Bijlage MRDH Jaarverslag 2023

door het toepassen van de definitieve indexcijfers. Op basis van de vaststelling van 2022 vallen de lasten lager uit, dit wordt in 2023 gecorrigeerd voor € 0,8 miljoen. 45

OV Busconcessie Haaglanden Streek De verwachte lasten voor de subsidie 2023 vallen 2,5 miljoen hoger uit dan begroot door het toepassen van de definitieve indexcijfers. Op basis van de vaststelling van 2022 vallen de lasten lager uit, dit wordt in 2023 gecorrigeerd voor € 0,4 miljoen. OV Busconcessie Voorne Putten en Rozenburg De verwachte lasten voor de subsidie 2023 vallen 1,5 miljoen hoger uit dan begroot door het toepassen van de definitieve indexcijfers. Regiotaxi en maatwerkvervoer Voor regiotaxi was bruto begroot en waren de inkomsten opgenomen bij de overige inkomsten. Uiteindelijke zijn de inkomsten geboekt als negatieve lasten. Dit leidt tot een daling van de begrote lasten met € 6,5 miljoen. Voor maatwerkvervoer was een bedrag van € 1,4 miljoen begroot. Hiervan is € 0,5 miljoen besteed, waardoor de lasten € 0,9 miljoen lager uitvallen. Dit komt doordat de gemeenten minder hebben aangevraagd dan verwacht. De resterende gelden blijven gereserveerd in de meerjarenbegroting voor het maatwerkvervoer. Overige kosten Onder de overige kosten is de post onvoorzien begroot. Deze post van € 2 miljoen is ingezet om de stijgende indexering van de busconcessies op te vangen. De kosten hiervan landen direct in de lasten voor de busconcessies en niet op deze begrotingspost, wat zorgt voor € 2 miljoen aan lagere lasten binnen de overige kosten.

Daarnaast is er een bedrag begroot voor tarieven en chipkaartkosten. Van dit bedrag is € 0,2 miljoen niet aangewend in 2023. De huur van de Telexstraat die de gemeente Den Haag aan de MRDH in rekening brengt is € 0,1 miljoen lager uitgevallen dan begroot. De lasten van de stimuleringsmaatregelen uit het transitieprogramma zijn € 3,7 miljoen hoger dan begroot, het gaat hierom een budgetneutrale verschuiving tussen lasten over de jaren heen binnen het programma. Lasten subtotaal exploitatie Beheer en Onderhoud Infra (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 0,3 miljoen voordelig) Dit wordt veroorzaakt door lagere lasten binnen het budget dat beschikbaar is voor het dynamisch reisinformatiesysteem. Apparaatslasten Aan directe salariskosten is € 0,7 miljoen minder besteed dan begroot. Dit is veroorzaakt door lagere inschalingen dan begroot en de niet volledige invulling van vacatureruimte binnen de afdeling. Invulling vacatures duurt langer dan verwacht door de krappe arbeidsmarkt. Financiering De rente heeft betrekking op de rentelasten van de door de MRDH aangetrokken leningen voor de investeringen in railvoertuigen en infrastructuur. Deze leningen zijn aangetrokken om door te kunnen lenen aan de regionale OV-bedrijven. Baten Marktconformiteitsopslag/Risico opslag 46

De marktconformiteitsopslag van € 6,6 miljoen betreft een opslag van een aantal basispunten op het rentepercentage van de leningen die de Metropoolregio Rotterdam Den Haag verstrekt heeft aan regionale OV-bedrijven. Voor het jaar 2023 is van de ontvangen marktconformiteitsopslag een bedrag van € 2,0 miljoen toegevoegd aan de risicoreserve financieringen. Hiermee is de ondergrens van € 30 miljoen voor het jaar 2023 bereikt. De overige € 4,6 miljoen is conform begroting ingezet als baat binnen het programma Exploitatie verkeer en openbaar vervoer. Rente Deze post heeft betrekking op de ontvangen rente op de leningen die verstrekt zijn aan regionale OV-bedrijven voor bussen, railvoertuigen en railinfrastructuur. Overige inkomsten (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 36,5 miljoen nadelig) In 2023 is de BVOV 2021 vastgesteld en hebben de vervoerders voor de BVOV 2022 de eindverantwoordingen ingediend. In 2021 en 2022 had de MRDH de volledige lasten en opbrengsten opgenomen in de verantwoording op basis van de eerdere verstrekte beschikkingen door het Rijk. Nu deze lager uitvallen wordt deze verantwoorde baten bijgesteld, wat leidt tot een correctie van € 45,4 miljoen lagere baten. Voor regiotaxi was bruto begroot en waren de inkomsten opgenomen bij de overige inkomsten. Uiteindelijk zijn de inkomsten geboekt als negatieve lasten.

