Brief Kinderombudsman 16 februari 2023 Geef kinderen invloed

24

Alle stakeholders geven aan dat belangen van kinderen bij de besluitvorming wellicht niet een allereerste overweging zijn geweest. Maar ze geven in meerderheid ook aan dat sluiting van DHG, vanwege het belang van de grootste groep kinderen die daar geplaatst is, goed is. Voor een groot deel van de kinderen is DHG volgens vrijwel alle stakeholders niet de best passende plek. De geboden zorg past daarnaast niet in de ambitie van de Jeugdwet om zorg zo thuis mogelijk en zo dicht mogelijk bij huis te realiseren. Daarnaast waren er al enige jaren zorgen over de kwaliteit en was het type zorg niet passend voor het grootste deel van de kinderen die van deze zorg gebruik maakt. Echter, zo geven alle stakeholders ook aan, voor een deel van de kinderen is DHG op dit moment wel een goede en misschien wel de beste plek. Voor deze kinderen is er regionaal geen passend zorgaanbod en ook geen passend onderwijs. Dit moet gecreëerd worden. Eén van de stakeholders is verbaasd dat juist in december 2019 het voorgenomen besluit tot sluiting viel. De kwaliteit van het aanbod was in hun visie juist sterk verbeterd. Er waren weliswaar nog steeds grote verschillen in de kwaliteit van zorg op de groepen, maar veel groepen hadden in hun optiek juist enorme verbeteringen in kwaliteit van zorg laten zien. Voor kinderen met ASS was de zorg van goede kwaliteit.

Dit gold ook voor kinderen met hechtingsstoornissen. Ook was er een groep voor kinderen die terug naar school werden geleid na langdurige schooluitval, die zeer goed draaide. Alle stakeholders geven aan dat vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting, niet onderzocht is of er voor de kinderen een passend hulpverleningsaanbod beschikbaar was in hun eigen regio elders in het land of binnen Pluryn. Volgens alle stakeholders is specialistische zorg niet in iedere regio aanwezig voor alle kinderen die een nieuw zorgaanbod nodig hebben. Ook het vinden van passend (specialistisch) onderwijs is volgens verschillende stakeholders in meerdere regio's een probleem. Financiële belangen hebben in de optiek van alle stakeholders een zeer belangrijke rol gespeeld bij het voorgenomen en definitieve besluit tot sluiting. Zonder het besluit tot sluiting van DHG zou volgens de stakeholders de gehele organisatie ten onder zijn gegaan. 3.6

Visies vergeleken

In deze paragraaf worden de visies van de ouders, kinderen, professionals, stakeholders en van Pluryn op hoofdlijnen vergeleken. Omdat de visies van ouders, kinderen en professionals grotendeels overeenkomt, worden deze samengenomen. Cursief wordt aangegeven als een element is genoemd dat volgens het Kinderrechten‐ comité altijd moet worden onderzocht en meegewogen bij een belangrijk besluit voor een kind (3 IVRK en CG nr. 14). Bij iedere visie is weergegeven welke elementen zijn onderzocht en/of meegewogen. Visie Pluryn Pluryn geeft aan dat de Jongerenraad betrokken is bij het besluit tot sluiting (element 2: de mening van het kind) en dat het voorgenomen besluit tot sluiting vooral ingegeven is vanwege de niet te verbeteren kwaliteit van de geboden zorg en het onderwijs en daarmee in het belang is van de kinderen van DHG (element 4: De betekenis van het besluit voor de veiligheid, zorg en bescherming; element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs). De kwaliteit van zorg was onvoldoende

25

en niet op peil te brengen en het zorgaanbod paste niet bij de huidige gedachte van passende zorg die zo thuis mogelijk is en zo dicht mogelijk in de buurt van het natuurlijke netwerk (element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen). Ook het onderwijs was volgens Pluryn van onvoldoende kwaliteit (element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs). De gebouwen van DHG en het terrein zijn niet te beveiligen en daardoor is het er voor de kinderen onveilig (element 4). Bescherming tegen en adequaat toezicht ter voorkoming van drugsgebruik en loverboyproblematiek kon onvoldoende geboden worden. Daarnaast zou DHG volgens Pluryn de rest van de organisatie meetrekken in een faillissement als er niet tot sluiting van DHG zou worden overgegaan. Dit gaat ten koste van de zorg voor kinderen die gebruik maken van zorg van Pluryn en er goed op hun plek zitten. Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens Pluryn de volgende elementen uit GC nr 14 bij het besluitvormingsproces over het voorgenomen besluit tot sluiting door hen zijn onderzocht :  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.

 Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens Pluryn de volgende elementen uit GC nr. 14 bij het besluitvormingsproces over voorgenomen besluit tot sluiting door hen zijn meegewogen:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Ouders, kinderen en professionals Voorafgaand aan het voorgenomen besluit tot sluiting is volgens ouders, kinderen, en drie van de vier professionals onvoldoende onderzocht en meegewogen wat de sluiting van DHG zou betekenen voor de ontwikkeling en het perspectief van de kinderen, die veelal na veel omzwervingen bij DHG hun thuis vonden. Volgens de ouders en de professionals was het voorgenomen besluit tot sluiting vooral vanwege financiële redenen. Vooraf aan het besluit is volgens de ouders, kinderen en drie van de vier professionals niet bekeken wat de sluiting zou betekenen voor de veiligheid op de groep en voor de zorg en bescherming nadat het besluit bekend zou worden (element 4). Eén professional ziet de onveiligheid en de onvoldoende kwaliteit van zorg en veiligheid juist als reden voor sluiting.

26

Volgens allen is niet geanticipeerd op de onrust die zou ontstaan over het onduidelijke perspectief. Het besluit leidde tot een toename van geweld onder jongeren en meer regressie in gedrag. De impact van de betekenis van de sluiting op hun (mentale) gezondheid is onvoldoende meegewogen. Wat het besluit zou betekenen voor hun ouders en voor het contact met belangrijke mensen in hun leven is ten dele een overweging geweest bij het besluit (element 3). Plaatsing in de regio is voor de kinderen gunstig tenminste als ze in hun eigen regio terecht kunnen voor vervolgzorg. Maar sommige kinderen hebben dusdanige problemen en zijn zo kwetsbaar (element 5) dat een thuisplaatsing zelfs schadelijk zou kunnen zijn voor henzelf, maar bij thuisplaatsing ook voor de andere gezinsleden. Daarbij laten kinderen hun vrienden en contacten op DHG achter en voor hen belangrijke activiteiten. De paarden, hun behandelaars, hun bijbaantje. Ook is wat sluiting betekende voor onderwijs (element 7) niet voldoende onderzocht en meegewogen. De kinderen hebben een specifieke onderwijsvraag en regionaal is een passend aanbod niet overal beschikbaar. Kinderen zijn vooraf aan de totstandkoming van het besluit niet geconsulteerd en betrokken. Zij hebben dus niet hun mening (element 2) kunnen geven over de sluiting.

Dit laatste vinden de meeste ouders overigens niet problematisch omdat ze dachten dat dit voor extra onrust zou kunnen zorgen bij hun kind. De Jongerenraad geeft aan dat deze niet geconsulteerd is vooraf aan het voorgenomen besluit en dit wel had willen worden en hierop had willen adviseren. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de ouders, kinderen en drie van de vier professionals de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft onderzocht bij het besluitvormingsproces over het voorgenomen besluit tot sluiting:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen. De vierde professional voegt hier element 4 aan toe:  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de ouders, kinderen en drie van de vier professionals de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft meegewogen bij het besluitvormingsproces over het voorgenomen besluit tot sluiting:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen. De vierde professional voegt hier element 4 aan toe:  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.

