Brief Kinderombudsman 16 februari 2023 Geef kinderen invloed

Retouradres: Postbus 93122, 2509 AC Den Haag

Burgemeester en Wethouders van Gemeente Schiedam t.a.v. de heer D. Ergin Postbus 1501 3100 EA SCHIEDAM

Pagina 1/3

Geachte heer Ergin, De Kinderombudsman heeft recent meerdere klachten/signalen ontvangen van ouders van kinderen die in Maassluis, Vlaardingen of Schiedam wonen. Deze signalen gaan over besluiten van uw gemeenten in de aanbesteding in het kader van de Jeugdwet. Concreet gaat het om het besluit om per 1 januari 2023 de uitvoering van alle jeugdhulp via Mevis te laten verlopen en het besluit om per 26 juni 2023 het contract met zorgaanbieder Labyrint te beëindigen. Ouders uiten zorgen over (1) het (dreigende) gebrek aan de juiste zorg, begeleiding of onderwijs aan hun kinderen, (2) de gebrekkige informatievoorziening en (3) het besluitvormingsproces van deze veranderingen. In deze brief leest u een toelichting op de klachten en wat de Kinderombudsman van u vraagt. Wat ik van u vraag Gezien de ontvangen klachten/signalen, wil ik u vragen daarop een reactie te geven. Daarnaast zie ik aanleiding u vragen te stellen over de besluitvormingsprocedure. De Kinderombudsman verzoekt u aan te geven hoe voorafgaand aan de besluitvorming de belangen van de individuele kinderen zijn onderzocht en meegewogen met het oog op de continuïteit van de zorg. Ook wil de Kinderombudsman van u weten hoe u kinderen/ouders/verzorgers hebt betrokken bij de besluitvorming en de belangenafweging.

Voor zover er per individueel kind nog geen onderzoek heeft plaatsgevonden naar de gevolgen van de wijziging en hun belangen, vraag ik u dit alsnog te doen. Hieronder lichten wij de ontvangen signalen en dit verzoek toe. Toelichting op ontvangen klachten/signalen De ouders die contact met de Kinderombudsman hebben opgenomen, uiten zorgen over het welzijn en de ontwikkeling van hun kind ten gevolge van de besluiten van de gemeenten om de jeugdhulp anders in te richten. (Dreigend) gebrek aan de juiste zorg, begeleiding en/of onderwijs Voor een deel gaat het om kinderen uit gezinnen aan wie de hulp per 1 januari 2023 is weggevallen na overgang van het wijkteam naar Mevis. Voor een ander deel gaat het om kinderen die nu onderwijs en/of hulp krijgen van Stichting Labyrint in Maassluis. Zij hebben te horen gekregen dat het contract met Labyrint per juni 2023 beëindigd zal worden en dat er nog gezocht wordt naar alternatieve zorg. Bij menig ouder is bekend dat vergelijkbare zorg of onderwijs schaars is én dat er lange wachtlijsten

Datum 16 februari 2023 Onderwerp Verzoek om uw reactie Ons nummer 1696079 Uw brief Bijlage Rapport Belangen van kinderen voorop? Brochure Het beste besluit Contactpersoon Andrea van Beers T 070 850 69 63

Kinderombudsman Bezuidenhoutseweg 151 2594 AG Den Haag Postbus 93122 2509 AC Den Haag T 070 356 35 63 info@kinderombudsman.nl www.kinderombudsman.nl De Kinderombudsman is onderdeel van de Nationale ombudsman

bestaan bij andere instellingen. De vrees bestaat dan ook dat er naast een breuk in het onderwijs en/of zorg, er ook geen opvolgende passende zorg of onderwijs beschikbaar is na juni 2023. Met alle schade aan hun kinderen van dien. Gebrekkige informatievoorziening Ouders geven aan dat zij geen informatie hebben ontvangen over welke mogelijkheden er zijn als zij het niet eens zijn met de besluiten van de gemeente. Ook levert de onduidelijkheid over of en wanneer passende hulp of onderwijs geboden wordt stress op. Naast een discontinuïteit in de hulp is er onzekerheid of er wel weer passende hulp gaat komen. Het besluitvormingsproces Ouders geven aan dat zij én hun kinderen op geen enkele manier betrokken zijn in het besluitvormingsproces om de hulp anders in te richten of om de bestaande hulp en/of onderwijs te beëindigen. Toelichting op verzoek van de Kinderombudsman De Kinderombudsman heeft als taak om toe te zien op de naleving van kinderrechten in Europees en Caribisch Nederland. Het Kinderrechtenverdrag en het belang van het kind vormen daarbij altijd het vertrekpunt. Het Kinderrechtenverdrag vereist dat bij alle besluiten die gemeenten rond kinderen maken, de belangen van de kinderen een eerste overweging moeten zijn. Het besluitvormingsproces moet hierop ingericht zijn.

De Kinderombudsman realiseert zich dat gemeenten beleidsvrijheid hebben op het gebied van de inrichting van jeugdhulp. Dat laat onverlet dat bij de besluitvorming daarover de belangen van kinderen op een juiste manier moeten worden onderzocht en meegewogen, zoals het Kinderrechtenverdrag van u vraagt. Dit betekent dat per individueel kind op deskundige wijze moet worden onderzocht wat het besluit voor gevolgen heeft en hoe hun belang meegewogen wordt, zodat negatieve gevolgen zoveel mogelijk worden beperkt. Voor zover u dat onderzoek nog niet hebt gedaan, vraag ik u dat alsnog te doen. Daarbij is het belangrijk dat er goed en duidelijk met de kinderen en hun ouders/opvoeders wordt gecommuniceerd. Voor besluitvorming en communicatie in lijn met het kinderrechtenverdrag verwijst de Kinderombudsman u naar aanbevelingen 1 en 2 van het bijgevoegde rapport 'Belangen van kinderen voorop?' over het besluitvormingsproces rond de sluiting van De Hoenderloo Groep. Ook verwijs ik u naar de bijgevoegde brochure 'Het beste besluit' waarin staat hoe aan de hand van vier stappen het beste besluit voor een kind genomen kan worden.

Pagina 2/3 Ons nummer 1696079

Reactie binnen twee weken Graag ontvangen wij een reactie op deze brief binnen twee weken na ontvangst, waarin duidelijk wordt hoe de drie gemeenten opvolging geven aan het verzoek. Wij hebben ook een brief verzonden aan de gemeenten Maassluis en Vlaardingen. Tevens wordt deze brief ter informatie per email aan de gemeenteraad van uw gemeente gestuurd. Tot slot Als u vragen heeft over deze brief, laat u dan gerust contact opnemen met mijn medewerkers Coby van der Kooi of Andrea van Beers. U kunt hen bereiken via 070 850 69 55 (Coby) en 070 850 69 63 (Andrea). Mailen kan ook naar ombudswerk@kinderombudsman.nl o.v.v. dossiernummer 1696079. Met vriendelijke groet,

Margrite Kalverboer Kinderombudsvrouw

Pagina 3/3 Ons nummer 1696079

Belangen van kinderen voorop? Onderzoek naar de besluitvormingsprocessen rond de sluiting van De Hoenderloo Groep

Nummer: KOM004/2020 Datum: 19 juni 2020

1

Belangen van kinderen voorop? Onderzoek naar de besluitvormingsprocessen rond de sluiting van De Hoenderloo Groep © De Kinderombudsman, 19 juni 2020. Onderzoeksteam Margrite Kalverboer Coby van der Kooi Andrea van Beers Kinderombudsvrouw Margrite Kalverboer

2

Inhoudsopgave VOORWOORD ............................................................................................................. 5 INFORMATIE VOOR KINDEREN..................................................................................... 7 1. INLEIDING ................................................................................................................ 9 1.1 1.2 1.3 1.4 1.5

AANLEIDING ............................................................................................................. 9 DOEL ONDERZOEK ................................................................................................... 10 HET KINDERRECHTENVERDRAG ALS TOETSINGSKADER .................................................... 10 HOENDERLOO EN HAAR GESCHIEDENIS ........................................................................ 12 OPBOUW RAPPORT.................................................................................................. 12