Dit leidt tot een daling van de begrote lasten met € 6,5 miljoen. Daarnaast is in 2023 voor € 14,7 miljoen binnengekomen uit rente op de rekening-courant die niet was begroot. Het deel van de rente die bestemd is voor het programma Exploitatie bedraagt € 11,8 miljoen. Het resterende verschil kan worden verklaard door een aantal kleinere onverwachte baten. Zoals een boete voor een tekort aan exploitatiegeschikte metro's en niet gereden dienstregeling kilometers aan de RET en inkomsten voor de weekendmetro van de gemeenten die via de MRDH lopen. Risicoreserve financiering Het saldo van baten en lasten bedraagt € 2.000.000. Dit betreft de aan het verslagjaar toe te rekenen marktconformiteitsopslag wegens de aan de HTM, RET en EBS verstrekte geldleningen (zie ook de paragraaf financiering en treasury, hoofdstuk 3.3). Om de benodigde stand van de reserve te bereiken wordt € 2.000.000 toegevoegd aan de risicoreserve financieringen. Zie verder de toelichting in de paragraaf weerstandvermogen en risicobeheersing, hoofdstuk 3.1). -0-0-0-

47

2.2 Programma Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer Het programma Infrastructuur verkeer en openbaar vervoer is opgezet langs de opdrachten uit de Strategische Agenda voor het verbeteren van de bereikbaarheid. Het gaat voor dit programma om de volgende drie opdrachten: Opdracht 1 - Investeren in bereikbaarheid om de inwonersgroei in de regio te faciliteren; Opdracht 3 - Actieve en collectieve vormen van mobiliteit stimuleren; Opdracht 5 - Versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk. 2.2.1 Wat wilden we bereiken en wat is ervoor gedaan? De voortgang van de in de begroting 2023 geformuleerde concrete acties is samengevat in onderstaande tabel. Project loopt volgens begroting Project loopt niet volgens begroting

2.2.1.1 Opdracht 1 – Investeren in bereikbaarheid om de inwonersgroei in de regio te faciliteren Gebiedsprogramma Mobiliteit en Verstedelijking (MoVe) In dit programma werken regionale partners (provincie Zuid-Holland, gemeenten Rotterdam en Den Haag en de MRDH) samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en het ministerie van Binnenlandse Zaken aan de opgave om verstedelijking en mobiliteit in samenhang op te pakken. We bepalen samen met Rijk en regio welke investeringen op de (middel)lange termijn nodig zijn om de bereikbaarheid in de regio te garanderen en dragen daar financieel aan bij. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Realisatie van Viersporigheid bij Schiedam Centrum (emplacement).

No-regret maatregelen CID-Binckhorst voor de ontsluiting woningbouw.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? De Viersporigheid bij Schiedam Centrum (emplacement) wordt volgens huidige planning opgeleverd en in gebruik genomen in december 2024. In 2025 vindt de financiële afronding plaats samen met het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat en Provincie Zuid-Holland. In 2023 zijn voortgangsgesprekken gevoerd met ProRail. De realisatie van twee grote fietskunstwerken is vertraagd vanwege inpassings- en aanbestedingskwesties (respectievelijk de Verlengde Velostrada en Trekvlietbrug). De planning voor start uitvoering is voor de Trekvlietburg in 2024 en voor de Verlengde Velostrada 2025. De busbaan wordt in 2024 gerealiseerd. Er is in 2023 een pilot voor de inzet 48

van deelfietsen afgerond. De opgedane ervaringen bieden input voor een mogelijk vervolg in de toekomst. Fietsmaatregelen realiseren in het kader van Westland Greenport 3.0.

Schaalsprong Metropolitaan OV en Verstedelijking (MOVV): Metronet vaker en sneller rijden.

