dashboards, inzicht in de data van de eigen gemeente en van de andere gemeenten en een benchmark met andere gemeenten.

• Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein De gegevens uit de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD) geven gemeenten inzicht in hun prestaties in het sociaal domein. Zij kunnen die prestaties vergelijken met andere gemeenten. De inzichten die hieruit voortvloeien, dragen bij aan het verbeteren van die prestaties en de horizontale verantwoording aan de gemeenteraad. De Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein is onderdeel van www.waarstaatjegemeente.nl.

47

5

Digitale samenleving

• Lokale monitor Wonen De Lokale Monitor Wonen is een initiatief van de VNG, Aedes, Woonbond, G4 en G40 en maakt onderdeel uit van www.waarstaatjegemeente.nl. De monitor geeft op regionaal, gemeentelijk en soms zelfs op wijkniveau inzicht in de woonsituatie en woonuitgaven van huurders, maar ook in de doorstroming en in huurderskenmerken.

• Wmo voorspelmodel Het Wmo voorspelmodel is een datatoepassing waarmee gemeenten hun uitgaven op basis van de Wet maatschappelijke ondersteuning de komende vijf jaar op wijkniveau kunnen voorspellen. Het is ontwikkeld door de gemeente Den Haag en is landelijk toepasbaar voor alle gemeenten in Nederland.

48

2.2.1

5.4 Trends en Innovatie Om te blijven aansluiten op de snel veranderende verwachtingen in de samenleving, zetten we in op ‘missiegestuurde innovatie’. We richten ons daarbij op maatschappelijke vraagstukken rond publieke waarden, dataspelregels en standaarden, en versterken hiermee de kennispositie van gemeenten op het gebied van technologische trends en scenario’s. Gemeenten hebben behoefte aan betrouwbare trendmatige inzichten over het maatschappelijk nut van technologie, zodat ze op basis hiervan passende beslissingen kunnen nemen, en (bestuurlijke) scenario’s kunnen schetsen om hierop te kunnen sturen.

Dutch Societal Innovation Hub De VNG neemt – evenals het IPO - deel aan de Dutch Societal Innovation Hub. Om kennisuitwisseling op regionale, landelijke en Europese schaal te stimuleren, wordt met innovatieve publiek-private ecosysteempartners samengewerkt op de gezamenlijke missie ‘Sustainable, healthy & safe quality of life in city and region’. Zo worden gemeenten ondersteund bij maatschappelijke opgaven en maken we meer kans op Europese subsidies.

Icoonprojecten en digital twins Gemeenten, provincies, kennisinstellingen en marktpartijen innoveren samen, en leren van elkaar door in coalities aan missiegedreven proposities te werken. De icoonprojecten die daaruit voortkomen richten zich op digitale toepassingen die meerdere maatschappelijke opgaven oplossen met behulp van meerdere technologieën. De propositie Digital Twin richt zich op de samenwerking in domeinoverstijgende vraagstukken en op de ontwikkeling van open(source) code van generieke componenten, op basis van standaarden en basisinfrastructuur. Gemeenten kunnen hiermee direct en vrijwel kosteloos een ‘eigen’ digital twin krijgen en daarmee snel aan de slag met de inhoudelijk opgave.

49

5

Digitale samenleving

Digital decade en mogelijke EU-funding Onze missiegedreven innovatie is in lijn met de digitale ambities van de Europese Commissie. De commissie heeft onder de vlag van Digital Decade de doelstellingen voor digitalisering van Europa richting 2030 vastgesteld. Door als gemeenten binnen de Dutch Societal Innovation Hub samen te werken met het rijk, private partijen en kennisinstellingen, sluiten we aan bij een netwerk van Europese digitale innovatiehubs. Hiermee zet de Europese Commissie brede regionale ondersteuning op voor het versnellen van de Digital Decade. Struikelblok bij de opschaling van oplossingen in zowel het overheids- als het private domein is financiering. We werken aan een ‘funding lane’ die ervoor zorgt dat initiatieven met grote impact en slagingskans op effectieve wijze kunnen worden gefinancierd vanuit bijvoorbeeld Europese fondsen.

50

6 Versterken lokale uitvoering 6.1 6.2 6.3 6.4 6.5

Inclusieve dienstverlening Digitale overheid Uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Gezamenlijke inkoopkracht, beleid, uitvoering en beheer Risicobeheer

51

2.2.1

6.1 Inclusieve dienstverlening In onze samenleving moet iedereen kunnen blijven meedoen. Daarvoor is het nodig om te investeren in toegankelijke en begrijpelijke communicatie en in het verbeteren van digitale vaardigheden bij gemeenten. Onze dienstverlening maken we persoonlijker. We werken als één overheid samen om burgers en ondernemers de beste dienstverlening te bieden: zo gebruiksvriendelijk, veilig en betrouwbaar mogelijk. We zetten ons in voor de uitvoering van de interbestuurlijke Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren (BZK) en relevante wetgeving.

Menselijke maat en maatwerk Mensen staan centraal in de dienstverlening van gemeenten, de overheidslaag die het dichtst bij de inwoners staat. Vanuit de ambitie in de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren, wetgeving en de toegenomen verwachtingen van bijvoorbeeld de gemeenteraad, moeten gemeenten (digitale) dienstverlening ontwikkelen vanuit het perspectief van de inwoners en ondernemers. We bieden gemeenten ondersteuning bij het ontwikkelen van toegankelijke, hoogwaardige en proactieve digitale dienstverlening. We werken daarbij samen met Gebruiker Centraal.