2. ONDERZOEKSOPZET ............................................................................................... 14 2.1 2.2 2.3 2.4

CENTRALE ONDERZOEKSVRAAG EN OVERIGE ONDERZOEKSVRAGEN................................... 14 MET WIE HEBBEN WE GESPROKEN EN WAT WAS DE INHOUD VAN DE INTERVIEWS ............... 14 DOCUMENTEN ........................................................................................................ 15 DE ANALYSE ........................................................................................................... 15

3. BELANGEN VAN KINDEREN EN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING VAN DHG ........................................................................................................................... 17 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6

PLURYN OVER DE PERIODE VOORAF AAN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING .......... 17 OUDERS OVER DE PERIODE VOORAFGAAND AAN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING 20 KINDEREN OVER DE PERIODE VOORAF AAN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING ....... 22 PROFESSIONALS OVER DE PERIODE VOORAF AAN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING23 STAKEHOLDERS OVER DE PERIODE VOORAF AAN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING 24 VISIES VERGELEKEN.................................................................................................. 25

4. BESLUITVORMING BIJ VORMGEVING HUIDIGE ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING ............................................................................................... 29 4.1

PLURYN OVER DE BESLUITVORMING ROND ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT

SLUITING........................................................................................................................... 29

4.2

OUDERS OVER DE BESLUITVORMING ROND ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT

SLUITING........................................................................................................................... 32

4.3

KINDEREN OVER DE BESLUITVORMING ROND ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT

SLUITING........................................................................................................................... 33

4.4

PROFESSIONALS OVER DE BESLUITVORMING ROND ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT

SLUITING........................................................................................................................... 33

4.5

STAKEHOLDERS OVER DE BESLUITVORMING ROND ZORG NA HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT

SLUITING........................................................................................................................... 34

4.6

VISIES VERGELEKEN.................................................................................................. 35

5. BESLUITVORMING BIJ TOEWIJZING VAN NIEUWE ZORG ......................................... 37 5.1 5.2 5.3 5.4

PLURYN OVER DE BESLUITVORMING ROND TOELEIDING NAAR NIEUWE ZORG ..................... 37 OUDERS OVER DE BESLUITVORMING ROND TOELEIDING NAAR NIEUWE ZORG ..................... 39 KINDEREN OVER DE BESLUITVORMING ROND TOELEIDING NAAR NIEUWE ZORG .................. 40 PROFESSIONALS OVER DE BESLUITVORMING ROND TOELEIDING NAAR NIEUWE ZORG........... 40

3

5.5 5.6

STAKEHOLDERS OVER DE BESLUITVORMING ROND TOELEIDING NAAR NIEUWE ZORG ........... 41 VISIES VERGELEKEN.................................................................................................. 42

6. CONCLUSIES ........................................................................................................... 46 7. AANBEVELINGEN ................................................................................................... 53 8. KORTE REFLECTIE ................................................................................................... 59 9. BEPERKINGEN VAN HET ONDERZOEK ..................................................................... 60 BIJLAGE 1: KINDERRECHTENKADER ............................................................................ 61 BIJLAGE 2: BRONNEN ................................................................................................. 67

4

VOORWOORD In dit rapport staan de kinderen centraal die op De Hoenderloo Groep (DHG) 1 verbleven toen besloten werd tot sluiting. Een deel van hen woont er misschien nog steeds. Hoe is het om te horen dat de plek waar je woont verdwijnt? Hoe zijn de belangen van de jongeren die bij de DHG verbleven onderzocht en meegewogen in de besluitvorming rond de sluiting? Hoe was het daarna en hoe is het proces van het vinden van passende nieuwe zorg verlopen? Op deze vragen ligt de focus bij het onderzoek dat de Kinderombudsman heeft uitgevoerd naar de besluitvorming over de sluiting van DHG. Kinderen en hun belangen, omdat de Kinderombudsman de taak heeft te bevorderen dat kinderrechten in Nederland worden nageleefd. Het is ongebruikelijk om in een voorwoord van een onderzoeksrapport te schrijven waar het onderzoek niet overgaat. Bij dit specifieke onderzoek doe ik het wel. Om onduidelijkheden te vermijden. Het onderzoek van de Kinderombudsman richt zich niet op de vraag of Pluryn op basis van de financiële situatie en de kwaliteit van de zorg van DHG wel of niet tot sluiting had moeten overgaan. Centraal in dit onderzoek staat in hoeverre de belangen van de kinderen die bij DHG verbleven zijn onderzocht en meegewogen in de besluitvorming over sluiting, rond de vormgeving van de huidige zorg en de toewijzing van nieuwe zorg.

De Kinderombudsman kiest deze invalshoek omdat het Kinderrechtenverdrag2 duidelijk is over hoe belangrijke besluiten in het leven van kinderen genomen moeten worden. Volwassenen nemen regelmatig besluiten die een grote impact kunnen hebben op de levens van kinderen. Volgens artikel 3 van het Kinderrechtenverdrag zijn bij zulke besluiten 'de belangen van kinderen een eerste overweging'. Dit betekent dat deze belangen onderzocht moeten worden en mee moeten worden gewogen bij de te nemen besluiten. Verder hebben kinderen het recht om hun mening te geven over zo'n belangrijk besluit. Dit staat in artikel 12 van het Kinderrechtenverdrag. Dit betekent dat ze mogen vertellen wat zij zelf belangrijk vinden. Voor nu maar ook voor later. Ook als ze kwetsbaar zijn, ook als ze jong zijn, ook als het over belangrijke en complexe besluiten gaat. Aan hun mening moet vervolgens passend gewicht worden toegekend. Het besluit tot sluiting van een instelling als DHG is zo'n belangrijk besluit dat het leven van een kind of jongere die in deze instelling woont drastisch en onomkeerbaar verandert. Want het gaat om de plek waar het kind of de jongere z'n dagelijks leven leeft, misschien is het zelfs z'n 'thuis'. Dit rapport gaat over het proces van besluitvorming rond de sluiting van DHG. Maar de conclusies reiken verder.

Omdat er in Nederland meer instellingen bestaan die net als DHG een landelijke functie hebben voor kinderen met complexe problemen. Instellingen waar net als bij Pluryn ‐ nu en in de komende tijd ‐ besluiten worden genomen die de

1 2

In het rapport wordt voor De Hoenderloo Groep verder de afkorting DHG gebruikt. Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK)

5

levens van kinderen meer of minder ingrijpend raken. De aanbevelingen in dit rapport bevatten uitgangspunten over hoe complexe besluitvormingsprocessen conform het Kinderrechtenverdrag moeten verlopen. Het uitbrengen van dit rapport is voor de Kinderombudsman een dilemma op zich. Ook de Kinderombudsman maakt hierbij een belangenafweging. De kinderen van DHG hebben bijzonder veel last ervaren en zelfs schade ondervonden van de dynamiek die er rond de sluiting is ontstaan en die daarna niet meer weg is geweest. Een dynamiek waarin volwassenen de hoofdrol spelen. Deze dynamiek is niet in het belang van deze juist zo kwetsbare kinderen. Ik kom met het rapport uit omdat er meer instellingen zijn zoals DHG en het rapport aanbevelingen bevat om besluitvorming voor en rond kwetsbare kinderen goed te laten verlopen. Verder kunnen de aanbevelingen gezien worden als een gezamenlijke opdracht aan ons allen. Wij als volwassenen moeten ons ten zeerste realiseren dat het voor de kinderen van DHG belangrijk is dat alle aandacht uitgaat naar kwalitatief goede zorg nu en het vinden van een passende vervolgplek voor de kinderen van DHG. Ik wil daarom alle betrokkenen oproepen om er aan bij te dragen dat er zoveel mogelijk rust rond de kinderen komt. Mijn dank gaat uit naar iedereen die zijn medewerking heeft verleend aan het onderzoek.