Voor drie Metropolitane Fietsroutes zijn verkenningen op routeniveau uitgevoerd. Op de route Westland-Den Haag HS wordt aanvullend onderzoek verricht naar een alternatief trace door Den Haag Zuidwest, oplevering mei. De route Westland-Monster-Den Haag is getemporiseerd vanwege complexe inpassingsvraagstukken. Besluitvorming over de twee routes, inclusief het vastleggen van samenwerkingsovereenkomsten, staat gepland in oktober 2024. De scope van het project is herzien, inclusief opstellen van eisen aan de nieuwe metrovoertuigen en er is een onderzoek gestart naar de renovatie van de metrowerkplaats (besluit daarover in 2024).

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Uitwerking van het technisch mogelijk maken van een frequentieverhoging op het samenloopdeel RandstadRail, daaraan gerelateerd het gekoppeld rijden van HTM-voertuigen op de lijnen 4 en (deels) 3. Herziening en voorbereiden realisatiebesluit project Metronet. Het realiseren van een no-regret pakket aan maatregelen in het CIDgebied op het gebied van fiets, hubs en OV-doorstroming.

Realisatie van Viersporigheid bij Schiedam Centrum (emplacement).

Status

Toelichting De uitwerking loopt. Besluitvorming over een keuzedocument buitenruimtemaatregelen en de faseringskeuze van lijnen volgt in 2024. De voorbereidingen voor herziening zijn afgerond en besluitvorming hierover volgt in 2024.Op basis daarvan kan een realisatiebesluit worden genomen. De realisatie van twee grote fietskunstwerken is vertraagd vanwege inpassings- en aanbestedingskwesties (respectievelijk de Verlengde Velostrada en Trekvlietburg). De planning voor start uitvoering is voor de Trekvlietburg in 2024 en voor de Verlengde Velostrada 2025. De busbaan wordt in 2024 gerealiseerd. De realisatie loopt voor op schema met een verwacht oplevermoment voor 2025.

OV-ontwikkelprogramma’s In het vervoersgebied van de RET worden dossiers zoals het Plan Toekomstvast Tramnet, project Metronet, HOV Ridderkerk, HOV Maastunnel korte termijn, diverse knooppunten en OV-doorstromingsprojecten gerealiseerd. In het vervoersgebied van de HTM (OVNEXT) wordt de instroom nieuwe stadstrams, een remise, versnellingsprojecten OV, knooppunten en het project gekoppeld rijden RandstadRail gerealiseerd. Beide programma’s dragen bij aan de verstedelijkingsopgave.

49

Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 HOV Ridderkerk met als doel het versnellen van het openbaar vervoer.

Upgrade van busstation en metrostation Spijkenisse Centrum.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? Uitwerking van de infrastructurele maatregelen voor een R-net buslijn 346 (bestaande buslijn Ridderkerk – Rotterdam Zuidplein) zijn gaande en zullen bijdragen aan een betere bereikbaarheid van de regio en verbetert de kwaliteit van het OV. Naast een betere doorstroming wordt deze buslijn comfortabeler en betrouwbaarder. Haltes worden opgewaardeerd naar Rnethaltes. In 2022 zijn voor beide projecten subsidie verleend en in 2023 is de voortgang gemonitord op basis van voortgangsrapportages. Realisatie wordt verwacht eind 2025.

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Uitvoering geven aan de verwachte groei en kwaliteitsverbetering van het OV-netwerk via de OV-ontwikkelprogramma’s, ter ondersteuning van de verstedelijkingsopgaven in deze gebieden. Met onder meer de ontwikkeldossiers Plan Toekomstvast Tramnet Rotterdam, Koningscorridor, metrostation/ gebiedsontwikkeling Beurs en doorstroming OV.

Realisatie kwaliteitsverbetering van vijf regionale OV-knooppunten, onder meer Spijkenisse centrum ter bevordering van ketenmobiliteit.

