1c. Bijlagenboek bij projectboek

Minicamping: Daarnaast is ook hier, net als bij Camping de Val, het argument dat een huidig vergunde minicamping (Gouweveerseweg nr 8) hinder en schade zal ondervinden van deze ontwikkeling.

Voorkeur Neutraal Afkeuring

Voorkeur

Aandachtspunt Aandachtspunt

Aandachtspunt Aandachtspunt Afkeuring Afkeuring

Afkeuring Neutraal Afkeuring Afkeuring

Afkeuring

Afkeuring Afkeuring Afkeuring Voorkeur

Geen optie, te dicht bij de bebouwing/dorp. Afkeuring Veel te dicht bij bewoning, zowel van Oosterland, Nieuwerkerk als Sirjansland. Afkeuring Prima locatie. Voorkeur In landschappelijk opzicht wel goed in te passen en met goede inpassing meerwaarde van het gebied te krijgen. Maarr zijn woningen die op Neutraal minder dan 300m uit de locatie komen te liggen: Rijksweg 1 en Maatje Harings Jobsweg 1 Onbespreekbaar ligt midden tussen allerlei woningen en agrarische bedrijven. Afkeuring Ook hier midden in de polder, maar wel naast het inname punt. Neutraal Absoluut onbespreekbaar! Deze lokatie ligt dichtbij de kernen van Oosterland en Sirjansland. De 300 meter afstand kan al bijna niet Afkeuring gehandhaafd worden van omliggende woningen, laat staan de gewenste 1km. Indien blijkt dat alleen de noordelijke tracé haalbaar is, dan kan het niet zo zijn dat O1 de lokatie gaat worden ivm gebrek aan alternatieven. In dat geval dient opnieuw bekeken te worden wat de opties zijn waarbij alle kaarten op tafel moeten komen, dus ook een eventueel extra tussenstation zodat Enduris het hele eiland kan bedienen. Dit is een optie, maar dan wel in de uiterste noord-westhoek van het gebied. Dan nog vrij dicht bij de bebouwing.

Misschien in het uiterste noordwesten mogelijk vanwege afstand tot woningen, maar onhandige locatie als dit de enige keuze is voor het noordelijke trace: als het noordelijke trace de enige mogelijke is dan kiezen voor locatie polder Bruinisse (langeweg) en tussenstation voor enduris. Na overlast neerslag biomassa centrale ook nog geluidsoverlast en horizonvervuiling hoogspannings station voor Park Grevelingenhout (181 permanente bewoningen)? geen goede locatie!Ook golfbaan (ons uitzicht)landelijk bekend om mooie rustige ligging met meer dan 20.000 gebruikers per jaar wordt beïnvloed.

8

Neutraal Neutraal

Afkeuring

Categorie

Overige ingebrachte locaties

Locatie

Bron inbreng

Volgnr. inbreng

Beschrijving inbreng

Categorie inbreng

SD-6 (voorheen O1)

Projectatlas

O1-31

Deze locatie ligt erg dicht in de buurt van twee dorpskernen. M.i. geeft dit overlast qua geluid en magnetische velden. Wij willen graag rustig op ons mooie eiland blijven wonen! W3 lijkt mij beter geschikt. Niet te veel omwonenden die getroffen zullen worden.

Afkeuring

SD-6 (voorheen O1)

Projectatlas

O1-32

Zoeklocatie 01 naast de weg van Bruinisse naar Zierikzee bij Oosterland lijkt mij de meest logische plaats omdat daar al een hoogspanningsstation aanwezig is voor de tuinbouw en hierdoor geen natuurgebieden worden doorsneden omdat dit de kortste wen is voor een kabelverbinding met Tholen via de polder van Oosterland (wel met een grondkabel en geen masten)

Voorkeur

SD-6 (voorheen O1)

Inloopbijeenkomst

O1-33

Inloopbijeenkomst

O1-34

Ziet deze locatie als gunstig, ook gezien meekoppelkansen voor Stichting De Puupe, die de aanleg van een zoetwatervoorziening voor SD willen. Geen voorkeur, i.v.m. bebouwing en mogelijke effecten LFG, de RvS heeft in relatie tot windmolens hier een uitspraak over gedaan.

Voorkeur

SD-6 (voorheen O1) O5

Brief - Bijlage A-9

O5-1

Zie inhoud brief.

Voorkeur

Oostelijk van Stolpweg (OLA) Langeweg (buitendijks) (OLB) Langeweg, achter rioolzuivering Duiveland (OLC) Langeweg op kustlijn (OLD)

Projectatlas Projectatlas Projectatlas

OLA-1 OLB-1 OLC-1

Locatie hoog in de polder, waar ook een pijp met zoetwater mee getrokken kan worden. Deze locatie zit niemand in de weg. Bomenrij eromheen levert bijdrage aan Bomenplan 2030

Voorkeur Voorkeur Voorkeur

Projectatlas

OLD-1

Projectatlas Projectatlas

OLE-1 OLF-1

Gouweversezeedijk/Groenedijk (OLG) Projectatlas

OLG-1

Locatie valt weinig op, dicht bij aansluiting vanuit Tholen en geen rekening te houden met bewoning, ligt het verste van de dorpen. Bomen eromheen ter compensatie van natuur en bodemleven. Ver van de bewoning, slechts bosschages niet zijnde natuurgebied. Gebied rond Ouwerkerk bestemming natuur en recreatie, met veel natuur, historisch landschap, gasten voor Watersnoodmuseum en campings. Dorp aangewezen als beschermd kleine kern dorp. Veel beter om aan te sluiten bij industrieterrein bij Bruinisse, Nieuwerkerk of Zierikzee. Ver van de bewoning, slechts opoffering agrarisch gebied. Wel aanwezigheid windmolens, maar 1 kan weggehaald worden.

Voorkeur

Zuidweg op kustlijn (OLE) Nabij Ouwerkerk/Schellewitseweg (OLF)

Gouweversezeedijk 1 (OLH) Gouweveersezeedijk 2 (OLI)

Projectatlas Projectatlas

OLH-1 OLI-1

Ideale plek, ver van bewoning, uit zicht door dijken, slechts opoffering agrarisch gebied. Ver uit de buurt van aanwonenden, dicht bij industrie, centraal op eiland, verscholen door zeedijken en bijplaatsen bomen.

Voorkeur Voorkeur

Vissersweg (OLJ) Bedrijventerrein Nieuwerkerk (OLK)

Projectatlas Projectatlas

OLJ-1 OLK-1

Gebied is landschappelijk erg mooi. HSS visuele stoorzender. Met bomen aan zicht onttrekken. HSS op deze locatie past goed.

Afkeuring Voorkeur

Rijksweg Nieuwerkerk, bedrijventerrein (OLL) Stationsstraat Nieuwerkerk, bedrijventerrein (OLM) Industrieterrein Zierikzee 1 (OLN)

Projectatlas

OLL-1

HSS op of nabij groot bedrijfsterrein van Zierikzee of Nieuwerkerk komt meest in aanmerking.

Voorkeur

Projectatlas

OLM-1

Afkeuring

Projectatlas

OLN-1

Industrieterrein Zierikzee 2 (OLO)

Projectatlas

OLO-1

HSS met relatief groot oppervlak hoort niet op bedrijfsterrein nabij dorpskern, gezien als zeer hinderlijk ervaren laagfrequent brommend geluid. Vanuit zichthinder en aantasting open landschap wenselijk HSS tegen bestaand bedrijfsterrein, maar ook De Weel Nieuwerkerk, vluchthaven Bruinisse, tuinbouwkassen Sirjansland, RWZI en Mastgat bij Oosterland. Industrieterrein geschikt als locatie voor HSS, naast Zonnepark en de Windmolens, zo wordt industrieel gebied bij elkaar gehouden en niet onnodig polderlandschap verstoord. HSS op industrieterrein werkt industrialisering heel Schouwen-Duiveland in de hand. HSS past precies binnen industrieterrein Straaweg II. Geen geluid of zichthinder, behoud van natuur en landschap. 25 km criterium moet oplosbaar zijn. Niets over deze bij werkatelier 2 ingebrachte locatie terug te vinden in verslag van dit werkatelier. Eerder ingebrachte locatie ligt net buiten zoekgebied 5 Bij de locatie die ik heb ingebracht woont niemand, maar dan moet je een langere kabel neerleggen. Betreft aanbieden van beschikbaar perceel van ca. 5 ha. Betreft aanbieden van beschikbaar perceel van ca. 3 ha. Als het kan onzichtbaar achter de kassen. Betreft aanbieden beschikbaar perceel

Voorkeur

Een tweede optie zou kunnen zijn in de omgeving van de Lageweg bij Bruinisse, zo ver mogelijk bij bebouwing vandaan. Wel vinden wij dan dat bewoners die toch in de buurt van dit te realiseren hoogspanningsstation wonen, uitgekocht moeten worden en ruimschoots gecompenseerd. Een 4e optie zou nog kunnen zijn tegen de Grevelingendijk aan, zowel binnen als buiten zijde (ook weer door opspuiten terrein) achter Dreischor bij de Adriaan Oudsweg en Zorgseweg . Voordeel geen bebouwing en beperkte landschapsvervuiling maar ver verwijdert van duurzame initiatieven.