Ik wil mijn bijzondere waardering uitspreken voor alle personen die met een grote mate van betrokkenheid zich hebben ingezet of nog steeds inzetten voor het welzijn van de kinderen die op DHG verblijven of verbleven. Margrite Kalverboer de Kinderombudsvrouw

6

INFORMATIE VOOR KINDEREN

7

8

1. INLEIDING 1.1 Aanleiding

Tussen eind november 2019 en tot aan de sluiting van het onderzoek van de Kinderombudsman op 15 mei 2020, ontving de Kinderombudsman zorgelijke signalen over de (voorgenomen) sluiting van De Hoenderloo Groep (DHG) . Deze signalen kwamen van een aantal ouders van kinderen en jongeren3 die op DHG verbleven en van professionals van DHG. Ze zagen vrijwel allemaal op hetzelfde onderwerp: ouders en professionals benoemden te zijn overvallen door het voorgenomen besluit tot sluiting. Verder gaven ouders en professionals aan zich zorgen te maken over de kwaliteit van de geboden zorg door DHG door het voorgenomen besluit tot sluiting. Ze vreesden of zagen achteruitgang in kwaliteit van zorg en hierdoor een terugval in problematiek van de kinderen. Daarnaast uitten ze hun zorgen over het proces van toeleiding naar vervolgplaatsen. Vervolgplaatsen zouden mogelijk niet beschikbaar zijn en/of niet passend bij de problematiek van het kind. Ook benoemden ouders en professionals dat ze onvoldoende en op niet passende wijze werden betrokken bij het proces van sluiting, de situatie die na het voorgenomen besluit tot sluiting ontstond en bij de toeleiding naar die vervolgzorg. De ouders en professionals die de Kinderombudsman benaderden waren overwegend positief over de kwaliteit van zorg zoals die was voordat er onrust ontstond over de voorgenomen sluiting.

Pluryn, de koepelorganisatie waar DHG onder valt, gaf daarentegen in uitingen aan dat sluiting juist nodig was in het belang van de kinderen. Dit omdat de kwaliteit van zorg alle lange tijd onder de maat was en het ondanks de vele, ook financiële, inspanningen onmogelijk was gebleken deze op niveau te brengen. Daarnaast paste volgens Pluryn het construct van een groot terrein met kinderen met de moeilijkste problematiek komend vanuit verschillende regio's niet bij de ambities van de Jeugdwet. DHG was volgens Pluryn geen duurzame plek voor kinderen die jong zijn en een perspectief biedende plek nodig hebben. Verder was DHG volgens Pluryn al lange tijd verliesgevend door verschillende oorzaken. Ook via de media bereikten de Kinderombudsman signalen. Zo deed Follow the Money onderzoek naar de sluiting van DHG. De uitkomsten van dit onderzoek suggereerden dat voornamelijk financiële redenen bij de sluiting van DHG de doorslag hadden gegeven. Pluryn zou afstevenen op een faillissement en met de verkoop van het vastgoed van DHG zou dit gevaar kunnen worden afgewend. Pluryn heeft dit met klem tegengesproken. Vanaf december 2019 waren er meerdere stakeholders bij de voorgenomen sluiting betrokken. Waaronder de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) die toezicht houdt op de actuele zorg en de toeleiding naar vervangende zorg voor kinderen op DHG.

Het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (WVS) was vanaf eind november 2019 op de hoogte van het voorgenomen besluit tot sluiting en bij toezicht op de zorg 3

Volgens het kinderrechtenverdrag is iedereen onder de 18 jaar een kind. Daarom en in verband met de leesbaarheid van het rapport schrijven we in de rest van de tekst kind of kinderen waar we kinderen en jongeren bedoelen.

9

betrokken. Net als het Ondersteuningsteam Zorg voor de Jeugd (OZJ), (onderdeel van de VNG) en de Gemeente Utrecht als accounthoudende gemeente en de gemeente Apeldoorn. Een deel van deze stakeholders hebben we vooraf aan het openen van ons onderzoek gepolst. Ook zij hadden soms verschillende visies op de kwaliteit van de geboden zorg en het proces rond besluitvorming over de sluiting. De verschillende signalen, de dynamiek die er mede door de vele media‐aandacht ontstond, en de stroom van tegenstrijdige informatie die tot de Kinderombudsman kwam, maakte dat de Kinderombudsman onvoldoende in staat was een oordeel te vormen over het naleven van de rechten van kinderen van DHG. Daarbij was duidelijk dat geen van de bij Pluryn betrokken partijen keek naar de besluitvormingsprocessen rondom de sluiting van DHG en de positie van kinderen hierin. Dit was voor de Kinderombudsman aanleiding om een onderzoek te openen. 1.2 Doel onderzoek

Het doel van dit onderzoek is vast te stellen of bij de besluitvormingsprocessen de belangen van kinderen die op DHG verblijven voldoende zijn onderzocht en meegewogen bij de besluiten die er zijn genomen. Conform wat hierover in het Kinderrechtenverdrag is vastgelegd en in overeenstemming met de richtlijnen van het Kinderrechtencomité. 1.3 Het kinderrechtenverdrag als toetsingskader

De Kinderombudsman heeft als wettelijke taak te bevorderen dat kinderrechten in Nederland worden nageleefd. De Kinderombudsman kan om uitvoering te geven aan deze taak gevraagd dan wel ongevraagd onderzoek doen naar kinderrechtenkwesties. In al het onderzoek dat de Kinderombudsman doet, is het Kinderrechtenverdrag hiervoor het toetsingskader. Het Kinderrechtenverdrag ziet toe op de rechten van kinderen tot 18 jaar en bevat rechten op alle levensgebieden die bijdragen aan een gezonde ontwikkeling en groei van kinderen naar volwassenheid. Alle artikelen van het verdrag zien er aldus op toe dat kinderen zich zo volledig en gezond mogelijk kunnen ontplooien op alle levensgebieden. 1. Vier kernartikelen als uitgangspunten van het Kinderrechtenverdrag Het Kinderrechtenverdrag heeft vier kernartikelen van waaruit de overige bepalingen van het verdrag dienen te worden uitgelegd. Kinderen hebben het recht op gelijke behandeling (art. 2 Kinderrechtenverdrag), bij alle besluiten die hun belangen raken, dienen hun belangen voorop te staan (art. 3 lid 1 Kinderrechtenverdrag). Deze belangen zijn te beschouwen als hun ontwikkelingsbelangen (art. 3 lid 1 jo art. 6 lid 2 Kinderrechtenverdrag) Hierbij hebben kinderen het inherente recht op leven en ontwikkeling (art. 6 lid 2 Kinderrechtenverdrag).

Over alle besluiten die deze belangen raken, moeten kinderen hun visie kunnen geven en deze visie dient meegewogen te worden bij het te nemen besluit (art. 12 Kinderrechtenverdrag). 2. Specifieke kinderrechtenbepalingen bij de sluiting van DHG; het belang van het kind als toetssteen

10

De Kinderombudsman kijkt in dit onderzoek specifiek of de besluiten die genomen zijn rondom de sluiting, voldoen aan het Kinderrechtenverdrag en de door het Kinderrechtencomité gestelde normen over hoe je besluiten over een kind neemt. Het Kinderrechtencomité schrijft zogenaamde General Comments (GC) die gaan over specifieke bepalingen uit het Kinderrechtenverdrag. In zo'n GC geeft het Kinderrechtencomité zo concreet mogelijk aan hoe de specifieke bepaling waarover het GC gaat, moet worden uitgelegd en toegepast in een concrete situatie. Een GC is hiermee een aanvulling op en uitleg van zo'n bepaling uit het Kinderrechtenverdrag. Een GC is soft law en heeft niet dezelfde status van een wet. Het gaat om een belangrijke richtlijn van het Kinderrechtencomité waarmee rekening moet worden gehouden. In GC nummer 144, geeft het Kinderrechtencomité een dergelijke uitleg voor artikel 3 lid 1 van het Kinderrechtenverdrag over het belang van het kind. Bij elke beslissing die een kind of groep kinderen raakt, moeten de belangen van de kinderen systematisch worden bepaald en afgewogen tegen andere belangen. De Kinderombudsman heeft in lijn met deze richtlijn een stappenplan ontwikkeld en uitgewerkt5. In dit stappenplan wordt in vier stappen uiteengezet hoe volgens het Kinderrechtencomité besluiten over kinderen genomen moeten worden (zie voor het volledige stappenplan Bijlage 1).