Status

Toelichting De OV-ontwikkelprogramma’s draaien en de samenwerking tussen vervoerders, gemeenten en MRDH leidden tot o.a.: - een vastgesteld toekomstplan tramnet Rotterdam; - de start van een verkenning knooppunt Beurs - de start van de vervanging spoorbeveiliging samenloopdeel; - de start van een onderzoek Zuidwestlandcorridor. In het Programma OV NEXT worden OV-ontwikkeldossiers in samenwerking verder gebracht. In de doorontwikkeling van OV NEXT ligt de nadruk op samen sturing geven aan projecten en op de vraag hoe de grote OV ontwikkelopgave gekoppeld wordt aan de verstedelijking en buitenruimte en daadwerkelijk uitgevoerd kan worden. Programma OV ontwikkeling regio Rotterdam (POORR) vervult dezelfde rol als OV NEXT, waarbij in 2023 naast de verbinding met de thema’s verstedelijking en buitenruimte, ook de thema’s verkeersveiligheid, 30 km/u en energietransitie aan de OV-projecten zijn gekoppeld. Er is geen kwaliteitsverbetering gerealiseerd op vijf knooppunten in 2023. Er zijn meerdere startnotities afgerond. Gemeenten zijn deze nu verder aan het uitwerken richting een subsidieaanvraag, waarbij realisatie voorzien is in 2024. Op een enkel station vinden momenteel werkzaamheden plaats. Zo wordt op Spijkenisse centrum gewerkt aan het busstation, de openbare ruimte en het metrostation. Ook wordt een deel van de P+R-plekken verplaatst naar de Heemraadlaan. 50

Realisatie van versnellingsmaatregelen tram in Den Haag en Rotterdam en enkele buslijnen onder meer buslijn 70 Rotterdam-Zuid.

Rotterdamse deel van de regio: Het realiseren van de versnellingsmaatregelen van tramlijn 25 (Rotterdam) zijn ondergebracht in het programma Plan Toekomstig Tramnet. De versnellingsmaatregelen voor buslijn 70 worden in 2024 verder uitgewerkt door de gemeente Rotterdam i.s.m. RET. Daarnaast werkt RET aan een studie naar sneller halteren (oplevering studie 2024). Haagse deel van de regio: In het strategisch actieprogramma hebben de Gemeente Den Haag, MRDH en HTM de gezamenlijke ambitie om de gemiddelde snelheid van tram en bus elk jaar met 1 km/u te laten stijgen naar 25 km/u. De ambitie is enerzijds ingegeven door de noodzaak om het OV efficiënter te maken en anderzijds om het OV aantrekkelijker te maken als aanzet naar de schaalsprong OV Den Haag. Als deelproject binnen dit programma is het sneller rijden over wissels beoogd. Doelstelling van het deelproject is het verantwoord versnellen van het rijden met de tram van 15 km/uur naar 25 km/uur. Uit onderzoek blijkt dat de tram in de rechtdoor stand zonder consequenties met 25 km/uur over bepaalde wissels kan rijden en dat in de afbuigende richting een beperkte snelheid van 15 km/uur gehandhaafd moet worden. HTM heeft in 2023 een subsidie ontvangen om deze HSW wissels zodanig aan te passen dat ook over deze wissels met 25 km/uur gereden kan worden.

‘Boekje met maatregelen’ De gemeente Den Haag heeft in samenwerking met HTM en de MRDH een ‘boekje’ opgeleverd. Dit ‘boekje’ beschrijft per stadsdeel de onderzochte maatregelen en de bijbehorende uitwerking om het OV beter te laten doorstromen. Per maatregel is een beschrijving van het specifieke knelpunt, voorstel, doel en rijtijdwinst uitgewerkt. In 2024 zal hiervoor subsidie bij de MRDH worden aangevraagd. Eind 2023: start gemaakt met een position paper GOW30/ 50-30 km/u. Dit moet inzichtelijk maken hoe het OV goed kan blijven doorstromen en dus kansen biedt, terwijl het overige (auto) verkeer wordt geherpositioneerd van 50 naar 30 km/u. In 2024 moet het kader (netwerkstrategie) voor Den Haag bekend zijn. Hier kijken we ook naar de ervaringen in Amsterdam die op 8 december 2023 al zijn ‘omgegaan’ naar 30 km/u. 51

Realisatie aanpassingen traminfra Hofplein Rotterdam voor een betere doorstroming.

De gemeente Rotterdam heeft een subsidieaanvraag voor doorstroming tram ingediend. Verlening is verwacht in 2024, realisatie is voorzien in 2025.