Loketfunctie In 2024 werken we aan de doorontwikkeling van MijnZaken. Deze track&trace-functie voor de publieke dienstverlening biedt inwoners en medewerkers inzicht en overzicht in de dienstverlening. We ondersteunen gemeenten bij de inrichting van waarborgen voor inwoners bij digitale interactie met de gemeente (conform de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer). Gemeenten spannen zich samen met interbestuurlijke partners in voor verbetering van de digitale interactie met burgers en ondernemers via herkenbare overheidsportalen. We ondersteunen gemeenten bij de regie op de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO),

52

6

Versterken lokale uitvoering

waar inwoners en ondernemers terecht kunnen met vragen over de digitale overheidsdienstverlening. We werken interbestuurlijk samen aan de doorontwikkeling van de dienstverlening van de IDO’s evenals aan de totstandkoming van 1Overheid, een gebruikersvriendelijk portaal op basis van levensgebeurtenissen.

Digitale inclusie Gemeenten bevorderen digitale inclusie op basis van een interbestuurlijke aanpak. Daarbij werken we samen met de Alliantie Digitaal Samenleven. In 2024 ondersteunen we gemeenten bij de ontwikkeling van websites en app’s die ook voor mensen met een beperking toegankelijk zijn. We geven daarmee uitvoering aan afspraken met het rijk over de implementatie van het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTO). Dit doen we door bewustwording aan te jagen, samen te werken met softwareleveranciers en collectieve oplossingen te ontwikkelen. Met modelteksten en uitwisseling van kennis en ervaring bevorderen we duidelijke overheidscommunicatie. Daarmee bereiden we gemeenten voor op de wijziging van de Awb in verband met de uitbreiding van de motiveringsplicht bij besluiten. Verder nemen we deel aan interbestuurlijke stuurgroepen en adviesgroepen.

Vergroten statuur van de gemeentelijke dienstverlening In 2024 biedt het Kenniscentrum Dienstverlening de gemeenten kennis, innovatie en praktische handvatten aan waarmee ze hun klantgerichtheid kunnen verbeteren. We ondersteunen de implementatie van het Normenkader Inclusieve Dienstverlening. We zoeken naar wat nodig is om de belangrijke maatschappelijke opgaven op het gebied van dienstverlening te realiseren. Het brede spectrum aan producten en diensten van het Kenniscentrum bestaat onder meer uit kennis van klantreizen, service blueprints, omnichannel kanaalstrategie en ondernemersdienstverlening. Met de jaarlijkse competitie GemeenteDelers zetten we initiatieven in de etalage die aantoonbaar bijdragen aan het verbeteren van de toegankelijkheid, inclusiviteit en begrijpelijkheid van de (digitale) gemeentelijke dienstverlening. GemeenteDelers stimuleert gemeenten om van elkaar te leren en samen te organiseren. Dit leidt onder andere tot efficiencyvoordelen, procesharmonisatie, kwaliteitsverbetering van de dienstverlening en het stimuleren van innovatie.

GGU structurele diensten • Kenniscentrum Dienstverlening Via het Kenniscentrum zijn gemeenten beter op de hoogte en hebben zij toegang tot tools en voorbeelden waarmee zij vorm kunnen geven aan goede, inclusieve, toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening.

53

6.2 Digitale overheid De digitalisering van de samenleving gaat steeds sneller. Dat leidt tot de uitdaging om op een maatschappelijk verantwoorde manier richting te geven aan de manier waarop we digitalisering inzetten. Het belang hiervan wordt onderstreept door de benoeming van een staatssecretaris Digitalisering en een paragraaf over digitalisering in het coalitieakkoord. Nationale en Europese informatiewetten moeten helpen om deze ontwikkelingen in goede banen te leiden. Digitalisering kan helpen bij het oplossen van maatschappelijke vraagstukken De VNG wil bijdragen aan de digitale transitie door gemeenten te helpen om op een verantwoorde manier de potentie van data en digitalisering te benutten en tegelijkertijd (digitale) grondrechten van inwoners te waarborgen. Op deze manier kunnen we gemeenten helpen om met digitalisering het hoofd te bieden aan maatschappelijke opgaven als de klimaatdoelstellingen en het verbeteren van de zorg. Wil de gemeentelijke informatievoorziening kunnen meebewegen, dan moet deze modern en flexibel zijn. Dit vraagt om een informatiearchitectuur die is opgebouwd uit herbruikbare componenten, met standaarden op het gebied van architectuur, data-uitwisseling en koppelvlakken. Maar ook om afspraken met leveranciers en ketenpartners.

De VNG heeft intern het proces ‘werken onder architectuur’ omarmd om te borgen dat projecten en programma’s - genoemd in het portfolio - conform de vastgestelde standaarden en kaders worden vormgegeven.

Het digitaal decennium De Europese Unie komt met een ambitieuze agenda in de vorm van de Digital Decade; het kompas voor de digitale transformatie van de Europa richting 2030. De EU heeft een pakket aan wetgeving gelanceerd met als implementatietermijn 2026. Daarnaast heeft de Rijksoverheid de Werkagenda Waardengedreven Digitaliseren opgesteld met het fundament voor de digitale

54

6

Versterken lokale uitvoering

overheid. Verder is er een algemene informatiewet in ontwikkeling voor het stroomlijnen van verschillende kaders met betrekking tot overheidsinformatievoorziening. Al deze Europese en Nederlandse kaders moeten met elkaar in lijn worden gebracht. De VNG ondersteunt gemeenten met middelen en advies zodat zij zich kunnen voorbereiden op het digitaal decennium. Ook blijven we ondersteuning leveren door middel van uitvoeringstoetsen en impactanalyses. Vanuit de EU wordt bijvoorbeeld gewerkt aan de ontwikkeling van de Wallet. Die past bij de nationale aanpak Regie op Gegevens (BZK); de VNG zet in op uitvoerbare oplossingen bij deze ontwikkelingen. Om goed aan te sluiten op al deze ontwikkelingen neemt de VNG met de juiste expertise deel aan de governance Digitale Overheid. Zo kunnen we de gemeentelijke belangen inbrengen waar het gaat om de inrichting en ontwikkeling van de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI). Deze basisinfrastructuur maakt het mogelijk om primaire processen doelmatig in te richten.