In stap 1 wordt onderzocht welke beslissing het beste is voor het kind of de groep kinderen, in stap 2 worden de andere belangen die meespelen in kaart gebracht, in stap 3 worden de verschillende belangen zorgvuldig gewogen en wordt een beslissing genomen en in stap 4 wordt de beslissing met het kind en of zijn vertegenwoordigers besproken. Hierbij wordt uitgelegd hoe tot deze beslissing is gekomen en op welke manier rekening is gehouden met wat het kind (de kinderen) belangrijk vindt. Ook wordt benoemd of er nog iets tegen de beslissing kan worden gedaan als het kind het er niet mee eens is. Om de belangen van het kind te onderzoeken en vervolgens mee te wegen moeten de volgende elementen altijd worden meegenomen: 1. De identiteit van het kind; 2. De mening van het kind over de situatie en de te nemen beslissing; 3. Behoud van de gezinsomgeving en belangrijke contacten; 4. Zorg, bescherming en veiligheid; 5. Kwetsbare kinderen of bijzondere situaties; 6. Recht van het kind op gezondheid; 7. Recht van het kind op onderwijs. Daarnaast kunnen andere kinderrechten relevant zijn om mee te nemen bij het bepalen van de belangen van een kind. Een overzicht hiervan en een toelichting op de andere General Comment no. 14 (2013) on the right of the child to have his or her best interests taken as a primary consideration, CRC/C/GC/14, 29 mei 2013.

Op de website van De Kinderombudsman staat de Nederlandse vertaling, zie www.dekinderombudsman.nl. Zie ook General Comment no. 5 (2003), General measures of implementation of the Convention on the Rights of the Child, paragraaf 12. 5 Brochure 'Het Beste Besluit voor het Kind', de Kinderombudsman 19 november 2019. 4

11

relevante General Comments en op de Guidelines for the Alternative Care of Children staat in bijlage 1. 1.4 Hoenderloo en haar geschiedenis

Hoenderloo is in 1851 opgericht als opvanghuis voor verwaarloosde jongens. Dit 'doorgangshuis' vormde de bakermat van DHG. Die ontstond in 1993 door een fusie met het orthopedagogisch‐therapeutisch instituut 't Wezeveld, de Meester Gangelschool en de Cornelis Beetsschool te Hoenderloo. In juni 1999 werd de Glen Mills School in Wezep geopend. De naam werd in 2009 gewijzigd in De Sprint. DHG biedt naast residentiële begeleiding en behandeling aan geplaatste jongeren ook gespecialiseerd onderwijs op eigen terrein.6 In januari 2011 is Pluryn gefuseerd met DHG. Pluryn en DHG zijn hiervoor een bestuurlijke fusie aangegaan. 'Door de samensmelting ontstaat er een sterke organisatie die de groep jongeren met multi‐problematiek betere kansen op de toekomst biedt. Het is de ambitie van de nieuwe organisatie om geen 'nee' te hoeven zeggen tegen jongeren omdat het om een complexe, meervoudige vraag gaat. De uitdaging en drijfveer is deze jongeren weer terug te brengen in de samenleving'.7 Ten tijde van het voorgenomen besluit tot sluiting biedt DHG residentiële open en gesloten jeugdzorg op twee hoofdterreinen (Hoenderloo en Kop van Deelen) aan circa 200 jongeren met meervoudige complexe zorgvragen. DHG is een drie‐milieus voorziening en biedt woonvoorziening, dagbesteding (waaronder onderwijs en vrijetijdsbesteding) en behandeling.

DHG heeft een landelijke functie als 'last resort' voor veel jongeren, omdat in de eigen regio geen passende plek beschikbaar is. DHG heeft een eigen school, Het Hoenderloo College met drie locaties waar met name eigen residentiële cliënten onderwijs volgen met een aantal externe leerlingen. Naast de drie‐ milieu activiteiten op de hoofdterreinen heeft DHG nog enkele losstaande aanvullende activiteiten; overbruggingsgroep 'De Opstap' in Apeldoorn, logeergezinnen en buitenlandprojecten (Duitsland, Frankrijk, Zweden, Tsjechië en Spanje). Specifieke doelgroepen DHG richt zich met name op de doelgroepen jonge kinderen (<12 jaar), ASS (Autisme Spectrum Stoornis), slachtoffers binnenlandse mensenhandel, combinatie ernstige gedragsproblemen en psychiatrische problematiek, hechtingsproblematiek/trauma en verharde gedragsproblematiek. Op 27 november 2019 verbleven er 214 jongeren op DHG waarvan 178 in Jeugdzorg Open en 36 in JeugdzorgPlus (gesloten).8 1.5 Opbouw rapport

Het rapport is als volgt opgebouwd. Hoofdstuk 2 gaat in op de onderzoeksopzet en hoofdstuk 3 op de resultaten van onderzoeksvraag 1. Hoofdstuk 4 ziet op de resultaten van onderzoeksvraag 2 en hoofdstuk 5 op de resultaten van onderzoeksvraag 3. De 6 Wikipedia, opgevraagd op 20‐4‐20, 10.28 uur. 7 http://www.pluryn.nl/over‐Pluryn/Nieuws‐2011/Fusie‐PLU‐DHG.aspx, opgevraagd op 20‐4‐20, 10.37 uur.

8

Beslisdocument ten behoeve van voorgenomen afbouw DHG locaties Hoenderloo en Deelen, 2019.

12

conclusies staan in hoofdstuk 6 en de aanbevelingen in hoofdstuk 7. Het rapport sluit af met een korte reflectie op het onderzoek in hoofdstuk 8 en beperkingen van het onderzoek in hoofdstuk 9.

13

2. ONDERZOEKSOPZET In dit hoofdstuk beschrijven we hoe dit onderzoek is opgezet en uitgevoerd. Eerst komen de centrale onderzoeksvraag en de onderliggende onderzoeksvragen aan bod. Daarna wordt ingegaan op de geraadpleegde bronnen en de wijze waarop de analyse heeft plaatsgevonden. 2.1

Centrale onderzoeksvraag en overige onderzoeksvragen

De volgende centrale onderzoeksvraag is geformuleerd: In hoeverre zijn en worden de belangen van de kinderen onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming om DHG te sluiten, bij de besluitvorming over de zorg die zij nu krijgen en bij de toewijzing van nieuwe zorg? Deze centrale onderzoeksvraag is geoperationaliseerd in drie onderzoeksvragen: 1 2

3

2.2

In hoeverre zijn de belangen van kinderen die op DHG verblijven onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming tot sluiting van DHG? In hoeverre zijn de belangen van kinderen die op DHG verblijven onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming rond de vormgeving van de huidige zorg? In hoeverre zijn de belangen van kinderen die op DHG verblijven onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming rond de toewijzing van nieuwe zorg?

Met wie hebben we gesproken en wat was de inhoud van de interviews

In dit onderzoek zijn met verschillende betrokkenen semi gestructureerde interviews gehouden. Zo is gesproken met de voorzitter van de Raad van Bestuur van Pluryn en een directeur van Pluryn. Ook is met vier medewerkers van DHG gesproken. Drie van hen zijn nauw betrokken bij de behandeling van de jongeren. Eén werkt wat meer op afstand van het primaire proces. Verder is gesproken met twee jongeren van de Jongerenraad van DHG (onderdeel van de cliëntenraad van Pluryn). Er is gesproken met in totaal zeven verschillende ouders. Dit zijn zowel ouders die voorafgaand aan de opening van dit onderzoek al zorgen hadden gemeld bij de Kinderombudsman als ouders die zich na opening van het onderzoek hebben gemeld. Verder is gesproken met de volgende stakeholders:  drie medewerkers van het Ministerie van VWS;  een medewerker van de gemeente Utrecht;  twee medewerkers van de gemeente Apeldoorn;  twee medewerkers van de IGJ;  een medewerker van het OZJ;  drie medewerkers van het Advies‐ en Klachtenbureau Jeugdzorg (AKJ);