Stakeholders Een groot deel van de stakeholders geeft aan dat sluiting onafwendbaar was vanwege te weinig kwaliteit van zorg, behandeling (element 4) en onderwijs (element 7) en de financiële situatie van Pluryn. De meeste stakeholders geven ook aan dat de belangen van kinderen hierbij niet voorop hebben gestaan. Echter, dat de hele organisatie zou omvallen als DHG open zou blijven. Daarbij geven de meeste stakeholders aan dat een

27

instelling als DHG niet past binnen de heersende visie met betrekking tot het huidige jeugdzorgbeleid. Kinderen horen dicht bij huis, bij familie en vrienden in de regio's (element 3). Eén van de stakeholders verbaast zich over het besluit tot sluiting. Deze geeft aan dat juist de kwaliteit van zorg en behandeling in de afgelopen jaren sterk verbeterd is en dat sluiting niet het beste besluit is voor de kinderen met de meest complexe problematiek, waarvoor in het huidige jeugdhulpveld regionaal geen behandelaanbod bestaat. Alle stakeholders benoemen niet tijdig door Pluryn geïnformeerd te zijn over het voorgenomen besluit tot sluiting, waardoor er niet werkelijk meer over alternatieven nagedacht kon worden en dit geen reële opties meer waren. Plan Klein Hoenderloo is nog wel onderzocht, maar afgekeurd met instemming van OZJ en de gemeente Utrecht. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de stakeholders de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft onderzocht bij het besluitvormingsproces over het voorgenomen besluit tot sluiting:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs.

Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de stakeholders de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft meegewogen bij het besluitvormingsproces over het voorgenomen besluit tot sluiting:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.

28

4. BESLUITVORMING BIJ VORMGEVING HUIDIGE ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING Dit hoofdstuk geeft de resultaten van de tweede onderzoeksvraag. Het gaat om de periode na 3 december 2019 tot het moment van sluiting van het onderzoek door de Kinderombudsman op 15 mei 2020. De volgende onderzoeksvraag staat centraal: In hoeverre zijn de belangen van kinderen die op DHG verblijven onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming rond de vormgeving van de huidige zorg? Deze vraag gaat in op het besluitvormingsproces rond de vormgeving van de zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting van DHG op 3 december 2019. Hieronder valt ook de besluitvorming rond onderwijs en activiteiten voor kinderen. In hoeverre zijn belangen van kinderen aangaande deze zorg onderzocht en meegewogen en wat vinden de verschillende volwassenen en kinderen met wie is gesproken hiervan? Wat staat hierover in de documenten die in dit onderzoek zijn bestudeerd? Hoe verhouden de verschillende visies zich ten opzichte van elkaar? Achtereenvolgens komen de visies van Pluryn, de ouders, de kinderen, professionals en stakeholders aan de orde. Hierbij wordt aangegeven wat er in de geschreven stukken te vinden is. Deze visies worden aan het eind van het hoofdstuk vergeleken.

De door het Kinderrechtencomité genoemde elementen om het belang van het kind te onderzoeken worden benoemd, als deze volgens de bronnen zijn onderzocht en/of meegewogen in het besluitvormingsproces. 4.1

Pluryn over de besluitvorming rond zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting

Pluryn geeft aan dat het voorgenomen besluit tot sluiting het gebrek aan kwaliteit van de zorg duidelijk blootlegde. Volgens Pluryn leidde dit in eerste instantie niet tot een toename van het aantal incidenten. (Voorgenomen) sluiting en de emoties die dat met zich meebracht voor medewerkers, gecombineerd met de stress van jongeren en ouders stelt volgens Pluryn een buitengewoon hoge eis aan het vermogen van medewerkers om daarin professioneel en responsief te blijven handelen en professioneel te blijven communiceren, ook met ouders. 'Deze eisen stelden we aan medewerkers waarvan een aantal dat juist niet sterk ontwikkeld had, een van de factoren die ons deed besluiten tot sluiten'. (Pluryn) Er waren volgens Pluryn meer kwaliteitsproblemen bij DHG. Zo was er sprake van het ontbreken van een goede interne communicatiestructuur en samenwerking tussen de verschillende disciplines. 'Ook dat levert extra kwetsbaarheid op in de kwaliteit van zorg op het moment dat stress en onduidelijkheid toenemen. Er is daarom door de net aangetreden manager ingezet op meer overleg, samenwerking en communicatie'. (Pluryn)

29

Vervolgens sloeg corona toe. Daarvoor is Pluryn‐breed een coronacrisisteam opgericht, dat dagelijks bijeenkomt en elke locatie heeft een crisisteam dat regelmatig bijeenkomt (goede veiligheid, zorg en bescherming). Wanneer hier aanleiding toe is, wordt beleid bijgesteld om de veiligheid en kwaliteit van zorg te blijven waarborgen. Om zoveel mogelijk zicht te houden op het leefklimaat op de groepen zijn (totdat corona dat verhinderde) door vertegenwoordigers van de cliëntenraad wekelijks bezoeken gebracht aan de groepen, waarbij jongeren werden gesproken en signalen werden opgehaald. Deze signalen werden wekelijks teruggekoppeld aan het management. Door corona werd dit onmogelijk. Vervolgens is wel door de ondersteuners van de cliëntenraden een folder verspreid, waarin jongeren werden uitgenodigd om zaken te bespreken. Ook is rondgebeld over of jongeren behoefte hadden aan extra gesprekken, zowel over huidige zorg als over toekomstperspectief (mening van het kind). 'Ouders en jongeren zijn onrustig. Sommige ouders hebben, zeer begrijpelijk, ook behoefte aan veel informatie, maar vooral aan duidelijkheid over wat er gaat komen, die wij op dat moment niet altijd hebben kunnen geven, omdat we die eenvoudig niet hadden en konden hebben. (Pluryn).

Op 23 december 2019 is er een beslisdocument opgesteld en ter advisering voorgelegd aan de medezeggenschapsorganen van DHG en uitgebreid besproken in de Raad van Toezicht. Het document is daarnaast besproken met externe stakeholders waaronder gemeenten, IGJ, onderwijsinspectie, VWS, Justitie, zorgkantoren, vakbonden, oudercomité en banken. In dit document wordt toegelicht dat door een opeenstapeling van negatieve ontwikkelingen ten aanzien van de kwaliteit van DHG een onhoudbare situatie is ontstaan, waarin afbouw van activiteiten op DHG het enige overgebleven alternatief is gebleken en de beste en enige optie voor de cliënten. In het document wordt een plan van gecontroleerde afbouw gepresenteerd. Over het leefklimaat geeft het document aan, dat kwaliteit van zorg cruciaal is en dat deze gewaarborgd blijft, ook wanneer groepen geclusterd worden om personeelsinzet te kunnen afschalen. Deze kwaliteit zal gedurende het hele afbouwproces gemonitord worden en waar nodig vindt bijstelling plaats . In het beslisdocument is een plan opgenomen om op drie domeinen tot een gecontroleerde afbouw en sluiting van DHG per augustus 2020 te komen. Het gaat om de domeinen cliënten, financiën en medewerkers. Voor ieder domein is het plan uitgewerkt.