Federatief Datastelsel en regie op API’s Om gegevens beter georganiseerd en ontsloten te krijgen wordt binnen de Interbestuurlijke Datastrategie (IBDS) gewerkt aan een Federatief Datastelsel (FDS). In het FDS is elke individuele overheid als bronhouder verantwoordelijk voor het lokale beheer van data, en er worden afspraken gemaakt over het gebruik van die data door andere overheden. Zoals dat ook werkt bij de basisregistraties die onderdeel worden van het FDS. In 2024 zetten we stappen in het bouwen aan meer samenhangende brondata. Voor het bewerken en ontsluiten van gegevens uit databronnen zijn API’s (application programming interface) nodig. API’s worden niet alleen ontwikkeld voor databronnen die overheidsbreed worden gebruikt, maar ook voor gemeentelijke databronnen. Het is belangrijk dat hierbij gewerkt wordt volgens dezelfde principes, en dat de ontwikkelingen op elkaar en op de gemeentelijke behoeften afgestemd blijven. In 2024 zetten we daarom in op het versterken van de gemeentelijke regierol op de veelheid aan API’s die de komende jaren zullen worden ontwikkeld.

Common Ground: ondersteuning van de gemeentelijke veranderingen Common Ground is de informatiekundige visie waarlangs gemeenten hun informatievoorziening anders willen inrichten. De doelen die gemeenten nastreven zijn: snel en flexibel faciliteren van maatschappelijke opgaven, regie op gegevens, voldoen aan privacywetgeving en slimmer omgaan met data. Voor de activiteiten van de VNG biedt de visie de inhoud voor informatiekundige programma’s en projecten en geeft het richting aan lobby en belangenbehartiging in de ontwikkeling van landelijke functies. In 2024 continueert de VNG haar bijdrage aan de organisatie van het Common Ground programma door het deels bemensen van het programmateam en de uitvoering van bepaalde inhoudelijke activiteiten. Binnen het programmateam wordt werken onder architectuur van VNG Realisatie geborgd, waardoor keuzes rond de gemeentelijke informatievoorziening in samenhang met de deelnemers worden gemaakt op basis van dezelfde afwegingskaders. Onderdeel van het programma is ook samen met gemeenten de regie inrichten via portfoliomanagement, en community’s faciliteren bij de implementatie van (de bouwstenen van) Common Ground. Belangrijk onderdeel hierbij is invulling geven aan het hergebruik van toepassingen die gebruikmaken van een combinatie van bouwstenen in de vijf lagen van Common Ground.

Als deelnemer aan het programma zal de VNG bijdragen door API-standaarden te ontwikkelen ten behoeve van de informatiekundige visie Common Ground. VNG Realisatie draagt als deelnemer ook bij aan de doorontwikkeling van de Common Ground ‘etalage’. Door het werken onder architectuurprincipes en de daarbij vastgestelde kaders zullen projecten van VNG Realisatie bij gaan dragen aan het Common Ground programma door bepaalde vernieuwingen in het landschap onderdeel van het project te maken. Diezelfde kaders zullen ook bepalen dat projecten zich conformeren aan bestaande Common Ground bouwstenen.

55

6

Versterken lokale uitvoering

Single Digital Gateway - Annex I EU-inwoners en bedrijven krijgen gemakkelijker toegang tot informatie, procedures en dienstverlening bij gemeenten door de centrale oplossing die VNG biedt aan gemeenten.

GGU structurele diensten • Architectuur advies Gemeenten kunnen hier terecht voor vragen en wensen over de toepassing van GEMMA. Ook zorgen we dat projecten en programma’s vanuit gemeenten aansluiten bij de GEMMA.

• Basisregistraties (inclusief geo-informatie) Een basisregistratie wordt door alle overheidsinstellingen verplicht gebruikt bij de uitvoering van publiekrechtelijke taken. We bieden inzicht in de ontwikkelingen en ondersteunen gemeenten zodat de eigen wettelijke taken eenvoudiger kunnen worden uitgevoerd met behulp van de basisregistraties.

• eID Identificatie en Authenticatie De VNG behartigt de gemeentelijke belangen in het domein elektronische identificatie en machtiging zodat alle burgers en bedrijven veilig kunnen inloggen bij overheidsorganisaties en meer zaken kunnen regelen via internet.

• Gemeentelijk Geo-Beraad (GGB) Dit is een netwerk van meer dan 1.500 gemeentelijke geoprofessionals. Het geeft toegang tot kennis en actuele informatie over ontwikkelingen in gemeentelijke geo-informatie.

• Gemeentelijke Inkoopvoorwaarden bij IT (GIBIT) GIBIT is een verzameling hulpmiddelen voor de gestandaardiseerde aanpak voor inkoop van ICT-diensten en -producten en een toolbox om dit te ondersteunen.

• Gemeentelijke Model Architectuur (GEMMA) GEMMA helpt gemeenten en leveranciers om overzicht te creëren met betrekking tot de gemeentelijke informatievoorziening en deze meer te standaardiseren, waardoor oplossingen onderling goed samenwerken.