Voorkeur

Naast de reeds genoemde suggesties zou een locatie in de hoek nabij de Val in de Gouweveerse polder en/of aan het eind van de Oud Nieuwlandseweg tegen de Rampertsedijk een optie kunnen zijn. Dit zijn opties in ieder geval bij bebouwing vandaan en landschappelijk in te passen. Plaatsing van het hoogspanningsstation naast de Oude Polderdijk lijkt ongewenst omdat: o Aantasting van het zo fraaie, open polderlandschap van Duiveland o Deze dijk deel uitmaakt van een wandel- en fietsroute en men boven op de dijk fietsend of wandelend “in” het station kan kijken o Uitzicht belemmerend door hoge begroeiing rond het station o De Oude Polderdijk is van cultuur historische waarde. Deze begrensde ooit de Gouwe, het water tussen Schouwen en Duiveland, dat de grote rijkdom voor Zierikzee bracht. Aan de oostzijde heeft men vrij uitzicht over de Vierbannenpolder. o De plaatsing van het station beneden NAP. o Basisgebouw wordt (max.) 4 meter hoog, hoger dan dijk. o In strijd met het bestemmingsplan ter plaatse (landbouwgrond). Suggestie: Mij lijken de locaties W2 en W3 meer voor de hand te liggen, eventueel ook nog het terrein ten zuiden van de Weg naar de Val, aan de oostkant van de haven. Het zijn alle locaties die geen uitzicht of zichtlijnen verstoren, dan wel gelegen liggen dichtbij industrieterreinen.

Men zou zelfs kunnen overwegen de aanvoer van af Bergen op Zoom via de bodem van de Oosterschelde direct naar deze plekken te laten lopen.

Voorkeur

Naast de reeds genoemde suggesties zou een locatie in de hoek nabij de Val in de Gouweveerse polder en/of aan het eind van de Oud Nieuwlandseweg tegen de Rampertsedijk een optie kunnen zijn. Dit zijn opties in ieder geval bij bebouwing vandaan en landschappelijk in te passen. Deze plek is waar de kabel aan land komt. Is dat geen logisch plek, zo dicht bij de aanland-plaats?

Voorkeur

Afkeuring

Voorkeur Afkeuring

Voorkeur

Voorkeur Voorkeur

Industrieterrein Zierikzee, Weg naar Projectatlas de Val (OLP) Industrieterrein Zierikzee, Projectatlas Techniekweg (OLQ) Locatie bij Bruinisse (OLR) Werkatelier 3 Locatie nabij zoekgebied 5 (OLS) Werkatelier 3 Locatie nabij zoekgebied 5 (OLS) Werkatelier 3 Locatie nabij Zonnemaire (OLT) Mail Locatie nabij Sirjansland (OLU) Telefoon Locatie nabij Sirjansland (OLU) Projectatlas Locatie ten oosten van DrieschorMail Zierikzee (OLV) Locatie omgeving Langeweg Bruinisse Brief - Bijlage A-7 (OLW)

OLP-1

Locatie tegen Grevelingendijk aan, achter Dreischor bij de Adriaan Oudsweg en Zorgseweg (OLX)

Brief - Bijlage A-7

OLX-1

Locatie hoek nabij de Val in de Gouweveerse polder (OLY)

Brief - Bijlage A-8

OLY-1

Locatie hoek nabij de Val in de Gouweveerse polder (OLY)

Projectatlas

OLY-2

Locatie eind van de Oud Nieuwlandseweg tegen de Rampertsedijk (OLZ) Locatie eind van de Oud Nieuwlandseweg tegen de Rampertsedijk (OLZ) Locatie bij de Langeweg bij Bruinisse (OLAA)

Brief - Bijlage A-8

OLZ-1

Projectatlas

OLZ-2

Brief - Bijlage A-8

OLAA-1

Als de lengte door het water een probleem zou kunnen zijn, wat u nog moest uitzoeken, ligt een locatie bij de Langeweg bij Bruinisse het meest voor de hand. Dat S-D niet geheel kan worden bestreken moet geen bezwaar zijn. Via Walcheren c.q. Noord Beveland zijn er wellicht ook mogelijkheden of door de vestiging van een klein tussenstation ergens in Schouwen, zoals u dat ook bij Oosterland heeft gedaan.

Voorkeur

Locatie bij de Langeweg bij Bruinisse (OLAA) Locatie bij de Langeweg bij Bruinisse (OLAA) Locatie Krammersluizen (OLAB)

Projectatlas

OLAA-2 OLAA-2

Reactieformulier SM

OLAB-1

Locatie Krammersluizen (OLAB) Locatie Krammersluizen (OLAB)

Projectatlas Projectatlas

OLAB-2 OLAB-3

Locatie bij Gouweveerse Zeedijk (OLAC) Locatie bij Gouweveerse Zeedijk (OLAC) Locatie in Grevelingen (OLAD) Locatie Ringweg Oosterland (OLAE)

Werkatelier 1

OLAC-1

Werkatelier 1

OLAC-2

Projectatlas Projectatlas

OLAD-1 OLAE-1

Lijkt mij een mooie locatie, kabeltrace noord goed dichtbij, windpark op de dam dicht bij, omringd door ruimte dus weinig overlast en de ruimte om alle kanten op te kunnen. Is het niet mogelijk in deze hoek ruimte te creëren voor het station het zit niemand in de weg en op andere plaatsen komt de natuur ook in gedrang Toch nog eens nadenken bij de krammesluizen Vind het vreemd dat dieren wel in 300 meter mogen lopen en windmolens blijkbaar een grote gevaar is Kan het hoogspannings station niet op het Windmolenpark Krammer gebouwd worden? 150kv Station plaatsen bij de grevelingendam.(het landschap is daar toch al om zeep geholpen met windpark de krammer) Dit is technisch mogelijk als men een tussenstation bouwt om ook het westen van schouwen te kunnen bereiken. De Gouweveerse Zeedijk bij de drie windmolens tegenover O’moda is ideaal. Er is weinig bewoning en de locatie is met bosbeplanting goed in te passen. Centraal op het eiland, verscholen aan 2 zijden door zeedijken. Aan andere 2 zijden bomen plaatsen en het word voor het zicht ontrokken. Dicht bij industrie. En ver uit de buurt van direct aanwonenden. Is het een optie om een stukje van de Grevelingen droog te leggen en daar het station te bouwen? Ook een goede plek voor het hoogspanningsstation: ver van de bewoning, slechts agrarisch gebied hoeft te worden opgeofferd.

Landschappelijk effect is gering: ten noorden van deze locatie zit al een kassencomplex, ten zuiden zit de autosloperij.

Voorkeur

Projectatlas

Locatie langs N59 tussen Oosterland en Bruinisse (OLAF)

Projectatlas

OLAF-1

Locatie langs Zuidweg (OLAG)

Projectatlas

OLAG-1

OLQ-1 OLR-1 OLS-1 OLS-2 OLT-1 OLU-1 OLU-2 OLV-1 OLW-1

Afkeuring

Aandachtpunt Aandachtspunt Voorkeur Aandachtspunt Aandachtspunt Voorkeur Aandachtspunt

Voorkeur

Voorkeur

Voorkeur

Voorkeur Voorkeur Voorkeur Voorkeur Voorkeur Voorkeur Voorkeur Voorkeur

Ook een goede plek voor het hoogspanningsstation: ver van de bewoning, slechts agrarisch gebied hoeft te worden opgeofferd. Deze locatie is Voorkeur direct en oosten van autodemontagebedrijf Stouten. De zichtbaarheid vanaf de N59 kan weggenomen worden door aanplant van bossage rond het hoogspanningsstation. Ook een ideale plek voor het hoogspanningsstation: ver van de bewoning, slechts bossages niet zijnde natuurgebied hoeft te worden Voorkeur opgeofferd.