2.2.1.2 Opdracht 3 – Actieve en collectieve vormen van mobiliteit stimuleren Programma Metropolitane fietsroutes (MFR) Het programma helpt om hoogwaardige, regionale fietsroutes te realiseren om het gebruik van de fiets voor woon-werkverkeer te stimuleren. We helpen de individuele gemeenten bij Metropolitane fietsroutes bij het opstellen van een voorkeurstracé, schetsontwerp en financiële raming voor de gehele route. De MRDH levert procesbegeleiding tot en met de samenwerkingsovereenkomst (incl. planstudie) en verleent subsidie aan wegbeheerders. Wegbeheerders leggen de fietsroutes aan en zorgen voor het beheer en onderhoud van de fietsroutes. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Circa 100 km Metropolitane fietsroutes realiseren tot en met 2026.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? Er zijn samenwerkingsovereenkomsten gesloten voor vier routes. Met de ondertekening van de SOK Ridderkerk-Rotterdam in 2023 is daarmee in totaal 80km vastgelegd in bestuurlijke afspraken, waarvan er 65km voor maart 2026 gerealiseerd wordt.

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Realisatie van een hoogwaardig en veilig Metropolitaan Fietsroutenetwerk (MFR), routes uit de 1e en 2e tranche van het MFRprogramma worden uitgewerkt in een verkenning of planstudie op weg naar uitvoering. Verstrekken van subsidie voor tracédelen uit de SOK op basis van een definitief ontwerp.

Status

Toelichting In 2023 hebben wij samen met de gemeenten gewerkt aan de afronding van vier verkenningen en een aanvullende studie voor de route Westland-Den Haag HS (2e tranche) ten verdere uitwerking van complexe schakels en maatwerkafspraken hierover (1e tranche) voor de 8 routes binnen het programma als opmaat naar de planstudiefase. In 2023 zijn geen subsidieaanvragen ontvangen voor metropolitane fietsroutes en dus ook niet verleend.

Verbeterd OV-systeem Via de OV-concessies en de daarbinnen afgesproken jaarlijkse vervoerplannen kunnen wij de OV-maatregelen ‘op straatniveau’ invoeren. We voeren aanpassingen van het OV-netwerk uit, rekening houdend met andere opgaven, zoals inrichting van de buitenruimte, omgevingshinder, 30-50 km/u, lopen, fietsen en verkeersveiligheid in de gemeenten.

52

Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Verbeterd OV-systeem zodat het makkelijker en aantrekkelijk wordt voor de reiziger om het OV te gebruiken en een OV-systeem dat is afgestemd op lopen en fietsen en past in de buitenruimte.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? Met het realiseren van het laatste deel van de Hoekse lijn tot aan het strand, het ophalen van verbeterpunten bij reizigers voor de productie van de TINA-tram en de invoering van OVpay waarmee reizigers gemakkelijker kunnen betalen in het OV, wordt het OV aantrekkelijker en beter toegankelijk.

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Realisatie van tramlijn 19B naar de TU Delft.

Realisatie van de reconstructie van het metropolitaan OV-knooppunt Hart van Zuid (Rotterdam) ter bevordering van ketenmobiliteit.

Realisatie van inframaatregelen voor de nieuwe hoogwaardig openbaar vervoer (HOV)-verbinding door de Maastunnel Rotterdam en in Ridderkerk.

Realisatie van het deelprogramma Instroom Nieuwe Trams Haagse Regio met onder meer de bestelling van 50 nieuwe trams, alsmede realisatie en deels nog uitwerking van het aanpassen van de

Status

Toelichting Na de realisatie van het centrale gedeelte van lijn 19 tussen Leidschendam en Delft en de vervanging van St Sebastiaansbrug, wordt het laatste gedeelte in de TU-wijk nu aangelegd. In 2023 heeft de hernieuwde aanleg tijdelijk stilgelegen om nieuwe technische en logistieke uitdagingen die naar voren gekomen zijn tijdens de aanleg te mitigeren. In 2023 heeft de BCVa extra middelen toegekend voor de realisatie van tramlijn 19. De nieuwe planning is in januari 2024 bestuurlijk vastgesteld en gecommuniceerd. Voorziene realisatie en exploitatie van de tramlijn is nu 2e helft 2025. Het nieuwe busstation is medio 2022 in gebruik genomen. De extra wachtruimte voor de vertrekhaltes en de uitbreiding van de fietsenstalling waren toen nog niet gerealiseerd. In 2023 is bekend geworden dat deze twee onderdelen worden ondergebracht in een ‘werkpakket’ van de uitvoerende partij dat in 2024 zal worden gegund. Ook de upgrade van het metrostation zit in dat werkpakket. De gemeente Rotterdam verwacht de subsidieaanvraag voor het metrostation medio 2024 bij MRDH in te dienen, zodat realisatie einde 2024 kan starten. De realisatie van een HOV-verbinding door de Maastunnel loopt op schema. De opening van het nieuwe HOV-tracé is voorzien op 8 april 2024. Tot 2025 worden maatregelen uitgewerkt voor de opwaardering van buslijn 146 naar een R-net buslijn 346 met start exploitatie in 2026.