14

Inhoud van de interviews In de interviews is met de geïnterviewden teruggekeken op het voorgenomen besluit tot sluiting, hoe het daarna is gegaan en hoe de toeleiding naar vervolgzorg is verlopen. In de interviews is leidend geweest hoe het Kinderrechtencomité vindt dat besluiten die in het leven van kinderen en jongeren belangrijk zijn, moeten worden genomen. Thema's die besproken zijn betreffen de besluitvorming in relatie tot kwaliteit van leefklimaat, onderwijs en zorg vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting en de periode hierop volgend en het proces naar vervolgzorg. De volgende vragen zijn onder andere gesteld: Hoe was de zorg vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting en erna? Wanneer hoorde u van de voorgenomen sluiting? Hoe was het voorgenomen besluit voor kinderen? Wie bepaalt welke plek geschikt is voor een kind en hoe? Gaan alle kinderen passende vervolgzorg krijgen, welke knelpunten staan eraan in de weg dat dit niet gebeurt? Wat kunnen ouders en kinderen doen als ze het niet eens zijn met de aangeboden vervolgzorg? En hoe zijn de verschillende processen hieromtrent georganiseerd? Gespreksverslagen Van alle gevoerde gesprekken zijn verslagen gemaakt die ter autorisatie aan betreffende gesprekspartners zijn voorgelegd alvorens deze in de analyse zijn betrokken. 2.3

Documenten

Bij Pluryn zijn de documenten opgevraagd waarin onder andere de voorgenomen sluiting, de afbouw en de gedeeltelijke doorstart binnen Pluryn beschreven zijn. Hierbij heeft de Kinderombudsman expliciet gevraagd om alle relevante documenten aan te leveren. De documenten zijn bestudeerd en betrokken in de analyse. Van de ouders met wie is gesproken heeft de Kinderombudsman documenten ontvangen die Pluryn hen heeft toegestuurd ter informatie van de sluiting en over het traject naar vervolgzorg voor hun kind. Daarnaast hebben ouders e‐mail wisselingen toegestuurd welke zij met Pluryn gehad hebben over de sluiting en de toeleiding naar vervolgzorg. Deze documenten zijn privacygevoelig en worden in dit rapport niet als bron openbaar gemaakt. Rapporten van stakeholders zijn opgevraagd en geanalyseerd. Deze gaan over de (voorgenomen) sluiting van DHG en impact op de situatie van kinderen, waaronder verschillende rapporten van de IGJ. In bijlage 2 staat een overzicht van de bestudeerde documenten. 2.4

De analyse

Periodes waar de onderzoeksvragen op zien De eerste onderzoeksvraag ziet op de periode voorafgaand aan het voorgenomen besluit tot sluiting op 3 december 2019. Dit is de belangrijkste periode waarin werd afgewogen of een (voorgenomen) sluiting wel of niet aan de orde was. Voor de kinderen en ouders was 3 december 2019 het moment waarop zij te horen kregen dat DHG (mogelijk) zou gaan sluiten. De tweede en derde onderzoeksvraag gaan over de periode vanaf het voorgenomen besluit tot sluiting tot het einde van onze onderzoeksperiode, 15 mei 2020.

15

Inhoudelijke analyse interviews en dossiers Alle interviews en documenten zijn vanuit een kinderrechtenperspectief geanalyseerd. Dit is gebeurd door 1) te kijken of bij de besluitvorming de elementen zijn betrokken die door het Kinderrechtencomité9 als noodzakelijke elementen zijn aangemerkt en 2) of er rekening is gehouden met deze elementen bij de verschillende fases van besluitvorming. Het gaat hierbij om de volgende elementen zoals genoemd in GC nr. 14 van het Kinderrechtencomité: 1) De identiteit van het kind en wat het kind nodig heeft gezien z'n speciale achtergrond (geloof, cultuur, geslacht, leeftijd). 2) De mening van het kind; is deze gevraagd en meegewogen bij het te nemen besluit? 3) De betekenis van het besluit voor contact kunnen houden met belangrijke personen. 4) De betekenis van het besluit voor de veiligheid, zorg en bescherming. 5) De betekenis van het besluit voor de kwetsbaarheid van het kind. 6) De betekenis van het besluit voor de gezondheid van het kind. 7) De betekenis van het besluit voor het volgen van goed en passend onderwijs. De interviews en de documenten zijn tevens getoetst aan de overige bepalingen uit het Kinderrechtenverdrag als ook aan de overige general comments die zijn opgenomen in bijlage 1 van dit rapport.

Vergelijking van de visies van de informanten In de analyse is per resultaat op de verschillende onderzoeksvragen een vergelijking gemaakt tussen informatie zoals die uit de verschillende bronnen naar voren is gekomen. De elementen die het Kinderrechtencomité in GC nr. 14 noemt als noodzakelijk om het belang van het kind (art. 3 IVRK) goed te onderzoeken, zijn in de tekst aangegeven als deze volgens de bron zijn onderzocht en/of zijn meegewogen bij het proces van besluitvorming. Wederhoor Pluryn De conceptversie van het rapport is aan Pluryn voorgelegd voor wederhoor. Hierbij heeft Pluryn feitelijke onjuistheden in het rapport kunnen aangeven. Op basis van het wederhoor van Pluryn is het rapport op een aantal punten aangepast. Dit is gebeurd bij door Pluryn geconstateerde feitelijke onjuistheden in de verwoording van haar visie. Daarnaast heeft Pluryn in het kader van het wederhoor documenten aangeleverd die essentieel bleken voor een volledige analyse en die de Kinderombudsman niet eerder tot zijn beschikking had. Omwille van de juistheid en volledigheid van de analyse is de informatie uit deze documenten alsnog verwerkt. Ook is de visie van Pluryn op het onderzoek verwerkt waar deze aanleiding gaf tot nuance dan wel bijstelling van de tekst.

Het Kinderrechtencomité noemt in GC nr. 14 een aantal elementen die relevant zijn om te bepalen wat in het belang van het kind is.

9

16

3. BELANGEN VAN KINDEREN EN HET VOORGENOMEN BESLUIT TOT SLUITING VAN DHG In dit hoofdstuk staat de eerste onderzoeksvraag centraal. In hoeverre zijn de belangen van kinderen die op DHG verblijven onderzocht en meegewogen bij de besluitvorming tot sluiting van DHG? Deze vraag gaat in op het besluitvormingsproces vanaf medio 2019 tot aan het voorgenomen besluit tot sluiting van DHG op 3 december 2019. In hoeverre zijn belangen van kinderen onderzocht en meegewogen en wat vinden de verschillende volwassenen en kinderen met wie is gesproken hiervan? Wat staat hierover in de documenten die in dit onderzoek zijn bestudeerd? Hoe verhouden de verschillende visies zich ten opzichte van elkaar? Achtereenvolgens komen de visies van Pluryn, de ouders, de kinderen, professionals en stakeholders aan de orde. Deze visies worden aan het eind van het hoofdstuk vergeleken. De door het Kinderrechtencomité genoemde elementen om het belang van het kind te onderzoeken worden hierbij benoemd als deze volgens de bronnen zijn onderzocht en meegewogen in het besluitvormingsproces. 3.1

Pluryn over de periode vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting

Pluryn benadrukt dat belangen van kinderen altijd voorop hebben gestaan bij het voorgenomen besluit tot sluiting dat op 3 december 2019 viel. De kwaliteit van zorg was volgens Pluryn al jaren onvoldoende en het lukte niet om die op niveau te krijgen. Er is in de jaren vooraf aan dit voorgenomen besluit van alles geprobeerd om de kwaliteit op niveau te krijgen. Onder andere door de implementatie van verschillende verbeterprogramma's waarin tevens afscheid werd genomen van 30 managers en medewerkers. In de eerste helft van 2019 en medio 2019 is een plan ontwikkeld en zijn twee scenario's uitgewerkt met de focus op de complexe doelgroep of sterke vereenvoudiging. Het plan had draagvlak bij het personeel, maar bleek bij doorrekening onhaalbaar. Vervolgens is doorgerekend wat zou moeten gebeuren om DHG financieel haalbaar te maken binnen afzienbare tijd. Dat bleek inhoudelijk onverantwoord. (Nog meer kinderen op de groep, minder inzet van personeel, toename van aantal kinderen op het terrein). Beide scenario's losten aldus de kwaliteitsproblemen niet op en waren financieel onhaalbaar. Eind 2019 is gestart met de uitwerking van een operationeel herstelplan. Toen de geneesheer‐directeur aangaf geen vertrouwen meer te hebben in herstel van DHG is besloten tot het voorgenomen besluit tot sluiting.