9

A2

Verslag 1 werkatelier Schouwen-Duiveland e

19 april 2021

10

NOTULEN

C1 - Publieke Informatie 20 april 2021 DATUM BESPREKING 19 april 2021 TIJD BESPREKING 19.30 - 21.30 uur LOCATIE BESPREKING Webex REFERENTIE 003.120.20 0922929 AANTAL BIJLAGEN 2 PAGINA 1 van 10

AANWEZIG

CLASSIFICATIE DATUM

ONDERWERP

Werkatelier zoeklocatie Schouwen-Duiveland

1. Wouter heet iedereen welkom en stelt zichzelf en de andere TenneT en Enduris collega's voor. Hij geeft aan dat de presentatie, inclusief uitslag Mentimeter en verslag, achteraf naar iedereen toegestuurd wordt. (Actie 1: Wouter) 2. Via Mentimeter worden 2 vragen gesteld. Met welk belang neemt u deel aan dit werkatelier?

11

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 2 van 10

3. We laten een animatiefilmpje zien met een introductie van het project. Dit filmpje is ook terug te zien op de projectwebsite. Sander geeft aan dat de projectatlas inmiddels ook online staat. Op die virtuele kaart kan iedereen die dat wil de zoekgebieden inzien en milieuthema’s waar we rekening mee moeten houden bij de locatiekeuze. Daarnaast kan iedereen op de kaart reacties, vragen of zorgen achterlaten.

12

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 3 van 10

4. Wouter de Neijs van Enduris heeft het woord en legt uit waarom de netversterking nodig is. De gevolgen van de energietransitie zijn op Schouwen-Duiveland goed merkbaar. Er wordt steeds meer duurzame opwek aangesloten op het regionale net. Daardoor is er sprake van filevorming op het 50 kV net op Schouwen-Duiveland en Tholen. Er is onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar voor het behalen van de RES ambitie voor 2030 en de Systeemstudie Zeeland heeft aangetoond dat er vanaf 2030 zelfs onvoldoende transportcapaciteit beschikbaar is voor regulier ‘verbruik’, als de versterking van het net niet plaats vindt. De slides vindt u terug in de presentatie in de bijlage. 5. Peggy Steenbergen geeft een toelichting op het voorproces, het participatieproces dat we gestart zijn en de stappen die we hierna gaan zetten voor de officiële procedure start. De slides vindt u terug in de presentatie in de bijlage. 6. Wouter Delleman legt uit dat we een 150/20kV station gaan bouwen. TenneT beheert het 150kV deel, Enduris het 20kV gedeelte van het station. Wouter licht toe hoe het hoogspanningsstation eruit gaat zien en waar het zoekgebied ligt. Daarbij dient rekening te worden gehouden met de locatie van het nieuwe station in Bergen op Zoom (maximaal 25 kilometer afstand). Daarnaast maakt Wouter duidelijk dat Enduris vanaf het station heel Schouwen-Duiveland wil bedienen.

Zij hebben een maximale kabellengte van 20 kilometer waar we rekening mee moeten houden. De slides vindt u terug in de presentatie in de bijlage. Na de presentaties worden de volgende vragen gesteld: Vraag

Antwoord

De transformatoren worden misschien ommuurd, maar waarom zit er geen dak op?

Dit is niet gebruikelijk. De warmte kan dan niet weg. Bij het zoekproces naar een geschikte locatie, zijn de geluidscontouren van het station een criterium. Die contouren brengen we momenteel in kaart en maken we inzichtelijk tijdens de volgende bijeenkomst. (Actie 2 : Wouter Delleman) Zodra er een definitieve locatie is, wordt er een uitgebreide geluidsstudie gedaan om de benodigde aanvullende maatregelen te bepalen.

Wat is het totale ruimtebeslag van het station?

Voor het totale station is 4,5 hectare grond nodig. De afmetingen zijn 250 meter bij 180 meter.

Kan het bestaande station bij Oosterland niet uitgebreid worden?

Het station bij Oosterland is een 50kV-station. Dat blijft ook in werking. Er is niet voldoende ruimte om op dat terrein een nieuw 150/20kV-station te realiseren.

13

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 4 van 10

Wordt er rekening gehouden met afstand tot woningen en het elektromagnetisch veld?

Hier wordt zeker naar gekeken. De geluidscontouren en de magneetveldzone bepalen hoe groot de afstand tot woningen moet zijn. Dat wordt nog uitgerekend.

Hoeveel vermogen wordt er geïnstalleerd?

Het uitgangspunt vanuit TenneT is 250 megawatt transport vermogen.

Blijft het huidige station in Oosterland in gebruik.

Ja, het 50kV station bij Oosterland blijft in gebruik.

Wordt het hoogspanningsstation net zo groot als het station op GoereeOverflakkee?

Het station dat we gaan bouwen is iets groter. In totaal 250 x 180 meter.

Is er nog niet bekend van andere stations wat de geluidscontouren en de magneetveldzone zijn?

Nee dat is echt maatwerk. Het ligt aan de opbouw van het station, het aantal transformatoren, etc. We laten dat momenteel uitrekenen. Op basis daarvan kunnen we zien hoeveel afstand we moeten houden van bebouwing.

Hebben jullie zelf al een ideale locatie gevonden? Zo ja, waar zou dat dan zijn?

Nee, het omgevingsproces is er juist op gericht om samen met de omgeving kansrijke locaties in het zoekgebied in beeld te brengen. We hebben een zoekgebied op basis van randvoorwaarden (o.a. kabellengte naar Bergen op Zoom en kabellengte Enduris). Binnen dat gebied zijn meerdere locaties aan te wijzen waar een station – technisch gezien – realiseerbaar is. De effecten op die kansrijke locaties willen we in deze fase van het project in beeld brengen.

Wat voor soort geluid produceert zo'n station, zoemgeluid of puls geluid of ander soort geluid.

De transformatoren geven een laag brommend geluid. Op dit moment zijn we met een algemene geluidsstudie bezig om de geluidscontouren in kaart te brengen. Dat gebruiken we als criterium bij de locatiekeuze. Na de definitieve locatiekeuze wordt een gedetailleerde geluidsstudie uitgevoerd en gekeken of aanvullende maatregelen nodig zijn om het geluid te dempen, zoals het ‘inpakken’ van de transformatoren (ommuren).

Is het vermogen genoeg voor de toekomst tot 2050.

Er is rekening gehouden met het behalen van de RES ambitie voor 2030.

Dus als vermogen in de toekomst toeneemt, neemt ook het geluid toe?

Enduris installeert nu drie 150/20kV transformatoren. Bij toenemende vraag is het mogelijk om extra transformatoren te installeren. Dit zal ook gevolgen

14

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 5 van 10

hebben voor het geluid. Aannemelijk is dat het geluid zal toenemen. Schakelen de transformatoren niet ‘s avonds?

De transformatoren staan in principe altijd aan, tenzij er onderhoud gepleegd wordt.

Ik heb begrepen dat (grootschalige) zonneparken buiten een straal van 20km vanaf het station moet komen. Klopt dat?

De voorkeur is dat (grootschalige) duurzame initiatieven binnen een straal van 20 kilometer van het station liggen, in verband met de beperkte 20kVkabellengte.

Wordt er rekening gehouden met laag frequent geluid (LFG)?

De geluidscontouren worden momenteel berekend. In principe toetst TenneT laagfrequent geluid enkel binnen het wettelijke kader van de Wet geluidhinder. We zoeken nader uit of en hoe we specifiek met laagfrequent geluid rekening kunnen / moeten houden. (Actie 3 : Wouter Delleman)

Worden er transformatoren zonder het broeikasgas SF6 toegepast?

Zowel de installaties van Enduris als van TenneT bevatten een beperkte hoeveelheid SF6-gas. Het overgrote deel van de installaties staat buiten en wordt daardoor geïsoleerd door de atmosfeer. SF6-gas is nodig om bepaalde onderdelen van de installaties te isoleren. Momenteel is er nog geen goed alternatief voorhanden voor SF6-gas. TenneT volgt de ontwikkelingen op de voet en schakelt over naar milieuvriendelijke alternatieven als die er zijn.

Is er landschappelijke inpassing met bomen/groen mogelijk?

Jazeker, er zijn verschillende inpassingsmogelijkheden denkbaar. Dat ligt aan de locatie waar het station komt. We lezen altijd eerst het landschap en zorgen dat de inpassing daar bij past. Daar komen we later bij de landschapsanalyse op terug. De bouwstenen voor landschappelijke inpassing komen tijdens het volgende werkatelier aan bod. (Actie 4 : Mascha Visser)

Er moeten dus nog gronden, voor de nieuwbouw, worden aangekocht?

Jazeker, maar dat is nog niet aan de orde. Eerst moet er een locatie worden bepaald.

Kan het station ook bij Windpark Krammer geplaatst worden?