• Gemeentelijke uitwisselstandaarden (API’s) Moderne koppelingen (API’s) passen binnen de visie Common Ground, zorgen voor uitwisseling van gegevens tussen systemen en zijn eenvoudig te implementeren.

• Gemeentelijke uitwisselstandaarden (StUF) Gestandaardiseerde koppelvlakken zorgen voor betere interoperabiliteit tussen systemen en dragen zo bij aan eenduidige gegevensuitwisseling, betere dienstverlening, eenvoudiger beheer en kostenbesparing.

• GEMMA Softwarecatalogus Gemeenten gebruiken de GEMMA Softwarecatalogus bij ICT-vervangings- of investeringsvraagstukken. Zij vergelijken hun applicatielandschap en koppelingen met andere en zoeken contact met vergelijkbare gemeenten.

• Groeipact Common Ground Om de visie Common Ground waar te maken moeten gemeenten, ketenpartners en leveranciers samen optrekken. In het Groeipact Common Ground spreken de deelnemende partijen af dat ze die samenwerking aangaan.

56

6

Versterken lokale uitvoering

• Interactiediensten (MijnOverheid /Federatief Berichtenstelsel/ Berichtenbox voor Burgers en Ondernemers) Via het Federatief Berichten Stelsel (FBS) wordt het versturen van berichten aan burgers en ondernemers eenvoudiger en efficiënter. We brengen gemeentelijke wensen op het gebied van doorontwikkeling van MO/FBS en de BBO in bij het rijk.

• Kenniscentrum Markt en Overheid Kenniscentrum Markt en Overheid versterkt de samenwerking tussen de netwerkpartners van de gemeentelijke uitvoering. We maken kennis over markt en overheid beschikbaar voor projecten, voor publiek-private samenwerking van gemeenten.

• Secretariaat SVB BGT Gemeenten worden hiermee als een van de bronhouders van de BGT ontzorgt in de afstemming met andere bronhouders. Gemeenten blijven hiermee op de hoogte van alle voor bronhouders relevante ontwikkelingen rondom de BGT.

• Standaardisatie advies Het proces standaardverklaring binnen de governance van de VNG voorziet in het vaststellen van standaarden voor de gemeentelijke uitvoering. De gemeente gebruikt gegevensstandaarden om vermijdbare administratieve lasten te voorkomen.

• CIO-functie De CIO-functie, chief information officer, draagt zorg voor een proactieve informatiekundige agendering bij de maatschappelijke opgave in de domeinen en is verantwoordelijk voor een sterke sturing op organisaties in uitvoeringsketens die gemeenten ondersteunen bij GGU. Dan gaat het om strategische advisering rondom diverse bestuurlijke thema’s en inhoudelijke onderwerpen op het gebied van de informatiesamenleving

57

6.3 Focus op uitvoering In 2024 gaan we beleidsvoornemens die substantiële gevolgen hebben voor de gemeentelijke uitvoering toetsen. Lopende en afgeronde onderzoeken publiceren we op www.vng.nl/uitvoeringstoetsen. We maken samen met gemeenten inzichtelijk wat bij nieuw beleid van het rijk de kosten, baten en benodigde randvoorwaarden voor invoering zijn. De focus ligt op uitvoerbaarheid, menselijke maat en uitvoeringskracht.

Een stap vooruit op uitvoerbaarheid en uitvoeringskracht Het vertrouwen in de overheid neemt af. Een van de redenen hiervoor is dat de uitvoering niet altijd kan waarmaken wat er door bestuur en beleid wordt bedacht. Dat geldt ook voor de gemeentelijke uitvoeringspraktijk. De uitvoering van gemeentelijke taken staat al enige tijd onder druk. Gemeenten maken zich zorgen over de kwaliteit en continuïteit van hun dienstverlening. Niet alleen is de wet- en regelgeving uit Den Haag complex, ook de stapeling en de uitvoerbaarheid ervan leggen een te groot beslag op de toch al beperkte uitvoeringscapaciteit van gemeenten. De VNG heeft actie ondernomen door voorafgaand aan de kabinetsformatie in te zetten op een vergrote focus op uitvoering om de dienstverlening aan inwoners te verbeteren en zo het vertrouwen te versterken (onderdeel Verenigingsstrategie 2030). Dit heeft mede geleid tot de Actieagenda Sterk Bestuur die het ministerie van BZK in 2023 naar de Tweede Kamer stuurde. De agenda bevat belangrijke onderdelen; de Uitvoerbaarheidstoets Decentrale Overheden (UDO) kan zorgen voor een betere balans tussen taken, bekostiging en uitvoerbaarheid tussen rijk en gemeenten.

De geactualiseerde Code Interbestuurlijke Verhoudingen legt het accent op goed samenspel tussen overheden: het bundelen van krachten om zo maatschappelijke opgaven sneller, effectiever en democratisch gelegitimeerd aan te pakken. De VNG zet in op een eerdere betrokkenheid bij de (inter)departementale beleidsvoorbereiding en beleidsevaluatie, en agendeert vanuit de gemeentelijke praktijk díe zaken die nodig zijn

58

6

Versterken lokale uitvoering

om de dienstverlening aan inwoners en ondernemers te verbeteren. Dit doen we door zowel beleidsmakers als professionals in de uitvoering van gemeenten vroegtijdig te betrekken en door in het proces meermaals te toetsen op uitvoerbaarheid. Deze inzet van de VNG past in een bredere beweging die het rijk maakt om in de beleidsvoorbereiding vanaf de probleemdefinitie met alle partijen in gesprek te gaan die mogelijk geraakt worden door nieuw beleid. Daarnaast helpt de VNG gemeenten bij de arbeidsmarktkrapte, door te werken aan slimme oplossingen en strategieën die de uitvoeringskracht versterken. Het versterken van kennis en competenties voor de taken van morgen horen hier nadrukkelijk bij.