Belangrijkste uitgangspunt voor alle domeinen is, dat Pluryn maximale inspanning garandeert om continuïteit van zorg voor elke DHG‐cliënt te realiseren. Het gaat hierbij om zorg en onderwijs. Het plan gaat in op, hoe afschaling in de tijd tot sluiting plaats gaat vinden in combinatie met toeleiding naar nieuwe zorg. In het plan vraagt Pluryn om steun van de medezeggenschapsorganen om positief te adviseren over het voorgenomen besluit. Pluryn vraagt de banken om (financiële) steun en vraagt van VWS om een 'vangnet' van 15 miljoen euro beschikbaar te stellen, vanwege een mogelijk tijdelijk liquiditeitstekort. Daarnaast vraagt Pluryn middelen om in te zetten op

30

de transformatie van de jeugdzorg met de afbouw van DHG en de opbouw en ombouw van alternatieve capaciteit binnen Pluryn 12. De voortgangsrapportage afbouw DHG van 9 maart 2020 is een vervolg op het beslisdocument van 23 december 201913. In dit document staat over het leefklimaat en de kwaliteit van de huidige zorg, dat het aantal incidenten en klachten sinds oktober 2019 verhoudingsgewijs meer zijn afgenomen, dan de daling van het aantal cliënten. De klachten in februari 2020 hadden volgens de rapportage geen betrekking op de sluiting van DHG. Tevens staat in deze rapportage dat een aantal behandelcoördinatoren in de afgelopen periode is weggegaan en dat de formatie inmiddels weer op orde is. Verder wordt aangegeven dat het moeilijk is om voldoende kinder‐ en jeugdpsychiaters aan te trekken. Dit is volgens Pluryn een landelijk probleem en daarmee niet uniek voor DHG. Het ziekteverzuim onder medewerkers is gestegen ten opzichte van februari 202014. In het geüpdatete beslisdocument d.d. 19 maart 2020 beschrijft Pluryn, dat de ontwikkelingen binnen DHG kunnen resulteren in oplopende spanningen en incidenten en dat Pluryn daarom duidelijkheid voor de cliënten creëert en het leefklimaat blijft monitoren. Als het risico op escalatie te hoog wordt, wordt overwogen om jongeren versneld door te plaatsen.

Voor het monitoren van het leefklimaat zijn, samen met IGJ, indicatoren opgesteld. Nieuwe behandelcoördinatoren zijn begonnen om de ondersteuning van groepen weer op peil te brengen en een orthopedagoog brengt het leefklimaat in beeld. Overkoepelende ontwikkelingen worden wekelijks besproken met VWS, de OZJ en de gemeente Utrecht als regiegemeente.15 De voortgangsrapportage afbouw DHG van 6 april 2020 laat een vergelijkbaar beeld zien als het document van een maand eerder. Het aantal klachten en meldingen van incidenten blijft afnemen. Er wordt extra gescreend op risico's, onder andere suïcide (kwetsbaarheid kind). Inspraak van jongeren en ouders wordt gestimuleerd (mening van het kind). Pluryn benadrukt verder dat naar ouders zeer regelmatig gecommuniceerd is en wordt. 'Dat wil niet zeggen dat we daarin altijd naar tevredenheid en gewenste volledigheid informatie hebben kunnen geven over het proces, we begrijpen dat dit onbevredigend voelt voor ouders en dat zij vragen en zorgen hebben. We zitten echter met elkaar in een proces en hebben daarmee niet altijd de antwoorden'. (Pluryn) Omdat ouders niet vertegenwoordigd waren in de cliëntenraad is Pluryn in gesprek gegaan met een aantal ouders die een Facebookpagina hadden opgericht.

Deze ouders kregen wekelijks de mogelijkheid om signalen aan te geven bij het management en daarnaast werden en worden ze maandelijks uitgenodigd voor een gesprek. Deze groep wordt ondersteund door een teamlid van het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd vanuit cliëntperspectief. Deze groep is geen officiële vertegenwoordiging. Het is niet

12

Beslisdocument ten behoeve van voorgenomen afbouw DHG locaties Hoenderloo en Deelen d.d. 23 december 2019. 13 Geüpdatete beslisdocument DHG d.d. 19 mrt 2020. 14 Voortgangsrapportage afbouw DHG 9 maart 2020. 15 Geüpdatete beslisdocument DHG d.d. 19 maart 2020.

31

duidelijk en waarschijnlijk wisselend in hoeverre zij de ouders vertegenwoordigen, die lid zijn van de Facebookgroep. Volgens de voortgangsrapportage is het verzuim onder medewerkers licht afgenomen. Er wordt genoemd dat de uitstroom van medewerkers snel gaat. Het risico bestaat dat de bezetting op de groepen in de komende maanden onder een problematische grens komt. Er wordt om die reden ingezet op samenvoegen van groepen en het verbeteren van de interne doorstroom (kinderen die naar een andere locatie van Pluryn gaan).16 4.2

Ouders over de besluitvorming rond zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting

De meeste ouders met wie is gesproken, geven aan dat er niet is nagedacht over wat het voorgenomen besluit tot sluiting voor gevolgen zou hebben voor de zorg, bescherming en veiligheid op de groep. Er is volgens hen veel onrust bij alle kinderen, dus ook meer boze buien. De ouders geven verder aan, dat veel kinderen continu bezig zijn met de sluiting en dat er veel incidenten op de groep zijn. 'Hij staat op scherp. En dan ontploft hij en dan ligt hij weer in de time out'. (Ouder van een kind met ASS). 'Mijn kind is onrustig, verdrietig en doet suïcidale uitspraken. De wanhoop is duidelijk zichtbaar. En ik zag een kind dat zich vlot ontwikkelde'. (Ouder van een kind met ASS) Over de groepsleiding zijn de ouders met wie is gesproken overwegend positief. Ze doen hun werk met hart en ziel in een onrustige situatie. Hierdoor valt volgens de ouders groepsleiding ook regelmatig uit of meldt zich ziek. Ouders geven aan dat er daardoor veel wisselingen van personeel zijn en er vaak met invallers wordt gewerkt. Ook over het onderwijs is in de ogen van de ouders niet nagedacht. Zij stellen verder dat op school de spanningen oplopen, omdat medewerkers zich bekocht voelen over de gang van zaken. Dit zou vervolgens ten koste gaan van de kwaliteit van het onderwijs en de motivatie van hun kinderen om onderwijs goed te volgen. 'Mijn zoon is enorm gespannen.

Het levert hem veel stress op omdat hij niet weet wat er gaat gebeuren. Hij is de laatste dagen voor corona zeer agressief geweest op school…..Al dat gedoe met Pluryn doet hem geen goed.' (Ouder van een kind met ASS) 'Mijn zoon heeft veel begeleiding nodig. Als mijn zoon spanning ervaart, komt hij niet tot leren'. (Ouder van een kind met ASS) Ook de vrijetijdsbesteding is volgens de ouders met wie is gesproken veranderd. Veel zou zijn gestopt, waardoor kinderen meer aan de groep gebonden zijn en weinig te doen hebben. De ouders maken zich zorgen over wat er verder te gebeuren staat. Het vertrouwen in Pluryn is bij de ouders met wie is gesproken tot het minimum gedaald.

16

Voortgangsrapportage afbouw DHG 6 april 2020.

32

Verschillende ouders spreken uit dat ze twijfelen of ze hun kind nog wel aan de zorg van Pluryn willen toevertrouwen. 4.3

Kinderen over de besluitvorming rond zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting

De jongeren van de Jongerenraad geven aan dat het onveiliger is geworden na het voorgenomen besluit tot sluiting. Na het nieuws van sluiting ontstond er chaos (zorg en veiligheid) en onrust bij kinderen, hun ouders en groepsleiding. 'Sinds de sluiting wordt er veel terror gezet. Zo noemen we dat. Er wordt echt zwaar herrie geschopt. Veel jongeren boeit het niet meer wat ze doen. 'Ik ga toch weg'. Ze hebben overal schijt aan. Er werden veel straffen uitgedeeld. Er was veel geweld, drugs, fixaties. Er werd ingebroken in leegstaande locaties. Het werd meer en heftiger. Sinds het moment van sluiting is het dus onveiliger geworden'. (Jongere van de jongerenraad) Er is veel onduidelijkheid. De meeste jongeren moeten verhuizen naar een andere instelling, maar veel jongeren weten nog niet waar zij naartoe gaan. Niet alle jongeren hebben een positief contact met hun ouders en die jongeren moeten veel zelf uitzoeken, zo vertellen ze. Groepsleiding vertrekt volgens de jongeren, omdat ze onzeker zijn over hun baan of omdat ze zich slecht behandeld voelen. Dit leidt tot veel wisselingen van groepsleiding en invallers op de groep, die de regels niet altijd kennen. Er is veel onrust. 'Je weet niet hoe een inval reageert'. En hierdoor wordt de groepsleiding ook weer strakker. Er worden groepen samengevoegd door de sluiting. Er kunnen minder activiteiten worden gedaan.