Alles opties kunnen worden bekeken, al lijkt deze locatie op het eerste gezicht praktisch uitdagend vanwege de beperkte ruimte, de ligging in Natura 2000 gebied, de nabijheid van veel windmolens en de grote afstand tot de andere kant van het eiland (ivm 20 kilometer kabellimiet van Enduris). We gaan hier nader naar kijken. (Actie 5 : Wouter Delleman)

15

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 6 van 10

Hoeveel hectare extra is er mogelijk om een station goed in te passen in het landschap.

Het is lastig om daar nu een antwoord op te geven. Als we meer duidelijkheid hebben over waar het station komt, kan hier meer over gezegd worden. Het hangt van meerdere factoren af. Soms is een smalle groenstrook voldoende voor inpassing, in andere gevallen wordt het wellicht een dijk of is het passend om een groter gebied mee in te richten.

Hangt de locatie ook af van de bereidheid tot grondverkoop van de grondeigenaren?

Nee. Er vindt eerst een locatiekeuze plaats op basis van criteria, zoals techniek, kosten, omgeving, natuur etc. Daarna gaan we met de grondeigenaren in gesprek over aankoop van de betreffende gronden. We proberen er altijd in goed overleg uit te komen en zo een overeenkomst van uitkoop af te sluiten.

En als dat niet lukt?

TenneT kan als uiterste middel, op grond van de Belemmeringenwet Privaatrecht, een onteigeningsprocedure starten. Dat doen we uiteraard liever niet.

Is de 25 km kabel een harde grens?

De 25 kilometer limiet van de 150 kV-kabel tussen het nieuwe station bij Bergen op Zoom en SchouwenDuiveland is inderdaad een harde grens. Een langere kabel kan wel, maar dan moet er een extra hoogspanningsstation tussen worden gebouwd. Bij een 20kV-kabel is de limiet 20 kilometer. Bij een langere kabel treedt er teveel vermogensverlies op. Een hoger vermogensstation met 50 kV-kabels (50kV bijvoorbeeld) is niet wenselijk, omdat we dan lokaal grotere spanningshuisjes nodig hebben die ook telkens weer ingepast moeten worden.

Gericht aan de gemeente SchouwenDuiveland: als ik het goed begrijp dan heeft de oostkant tussen Bruinisse en Zierikzee de jackpot: Krammer windpark, een 150KV station en bij voorkeur zonneparken zo dicht mogelijk bij dit station (er ligt een ambitie van 50 hectare zon op land). Ik maak mij ernstige zorgen over de industrialisering die hierdoor aan deze kant van het eiland plaatsvindt. Ik hoop dat de gemeente dit niet zo ver laat komen.

Dit participatieproces richt zich enkel op de realisatie van het hoogspanningsstation. Wij geven uw bericht door aan de gemeente.

Kan bij de boring onder het Mastgat ook gekeken worden of er direct een

Dat zit niet in de scope van ons project. Ik kan daar zelf niks over zeggen, maar het wel aandragen bij andere partijen.

16

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 7 van 10

waterleiding voor zoet water mee geboord kan worden? Wat heeft voorrang: wordt eerst het besluit in Bergen op Zoom genomen over een locatie en daarna pas SchouwenDuiveland? Of andersom?

De gemeentes moeten idealiter een integrale afweging maken. De geschikte locaties in beide gebieden worden in eerste instantie apart beschreven, maar we gaan wel de samenhang inzichtelijk maken. Want ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In het projectboek komt alles integraal bij elkaar. We proberen daarin een goed beeld te schetsen van geschikte locaties die bij elkaar passen. Daarnaast nemen we de voortgang van de omgevingsdialoog in Bergen op Zoom ook mee in de volgende werkateliers voor Schouwen-Duiveland (en vice versa).

Kan de hoogwater-eis uiteindelijk resulteren in een station op zeedijkniveau?

Theoretisch is dat mogelijk, maar het is niet de verwachting. We zijn bezig met een studie naar de hoogwatereisen. Daar houden we bij de locatiekeuze en inpassing rekening mee. We komen hier later op terug. (Actie 6 : Wouter Delleman)

Kan er niet een extra versterking tussen het hoofdstation en een kleiner station komen?

De 25 kilometer limiet van de 150 kV-kabel tussen het nieuwe station bij Bergen op Zoom en SchouwenDuiveland is een harde grens. Datzelfde geldt voor de kabels van 20 kilometer van Enduris. Langere kabels kunnen wel, maar dan moeten er extra hoogspanningsstation tussenkomen.

Is de zuidelijke verbinding onder het Mastgat wel mogelijk?

Voor de zuidelijke tracé-optie is inderdaad een lange boring nodig. We onderzoeken momenteel of dat technisch goed realiseerbaar is. Dat weten we binnen een paar weken en koppelen we in de volgende bijeenkomst terug. (Actie 7 : Wouter Delleman)

Is aansluiten bij een bedrijventerrein niet het meest logisch? Of heeft op zichzelf staan toch ook nog wel wat voordelen?

Aansluiten bij een bedrijventerrein klinkt vaak het meest logisch, maar kan ook weer andere nadelen hebben. Meer afgelegen locaties waar goede inpassing mogelijk is, kunnen ook voordelen hebben. Op elke locatie kijken we eerst hoe het landschap in elkaar zit om vervolgens te kijken naar de beste inpassingsmethode.

Een dergelijk station wil uiteraard niemand in zijn "achtertuin". Wellicht praktisch om slechts de locaties te benoemen die als optie zouden kunnen dienen. Locatie

Op dit moment is het zoekgebied nog vrij groot. We hebben in dit zoekgebied nog geen specifieke kansrijke opties benoemd. Die willen we juist ophalen in de omgevingsdialoog. We nemen uw suggestie mee en

17

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 8 van 10

Straalweg Zierikzee (bedrijfsterrein) lijkt me de allerbeste optie.

kijken naar de haalbaarheid van het bedrijventerrein bij Zierikzee. (Actie 8 : Wouter Delleman)

De ambitie is 10% extra bos in Nederland, dat is heel wat hectare. Het zou mooi zijn als er een combinatie gemaakt kan worden: pak de ruimte voor inpassing en plaats niet enkel een klein strookje bomen rondom het station. Kan dit onderzocht worden?

De uiteindelijke landschapsinpassing is afhankelijk van de locatie waar het station komt. Daarin kunnen we deze suggestie zeker meenemen. (Actie 9 : Mascha Visser)

Kan een hoogspanningsstation vlakbij windmolens geplaatst worden?

Dat kan, maar we houden daarbij wel een bepaalde afstand aan. Een windmolen of wiek mag niet op het station vallen. Het ligt aan het type windmolen hoe groot de afstand uiteindelijk moet zijn.

De hoogwatereis lijkt cruciaal voor de locatiekeuze. Als het station op +4.50 nap moet komen, kan het bijna nergens ngepast worden, ook niet bij Schuddebeurs. Hoe gaan jullie daarmee om?

Zodra we zicht hebben op de hoogwatereisen komen we daar op terug.

De Gouweveerse Zeedijk bij de drie windmolens tegenover O’moda is ideaal. Er is weinig bewoning en de locatie is met bosbeplanting goed in te passen.

Bedankt voor uw suggestie. We gaan die locatie nader bekijken.

We zijn op Schouwen-Duiveland zuinig op ons open polderlandschap. Laten we hier heel zuinig op zijn!

We nemen de landschappelijke kenmerken zeker mee in het afwegingskader en de effectenbeschrijving in het projectboek.

Het station en kabeltracé worden onder meer aangelegd voor het verwerken van duurzaam opgewekte energie. Is de milieuimpact van de aanleg berekend en in hoeverre weegt dit tegen elkaar op?

Dat is een bredere discussie waar wij niet over gaan. TenneT en Enduris hebben een aansluitplicht voor (duurzaam opgewekte) energie. Als er energie opgewerkt wordt, moeten wij ervoor zorgen dat het afgevoerd kan worden.

Voor de aanleg worden fossiele brandstoffen gebruikt (vrachtwagens, e.d.) om uiteindelijk schone energie te kunnen gebruiken. In hoeverre wordt rekening gehouden met CO2 en stikstof neerslag tijdens de bouw? Gaat dit geen gevolgen hebben voor andere projecten die gepland staan?