Gemeentelijke Stand van de Uitvoering Een van de instrumenten om de uitvoeringspraktijk bij het rijk te agenderen, is de Stand van de Uitvoering Gemeenten die periodiek wordt uitgebracht. In de Stand van de Uitvoering wordt aan de hand van actuele ontwikkelingen, cijfers en trends, en vooral door gesprekken met gemeentelijke professionals, beschreven hoe de gemeentelijke uitvoering ervoor staat en welke knelpunten gemeenten ervaren. De aanbevelingen die de Stand doet zijn gericht aan het rijk en de gemeenten.

GGU structurele diensten • Uitvoeringstoetsen en impactanalyses Uitvoeringstoetsen en impactanalyses brengen de uitvoerbaarheid omhoog, en de kosten voor invoering omlaag. De randvoorwaarden voor invoering worden namelijk al in een vroegtijdig stadium in kaart gebracht. Ook worden dan al afspraken gemaakt over het invullen van deze randvoorwaarden.

59

6.4 Collectieve inkoopkracht, beleid, uitvoering en beheer De VNG wil de inkoopkracht van gemeenten en de regionale inkoopsamenwerkingen vergroten en versterken. Door taken collectief uit te voeren, inzicht te creëren in inkoopagenda’s en gemeenten met elkaar te verbinden kunnen gemeenten de bij gezamenlijke inkoop vooraf berekende resultaten daadwerkelijk behalen. Ze kunnen daardoor ook gezamenlijk inzetten op het behalen van maatschappelijke doelstellingen met behulp van inkoopkracht. En doordat zij individueel minder aanbestedingen of voorbereidend werk voor een aanbesteding hoeven uit te voeren, komt er capaciteit vrij voor andere (gemeente eigen) inkooptrajecten. In 2024 wordt het afwegingskader voor de verschillende vormen van collectieve inkoop geactualiseerd aan bijvoorbeeld maatschappelijke doelstellingen. Ook wordt er een vervolgstap gemaakt in het categoriemanagement voor de gemeentelijke sector, waardoor de inkoopkracht bij gemeenten versterkt wordt. De beheertaken worden ten dienste van de leden uitgevoerd. Aanbestedingswet en Wet Markt en Overheid Voor een goede uitvoerbaarheid van het inkoopproces is het belangrijk dat onderliggende wetgeving aanbestedende diensten faciliteert in plaats van compliceert. Daarom is er een constante lobby ten behoeve van een uitvoerbare aanbestedingenwet en de Wet Markt en Overheid.

60

6

Versterken lokale uitvoering

GGU structurele diensten • Afronden en borgen Programma Beter Aanbesteden Het programma Beter Aanbesteden loopt eind 2024 af en de structurele governance moet in 2024 worden ingericht, vooruitkijkend naar de governance voor na de gemeenteraadsverkiezingen van 2026. We sluiten aan bij interbestuurlijke overleggen, gebruiken de ervaringen van beleid en uitvoering in de belangenbehartiging en lobby naar de wetgeving, en borgen de platformfunctie van de VNG voor en met de leden.

• Kenniscentrum Inkoop en inkoopagenda Het Kenniscentrum Inkoop voert verkenningen uit naar de gezamenlijke inkooptrajecten voor gemeenten. We zetten verdere stappen in categoriemanagement. In 2024 willen we een meerjarige inkoopagenda vervolgen, actualiseren en publiceren. De inkoopagenda brengt in kaart welke collectieve inkooptrajecten er wanneer gepland zijn. Belangrijk is dat deze inkooptrajecten zowel centraal (VNG) als decentraal kunnen worden uitgevoerd.

• Microsoft-contract Alle Nederlandse gemeenten kunnen gebruikmaken van Microsoft-producten en -diensten op basis van collectieve, juridische en commerciële gemeentelijke voorwaarden die in het GT Microsoft Framework-VNG-model zijn vastgelegd. Gemeenten kunnen zelf bepalen of ze hiervan gebruik willen maken; het is geen verplichting.

• Beheer collectieve inkoop Het Servicecentrum Gemeenten (SCG) beheert in opdracht van de VNG contracten met een geschatte gezamenlijke contractwaarde van ruim 500 miljoen euro, alsook diensten als de StembureauApp en 14+netnummer. Met de dienst 14+netnummer bedienen we alle gemeenten. En 90 procent van alle gemeenten ondersteunen we op basis van vier beheerde contracten gericht op Gemeentelijke Telecommunicatie (GT) voor Mobiel, Vast en Print. Het SCG beheert ook de contracten voor GGI-Netwerk en GGI-Veilig, en biedt (beheer)ondersteuning aan ENSIA en de StembureauApp. Andere taken van het SCG in 2024 hebben betrekking op het onderhouden van contacten met leveranciers, zorgen dat contractafspraken worden nagekomen en het ondersteunen van gemeenten bij hun cloudtransitie en bij het gebruik van collectief ingekochte diensten. Door deze taken collectief uit te voeren, kunnen gemeenten de bij gezamenlijke inkoop vooraf berekende resultaten daadwerkelijk behalen.