De behandeling van de jongeren gaat wel door. 4.4

Professionals over de besluitvorming rond zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting

Alle professionals geven aan dat op het moment van bekend worden van de voorgenomen sluiting, de toeleiding naar een nieuwe plek voor kinderen nog niet gerealiseerd was. Dit zorgde voor veel onrust en angst onder kinderen, jongeren en hun ouders. Maar ook onder het personeel. Doordat de communicatie met de kinderen en ouders te wensen over liet, leidde dit tot extra stress. Dit heeft consequenties voor de zorg die sindsdien en nog steeds gegeven wordt. Bij een aantal kinderen kwam dit tot uiting in terugval in gedrag en tot ernstiger gedragsproblemen. Dit droeg er weer aan bij dat er onrust op de groepen ontstond en maakte het onveilig. Niet alle groepsleiding heeft dezelfde kwaliteit en niet alle groepsleiding reageert adequaat. Ook de motivatie van groepsleiding heeft te lijden onder de manier waarop het proces door Pluryn is ingericht. Veel medewerkers van DHG zijn teleurgesteld en/of verdrietig. Ze waren trots op hun werk. Ze voelen nu spanning over hun baan en over hoe het met de kinderen zal gaan. Ze moeten overleven in een situatie van onrust en onduidelijkheid tot er weer zekerheid is voor zowel de kinderen als de medewerkers. Kinderen worden niet betrokken bij besluiten over verhuizen naar een andere groep (mening kind). Ook voor medewerkers is het niet altijd duidelijk. Het is eigenlijk wel een

33

crisissituatie, geeft een professional aan. Soms worden 'ze' gedwongen groepen samen te voegen vanwege personele bezetting. 4.5

Stakeholders over de besluitvorming rond zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting

De IGJ, VWS en de gemeente Utrecht krijgen van Pluryn een‐ of tweewekelijks een update waarin de voortgang van de afbouw wordt weergegeven. Alle stakeholders geven aan er dicht bovenop te zitten en in ieder geval nauw betrokken te zijn bij het proces van toeleiding naar vervolgzorg. Verschillende stakeholders geven aan dat er na het voorgenomen besluit tot sluiting een verslechtering van de zorg zichtbaar werd. Meer incidenten, meer gedragsproblemen, meer pedagogisch onwenselijk ingrijpen door de professionals en samenvoegen van groepen, niet op inhoudelijke, maar op organisatorische gronden. De IGJ houdt toezicht op de kwaliteit van de zorg. IGJ gaat hiervoor regelmatig naar de beide locaties van DHG. En spreekt met kinderen, personeel, management, alsook met het bestuur van Pluryn. IGJ was al eerder betrokken bij DHG. In 2018 is er een eerste onderzoek gedaan en eind 2019 heeft de IGJ vervolgonderzoek gedaan. Ondertussen is het besluit tot sluiting genomen. In dit vervolgonderzoek heeft de IGJ daarom de risico's benoemd ten aanzien van de periode tot aan sluiting. Voor de kinderen die nu in zorg zitten, moet de zorg op een aantal punten verbeteren. De IGJ benoemt expliciet dat de media‐aandacht rond de sluiting voor veel onrust zorgt bij de jongeren.

In de voortgangsberichten van de IGJ geeft de inspectie aan, dat er maandelijks voortgangsbezoeken worden afgelegd om te beoordelen of Pluryn voldoende verbetermaatregelen treft en dat de inspectie zal ingrijpen als verbetering uitblijft17,18. In het voortgangsbericht van 6 mei 2020 schrijft de IGJ dat de uitstroom van de medewerkers snel gaat en dat dit tot onrust leidt op de groepen en tot extra werkdruk bij medewerkers. Het gaat ten koste van de kwaliteit van het hulpaanbod. Uit gesprekken met twee pedagogisch medewerkers van een ASS‐groep en met ouders blijkt volgens de IGJ dat het medewerkers niet meer lukt om de begeleiding op de groep te laten aansluiten bij wat een jeugdige voor zijn behandeling nodig heeft. Vertrouwde gezichten verdwijnen, groepen worden samengevoegd en vanwege corona volgen kinderen geen regulier onderwijs, maar maken zij hun schoolwerk op de groep. Er is volgens de IGJ sprake van een absolute en relatieve daling van het aantal gemelde incidenten, maar dit wordt door medewerkers en ouders niet zo ervaren. De medewerkers met wie de IGJ heeft gesproken, ervaren extra ondersteuning van de behandelcoördinator en de clusterleiding om de veiligheid op de groepen te waarborgen. Onder andere door inzet van extra personeel.

Toch maakt de inspectie zich zorgen om de kwaliteit van de geboden zorg, de uitstroom van de medewerkers, de toename van werkdruk voor de achterblijvende medewerkers en de toename van

17

Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Eerste voortgangsbericht opvolging afbouw Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen, 17 maart 2020. 18 Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Tweede voortgangsbericht opvolging afbouw Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen, 6 mei 2020.

34

incidenten op sommige ASS‐groepen. IGJ deelt z'n zorgen met Pluryn en adviseert Pluryn aangaande gewenste aanpassingen in beleid. 4.6

Visies vergeleken

In deze paragraaf worden de visies van Pluryn, de ouders, kinderen, professionals en stakeholders waarmee gesproken is op hoofdlijnen vergeleken. Omdat de visies van ouders, kinderen en professionals grotendeels overeenkomt, worden deze samengenomen. Cursief wordt aangegeven als een element is genoemd dat volgens het Kinderrechten‐ comité altijd moet worden onderzocht en meegewogen bij een belangrijk besluit voor een kind (3 IVRK en CG nr. 14). Bij iedere visie is weergegeven welke elementen zijn onderzocht en/of meegewogen (zie 2.4) . Visie Pluryn Pluryn erkent de tekortkomingen in de communicatie in het begin van het traject. Pluryn geeft echter ook aan dat ondanks dat de communicatie beter gemoeten had, na het voorgenomen besluit tot sluiting, juist ook de zwakte van de kwaliteit van zorg en daarmee de reden van sluiting van DHG werd blootgelegd. Er ontstond een stressvolle situatie met risico's voor ouders, jongeren en medewerkers op 'uit verbinding gaan' en repressief handelen (kwaliteit van zorg en veiligheid). Pluryn geeft aan er alles aan te doen om de kwaliteit van zorg en onderwijs op peil te houden en de veiligheid van kinderen en personeel te waarborgen. Hiertoe is de organisatiestructuur verbeterd en zijn na corona verschillende crisisteams ingesteld, die beleid kunnen aanpassen als dit nodig is.