Een m.e.r. is verplicht bij de voorbereiding van plannen die kunnen leiden tot belangrijke nadelige gevolgen voor het milieu. De komende periode wordt bekeken welk m.e.r.-traject het beste gevolgd kan worden. De beoordeling is afhankelijk van de definitieve locatie van de stations en het verloop van het kabeltracé. Zodra de definitieve locatie bekend is, vindt in samenwerking met een ecoloog een beoordeling van de effecten van de tijdelijke stikstofdepositie plaats. Hieruit zal blijken of er aanvullende (bron)maatregelen nodig zijn om onze stikstofdepositie verder naar

18

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 9 van 10

beneden te brengen. We komen daar in het volgende werkatelier op terug (Actie 10: Peggy Steenbergen) Vraagt zich af hoe groot een station is en wil dit graag visueel hebben.

Het station wordt in totaal 250 x 180 meter. We zijn nog bezig met de engineering, maar streven ernaar om bij de volgende bijeenkomst een 3D visualisatie te hebben voor de beeldvorming. (Actie 11: Wouter Delleman)

7. Landschapsarchitecte Mascha Visser presenteert haar landschapsanalyse. 8. We gaan aan de slag met een gebiedsscan om input en aandachtspunten op te halen. Deelnemers kunnen suggesties geven, een voorkeurslocatie uitspreken of koppelkansen aanreiken. De gegeven input is terug te lezen op de gebiedskaart in de bijlage. 9. Wouter blikt terug op de bijeenkomst. TenneT gaat de komende weken concreet aan de slag met de volgende actiepunten / huiswerk: #

Actie

1

Presentatie, inclusief uitslag Mentimeter en verslag toesturen aan deelnemers

2

Geluidscontouren en magneetveldzone inzichtelijk maken

3

Regelgeving / mogelijkheden aanpak laagfrequent geluid inzichtelijk maken

4

Bouwstenen en mogelijkheden landschappelijke inpassing op een rijtje zetten

5

Nader bekijken haalbaarheid locatie Windpark Krammer

6

Resultaten onderzoek hoogwatereisen delen

7

Resultaten haalbaarheid boring zuidelijke kabeltracé delen

8

Nader bekijken haalbaarheid locaties bedrijventerreinen Zierikzee, Nieuwerkerk en Bruinisse

9

Navraag doen naar beleid provincie / gemeente inzake ambities extra bos

10

Te volgen aanpak stikstofdepositie inzichtelijk maken

11

3D sketchup model van hoogspanningsstation maken

12

Onderzoeken inpassing door middel van terugbrengen historische dijken

13

Nader bekijken haalbaarheid locaties kassengebied Sirjansland

14

Nader bekijken haalbaarheid locatie zuidrand eiland (nabij RWZI)

19

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 20 april 2021 003.120.20 0922929 10 van 10

10. Wouter sluit het eerste werkatelier af. Hij bedankt alle aanwezigen voor hun inbreng. Heeft u de komende tijd nog vragen, suggesties of zorgen die u wilt delen? Neem dan vooral contact op. Dat kan per mail, via netversterking-sd-tholen-boz@tennet.eu. Of telefonisch, bij omgevingsmanager Wouter Delleman (06 25 51 98 04). De volgende werkateliers staan gepland op maandag 31 mei en maandag 28 juni van 19.30 – 21.30 uur

Bijlagen: -

Gebiedskaart met geeltjes en reacties.

-

Landschapsanalyse

20

A3

Kaart met reacties e 1 werkatelier

19 april 2021

21

22

A4

Verslag bijpraatsessie dorpsraad Ouwerkerk 3 mei 2021

23

NOTULEN

AANWEZIG

Schepper, Sander de

DOOR

CLASSIFICATIE

C1 - Publieke Informatie

DATUM

4 mei 2021

DATUM BESPREKING

3 mei 2021

TIJD BESPREKING

20.00 - 21.30 uur

LOCATIE BESPREKING

Webex

REFERENTIE

003.120 20 0932562

AANTAL BIJLAGEN

2

PAGINA

1 van 4

ONDERWERP Overleg dorpsraad Ouwerkerk - hoogspanningsstation Schouwen-Duiveland

1. Wouter heet iedereen welkom en stelt zichzelf en Sander voor. Hij geeft aan dat de presentatie en het verslag achteraf naar iedereen toegestuurd wordt. Daarnaast sturen we het verslag toe van het 1e werkatelier dat op 19 april plaatsvond. (Actie 1: Wouter) 2. Wouter loopt de presentatie door die op 19 april tijdens het 1e werkatelier gegeven is. De slides vindt u terug in de presentatie in de bijlage. Tijdens en na de presentaties worden de volgende vragen gesteld en opmerkingen meegegeven: Vraag

Antwoord

Speelt de locatie van het nieuw te bouwen station op Tholen ook een rol?

Nee. Het kleine 20 kV station dat op Tholen komt wordt met een aparte kabel verbonden met het nieuwe 380/150/20 kV station dat bij Bergen op Zoom komt. Het heeft geen directe verbinding met het nieuwe station op Schouwen-Duiveland.

Hoe wordt er straks een locatiekeuze gemaakt als de samenhang zo belangrijk is? Wordt er bijvoorbeeld eerst een keuze gemaakt voor Bergen op Zoom en daarna Schouwen-Duiveland?

De gemeentes moeten idealiter tijdens een bestuurlijk overleg een integrale afweging maken. De geschikte locaties in beide gebieden worden in eerste instantie apart beschreven, maar we gaan wel de samenhang inzichtelijk maken. Want ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. In het projectboek komt alles integraal bij elkaar. We proberen daarin een goed beeld te schetsen van geschikte locaties die bij elkaar passen. Daarnaast nemen we de voortgang van de omgevingsdialoog in Bergen op Zoom ook mee in de volgende werkateliers voor Schouwen-Duiveland (en

24

TenneT TSO B.V. DATUM

4 mei 2021

REFERENTIE

003.120 20 0932562

PAGINA

2 van 4

vice versa). Via de noordelijke tracé-optie kom je niet ver met je kabel op Schouwen-Duiveland. Wat als het zuid-tracé technisch niet kan?

Voor de zuidelijke tracé-optie is inderdaad een lange boring nodig. We onderzoeken momenteel of dat technisch goed realiseerbaar is. Dat weten we als het goed is binnen een paar weken en koppelen we tijdens de omgevingsdialoog terug. Als het niet kan, wordt het zoekgebied op Schouwen-Duiveland vanzelf een stuk beperkter. Bij de effectbeschrijving in het projectboek beschrijven we dan voor de overgebleven kansrijke locaties ook mogelijke consequenties voor bijvoorbeeld de 20 kilometer kabellimiet van Enduris.

Is het mogelijk om het station bij Windpark Krammer te plaatsen?

Deze optie werd ook geopperd in het werkatelier. Alle opties kunnen worden bekeken, al lijkt deze locatie op het eerste gezicht praktisch uitdagend vanwege de beperkte ruimte, de ligging in Natura 2000 gebied, de nabijheid van veel windmolens en de grote afstand tot de andere kant van het eiland (ivm 20 kilometer kabellimiet van Enduris). We gaan hier nader naar kijken.

Het nog vrij nieuwe station bij Middelharnis is iets kleiner dan het nieuwe station dat hier op Schouwen-Duiveland moet komen. Hoe komt dat? En kan het station hier ook kleiner worden?

Het station bij Middelharnis is gerealiseerd door Stedin. De exacte configuratie / opzet ken ik niet. Wij hebben gekeken naar wat hier nodig is. Daarbij is ook al ruimte gereserveerd binnen het station voor toekomstige uitbreidingen. Niet alles binnen de 250x180 meter wordt dus direct volgebouwd. De opzet / layout van een station staat wel grotendeels vast vanwege de techniek en werking van een station. Je kan niet makkelijk met installaties schuiven om zo een andere vorm / afmeting te krijgen.

Het station valt wel erg op in het platte landschap van Schouwen-Duiveland. De gemeente heeft de wens om het toerisme meer te spreiden op het eiland. Steeds meer toeristen vermijden het drukke westen van het eiland en zoeken ook de rust en ruimte van het oostelijke deel van het eiland op. We hebben hier geen hoogspanningsmasten en hoogbouw en willen graag het rustige karakter behouden. Zo’n station past daar niet bij. Een optie op het oostelijk deel van het eiland is wellicht nog nabij de RWZI ten zuiden van Oosterland. Maar ook daar heb je

De optie nabij de RWZI is in het werkatelier ook benoemd en wordt bekeken. We kijken bij elke kansrijke locatie ook goed naar de inpassingsmogelijkheden. Welke maatregelen kun je ter plekke nemen om het station zo goed mogelijk op te laten gaan in het landschap. Dat kan een bomenrij zijn of struweelbeplanting. Maar in het 1e werkatelier werd bijvoorbeeld ook geopperd om oude dijkjes die zijn weggehaald na de watersnoodramp terug in ere te herstellen. Je creëert dan als het ware een aparte polder voor het station. Daardoor ligt het station uit het zicht, dempt het extra het geluid en het is gelijk een hoogwaterveiligheidsmaatregel.