61

6.5 Risicobeheer Omgaan met risico’s is dagelijkse kost voor gemeenten. Daarom is het van belang om risico’s gestructureerd en systematisch te managen en te wegen. Hoe wordt risicomanagement een vraagstuk van de hele organisatie en niet alleen van de afdeling Financiën? Risicobeheer is ook het bouwen aan een veerkrachtige en weerbare gemeentelijke organisatie en lokale gemeenschap. VNG Risicobeheer ondersteunt gemeenten met kennis, diensten en producten voor integraal risicomanagement. Dashboard Risicolabel Het Dashboard Risicolabel zal door standaardisatie en risicolabeling berekenbare risico’s zichtbaar en vergelijkbaar maken. Het gaat dan om risicothema’s als gemeentelijk vastgoed, cyber, projecten, ziekteverzuim, vrijwilligers en aansprakelijkheid. Op basis van verschillen in risicoverhoudingen zetten we landelijke en regionale preventieprogramma’s in om meer grip te krijgen op deze risicothema’s. Het eenduidig meten, bepalen en rapporteren van inzichten zal de vergelijkbaarheid stimuleren.

Grip op ziekteverzuim- en zorgkosten De raamovereenkomsten zorgcontract en Centraal Beheer Achmea worden gecontinueerd. Deze vernieuwde propositie wordt in 2024 verder afgestemd met zorgverzekeraars, gemeenten en de VNG. Doel is om via een Risicolabel ziekteverzuim meer grip te krijgen op ziekteverzuimen zorgkosten.

VNG Risicobeheer naar VNG Risicobeheerfonds De doorontwikkeling van VNG Risicobeheer naar VNG Risicobeheerfonds komt in de laatste fase van de transformatie. VNG Risicobeheerfonds (RBF) zal ingezet worden als landelijke stroppenpot voor diverse risicothema’s. Het primaire doel van RBF is meer grip krijgen op de berekenbare risico’s, beperken van schades door het verbinden van kennis en het inzetten van landelijke preventieprogramma’s.

62

6

Versterken lokale uitvoering

Leerprogramma’s risicomanagement en trendanalyses Door de inzet van de door onszelf ontwikkelde post-hbo-opleiding Risicolab kan kennis en kunde nog beter worden gedeeld over hoe om te gaan met (herkenbare) risico’s. Ook wordt door action learning het gebruik van het Dashboard Risicolabel bevorderd en gezamenlijk wordt het Dashboard verbeterd en doorontwikkeld. Daarnaast werken gemeenten actief via het Leernetwerk Toekomstgerichte Gemeenten verder aan inzichten over systematische methoden om op een eenduidige manier trendanalyses (scenariodenken) te verrichten. Eenduidigheid bevordert het delen van inzichten en het gebruik van kennis.

Risicomanagement: Risico Platform Overheden Gemeenten gebruiken het Risico Platform Overheden (RPO) om inzichten en kennis met elkaar te delen over scenariodenken en risicomanagement. Hiermee wordt het strategisch (denk) vermogen van de gemeenten kwalitatief verbeterd. Het RPO heeft een bestuur waarin de volgende gemeenten zitting hebben: Venlo, Rotterdam, Bronckhorst, Hengelo en Zevenaar. De keuze voor een platform is in eerste instantie gemaakt om verbinding te maken met ambtenaren van gemeenten. Verbinding met de bestuurlijke laag is een logische volgende stap. Er wordt gewerkt aan een plan voor een bijbehorende commissie risicomanagement.

Verantwoorden van niet-financiële risico’s Gemeenten moeten zich verantwoorden voor te nemen risico’s. Financiële risico’s worden inzichtelijk gemaakt via de huidige methodiek; hierdoor ontbreekt een totaalbeeld van risico’s. In 2024 introduceren we een nieuwe normering en werkwijze voor het verantwoorden van nietfinanciële risico’s. Door standaardisatie van niet-financiële indicatoren worden de inspanningen van gemeenten zichtbaar en vergelijkbaar. Het vertrekpunt is het ESG-beleid (Environmental, Social & Governance) en met action learning zullen we gezamenlijk optrekken met het IPO en de waterschappen.

63

7 Europa en internationaal 7.1 7.2

Europa Internationaal

64

2.2.1

7.1 Europa De regels en wetten die op Europees niveau worden gemaakt zijn van directe invloed op de uitvoeringspraktijk van gemeenten. Samenwerking over de Nederlandse grenzen heen, biedt kansen op het terrein van subsidies aanvragen, belangenbehartiging, kennisdelen en het starten van projecten. Het is dan ook essentieel om op Europees niveau het geluid van de lokale overheid te vertolken. De VNG heeft hierin een agendasettende rol. De commissie Europa en Internationaal vervult een vertegenwoordigende rol. Netwerk van netwerken De VNG-vereniging als thuis voor alle leden: in 2024 zetten we de impuls voor de platformfunctie op het gebied van Europese en internationale zaken voort. Dat betekent dat we onze zichtbaarheid binnen en buiten Nederland vergroten als ‘netwerk van netwerken’. Op dit moment manifesteert de platformfunctie van de VNG op het gebied van Europese zaken zich in het Europa-achterbanoverleg, de organisatie van bijeenkomsten voor ambtenaren en een digitaal forum. Op bestuurlijk niveau kent de VNG de Commissie Europa en Internationaal en faciliteert de VNG het Bestuurlijk Netwerk Grensoverschrijdende Samenwerking. De VNG ondersteunt de gemeentelijke delegaties naar het Europees Comité van de Regio’s, het Congres van de Raad van Europa en de Council of European Municipalities and Regions (CEMR).

Belangenbehartiging en kennisdeling over Europese aangelegenheden Op Europees niveau wordt de collectieve belangenbehartiging als sector verder versterkt. De strategie die we hierbij hanteren focust op de VNG prioritaire thema’s. Het onderhouden van betrekkingen met Europese instellingen is ook onderdeel van de strategie. De VNG heeft de afgelopen jaren de belangrijkste kennisnetwerken voor gemeenten in kaart gebracht, en biedt een structuur aan waar de leden elkaar laagdrempelig kunnen ontmoeten (zowel fysiek als online) voor kennisdeling over Europese aangelegenheden in Nederland of Brussel.