De problemen zijn volgens Pluryn ontstaan door de groei en door enkele fundamentele interne en externe problemen. De organisatie is gegroeid en complex geworden en daardoor moeilijk aan te sturen. De bedrijfsvoering is onvoldoende meegegroeid met de omvang en complexiteit van de organisatie. Er is een te hoog verzuim van medewerkers en kosten van externe inhuur zijn te hoog. Verzuim is onder andere een gevolg van mentale druk, ontbreken van de juiste mensen op de juiste plek en gebrek aan stabiliteit en continuïteit in de teams. De jeugdzorgtarieven die Pluryn ontvangt zijn ontoereikend om

17

de benodigde zorg en ondersteuning te bieden voor hoog‐complexe jongeren die Pluryn bedient. Daarbij is sprake van fragmentatie van contractering met diverse tariefafspraken en registratie‐eisen, wat leidt tot toegenomen administratieve lasten en een eenduidige (financiële) aansturing van de organisatie bemoeilijkt10. Pluryn geeft aan voor hoog gekwalificeerde zorg te staan en die werd al jaren niet gegeven op DHG. Daarbij was het type zorg van DHG niet meer passend bij de strekking en intentie van de Jeugdwet. 'Bij het besluit tot sluiting van DHG speelt ook de transformatiegedachte een belangrijke rol: zorg zoveel mogelijk thuis en als dat niet kan zo dicht mogelijk in de regio en gericht op de ontwikkeling van kinderen, zodat ze een betekenisvolle en duurzame plek in de maatschappij hebben'…De andere terreinen van Pluryn hebben een dergelijke regionale verankering met ook daarbij een landelijke functie. DHG heeft een dergelijke verankering nauwelijks. De bedbezetting is dan ook in de afgelopen jaren sterk teruggelopen' (Pluryn) Er bleven bij het bestuur en de directie regelmatig meldingen van repressief handelen komen, ondanks de vele verbeteracties hierop. Zo is er veel geïnvesteerd in opleiding van het personeel, maar er was een hoog percentage no show.

'Personeel voelde zich niet altijd verantwoordelijk voor het ook volgen van de training en eigen deskundigheidsbevordering. Daarnaast vraagt het meer dan scholing om te zorgen dat teams ook nieuw gedrag laten zien. Het vraagt om voortdurende aandacht, coaching en reflectie en ook stabiliteit in teams. Het is ons niet gelukt om een deel van de cultuur van DHG te veranderen. Leidinggevenden zijn daarop aangesproken. Dat is de reden geweest dat er in 2018 en 2019 op verschillende manieren in onder andere het management is ingegrepen en er verbetertrajecten hebben gelopen, maar zonder het gewenste resultaat.' (Pluryn) Ook de onderlinge communicatie tussen groepen, behandelaren en onderwijs bleef volgens Pluryn onder de maat, terwijl samenwerking juist essentieel is. 'Het is ons onvoldoende gelukt om de cultuur te veranderen. Dat is heel frustrerend. Er zitten immers ook op DHG net als overal in de zorg mensen die met ziel en zaligheid in dit vak zitten; waarom lukt het niet om vanuit dat gezamenlijk bovenliggende doel verder te komen? (Pluryn) De context en structuur die DHG biedt, is volgens Pluryn voor een aantal jongeren helpend en er is ook expertise, maar deze is overall onvoldoende ingebed en gewaarborgd en daarmee afhankelijk van de kwaliteiten van individuele professionals. Het terrein van DHG was daarbij niet te beveiligen.

Loverboys en drugshandelaren waren niet te weren en dit was vanuit oogpunt van veiligheid en zorg onverantwoord. Daarnaast was de financiële situatie van DHG zo nijpend dat DHG heel Pluryn mee zou sleuren in een faillissement als DHG zou blijven bestaan. Het aanbieden van zorg onder 10

Beslisdocument ten behoeve van voorgenomen afbouw DHG locaties Hoenderloo en Deelen d.d. 23 december 2019.

18

de kostprijs is gevolg van de aanbestedingsprocedures die sinds de invoering van de Jeugdwet gelden. Open houden van DHG zou betekenen dat in de toekomst geen enkel kind en geen enkele jongere bij Pluryn zorg zou kunnen krijgen, terwijl er aan veel kinderen en jongeren op andere plekken binnen Pluryn wel hoogwaardige zorg geboden wordt. De belangen van deze grote groep kinderen voor wie Pluryn werkelijk de beste plek is, gingen voor de belangen van de kinderen van DHG die beter in een andere setting in hun eigen regio geplaatst konden worden. De financiële situatie van DHG, die Pluryn dus zou meetrekken in een faillissement van de hele organisatie, maakte het besluit tot sluiting voor Pluryn een onafwendbaar besluit. Volgens Pluryn werd de communicatie over eventuele sluiting ernstig bemoeilijkt doordat alles wat er intern gecommuniceerd werd, direct door ouders maar ook door medewerkers gelekt werd naar de media. Dat alle informatie over de voorgenomen sluiting direct naar de media ging, droeg enorm bij aan gevoelens van onveiligheid voor iedereen die met Pluryn te maken had. Allereerst gold dit voor de kinderen, maar ook voor medewerkers en ouders. Pluryn geeft aan het zeer te betreuren dat de communicatie over de voorgenomen sluiting van DHG naar ouders, veelal via de kinderen is verlopen. Het bericht hierover was gelekt naar de media, waardoor snel gehandeld moest worden.

Verder betreurt Pluryn dat ouders en kinderen niet altijd tijdig en volledig geïnformeerd zijn over wat er speelde. Dit heeft wantrouwen in de hand gewerkt. Anderzijds benadrukt Pluryn nogmaals, dat er sprake was van een dilemma waarbij steeds belangen afgewogen moesten worden, wat goed informeren lastig maakte. Daarbij geeft Pluryn aan dat ouders behoefte hebben aan concreetheid die niet altijd geboden kon worden, omdat Pluryn niet alles al van tevoren had kunnen voorbereiden en voorzien. Volgens Pluryn zaten de gesprekspartners van de ouders: de medewerkers op de werkvloer, zelf ook in een proces en waren zij net als de ouders op zoek naar concreetheid die niet altijd geboden kon worden. Medewerkers stonden zelf ook niet altijd achter sluiting, waren bezig waren met actiegroepen, staking, onderhandelen over een sociaal plan etc. Dat heeft lang voor veel onzekerheid bij alle partijen geleid. Daarbij was juist nu ook transparantie en samenwerking één van de issues binnen DHG, dat wordt juist in een dergelijk sluitingsproces op de proef gesteld. Pluryn benadrukt dat er naar ouders altijd zeer regelmatig gecommuniceerd is en nog steeds wordt.

'Dat hebben we lastig gevonden, maar we hebben ons inziens naar eer en geweten gehandeld, ons hierin lerend opgesteld en steeds geboden wat geboden kon worden, ons realiserend dat we een proces in gang hebben gezet wat noodzakelijk was en waar we nooit alle ouders en jongeren in een keer zo konden bijstaan dat ze allemaal begrip hadden'. (Pluryn) Over het betrekken van jongeren bij de besluitvorming geeft Pluryn aan dat de Jongerenraad op 10 december 2019 betrokken is bij het besluit tot sluiting. Toen is er om advies gevraagd. Pluryn had te maken met een zeer ingewikkeld dilemma over het wanneer bespreken met jongeren.