Daarbij wordt onder andere ook gekeken naar risico's op suïcide (kwetsbaarheid kind). Verder is er nauw contact met verschillende stakeholders die hierop meekijken. Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens Pluryn de volgende elementen uit GC nr 14 bij het besluitvormingsproces over de zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting door hen zijn onderzocht:  Element 2: De mening van het kind.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 5: De betekenis van het besluit voor de kwetsbaarheid van het kind.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens Pluryn de volgende elementen uit GC nr. 14 bij het besluitvormingsproces over de zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting door hen zijn meegewogen:  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 5: De betekenis van het besluit voor de kwetsbaarheid van het kind.

35

Visie ouders, kinderen en de professionals Volgens de ouders, kinderen en alle professionals met wie gesproken is, heeft het verloop van het besluitvormingsproces tot veel stress en onrust geleid onder de kinderen, hun ouders maar ook onder de professionals. Dit omdat zij pas toen het besluit al was genomen, formeel zijn geïnformeerd en hebben kunnen aangeven wat er gezien de nieuw ontstane situatie voor hen belangrijk was. Zowel ouders, kinderen als professionals maken zich zorgen over de veiligheid en de kwaliteit van de zorg. Ook maken ze zich zorgen over zowel het onderwijs als het overige dagprogramma en het verdwijnen van activiteiten . Er zijn in hun optiek meer incidenten en er wordt te weinig nagedacht over hoe het zal gaan, als er nog meer medewerkers voor de definitieve sluiting zullen weggaan en nog meer groepen worden samengevoegd. Jongeren worden niet betrokken bij besluiten rond bijvoorbeeld overplaatsing naar een nieuwe groep of over het samenvoegen van groepen, terwijl ze dat wel zouden willen. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de ouders, kinderen en drie van de vier professionals, de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft meegewogen bij het besluitvormingsproces over de zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting :  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.

De vierde professional voegt hier element 4 aan toe:  Element 4: de betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming. Visie stakeholders Stakeholders geven aan dat de communicatie ook in deze fase anders had moeten verlopen. Verder maken de meeste stakeholders zich zorgen over de kwaliteit van de zorg en daarmee over de veiligheid van kinderen nu en in de nabije toekomst. Zichtbaar is dat de kwaliteit verder uitgehold raakt, dat de onrust zal blijven of zelfs toenemen en de veiligheid van kinderen en personeel moeilijk te waarborgen is. Expliciet geven stakeholders aan dat de leegloop onder medewerkers een risico is voor de veiligheid, kwaliteit van zorg en onderwijs. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de stakeholders de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft onderzocht bij het besluitvormingsproces over de zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting:  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens de stakeholders Pluryn de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft meegewogen bij het besluitvormingsproces over de zorg na het voorgenomen besluit tot sluiting:  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.

36

5. BESLUITVORMING BIJ TOEWIJZING VAN NIEUWE ZORG In dit hoofdstuk staat de derde onderzoeksvraag centraal. In hoeverre zijn de belangen van kinderen en jongeren die op DHG verblijven onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming rond de toewijzing van nieuwe zorg? Deze vraag gaat in op hoe de besluitvorming rond het vinden van een zorgalternatief is verlopen. Hieronder wordt ingegaan op in hoeverre de belangen van kinderen onderzocht en meegewogen zijn bij dit besluitvormingsproces: wat vinden de verschillende volwassenen en kinderen met wie is gesproken hiervan? Wat staat hierover in de documenten die in dit onderzoek zijn betrokken? Hoe verhouden de verschillende visies zich ten opzichte van elkaar? Achtereenvolgens komen de visies van Pluryn, de ouders, de kinderen, professionals en stakeholders aan de orde. Hierbij wordt aangegeven wat er in de geschreven stukken te vinden is. Deze visies worden aan het eind van het hoofdstuk vergeleken. De door het Kinderrechtencomité genoemde elementen om het belang van het kind te onderzoeken, worden benoemd als deze volgens de bronnen zijn onderzocht en meegewogen in het besluitvormingsproces. 5.1

Pluryn over de besluitvorming rond toeleiding naar nieuwe zorg

Pluryn geeft aan dat zij in principe aan alle kinderen een plek kan bieden en dat DHG niet gaat sluiten als een kind nog niet geplaatst is. Op het moment van het eerste gesprek (11 maart 2020) is aan een aantal kinderen een aanbod gedaan en is ook een plan B aangeboden. De gemeentes en GI's zijn altijd uitgenodigd bij de besprekingen rond de toeleiding naar de vervolgplek. In sommige gevallen maakten ze de keuze niet aan te sluiten. Het kind zelf is niet altijd uitgenodigd (mening kind). Dat had volgens Pluryn misschien wel gemoeten. Bij een aantal gesprekken was de jongere wel aanwezig. Pluryn heeft altijd met behandelaren besproken dat de mening van jongeren belangrijk is en behandelaren onderschrijven dat belang ook. Daarbij dient dit te gebeuren in samenspraak met ouders en die hebben soms de uitdrukkelijke wens dat hier niet expliciet over gesproken wordt met kinderen. 'Op suggestie van de Kinderombudsman en de cliëntenraad is het belang van de mening van jongeren nogmaals expliciet besproken en heeft Pluryn de brochure 'Het beste besluit voor het kind' van de Kinderombudsman met alle medewerkers gedeeld.

Overigens niet omdat het belang daarvoor niet werd gezien of omdat er geen gesprekken waren, maar wel omdat de ervaring leert dat dit niet altijd even expliciet gebeurt en zeker in deze stressvolle processen extra aandacht verdient.' (Pluryn) Verder is het van belang af te wegen waarover kinderen hun mening kunnen geven en vooral waarop ze invloed kunnen uitoefenen, in het licht van hun ontwikkeling. Het gaat met name over wat er voor hen persoonlijk van belang is. Daarin gaat het vaak over concrete invulling: hoe ziet m'n kamer eruit, wat kan ik in m'n vrije tijd doen. Daarover zijn we in gesprek en juist met die concrete invulling zijn we nog druk bezig.

37

De behandelcoördinatoren zijn altijd betrokken bij de behandeling van de kinderen en daarnaast was er altijd een hoofd behandeling bij het gesprek (die was niet altijd betrokken bij de behandeling van het kind). Daarbij is gekozen voor ofwel het hoofd behandeling van de locatie van Pluryn, dat in het aanbod werd genoemd, of het hoofd behandeling dat verbonden was aan het onderdeel van Pluryn waar de jongere op dat moment verbleef. Omdat Pluryn zeker wilde zijn dat de gesprekken tijdig gevoerd zouden worden en om eenduidigheid te hebben in de wijze waarop ze gevoerd zouden worden, is hierbij leidend geweest dat er een hoofd behandeling aansloot. Pluryn probeert dit alles zorgvuldig te doen, maar het is lastig en complex om het goed te doen. Dit gezien alle stakeholders die vaak ook verschillende belangen hebben. Verder moet Pluryn de belangen van individuele kinderen afwegen tegen het maatschappelijk belang dat Pluryn ook heeft te dienen en daarmee dus ook het belang van andere cliënten en toekomstige cliënten. Extra moeilijkheid is dat binnen de kortste tijd alles in de media staat. Een deel van de ouders domineert het nieuws enorm. In de voortgangsrapportage afbouw DHG van 9 maart 202019 geeft Pluryn aan vanaf half februari in gesprek te zijn met ouders, voogden en gemeentes over het vervolgperspectief.