65

7

Europa en internationaal

Europese Verkiezingen Eens in de vijf jaar vinden de verkiezingen plaats voor het Europees Parlement. 2024 is een Europees verkiezingsjaar. De VNG grijpt deze gelegenheid aan om input te geven aan de politieke prioriteiten van de nieuwe Europese Commissie die eind 2024 start. Daarnaast organiseert de VNG in het voorjaar van 2024 een verkiezingsdebat met kandidaten voor de verkiezingen van het Europees Parlement.

Europese week van steden en regio’s De VNG zet zich bij de jaarlijkse Europese week van steden en regio’s in voor een stevige positionering van het Nederlandse regionaal en lokaal beleid, onder andere op het terrein van economie en werkgelegenheid. De VNG organiseert de jaarlijkse netwerkreceptie aan de start van de week en faciliteert ontmoetingen en netwerkmomenten.

66

2.2.1

7.2 Internationaal Wereldwijde uitdagingen zoals klimaatverandering, migratie en geopolitieke ontwikkelingen hebben directe invloed op het werk van Nederlandse gemeenten. De VNG benadrukt daarom via netwerken zoals de wereldkoepel van gemeenten United Cities and Local Governments (UCLG), het ministerie van Buitenlandse Zaken en relevante netwerken binnen de EU het belang van betrokkenheid van lokaal bestuur in internationale beleidsagenda’s en de uitvoering daarvan. Ook adviseren we gemeenten over internationale aspecten van gemeentelijk beleid. Via projecten van VNG International leveren we een bijdrage aan versterking van lokaal bestuur wereldwijd.

Wereldkoepel lokaal bestuur In 2024 zijn er opnieuw twee ledenvergaderingen van UCLG, waar huidig VNG-voorzitter Jan van Zanen als bestuurslid van UCLG aanwezig is, en de nieuwe VNG-voorzitter Sharon Dijksma als lid van de World Council. In dit netwerk blijven we speciaal aandacht vragen voor duurzame ontwikkeling, en voor de rol van gemeenten in vredesbevordering en ontwikkelingssamenwerking. Daarbij zetten we in 2024 steviger in op de thema’s klimaat en jongerenparticipatie.

Gemeentelijk internationaal beleid We volgen de ontwikkelingen op de internationale aspecten van gemeentelijke beleidsterreinen, dragen deze uit via de VNG-commissie Europa en Internationaal, en verbinden deze met de vakinhoud in de verschillende beleidscommissies van de VNG. Ook verzorgt VNG International advisering en informatie over internationale dossiers aan Nederlandse gemeenten; denk aan de betrekkingen met China, internationale economische samenwerking en de Global Goals.

67

7

Europa en internationaal

VNG International Via het extern gefinancierde werk van het internationale dochterbedrijf van de VNG, VNG International, voeren we in 43 landen projecten uit. Dit ter versterking van het lokale bestuur aldaar. Waar mogelijk gebruiken we hierbij Nederlandse gemeentelijke expertise. Actueel voor Nederlandse gemeenten zijn de uitwisselingsfaciliteit met het Caribisch deel van het Koninkrijk en de samenwerking om de wederopbouw van Oekraïne en Turkije te steunen. De projecten zijn extern gefinancierd maar gemeenten hebben zelf ook de kans om bij te dragen aan wederopbouw in Oekraïne en Turkije. Dat kan via een donatie aan het VNG-fonds voor Noodhulp, Wederopbouw en Vredesbevordering, of via het beschikbaar maken van (ambtelijke) gemeentelijke expertise.

Global Goals De Sustainable Development Goals (SDG’s of Global Goals) van de Verenigde Naties (VN) vormen een krachtig mondiaal kompas in de aanpak van de grote opgaven waar gemeenten voor staan. De belangen en bijdragen van de Nederlandse gemeenten maken we zichtbaar in verschillende nationale en internationale platforms. Leden van de VNG weten elkaar via diverse netwerkbijeenkomsten en de groep ambtelijke en bestuurlijke SDG-ambassadeurs te vinden voor kennisdeling en -ontwikkeling. In 2024 verstevigen we het netwerk van bestuurlijke ambassadeurs. Ook wordt via UCLG gestart met de onderhandelingen voor de nieuwe SDG-agenda, post-2023.

SAMEN VOOR DE

68

8 De organisatie 8.1 8.2 8.3 8.4

Verenigingsondersteuning Communicatie Verbindende kennismakelaar Bedrijfsvoering

69

2.2.1

8.1 Verenigingsondersteuning Als vereniging van alle gemeenten is de verbondenheid van de VNG met de leden van groot belang. Die verbondenheid komt zowel naar voren in actieve deelname van de leden in de governance als in het onderhouden van de netwerken met gelieerde verenigingen en beroepsverenigingen. De algemene ledenvergaderingen zijn belangrijke momenten waarop de gemeenten zich direct kunnen uitspreken over de inzet van de vereniging. Hiermee hebben de leden directe betrokkenheid bij de VNG-inzet op beleid en op uitvoering. De VNG kent twaalf adviescommissies waaronder ook de twee colleges (voor Arbeidszaken en voor Dienstverleningszaken) en de in 2023 ingestelde Tijdelijke Commissie Asiel en Migratie. Met de inhoudelijke ondersteuning vanuit de VNG stellen we de commissies in staat om het bestuur actief te adviseren op de vele thema’s die gemeenten raken. In 2024 geeft de VNG verdere invulling aan de Verenigingsstrategie 2030 die gericht is op het individueel en collectief versterken van de gemeenten. Daarnaast biedt het toekomstbeeld voor Nederland in 2040 veel aanknopingspunten om ook in verenigingsverband een langetermijnvisie te ontwikkelen op de grote maatschappelijke vraagstukken die voor ons liggen.