25

TenneT TSO B.V. DATUM

4 mei 2021

REFERENTIE

003.120 20 0932562

PAGINA

3 van 4

boerderijen en zit je in een mooi fietsgebied. Ik sluit me aan bij de eerdere opmerking; steeds meer toeristen zoeken de rust van het oostelijk deel van het eiland op. Is het mogelijk om aan te sluiten bij het bedrijventerrein bij Zierikzee?

Hier wordt zeker naar gekeken. Het bedrijventerrein werd ook in het werkatelier veel genoemd als meest geschikte locatie.

Is het voordelig om in de buurt van het bestaande 50 kV station bij Zierikzee of Oosterland te zitten?

Ja, dat biedt wel voordelen voor de aansluitingen.

De gemeente wil 50 ha landbouwgrond inzetten voor de aanleg van zonneparken. Kun je een hoogspanningsstation niet combineren met zo’n duurzaam initiatief? Bijvoorbeeld door het te voorzien van een dak met zonnepanelen? Zodat je twee vliegen in 1 klap slaagt?

Dat is lastig. Het wordt dan erg hoog, omdat de installaties al circa 8 meter hoog zijn. Daarnaast is het vanwege veiligheid (kans op elektriciteits-overslag) niet altijd mogelijk. Als onafhankelijk netbeheerder houden wij ons ook niet bezig met de ontwikkeling van assets voor energie-opwek. We willen en moeten daarin ook onafhankelijk blijven. De plaatsing van windmolens nabij een hoogspanningsstation is sowieso geen optie. Vanwege veiligheidsvoorschriften moeten we een bepaalde afstand aanhouden vanwege valgevaar (bijvoorbeeld door het afbreken van een wiek).

Het kassengebied bij Sirjansland is wellicht ook nog locatie waar het enigszins past. De inpassing van die kassen is overigens niet echt geslaagd.

Ook deze optie wordt bekeken. Bij de inpassing kijken we altijd goed wat past bij de omgeving. Een station in een open polderlandschap moet je niet inpassen door middel van een groot bos. Een subtiele bomenrij zoals je ze ook rond boerderijen ziet staan, past dan wellicht beter. Onze landschapsarchitecte Mascha Visser laat tijdens het volgende werkatelier voorbeelden van inpassing zien.

Ik snap dat het net vol zit op bepaalde zonnige dagen of als er veel wind staat. Maar kun je met nieuwe duurzame initiatieven niet afspreken dat het vermogen dat ze kunnen leveren dan af en toe afgeschaald moet worden?

Om te voorkomen dat het aanbod groter is dan de capaciteit van het netwerk - congestie - hebben we een systeem voor congestiemanagement. We moeten zorgen dat het elektriciteitsnetwerk altijd in balans is, want bij overbelasting kan de elektriciteitsvoorziening onderbroken worden. Congestiemanagement gebruikt prijsmechanismes en marktwerking om het aanbod en de vraag naar elektriciteit te sturen. TenneT werkt samen met regionale netbeheerders om het system goed te laten functioneren. Meer informatie daarover is

Aansluiten bij een bedrijventerrein klinkt vaak inderdaad als het meest logisch en makkelijkste inpasbaar. Het nadeel is wel dat deze locatie het verste van Bergen op Zoom ligt, waardoor de 25 kilometer limiet voor de kabel het wellicht lastig maakt.

26

TenneT TSO B.V. DATUM

4 mei 2021

REFERENTIE

003.120 20 0932562

PAGINA

4 van 4

hier te vinden: https://www.tennet.eu/nl/elektriciteitsmarkt/nederlandsemarkt/congestiemanagement/ Hebben jullie tips / middelen die we kunnen gebruiken om de inwoners van Ouwerkerk te informeren over jullie plannen en het proces?

We maken regelmatig nieuwsberichten over de voortgang die jullie – indien gewenst – op jullie website / social media kanalen kunnen plaatsen. Dat doen we ook zo met de gemeente. Daarnaast zullen we de verslagen van de werkateliers delen. We sturen een 1e nieuwsbericht met verwijzing naar de projectatlas toe. (Actie 2: Sander)

3. Wouter blikt terug op de bijeenkomst. TenneT gaat de komende weken concreet aan de slag met de actiepunten uit het 1e werkatelier (zie verslag 1e werkatelier in bijlage) en de volgende actiepunten uit dit overleg: #

Actie

1

Presentatie en verslag toesturen aan deelnemers

2

Nieuwsbericht toesturen voor plaatsing op communicatiekanalen dorpsraad

4. Wouter sluit het overleg af. Hij bedankt alle aanwezigen voor hun inbreng. Heeft u de komende tijd nog vragen, suggesties of zorgen die u wilt delen? Neem dan vooral contact op. Dat kan per mail, via netversterking-sd-tholen-boz@tennet.eu. Of telefonisch, bij omgevingsmanager Wouter Delleman (06 25 51 98 04). 5. De volgende werkateliers staan gepland op maandag 31 mei en maandag 28 juni van 19.30 – 21.30 uur. De uitnodiging daarvoor met de link naar de videocall volgt later.

27

A5

Verslag 2 werkatelier Schouwen-Duiveland e

31 mei 2021

28

NOTULEN

AANWEZIG DOOR

Zie verslag Schepper, Sander

CLASSIFICATIE DATUM DATUM BESPREKING TIJD BESPREKING LOCATIE BESPREKING REFERENTIE AANTAL BIJLAGEN PAGINA

C1 - Publieke Informatie 10 juni 2021 31 mei 2021 19.30 - 21.30 uur Webex 003.120.20 0936562 2 1 van 15

ONDERWERP 2e Werkatelier hoogspanningsstation Schouwen-Duiveland

1. Wouter Delleman heet iedereen welkom en neemt het programma van het werkatelier door. De verschillende aanwezigen vanuit TenneT, Bureau Waardenburg, Enduris en Witteveen+Bos stellen zich nogmaals kort voor. Wouter vraagt of de aanwezigen opmerkingen hebben over het verslag van het voorgaande werkatelier. Die zijn er niet. Wouter stelt het verslag vast. De opvolging van de vragen die gesteld zijn in het

Dat is correct. Op een aantal vragen die gesteld zijn

vorige werkatelier zijn ter plekke beantwoord, maar

in het werkatelier hebben we niet direct antwoord

ik zie het antwoord op mijn vraag over laagfrequent

kunnen geven. Veel van die vragen komen tijdens

geluid niet terug in de verslaglegging.

de presentatie van vandaag weer voorbij. We proberen daar zoveel mogelijk antwoord op te geven. Mocht een vraag nog niet voldoende beantwoord worden, dan gaan we daar apart nog afspraken over maken.

Gaan we de actielijst doornemen, of komt die

Die komt helemaal als laatst. Dan gaan we kijken of

gedurende de avond aan de orde.

alle acties voldoende zijn behandeld of dat er nog verduidelijking plaats moet vinden.

2. In de afgelopen weken hebben verschillende overleggen plaatsgevonden. Wouter Delleman licht deze toe. De slides vindt u terug in de presentatie in de bijlage.

Waarom is er besloten om apart met de

Deze dorpsraad heeft ons zelf benaderd. Bij het

dorpsraad Ouwerkerk te gaan praten?

vorige werkatelier waren zij verhinderd. Ze hebben dezelfde informatie en presentatie gehad als in het vorige werkatelier. Vanaf nu sluiten ze aan bij de reguliere werkateliers.

3. Middels Mentimeter worden de volgende vragen voorgelegd: In welke mate heeft u de afgelopen weken met anderen over het project gesproken?

29

DATUM REFERENTIE PAGINA

Waar gingen de gesprekken vooral over? Wat was het gevoel?

30

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 2 van 15

DATUM REFERENTIE PAGINA

Hoelang het gaat duren tot het staat en draait?

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 3 van 15

Het bouwproces zal een kleine drie jaar in beslag nemen. De planning is nu dat het station eind 2025 in bedrijf zal zijn.

Het netwerk in ons dorp is vol. Er wordt gezegd dat

De duur van de bouw heeft Wouter zojuist

er nog maar een x aantal daken met zonnepanelen

toegelicht. Schouwen-Duiveland wordt momenteel

kunnen worden toegevoegd. Hoe lang duurt het

gevoed met een 50 kV-verbinding. Op het 50 kV-

voordat dit probleem is opgelost?

net is sprake van congestie. Er is op dit net geen capaciteit meer vrij voor aansluitingen groter dan drie keer 80 A. Het is dus echt nodig om meer capaciteit te realiseren voor het opwekken van duurzame energie. We hopen dat het allemaal zo snel mogelijk gerealiseerd zal zijn, maar we hebben nog wel wat geduld nodig gezien de omvang van het project.