Deze aanpak was in eerste instantie gericht op jongeren voor wie geen uitstroom gepland stond voor augustus. In tweede instantie voor wie uitstroom wel gepland is, maar nog onvoldoende concreet is waar. Pluryn beschrijft dat in de komende maanden duidelijk moet worden welke vervolgplek binnen of buiten Pluryn gekozen wordt, afhankelijk van wat passend blijkt of gemaakt kan worden voor elke individuele jongere. Per week stromen volgens deze rapportage ongeveer 5 kinderen conform de planning uit. Op de peildatum 6 maart 2020 waren er nog 146 jongeren aanwezig. De verhouding medewerkers tot jongeren wordt nauwgezet gevolgd omdat het risico bestaat dat medewerkers vertrekken en dit niet in verhouding staat tot het vertrek van jongeren. De verhouding behandelcoördinatoren en regiebehandelaars is passend bij het aantal kinderen waar zij verantwoordelijk voor zijn (20 kinderen). In het geüpdatete beslisdocument van 19 maart 2020 geeft Pluryn aan te verwachten dat ca 75% van DHG‐cliënten natuurlijk uitstroomt voor eind augustus 2020 en dat Pluryn voor ongeveer 40 resterende cliënten op zoek gaat naar een passende plek binnen of buiten Pluryn. Uitgangspunt hierbij is maximale inspanning te garanderen om voor elke DHG‐cliënt de beste zorg en ondersteuning te realiseren.

Er wordt een doorstart van goede DHG zorgconcepten en expertise op andere Pluryn‐locaties gerealiseerd door maximaal 90 nieuwe plekken (open en gesloten plekken) voor resterende cliënten en nieuwe instroom te creëren.20 Een PowerPoint‐presentatie van de 'Casus voor casus aanpak' van 24 maart geeft inzicht in hoe DHG tot duurzame vervolgplekken wil komen voor de jongeren die in augustus nog niet klaar zijn met hun behandeling. Hierin wordt ook het nieuw te ontwikkelen aanbod voor Pluryn genoemd. De aanpak geeft weer voor welke specialisaties een nieuw zorgaanbod binnen Pluryn vorm moet krijgen. Tevens staat hierin hoe de voortgang van het proces bewaakt wordt en hoe de communicatie met de ouders

19

20

Voortgangsrapportage afbouw DHG/09/03/2020. Geüpdatete beslisdocument DHG d.d. 19 mrt 2020.

38

verloopt. Ouders en kinderen worden hierbij nauw betrokken. Ook gaat het in op de samenwerking met gemeentes en het aanbod buiten de regio. 21 In de voortgangsrapportage afbouw DHG van 6 april 2020 geeft Pluryn aan dat een passend vervolgperspectief voor jongeren aan verschillende voorwaarden moet voldoen. Het moet passend zijn qua groepsomvang, begeleidingsintensiteit en specialisme. Verder moet er een ondersteuningsklimaat zijn, dat aansluit bij de ondersteuningsvraag van de cliënt en moeten de benodigde therapie en onderwijs aanwezig zijn of gecreëerd kunnen worden. Ook moeten er passende vrijetijdsmogelijkheden zijn en moet de omgeving van het terrein passende nabijheid, veiligheid en luwte bieden. Waar mogelijk creëert Pluryn een beter passend aanbod dan de cliënt nu krijgt. Waar mogelijk zoekt Pluryn met de verwijzer naar een passend aanbod in de regio van herkomst of daar dichtbij. De ondersteuningsvraag van de cliënt wordt geformuleerd door de behandelaar in samenspraak met de cliënten en ouders/voogd. Begin april krijgen ouders en voogden een brief met daarin een passend aanbod. Zij worden (vanwege corona) uitgenodigd voor een gesprek via beeldbellen. Ouders wordt gevraagd om voor 24 april 2020 te laten weten of zij gebruik willen maken van het aanbod. Dit aanbod is voor 13 jongeren een bestaand aanbod van Pluryn.

Voor 20 jongeren een nieuw aanbod ASS (Intensieve Kleinschalige Behandelgroep (IKB) en driemilieu), voor zes jongeren een nieuw aanbod IKB Hechting en voor 18 jongeren een oplossing in de regio.22 5.2

Ouders over de besluitvorming rond toeleiding naar nieuwe zorg

Alle ouders met wie is gesproken zijn uitgenodigd om met Pluryn in gesprek te gaan over de vervolgplek. Niet iedereen die bij hun kind betrokken is, is volgens de ouders ook bij dit gesprek aanwezig. Een aantal groepen heeft te weinig behandelcoördinatoren en dan is soms de mentor bij het gesprek aanwezig. De ouders met wie is gesproken zijn overwegend niet tevreden over het proces rond de toeleiding naar nieuwe zorg. Ze weten bij het zorgaanbod niet altijd waar ze 'Ja' tegen zeggen. Dit heeft er mee te maken dat het nieuwe zorgaanbod nog niet gerealiseerd is. Wel is er een gebouw en locatie waar de jongere heen kan, maar er is nog geen duidelijkheid over personele bezetting, onderwijsaanbod, vrije tijd of behandeling. Een ouder geeft aan dat ze uren moest reizen voor een gesprek van nog geen kwartier. Bij haar eerste gesprek was de gemeente afwezig, bij het tweede gesprek ontbrak de behandelcoördinator. Een ouder vertelt dat is gezegd dat Pluryn een kleinschalige ASS‐groep voor acht kinderen wilde creëren op een locatie van Pluryn, Jan Pieter Heije (JPH) in Oosterbeek. Vervolgens bleek er volgens die ouder wel een gebouw te staan, maar verder niets. Ook financiering en passend onderwijs is op moment van het gesprek met de Kinderombudsman (eind maart) nog niet rond, aldus de ouder.

21 22

PowerPoint Casus voor casus aanpak vervolgplek jongeren DHG. Voortgangsrapportage afbouw DHG 6 april 2020.

39

'Het aanbod is omgeven door mist. Onze zoon weet niets van het aanbod. We houden hem er buiten. De onzekerheid maakt anders meer kapot dan dat het hem helpt. Je kan naar hem niet met een half verhaal komen'. (Ouder van een kind met ASS). Dat kinderen niet altijd betrokken worden bij de toeleiding naar nieuwe zorg, vindt een deel van de ouders voor hun eigen kind wenselijk zolang er nog geen duidelijkheid is. Het leidt alleen maar tot meer onrust (mening kind). Uit de documenten die de ouders de Kinderombudsman hebben doen toekomen, blijkt dat de inhoud en strekking van het zorgaanbod heel verschillend is. Soms is er een gedetailleerd voorstel omdat het om een bestaand zorgaanbod gaat. In andere stukken is er een heel basaal voorstel op hoofdlijnen, omdat er nog geen passend zorgaanbod gevonden, dan wel beschikbaar is. 5.3

Kinderen over de besluitvorming rond toeleiding naar nieuwe zorg

De jongeren van de Jongerenraad geven aan dat er met hen gesproken wordt over een vervolgplek. Veelal zijn dit gesprekken met hun eigen behandelcoördinator of mentor. Een enkeling is zelf aangesloten bij een expertisetafel. Een jongere vertelt over de expertisetafel dat er serieus gevraagd werd naar wat de jongere wilde en hoe een perfecte groep eruit zou zien. "Eigenlijk de eerste keer een gesprek over een vervolgplek. Dat was fijn. Alleen heb ik met terugwerkende kracht een vervelend gevoel over het gesprek gekregen. Ze zeiden dat ik na een week zou horen waar ik naartoe zou gaan en nu drie weken later weet ik nog steeds niets". En "Er is gezegd dat voor alle jongeren een plek is gevonden. Is niet waar! Daar ben ik boos over. Ik heb namelijk nog geen plek en sommige andere jongeren ook niet". 5.4