GGU structurele diensten • Bestuursondersteuning extern Binnen de governance van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering worden gemeenten actief vertegenwoordigd door het College voor Dienstverleningszaken (CvD) en de Taskforce Samen Organiseren (TSO). Wij ondersteunen deze commissies bij het ontwikkelen en uitvoeren van de bestuurlijke GGU-agenda. Daarnaast hanteren we het principe van ‘samen organiseren’ bij de samenwerking met en tussen gemeenten, en vergoten we de betrokkenheid van beroeps- en koepelorganisaties en ketenpartners.

70

8

De organisatie

• Portfoliomanagement Met portfoliomanagement brengen we onze bestuurlijke commissies in positie om te sturen op het behalen van de doelen en bij te sturen waar dat nodig is. Samen met de Taskforce Samen Organiseren, het College voor Dienstverleningszaken, vak- en beroepsverenigingen bepalen we wat we doen, en of dit verder kan naar de volgende fase in de ontwikkelcyclus. In 2023 is het portfolio gecompleteerd. Het portfolio bevat alle projecten, programma’s, producten en diensten die de VNG met en voor haar leden ontwikkelt, uitvoert en beheert. Het portfolio vormt daarmee de bron van ons werk en ligt ook aan de basis van onze P&Ccyclus. In 2024 wordt verder gewerkt aan het completeren van alle portfolio-informatie en het integreren van het portfolio in onze werkprocessen.

• Ledentevredenheid In 2024 gaat VNG Realisatie verder met de ingezette verbetering van de manier waarop de tevredenheid van gemeenten (de leden) over onze GGU-dienstverlening en -producten wordt gemonitord. Dit doen we op productniveau en portfoliobreed.

71

2.2.1

8.2 Communicatie Versterken corporate communicatie De communicatieafdelingen van de VNG werken samen als één communicatieteam. Dit in het verlengde van de doelstelling als één VNG richting onze leden te communiceren. Onze communicatieprofessionals, intern en extern, werken op basis van een gezamenlijke strategie, kaders en werkprocessen. We passen de in 2023 doorontwikkelde huisstijl en geïmplementeerde persona’s (doelgroepen) consequent toe in ons werk. We werken doorlopend aan het verder integreren en optimaliseren van onze corporate kanalen en middelen. We toetsen de impact van de in 2023 geïntegreerde social mediastrategie en sturen bij waar nodig. De resultaten van het in 2023 uitgevoerde reputatieonderzoek vertalen we naar een bijsturing op onze communicatiestrategie. Ook voeren we aanpassingen door aan onze website en online platform VNG.nl, wanneer het in 2023 uitgevoerde onderzoek hier aanleiding toe geeft. Tot slot organiseren we ook in 2024 het VNG Jaarcongres en de VNG Bestuurdersdag, plus een VNG Uitvoeringscongres. Via deze evenementen borgen we het belangrijke netwerk tussen onze leden en stakeholders en maken onze leden integraal kennis met het werk dat de VNG met en voor hen doet. Al deze activiteiten hebben als doel de leden en andere doelgroepen zo gericht, persoonlijk en interactief mogelijk te benaderen.

Ook tijdigheid (snelheid) en begrijpelijkheid van communicatie zijn randvoorwaarden voor een goed functionerende vereniging. Het verder ontwikkelen van onze media en middelen, bijvoorbeeld vanwege veranderende eisen op het gebied van toegankelijkheid en nieuwe ontwikkelingen als kunstmatige intelligentie (AI), is een doorlopend proces.

Arbeidsmarktcommunicatie De VNG ervaart net als andere organisaties een grote krapte op de arbeidsmarkt. We gaan onze werkgeverspositie versterken om daarmee voldoende kennis en talent aan onze vereniging te verbinden. In 2024 geven we daarom verder uitvoering aan de in 2023 ontwikkelde arbeidsmarkt(communicatie)strategie. Hierbij hebben we niet alleen aandacht voor de werving van nieuwe collega’s, maar ook voor een goede onboarding binnen onze organisatie.

72

8

De organisatie

GGU structurele diensten • Communicatie als basisdienstverlening Ook in 2024 leveren de communicatieprofessionals van VNG een breed scala aan communicatiediensten aan de collega’s binnen de VNG. Hieronder vallen woord- en beeldvoering, redactie, vormgeving, communicatieadvies, omgevingsmonitoring en -duiding, direct klantcontact en het beheren van de online communities (fora). We ondersteunen hiermee in het bereiken van de doelstellingen van onze vereniging. Daarnaast verzorgen we doorlopend projectcommunicatie op de projecten, programma’s, producten en diensten uit het GGU-portfolio en andere activiteiten. Hierbij geven we binnen de projecten strategisch communicatieadvies, stellen we communicatieplannen op en voeren deze uit.

• Focus op hoofdthema’s Naast onze dagelijkse communicatie-activiteiten ter ondersteuning aan alle werkzaamheden, communiceren we ook over actuele hoofdthema’s en -onderwerpen richting onze leden. De drie verenigingspijlers en de in de Verenigingsstrategie 2030 gedefinieerde omkeringsthema’s zijn hierin leidend. Ook geven we in 2024 verder uitvoering aan de overkoepelende GGU-communicatiestrategie, die als doel heeft de bekendheid onder onze leden met het GGU-portfolio te vergroten.