19

'Jongeren hebben recht op transparantie maar ze hebben ook recht op bescherming tegen te vroege transparantie. Te vroege transparantie en betrokkenheid van de jongeren had een langduriger onrust veroorzaakt met meer pijn en wellicht schade dan het moment wat wij nu gekozen hebben'. (Pluryn) 3.2

Ouders over de periode voorafgaand aan het voorgenomen besluit tot sluiting

De ouders met wie is gesproken, hebben kinderen met zeer complexe hulpvragen. Het gaat met name om kinderen met een diagnose ASS (Autisme Spectrum Stoornis). Alle ouders met wie is gesproken, geven aan dat hun kind zeer kwetsbaar is met complexe problemen en dat ze na lange omzwervingen in de jeugdzorg bij DHG terecht gekomen zijn. Wat de meesten van hen aangeven is dat de plaatsing van hun kind bij DHG rust in hun leven en dat van hun kinderen heeft gebracht. Hun zorgen waren heel groot, omdat tot dan toe op geen enkele voorliggende plaats het zorgaanbod voldoende was afgestemd op de specifieke situatie en problematiek van hun kind. Bij het voorgenomen besluit tot sluiting is volgens de ouders geen rekening gehouden met de voorgeschiedenis van hun kind en diens complexe problematiek en daarmee met diens kwetsbaarheid. Bij het besluit tot sluiting is volgens de ouders geen rekening gehouden met de identiteit van hun individuele kinderen en wat hun kind gezien z'n speciale achtergrond nodig heeft. Of kinderen gezien hun leeftijd en specifieke kenmerken elders een plek kunnen krijgen, is volgens de ouders vooraf aan het besluit tot sluiting niet onderzocht en daardoor ook niet meegenomen in de besluitvorming. Ouders vertellen dat aan hen als vertegenwoordiger van hun kind, maar ook aan hun kinderen zelf, niet gevraagd is wat zij van sluiting zouden vinden.

Sommige ouders vinden het geen probleem dat hun kind zelf zijn mening niet heeft kunnen geven. Zij geven aan dat dit bij hun kind vanwege zijn of haar problematiek (ASS) juist tot te grote onrust zou leiden. Anderen vinden dat hun kind had moeten kunnen aangeven wat sluiting voor hem of haar zou betekenen. Ieder van hen vindt echter dat zij als ouder gevraagd hadden moeten worden naar hoe zij dachten dat hun kind een eventuele sluiting zou ervaren. De ouders geven aan dat niet aan de orde is geweest wat sluiting zou betekenen voor de belangrijke contacten in het leven van hun kind. Dat er niet is gevraagd naar de betekenis van het verliezen van vriendschappen die kinderen op DHG hebben opgebouwd. Ook is niet gevraagd wat de sluiting voor de gezinsrelaties en de contacten met broertjes en zusjes zou betekenen. Een deel van de ouders vreest dat hun kind weer thuis komt, als er geen passende zorg gevonden wordt. Dit zou volgens hen tot onmogelijke en onveilige situaties leiden en ten koste gaan van de andere in het gezin aanwezige kinderen. Het zou ook de draagkracht van de ouders te boven gaan en als belangrijkste, hun kind zou doodongelukkig worden omdat het thuis niet de behandeling, zorg en ondersteuning zou krijgen die het nodig heeft. Over de kwaliteit van de zorg vooraf aan het voorgenomen besluit wordt verschillend geoordeeld.

Sommige ouders zijn heel positief, andere ouders geven aan dat DHG vooral goed is in 'het beheersen' van de problematiek, maar dat ze te weinig kennis en inzicht hebben in de onderliggende stoornis van hun kind. Alle ouders geven aan dat de betekenis van het voorgenomen besluit voor de veiligheid, zorg en bescherming en voor

20

de gezondheid van hun kind onvoldoende is onderzocht en meegewogen. De ouders geven aan dat alternatieve zorg in hun regio niet voorhanden is. Als deze er was geweest dan was hun kind überhaupt niet op DHG terecht gekomen, zo vertellen ze. Verder geven ouders aan dat er niet is nagedacht over wat de mededeling over het voorgenomen besluit tot sluiting voor hun kind zou betekenen. Dat dit op de korte termijn tot terugval in gedrag (verergeren van de gedragsproblematiek) zou kunnen leiden en tot onveiligheid op de groep. En op de lange termijn dat er voor hun kind geen passende plek zou zijn en dat dit tot blijvende regressie in gedrag en achteruitgang in ontwikkeling zou kunnen leiden. Ook over wat sluiting zou betekenen voor de onderwijssituatie van de kinderen is volgens de ouders niet nagedacht bij het voorgenomen besluit. Veel ouders geven aan dat hun kind baat had bij het maatwerk dat in het onderwijs op het Hoenderloo College kon worden gegeven. Ook waarderen zij het feit dat het onderwijs op hetzelfde terrein beschikbaar is en kinderen dus niet in een busje vervoerd hoeven te worden. Voor de meeste kinderen is er vanwege hun specifieke en zeer complexe problematiek regionaal geen passend onderwijsaanbod. Daarvan zijn er in Nederland namelijk niet zo veel en daardoor is het gewone speciaal onderwijs niet afgestemd op deze problematiek.

Alle ouders zijn zeer kritisch over de communicatie. Voor hen kwam het voorgenomen besluit als een verrassing. De meeste ouders hebben van hun kind gehoord dat DHG gesloten zou worden. Een vader vertelt dat hij in de avond door z'n zoon werd gebeld: 'Er is verschrikkelijk nieuws, roep mama. DHG gaat dicht'. (Ouder van een kind met ASS) Ook andere ouders vertellen dat ze door hun kind gebeld werden met de mededeling dat DHG gaat sluiten. Dat de groepsleiding het die middag gehoord heeft en dat het bericht was gelekt naar de media. 'Het was echt verschrikkelijk. Dit was eindelijk een plek waarvan we beloofd hadden, hier kan je blijven tot je 18e. We hadden het hem beloofd. Hoenderloo was echt een last resort'. (Ouder van een kind met ASS) Ouders geven expliciet aan dat vooraf aan het besluit tot sluiting niet onderzocht is wat het besluit betekende voor de ontwikkeling en het perspectief van hun kind en de andere kinderen van DHG. 'Je zou verwachten dat je een plan de campagne hebt voordat je zo'n beslissing neemt. Nu hebben ze eerst de stop uit het bad getrokken'. (Ouder van een kind met ASS) Dit heeft bij ouders tot zeer veel stress geleid. Informatie kwam te laat of was gebrekkig en pas na uitdrukkelijk verzoek om verheldering.

Ze wisten dat er zorgen speelden over de kwaliteit en financiën, maar zijn vooraf aan het voorgenomen besluit niet door Pluryn geïnformeerd over hoe groot deze waren. Dit had ook consequenties voor hun contact

21

met hun kind want die belde met vragen waarop ouders geen antwoord konden geven. Het gaf extra stress. Volgens ouders heeft de groepsleiding het bericht van de voorgenomen sluiting, net nadat ze het zelf gehoord hadden, aan de kinderen moeten vertellen. Ouders geven aan dat de groepsleiding in het algemeen slecht geïnformeerd werd en nog steeds slecht geïnformeerd wordt door Pluryn. Dit leidde en leidt volgens de ouders tot extra onrust bij medewerkers en daardoor ook tot extra onrust op de groepen. 3.3

Kinderen over de periode vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting

De twee jongeren van de Jongerenraad met wie is gesproken, geven beiden aan dat vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting niet met hen is gesproken over dit besluit. De Jongerenraad (deze jongeren vertegenwoordigen de overige jongeren van Pluryn) is onderdeel van de Cliëntenraad van Pluryn en vertegenwoordigt de overige kinderen die op DHG verblijven. De jongeren hebben niet hun visie kunnen geven en geen invloed kunnen uitoefenen op de uitkomst van het besluitvormingsproces rond de voorgenomen sluiting. De jongeren geven aan dat als ze dit wel hadden kunnen doen, ze gewezen hadden op de risico's van sluiting van DHG voor de jongeren van DHG. 'Dat er in Nederland geen goede vervolgplekken voor kinderen zijn en dat sluiting voor kinderen opnieuw een verplaatsing zou betekenen'. De jongeren snappen gedeeltelijk waarom DHG moet sluiten. 'Om het geld maar ook omdat DHG slechte adviezen van de IGJ heeft gekregen'. 'Maar zo slecht waren die adviezen helemaal niet. Ik heb op andere groepen in andere instellingen gezeten, daar was het veel slechter. Het klopt dat het beter kon, maar daar hoef je niet voor te sluiten'. 'Iedereen zegt dat DHG slecht is maar het heeft mij wel geholpen en andere kinderen ook. Je kan hier alles!! Er zijn geen andere plekken in Nederland waar ze ook paarden hebben. Ik was er verdrietig en boos over.