Professionals over de besluitvorming rond toeleiding naar nieuwe zorg

De drie professionals die betrokken zijn bij de zorg voor de kinderen met wie in maart is gesproken, geven aan dat de gesprekken rond de vervolghulp zeer rommelig verlopen. Niet altijd is iedereen bij de gesprekken aanwezig. Kinderen zelf zijn vaak niet uitgenodigd. De aanwezige behandelcoördinatoren zijn niet altijd de behandelaars van de kinderen zelf. Het voorbeeld werd genoemd dat er een moeder werd uitgenodigd voor een gesprek over het zorgaanbod, die een contactverbod had met haar kind. Ook werd een moeder met ernstige psychische problemen uitgenodigd, die de strekking van het gesprek niet begreep en er heel erg angstig van werd. Volgens deze professionals worden ouders uitgenodigd terwijl er nog heel veel onzeker is. Dat draagt volgens hen bij aan extra onrust die weer afgewenteld wordt op de kinderen. Want als ouders onrustig zijn, dan brengen ze dat over op hun kinderen, aldus de professionals. Een vierde professional geeft aan dat gesprekken over de vervolgplaatsen zoveel mogelijk worden gepland met de jongere, ouders en gemeente erbij. Deze professional

40

geeft aan dat hij niet de indruk heeft dat ouders en jongeren door het aanbod overvallen worden. In de Jongerenraad zitten twee jongeren die nog geen vervolgplaats hebben. Maar die snappen het ook. 'Het is moeilijk om voor mij een plek te vinden'; zeggen ze. En soms denken ze actief mee. Jongeren van 10 tot ongeveer 13 jaar die accepteren vaak gewoon wat het aanbod is. 5.5

Stakeholders over de besluitvorming rond toeleiding naar nieuwe zorg

Verschillende gemeentes alsook VWS zijn betrokken bij de toeleiding naar nieuwe zorg voor kinderen. De coördinerend regio hierin is Utrecht. Sommige jongeren kunnen terug naar huis, maar er zijn verschillende groepen kinderen waarvoor een andere plek gevonden moet worden. Er is volgens de gemeentes en VWS een groep kinderen waarvoor een vervolgplek een puzzel oplevert, omdat er in de regio waar zij vandaan komen geen best passende zorg is. Nieuwe zorg moet passende en duurzame zorg zijn, dus zorg waar een kind de juiste hulp krijgt én kan blijven zolang het nodig is. Regio's waar kinderen naartoe geplaatst worden, zijn niet allemaal even ver in het ontwikkelen van dergelijke zorg. Dat maakt het lastig. Er is volgens stakeholders ook een groep bezorgde ouders met wie het moeilijk overleggen is. Gesprekken lijken soms goed, maar dan gaat men toch, soms al een half uur later, naar de media. De IGJ geeft aan dat zij niet per kind toezicht houden en beoordelen of de vervolgplek voor elk individueel kind passend is. Wel kunnen ze in algemene zin zien wat opvalt in de werkwijze van Pluryn en in de overzichten van hoe de toeleiding naar nieuwe zorg voor de verschillende kinderen verloopt. Als Pluryn nieuwe plekken creëert, gaat de IGJ op die locaties kijken naar de kwaliteit van zorg. En het volgen.

Het is echter niet de rol van de IGJ om te kijken of dit voor ieder individueel kind een passende plek is. IGJ houdt zich niet bezig met de inhoud van de casuïstiek. Bij het plan voor een duurzame vervolgplek op casusniveau zijn het kind, ouders/voogd en de hoofdbehandelaar van Pluryn betrokken en de gemeente waar het kind vandaan komt. De gemeente komt soms met twee vertegenwoordigers; één met doorzettingsmacht en een inhoudelijk deskundige. In bepaalde gevallen is het lastig om de gemeente waar het kind vandaan komt te betrekken omdat deze zich niet betrokken dan wel verantwoordelijk voelt. Dit terwijl die een belangrijke rol speelt in de zoektocht naar een regionale, passende en duurzame plek. Een deel van de stakeholders ziet nog geen onoverkomelijke knelpunten in de toeleiding naar passende vervolgzorg. Een ander deel wel. De IGJ vertelt dat er veel onduidelijk is voor kinderen en ouders. Zo wordt in de brieven verwezen naar groepen die er nog niet zijn en dan is het voor ouders moeilijk om te bepalen of een vervolgplek passend is. Het is juist belangrijk om ouders hierbij te betrekken. In de verschillende rapportages geeft de IGJ aan, dat de communicatie richting jeugdigen en ouders als onduidelijk wordt ervaren. Ook constateert de IGJ dat niet alle benodigde disciplines/ organisaties standaard bij gesprekken over vervolgzorg aanwezig zijn.

Ook kinderen worden onvoldoende betrokken bij de plannen. De IGJ spreekt Pluryn hier voortdurend op aan.

41

De IGJ heeft in 2018 onderzoek gedaan naar de kwaliteit van zorg op de locaties Hoenderloo en Deelen.23 Dit vanwege signalen van repressieve maatregelen die jegens kinderen plaatsvonden. Eind 2019 is onderzoek gedaan naar de opvolging van het eerdere onderzoek in 2018 en naar de afbouw van Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen.24 In maart 2020 volgde een eerste voortgangsbericht opvolging afbouw Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen. Hierin staat onder andere de conclusie dat de door Pluryn aangeleverde voortgangsrapportages voldoende betrouwbaar zijn. Dit baseert de IGJ op basis van de voortgangsbezoeken. De IGJ verwacht van Pluryn dat het een werkwijze gaat hanteren, waarbij ook expliciet de wensen en behoeften van jeugdigen worden betrokken bij het bepalen van de vervolgplek. Dit doet Pluryn te weinig. Daarnaast dienen de verschillende disciplines waaronder professionals van het onderwijs, de gemeente, en de gecertificeerde instelling betrokken te worden bij de gesprekken over de vervolgplek. Verder verwacht de IGJ dat Pluryn zorgdraagt voor continuïteit van onderwijs25. De laatste voortgangsrapportage die in dit rapport is verwerkt, dateert van 6 mei 2020. In dit rapport wordt nogmaals expliciet benadrukt, dat de IGJ verwacht dat kinderen en ouders voldoende betrokken worden bij het bepalen van de vervolgplek 26 .

De IGJ geeft in de rapportage aan dat ouders en medewerkers nog steeds onvoldoende vertrouwen hebben in een goede toeleiding naar zorg. Zo wordt, als ze met goed onderbouwde argumenten een aanbod weigeren, volgens hen geen nieuw aanbod gedaan. Ook hoort de IGJ dat ouders zich zorgen maken over de passendheid van het onderwijs op een nieuwe vervolgplek. De IGJ ziet dat Pluryn meer dan eerder het onderwijsaanbod betrekt bij de nieuwe vervolgplek. Verder ziet de IGJ dat er meer aandacht is dan eerder voor het betrekken van de visie van kinderen rond hun wensen en behoeften bij de keuze van de vervolgplek. 5.6

Visies vergeleken

In deze paragraaf worden de visies van de ouders, kinderen, professionals, stakeholders en van Pluryn op hoofdlijnen vergeleken. Omdat de visies van ouders, kinderen en professionals grotendeels overeenkomen, worden deze samengenomen. Cursief wordt aangegeven als een element is genoemd, dat volgens het Kinderrechtencomité altijd moet worden onderzocht en meegewogen bij een belangrijk besluit voor een kind (3 IVRK en CG nr. 14). Bij iedere visie is weergegeven welke elementen zijn onderzocht en/of meegewogen (zie 2.4) . Pluryn Pluryn geeft aan dat het proces van toeleiding naar zorg goed georganiseerd is en goed wordt uitgevoerd en dat voor alle kinderen een passend aanbod beschikbaar is of komt. Voor alle kinderen zijn individuele plannen gemaakt. Kinderen, hun ouders en mentoren 23

Uitkomsten van het inspectie‐onderzoek in 2018: https://www.jgi.nl/documenten/rapporten/2019/04/09/de‐hoenderloo‐groep‐pluryn‐deelen 24 Uitkomsten inspectie‐onderzoek bij Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen, 28/02/2020. 25 Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Eerste voortgangsbericht opvolging afbouw Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen, 17 maart 2020. 26 Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Tweede voortgangsbericht opvolging afbouw Pluryn, locatie Hoenderloo en Deelen, 6 mei 2020.