Maar is het echt zo dat er op dit moment niets meer

Voor autonome groei is nog wat capaciteit

terug geleverd kan worden aan het net?

beschikbaar. Dit betekent dat voor de kleingebruikers, aansluitingen tot 80 A waar huishoudens onder vallen, nog ruimte is voor teruglevering. De grotere aansluitingen die je veelal ziet bij bedrijven (bijvoorbeeld zonnedaken) die kunnen er niet meer bij, die ruimte is vergeven.

De kleinverbruikers hebben dan ook voorrang op

Ze krijgen geen voorrang, maar kleinverbruikers

de bedrijven?

hoeven zich niet te melden bij de netbeheerder voor het aansluiten van zonnepanelen. Met deze autonome groei wordt rekening gehouden. Mocht deze autonome groei harder gaan dan verwacht, dan zal ook daar een oplossing voor gevonden moeten worden. Doorgaans verbruikt een kleinverbruiker de opgewerkte duurzame energie ook grotendeels zelf, zodat er niet veel teruglevering het net op moet.

Vindt het transport van de elektriciteit via

Het nieuw aan te leggen 150 kV tracé tussen

bekabeling ondergronds plaats?

Schouwen-Duiveland en Bergen op Zoom gaat onder de grond. Ook het onderliggende regionale netwerk van Enduris ligt ondergronds. Er komen dus geen hoogspanningsmasten.

4. Peggy Steenbergen licht de stappen in het proces toe. Uit de werksessies voor SchouwenDuiveland en Bergen op Zoom komen verschillende locatiealternatieven naar voren. Deze worden allemaal objectief beschreven in het projectboek waarin ook de samenhang tussen de locaties

31

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 4 van 15

duidelijk gemaakt zal worden. Rond september zal het projectboek gereed zijn en voorgelegd worden aan de gemeente. Vervolgens zullen in 2022 de ruimtelijke procedures worden gestart. 5. Wouter Delleman licht de traceringsprincipes van TenneT toe op het gebied van beleid, omgeving, leveringszekerheid/externe invloeden en aanleg, beheer en onderhoud. De slides vindt u terug in de presentatie in de bijlage. Wouter geeft een aantal vuistregels, maar benadrukt dat vele factoren maatwerk betreffen waar detailberekeningen nodig zullen zijn. Wat is de levensduur van de bekabeling en het station?

De technische levensduur is ongeveer 40 jaar waarna een vervangingsslag zal moeten gaan plaatsvinden. Sommige componenten moeten na 30 jaar vervangen worden maar het komt ook voor dat componenten het 65 jaar volhouden.

6. Stefan de Graaff licht de rol van Witteveen+Bos in het project toe. Witteveen+Bos voert een haalbaarheidsstudie uit. Ze onderzoeken welke aangedragen locaties kansrijk zijn en beschrijven vervolgens de effecten van deze kansrijke locaties. Het doel van de studie is om te komen tot een projectboek, waarmee het bevoegd gezag een integrale afweging kan maken om tot een voorkeursalternatief te komen. Het beoordelingskader voor de kansrijke stationslocaties bestaat uit 5 verschillende thema’s: Milieu, omgeving, techniek, kosten en samenhang. Stefan licht het thema “milieu” nader toe. De verschillende aspecten die daaronder vallen worden beoordeeld aan de hand van feitelijk en onafhankelijk onderzoek. Is er een kritische afstand tot natuurgebieden?

De richtlijnen voor laagfrequent geluid staan niet in de wet. Het RIVM is van plan om daar nieuw onderzoek naar te doen. Het bevoegd gezag kan richtlijnen aan de wettelijke voorschriften toevoegen. Deze richtlijnen zouden bestudeerd en meegenomen moeten worden in het onderzoek van Witteveen+Bos.

Natuur is een complex thema. We kijken naar Natura2000-, NNN-, bos- en andere natuurgebieden. Er zijn geen kritische afstanden bepaald in wetgeving of beleid, maar wel zijn er maximale effecten gedefinieerd, bijvoorbeeld op het gebied van geluid en stikstof, waardoor dus zeker rekening wordt gehouden met de afstand tot natuurgebieden. Samen met TenneT geven wij het geluidsonderzoek vorm, en laagfrequent geluid zal daar een plek in krijgen.

7. Wouter licht de overige 4 thema’s uit het beoordelingskader toe: omgeving, techniek, kosten, samenhang. Onder het thema omgeving wordt feitelijk beschreven hoe de omgeving aankijkt tegen

32

DATUM REFERENTIE PAGINA

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 5 van 15

de kansrijke stationslocaties. Bij techniek worden de aanvullende technische consequenties beschreven. Voor het thema kosten wordt vergeleken wat de onderscheidende investeringskosten zijn van de kansrijke stationslocaties, in vergelijking met elkaar. Het thema samenhang gaat tenslotte in op integraliteit van de totale netversterking voor Schouwen-Duiveland, Tholen en WestBrabant. TenneT heeft te maken met een maximale kabellengte van 25 km tussen SchouwenDuiveland en Bergen op Zoom en Enduris kan maximaal 20 km overbruggen om SchouwenDuiveland in zijn geheel te bedienen. Vanwege deze beperkingen in tracélengte zal niet iedere stationslocatie nabij Bergen op Zoom verenigbaar zijn met een stationslocatie op SchouwenDuiveland en vice versa. Deze zijn dus onderling afhankelijk. In het projectboek wordt inzichtelijk gemaakt welke combinaties mogelijk zijn. Wie is het bevoegd gezag?

Dat zijn de gemeentes. Specifiek gaat het in eerste instantie (bij het bepalen van een voorkeurslocatie) om burgemeester en wethouders. Het is aan hen om te kijken in hoeverre zij bijvoorbeeld de raad daarbij willen betrekken. Het gaat hier naast de gemeente Schouwen-Duiveland dus ook om de gemeente Bergen op Zoom, Tholen en Steenbergen. Afgesproken is dat het advies voor een voorkeurslocatie wordt genomen door het college van burgemeester en wethouders. Het is aan hen om na te gaan op welke manier ze de raad daarbij willen betrekken.

Ik denk dat de raad uiteindelijk bevoegd gezag is.

Verder begrijp ik dat het bevoegd gezag een keuze maakt voor de locatie? Dus niet Tennet zelf?

Wie maakt nu de eerste beslissing? Bergen op Zoom of Schouwen-Duiveland? Als er een locatie bij Bergen op Zoom bekend

33

Het is goed om te verduidelijken dat het hier enkel gaat om het adviseren van een voorkeurslocatie. Zodra wij daarna de plannen uitgewerkt hebben en de officiële procedure start, is de raad aan zet. Dat klopt. Wij zetten de informatie feitelijk op een rijtje in het projectboek. De kansrijke locaties worden op basis van het beoordelingskader beschreven. Hierop gebaseerd worden de bevoegde gezagen gevraagd om een advies te geven over twee voorkeurslocatie voor de stations bij Bergen op Zoom en op Schouwen-Duiveland en het tussenliggende kabeltracé. Die worden vervolgens verder uitgewerkt en daarna worden de procedures gestart. Dan volgen er weer andere beslismomenten. Het is uiteindelijk een gezamenlijk advies van de bevoegde gezagen. Daarvoor hebben we een bestuurlijk overleg.

DATUM REFERENTIE PAGINA

wordt dan zou het fijn zijn als wij dat ook kunnen horen, kunnen we hier meer informatie over krijgen?

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 6 van 15

Wij kunnen de informatie die uit de sessie van Bergen op Zoom komt zeker met u delen, dat is gewoon openbaar.

Op welk moment wordt de locatie bepaald?

Kunnen de verslagen worden gedeeld tussen de deelnemers van alle betrokken gemeentes?

De maximale tracélengtes geven nogal wat beperkingen. Kan er niet gekozen worden voor een tussenoplossing waarbij bijvoorbeeld een 50 kVkoppeling naar het midden van SchouwenDuiveland wordt gerealiseerd?

Van 1 van de 2 tracé’s was de vorige keer nog niet duidelijk of dit haalbaar was (onder het Mastgat door). Is dit inmiddels duidelijk?