Ik vond het jammer dat in het nieuws alleen de slechte dingen worden benadrukt. Het wordt erger gemaakt dan het is. DHG is de enige instelling waar alles kan'. Dat de Jongerenraad niet betrokken is bij het voorgenomen besluit tot sluiting, kan tevens worden afgeleid uit het jaarverslag 2019 van de Cliëntenraad waarin is opgenomen 'De Cliëntenraad is op 3 december jl door u ingelicht over het voorgenomen besluit om DHG en de Kop van Deelen te sluiten….. Gezien alle media aandacht en geluiden die de raad heeft gehoord komt de raad tot de conclusie dat sluiten van Hoenderloo en Deelen al een feit is'.11 De jongeren benoemen specifiek dat er veel activiteiten en vrijetijdsmogelijkheden zijn. Bijbaantjes in Hoenderloo, de paarden die Hoenderloo heeft, mogelijkheden voor sport en ontspanning.

11

Jaarverslag 2019 Cliëntenraad DHG, p.10.

22

'Ik had zeker mee willen beslissen en dan had ik gezegd niet sluiten. Kijk even wat je allemaal hebt hier'. De jongeren vinden het in het algemeen wel goed om jongeren dichter bij huis te plaatsen. Maar niet iedere jongere heeft een goed contact met thuis of een sociaal netwerk in de thuisomgeving. 'En hier heb ik m'n vrienden, die heb ik thuis niet'. De jongeren denken dat er niet goed overdacht is wat sluiting voor jongeren zou betekenen. Vooral voor kinderen met ASS is het moeilijk, vertellen ze. De jongeren geven aan dat er met hen heel slecht gecommuniceerd is over de voorgenomen sluiting. Niet alleen met hen, maar ook met de groepsleiding. 'Ik kon nergens met m'n vragen terecht, wist niet of ik me zorgen moest maken of niet'. Het nieuws rond de (voorgenomen) sluiting zagen ze op internet. De groepsleiding wist volgens hen op dat moment nog van niets. 'En 's avonds moesten ze zeggen dat het waar was'. Dat DHG echt dicht zou gaan. De jongeren geven aan dat de groepsleiding vaak geen antwoord kon geven op vragen rond wat er besloten werd, omdat zij dit zelf niet wisten. Jongeren benoemen ook dat ze verschillende adviezen hebben over hoe het besluitvormingsproces beter had kunnen verlopen. Zoals meer openheid en een betere communicatie. Duidelijkheid voor jongeren over bij wie je met al je vragen terecht kunt en het besluit goed uitleggen, zodat de jongere het ook begrijpt.

En heb een plan voordat je een besluit neemt. 'Bedenk eerst hoe je van alles voor elkaar wilt krijgen. Zorg dat je lijntjes hebt uitgezet van zo gaan we het doen. Zorg dus dat je een plan hebt. Dat zou ook heel veel tijd en gesprekken schelen. Ook moet de communicatie naar jongeren en leiding veel beter en duidelijker'. 3.4

Professionals over de periode vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting

Drie van de vier professionals met wie is gesproken, geven aan dat ze de sluiting betreuren en benadrukken dat DHG 'last resort' was en 'het afvalputje' van de Jeugdzorg voor kinderen in Nederland is. Zeer kwetsbare kinderen, die in andere delen van Nederland geen plek vonden, werden in DHG geplaatst. Ook kinderen waarvan niet bekend was of ze in de doelgroep van DHG pasten, werden toch geplaatst. Dit vraagt veel aanpassing van andere kinderen en van professionals. Kwalitatief goede zorg en een veilig leefklimaat bieden, werd daardoor bemoeilijkt. Deze professionals voelden zich door Pluryn onvoldoende ondersteund en onvoldoende gewaardeerd in hun werk met tot de meest moeilijke groep behorende kinderen in de jeugdzorg. De professionals geven aan trots te zijn op hun expertise aangaande specifieke doelgroepen. Zoals de groep kinderen met een ASS en vaak ernstige bijkomende gedragsproblematiek. DHG

23

als drie‐milieu instelling; waarbij school, wonen en vrije tijd binnen de instelling geregeld zijn, is volgens deze professionals bij uitstek geschikt voor deze kinderen. De omgeving is prikkelarm en overzichtelijk en biedt hierdoor veiligheid. Het dorp is dichtbij en kinderen konden daar zelfs een bijbaantje hebben en sporten. Ook school is in de buurt. Volgens deze professionals is vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting niet goed overdacht welke impact de sluiting op kinderen van DHG heeft. Zo is in andere delen van het land volgens hen geen geschikte behandeling en onderwijs. Dat was namelijk precies de reden waarom deze kinderen op DHG geplaatst zijn. Volgens deze professionals wordt door Pluryn onderschat hoe specifiek de zorg is die deze groep kinderen nodig heeft. Ook wordt door Pluryn onderschat hoe weinig draagkracht de ouders van deze kinderen vaak hebben. Het opnieuw verplaatst worden en moeten wennen aan een nieuwe groep, heeft voor de kinderen met de zwaarste problematiek enorme impact. Ook voor hun ouders geeft deze nieuwe situatie enorm veel stress en onrust. Over deze elementen is volgens deze professionals niet goed genoeg nagedacht bij de besluitvorming. Deze drie professionals vertellen dat zij in de periode vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting, niet betrokken zijn geweest bij het proces van besluitvorming.

Zo moesten ze uit de media horen wat er speelde en wat er besloten was, voordat ze hierover zelf geïnformeerd waren. Een professional, met wie is gesproken en die de jongeren wat meer op afstand begeleidt, heeft een andere visie en geeft juist aan dat het niet lukte om naar aanleiding van rapporten van de IGJ de kwaliteit van de zorg te verbeteren, omdat er weerstand was bij een deel van de uitvoerders van de zorg. De laatste drie jaren ging het volgens hem mis. Het bleek onmogelijk om de ambities van het management van DHG en van Pluryn te realiseren om de kwaliteit van zorg op de groepen te verbeteren. Er is een harde kern van medewerkers die niet mee wil of kan veranderen. Ook niet wanneer jongeren zelf aangeven dat dit wenselijk is. Zo vond de Jongerenraad dat groepsleiding niet moest roken in het bijzijn van kinderen. Op sommige groepen gebeurde dit toch. Dit gold ook voor het voeren van face to face gesprekken met kinderen. Gewenst volgens de leidinggevenden en de jongeren, maar niet uitgevoerd op een aantal groepen. Dit soort hardnekkige problemen maakten dat sluiting onafwendbaar werd omdat de kwaliteit van de zorg over de hele linie niet verbeterd kon worden. Volgens deze professional waren jongeren niet verbaasd dat DHG zou sluiten. 3.5

Stakeholders over de periode vooraf aan het voorgenomen besluit tot sluiting

Het voorgenomen besluit tot sluiting was voor alle stakeholders tot heel kort voor 3 december 2019 een verrassing. Met name omdat zij van de zeer nijpende financiële situatie van Pluryn en DHG pas halverwege 2019 of nog later (in november 2019), dus vlak voor de bekendmaking van het voorgenomen besluit tot sluiting, op de hoogte werden gesteld. Toen was sluiting al onafwendbaar. Dit geldt voor de gemeentes, de regio's, maar ook voor het ministerie van VWS. Ze hoorden dit volgens hen zo laat dat nadenken over een alternatief voor sluiting geen optie meer was. Omdat er een vertraging was tussen de publicatie van de inspectierapporten en het moment van onderzoek, hoorden gemeentes en regio's pas laat dat er een meerjarenherstelplan was voor Pluryn.