42

en behandelaars zijn hierbij betrokken. Aanvankelijk waren kinderen hier te weinig bij betrokken maar nadat de IGJ hierop heeft gewezen, is dit verbeterd. Ook ouders worden nu beter dan voorheen betrokken bij dit proces. Pluryn geeft verder aan dat niet alle ouders even goed meewerken. En dat er ouders zijn die het proces van toeleiding naar vervolgzorg traineren. Pluryn heeft in verschillende documenten uitgebreid en gedetailleerd beschreven hoe het proces van toeleiding naar nieuwe zorg uitgevoerd en georganiseerd is en wie er allemaal bij betrokken zijn. Ook geeft Pluryn regelmatig overzichten voor de stakeholders, zodat zij het proces rond toeleiding naar nieuwe zorg kunnen monitoren en het kunnen aangeven wanneer zij knelpunten zien. Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens Pluryn de volgende elementen uit GC nr 14 bij het besluitvormingsproces over vervolgzorg door hen zijn onderzocht :      

Element 1: De betekenis van het besluit voor de identiteit van het kind. Element 2: De mening van het kind. Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen. Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming. Element 5: De betekenis van het element voor de kwetsbaarheid van het kind. Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs.

Uit de interviews en documenten blijkt dat volgens Pluryn de volgende elementen uit GC nr. 14 bij het besluitvormingsproces over vervolgzorg door hen zijn meegewogen:  Element 1: De betekenis van het besluit voor de identiteit van het kind.  Element 2: De mening van het kind.  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 5: De betekenis van het element voor de kwetsbaarheid van het kind.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs.

Visie ouders, kinderen en professionals Ouders benadrukken dat ze door Pluryn voor het blok gezet worden als ze een zorgaanbod niet accepteren, terwijl er nog heel veel onduidelijk is over hoe de zorg vorm moet gaan krijgen. Ouders maken zich ernstig zorgen over of voor hun kind wel de beste zorg gevonden kan worden. De jongeren van de Jongerenraad geven aan dat kinderen niet altijd goed betrokken worden en niet goed geïnformeerd worden bij de besluitvorming over toeleiding naar nieuwe zorg. Ook geven zij aan dat DHG voor een deel van de kinderen de beste plek was, dus dat ze helemaal geen nieuwe zorg willen.

43

Ook drie van de vier professionals vragen zich af of er voor ieder kind passende vervolgzorg gevonden zal worden. Juist voor de kinderen met de meest complexe problematiek (de meest kwetsbare kinderen) is de minste zorg voor handen. Was deze er wel geweest, dan waren ze niet op DHG geplaatst. Onderschat wordt in hun optiek de expertise die DHG heeft. Uit de documenten die de ouders de Kinderombudsman hebben doen toekomen blijkt dat het aanbod heel verschillend is. Soms gedetailleerd omdat het om een bestaand zorgaanbod gaat en op hoofdlijnen als er nog geen zorgaanbod beschikbaar is. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de ouders, kinderen en drie van de vier professionals bij het besluitvormingsproces over vervolgzorg de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft onderzocht:  Element 2: De mening van het kind wordt soms wel en soms niet onderzocht.  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: de betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 5: De betekenis van het element voor de kwetsbaarheid van het kind.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Een professional voegt hieraan toe:  Element 2: De mening van het kind wordt doorgaans onderzocht.

Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de ouders, kinderen en de professionals bij het besluitvormingsproces over vervolgzorg de volgende elementen uit GC nr. 14 heeft meegewogen:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Stakeholders Stakeholders benadrukken dat er voor de meeste kinderen dichter bij huis goede passende vervolgplekken gevonden worden en dat het proces goed verloopt (goede veiligheid, zorg en bescherming). Echter voor niet alle kinderen is er regionaal een goed behandelaanbod beschikbaar. Ook school is hierin een complicerende factor. Passend onderwijs voor deze kinderen met hun specifieke zorgvraag waar zeer gespecialiseerd onderwijs bij hoort, is regionaal niet overal aanwezig (kwetsbaarheid kind). Verschillende stakeholders benoemen dat voor het vinden van een passend landelijk aanbod voor alle kinderen, Pluryn, gemeentes maar ook de ministeries van VWS en OCW moeten samenwerken.

44

Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de stakeholders de volgende elementen uit GC nr. 14 bij het besluitvormingsproces over vervolgzorg heeft onderzocht:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 5: De betekenis van het element voor de kwetsbaarheid van het kind.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. Uit de interviews en documenten blijkt dat Pluryn volgens de stakeholders de volgende elementen uit GC nr. 14 bij het besluitvormingsproces over vervolgzorg heeft meegewogen:  Element 3: De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen.  Element 4: De betekenis van het besluit voor de goede veiligheid, zorg en bescherming.  Element 5: De betekenis van het element voor de kwetsbaarheid van het kind.  Element 7: De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs.

45

6. CONCLUSIES Inleiding Op 11 maart 2020 is de Kinderombudsman een onderzoek gestart naar besluitvormingsprocessen rond de sluiting van DHG. Onderzocht is of Pluryn bij de besluitvormingsprocessen rondom sluiting de belangen van de kinderen, die verbleven op DHG, heeft onderzocht en meegewogen zoals het Kinderrechtenverdrag dat verlangt. Het gaat concreet om: 1) het besluitvormingsproces over de voorgenomen sluiting; 2) het besluitvormingsproces over hoe de zorg gecontinueerd diende te worden tot het moment van definitieve sluiting; 3) het besluitvormingsproces over toeleiding naar nieuwe zorg. Het onderzoek van de Kinderombudsman gaat over de periode vanaf medio 2019 tot 15 mei 2020, waarop de dataverzameling is gestopt. De centrale onderzoeksvraag luidt: In hoeverre zijn en worden de belangen van de kinderen onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming om DHG te sluiten, bij de besluitvorming over de zorg die zij nu krijgen en bij de toewijzing van nieuwe zorg? Deze onderzoeksvraag is uitgewerkt in drie deelvragen en leidt tot drie deelconclusies en een eindconclusie.

Conclusie naar aanleiding van deelvraag 1 In hoeverre zijn de belangen van kinderen onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming om DHG te sluiten? Uit ons onderzoek blijkt dat Pluryn bij het besluitvormingsproces om DHG te sluiten de belangen van kinderen die daar verbleven niet in alle fasen van dit besluitvormingsproces conform het Kinderrechtenverdrag en de richtlijnen van het Kinderrechtencomité heeft onderzocht en meegewogen. Pluryn is van mening dat dit in alle fasen wel is gebeurd. De ouders en kinderen met wie is gesproken als ook de meeste professionals en stakeholders zijn overwegend een andere visie toegedaan. Uit het onderzoek is niet gebleken dat in het besluitvormingsproces voorafgaand aan het voorgenomen besluit tot sluiting voor ieder kind apart en voor de groep kinderen als geheel, systematisch en volledig onderzocht en inzichtelijk gemaakt is wat sluiting voor het ontwikkelingsperspectief van kinderen zou betekenen. Er waren individuele behandelplannen van kinderen en er was een overzicht van de te verwachten uitstroom. Echter, hun ontwikkelingsbelangen in relatie tot het te nemen besluit zijn vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting niet in kaart gebracht. Dit geldt ook voor consequenties van het voorgenomen besluit voor hun ontwikkeling op de korte en op de lange termijn.