34

Het is wel goed om in het achterhoofd te houden dat deze informatie nog niets zegt over welke keuze uiteindelijk gemaakt wordt door de bevoegde gezagen. We proberen het geluid uit de omgeving zo feitelijk mogelijk weer te geven. We hopen in september/oktober een advies te krijgen over de voorkeurslocaties, na de presentatie van het projectboek. De rest van het jaar kan de locatiekeuze dan verder uitgewerkt worden zodat in 2022 begonnen kan worden met de benodigde procedures. Jazeker. De verslagen worden sowieso als bijlage bij het projectboek verstrekt, maar als er de wens is om dat eerder te delen, dan doen we dat. Het geeft u dan goed inzicht in de vragen en onderwerpen die in de andere werksessies aan bod komen en het sentiment dat daar leeft. Richting de derde bijeenkomst zal er steeds meer duidelijk zijn, zodat we ook in dat werkatelier een terugkoppeling kunnen geven van de stand van zaken in Bergen op Zoom. Daarnaast gaan we de zoekgebieden in de projectatlas aan het einde van de maand specifieker maken, zodat ook de brede omgeving kan zien over welke locaties we praten en daar op kan reageren. Er zijn in principe meerdere oplossingen te bedenken, maar dat is op dit moment niet de opgave die wij mee hebben gekregen. Als blijkt dat er geen passende oplossing te vinden is, moeten we naar andere mogelijkheden gaan kijken.

Dit zorgt er ook voor dat we op zoek moeten naar een extra stationslocatie voor een 50 kV-station. Extra stationslocaties zorgen weer voor extra uitdagingen en kosten. Dat is nog niet het geval, de onderzoeken naar de technische haalbaarheid van een kabeltracé onder het Mastgat door zijn momenteel in uitvoering. Technisch kunnen we de kabel er wel onderdoor

DATUM REFERENTIE PAGINA

Is er al bekend welke locaties technisch geschikt zijn voor het plaatsen van het station op SchouwenDuiveland , op basis van de beide varianten?

Kunt u aangeven hoe kritisch de verschillende locaties in Bergen op Zoom zijn ten opzichte van de locatiekeuze op Schouwen-Duiveland?

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 7 van 15

krijgen, de vraag is alleen nog of we voldoende vermogen door de kabel krijgen. Dat heeft te maken met de warmteafgifte. Er wordt uitgezocht of de kabels hun warmte voldoende kwijt kunnen aan de bodem onder het Mastgat. Daarvoor moeten we proefboringen doen om de bodemgesteldheid in kaart te brengen. Dit soort onderzoeken duurt lang. De ontwikkeling van potentieel kansrijke locaties voor het hoogspanningsstation op SchouwenDuiveland is momenteel gaande. Hierbij wordt onder andere rekening gehouden met de technische haalbaarheid, zoals de maximale lengte van 25 kilometer tussen het station op SchouwenDuiveland en het station nabij Bergen op Zoom. We presenteren later in deze bijeenkomst wel al een aantal grove zoekgebieden, op basis van de reacties uit het 1e werkatelier. Bij Bergen op Zoom is de insteek anders. Daar zijn we begonnen met een zestal locaties die voortkwamen uit een voorstudie van Arcadis. In het Arcadisrapport is als uitgangspunt aangehouden dat we bij Bergen op Zoom het nieuwe station plaatsen binnen 300 m van de bestaande 380 kVverbinding. Verder weg kan, maar dan zijn er extra masten nodig voor de inlussing. Vanuit de omgeving zijn in de eerste werkateliers drie nieuwe locaties ingebracht en één ‘afgevallen’ locatie, bij De Spie/SABIC, is aangedragen om opnieuw te overwegen. Op Schouwen-Duiveland zijn we gestart met één groot zoekgebied.

Een aantal van de nieuw aangedragen locaties ligt vrij noordelijk. Dat is gunstig ten opzichte van Schouwen-Duiveland.

De locatiealternatieven voor het station bij Bergen op Zoom worden getoond. De blauwe locaties komen uit de voorstudie van Arcadis. De groene locaties zijn aangedragen in de omgevingsdialoog. Witteveen+Bos onderzoekt momenteel welke van deze 9 locaties haalbaar zijn. De haalbare locaties worden meegenomen in de effectenbeschrijving in het projectboek.

35

DATUM REFERENTIE PAGINA

Krijgen we deze info nog digitaal?

Ik denk dat het allemaal niet zoveel uitmaakt welke locatie wordt gekozen. Ik denk dat het heel veel uitmaakt. Hoe dichter bij Schouwen-Duiveland, hoe meer we op SchouwenDuiveland we kunnen schuiven. Vanaf variant 3 kan je kom je niet verder dan Bruinisse binnen de 25 km.

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 8 van 15

We zullen de presentaties en verslagen van de omgevingsdialoog in Bergen op Zoom met jullie delen, daarin staan de mogelijke locaties die we nu onderzoeken toegelicht. De noordelijke varianten liggen hemelsbreed toch wel snel 3 à 4 kilometer dichterbij, ten opzichte van de zuidelijke. Dat ligt vooral aan het kabeltracé. Het Arcadisrapport gaat uit van een verbinding over Sint Philipsland (noordelijke variant via de gemeente Steenbergen). De onderzoeken of we over Tholen onder het Mastgat door kunnen boren lopen nog, maar de resultaten zullen nog even op zich laten wachten. Als die variant ook haalbaar is, kom je een stuk verder op Schouwen-Duiveland. We zijn parallel aan het kijken of wij op basis van historische waarden kunnen bepalen of de boring haalbaar is en we zijn aan het berekenen of we een dikkere aluminium- of koperen kabel kunnen gebruiken. Ook de leveranciers moeten deze kabels over deze lengte kunnen leveren. Deze vraag staat uit.

36

DATUM REFERENTIE PAGINA

U heeft het over de warmte van de kabel, is het geen optie om de kabel met water te koelen van de Puupe? Is het zoekgebied dat je hebt bij een kabeltracé via Sint Philipsland niet afdoende om een station te plaatsen? Is er de noodzaak om nog verder het eiland op te gaan?

Ik had begrepen dat het station redelijkerwijs tussen Bruinisse en Zierikzee kon komen te liggen. Maar dat is dus toch lastig?

TenneT TSO B.V. 10 juni 2021 003.120.20 0936562 9 van 15

Daar hebben wij nog niet over nagedacht. Een van de maatregelen die wij kunnen nemen met een boring is dat we water gaan rondpompen om te koelen, dat is een beproefde methode. We willen een locatie vinden waarvandaan Enduris het hele eiland kan voorzien van 20 kV. Zij hebben te maken met een maximale kabellengte van 20 kilometer. De stationslocatie ligt dus idealiter maximaal 20 kilometer vanaf de westkant van Schouwen-Duiveland, maar ook maximaal 25 kilometer vanaf het nieuwe station bij Bergen op Zoom waar we aan gekoppeld zitten. Je komt dan grofweg tussen Nieuwerkerk en Zierikzee uit. Met een station in de buurt van bijvoorbeeld Bruinisse kunnen we niet voldoen aan de opdracht die we hebben meegekregen vanuit Enduris. In dat geval moet Enduris aanvullende oplossingen bedenken. Dat is sterk afhankelijk van de route. De beperking van de 25 km kabel van TenneT en 20 km kabel van Enduris drukt op de locaties. De locaties op Bergen op Zoom zijn hierin ook redelijk bepalend.

8. Wouter Delleman licht de geluidscontouren toe. Hij benadrukt dat deze berekeningen nog niet locatie-specifiek gemaakt zijn, waardoor er een aantal aannames gedaan zijn en de afbeelding geen weerspiegeling van de realiteit is. Er is geen rekening gehouden met elementen in de omgeving en aanvullende maatregelen op de stations (zoals het ommuren van transformatoren). Wel is er een correctiefactor in de berekeningen meegenomen voor het laagfrequent geluid van de transformatoren. De slide vindt u terug in de presentatie in de bijlage. De geluidscontouren staan in dB A-weging aangegeven. Laagfrequent geluid wordt op deze manier slecht weergegeven. De contouren zouden juist het laagfrequent geluid in beeld moeten brengen. Er zou ernstige hinder ondervonden kunnen worden, daarom moeten de regels voor laagfrequent geluid toegepast worden.

In de berekeningen is rekening gehouden met laagfrequent geluid. Er zit een correctiefactor op. De berekeningen worden gedaan door Peutz, een onafhankelijk bureau van raadgevende ingenieurs op het gebied van akoestiek en lawaaibeheersing. Zodra we een locatie hebben zullen wij laagfrequent geluid mee laten nemen in de detailberekeningen. Op basis van de uitkomsten kunnen dan de eventueel benodigde aanvullende maatregelen bepaald worden. In het laatste werkatelier willen we vooral inzoomen op de kansrijke stationslocaties. Een dergelijke specifieke en technische bespreking