We verlenen subsidie aan de infrastructurele maatregelen, als concessieverlener en opdrachtgever maakt MRDH de exploitatie van deze R-netlijn mogelijk. We verleenden subsidie voor de verschillende deelprojecten/lijnen. Elk deelproject verkeert in een andere fase. Lijn 16 is bijna gerealiseerd, maar is nog niet geheel omgezet in subsidieverleningen. Lijn 1 is in het 53

traminfrastructuur op de tramlijnen 1, 6, 12 en 16. Ook wordt een nieuwe remise op de GAVI-locatie (Guldenpad) in Den Haag uitgewerkt.

Haagse deel nagenoeg gerealiseerd en in Rijswijk en Delft in ontwikkeling /ontwerpfase. Lijn 6 en lijn 12 bevinden zich in de ontwerpfase. De planologische en financiële voorbereidingen voor de remise Guldenpad zijn opgepakt.

2.2.1.3 Opdracht 5 – Versterken van het regionale mobiliteitsnetwerk Autonetwerk en verkeersmanagement We optimaliseren het bestaande wegennetwerk door het verstrekken van subsidies bij infrastructurele ingrepen in het netwerk door wegbeheerders, waarbij ook ingezet wordt op andere mobiliteitsoplossingen als gedragsverandering. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Optimalisatie van het bestaande wegennetwerk door wegbeheerders.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? De gemeente Westland heeft via de KTA subsidie beschikt gekregen voor werkgeversaanpak en subsidie aangevraagd voor doorstroming op afrit 6 van de A20. Deze subsidieaanvraag is in behandeling en wordt in 2024 beschikt. In 2023 zijn subsidies vastgesteld voor de doorstroming van onderstaande projecten van het regionale wegennet; Krimpen aan den IJssel – Algeracorridor Grote Kruising Delft – Herinrichting Reinier de Graafweg Leidschendam – Voorburg – Verbindingsweg Stompwijk Rotterdam – HWN/OWN aansluiting A15 – Aveling

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Realisatie intelligente Verkeersregelinstallaties (iVRI’s).

Realisatie reconstructie IJsselmondseknoop.

Status

Toelichting Er is één subsidie verleend voor een iVRI in Nissewaard en er is een aanvraag voor 9 iVRI’s in Capelle in behandeling en wordt verleend in 2024. In 2023 zijn de twee subsidies vastgesteld (volgend op oplevering van de projecten): ● Provincie Zuid-Holland, KTA: 13 iVRI’s ● Rijswijk – ombouw verkeerslichten naar iVRI’s. De subsidie is aangevraagd, verleend en het project is opgeleverd. 54

Financieel bijdragen aan de Korte Termijn Aanpak (KTA) van het gebiedsprogramma MoVe, waaronder maatregelen op de Algeracorridor en in Westland.

Met de partners van Zuid-Holland Bereikbaar projecten uitvoeren die de bereikbaarheid tijdens de onderhoudsopgave van het wegennet waarborgen en bijdragen aan de mobiliteitstransitie.

De laatste subsidieaanvragen zijn in het laatste kwartaal van 2023 aangevraagd; de beschikkingen volgen in het 1e kwartaal van 2024. Voor versnellingsmaatregelen OV heeft de gemeente Westland besloten om geen subsidieaanvraag in te dienen. De in de KTA opgenomen gelden voor een deel van de MFR Westland-Rotterdam zijn gereserveerd tot het moment van subsidieaanvraag. De projecten waar een subsidieaanvraag voor is ingediend moeten binnen 1 jaar gestart zijn met realisatie. Voor Zuid-Holland Bereikbaar is een Samenwerkingsovereenkomst getekend. De samenwerking tussen partijen heeft tot doel het (doen) realiseren van het gezamenlijke Programma Zuid-Holland Bereikbaar (Programma ZHB). Het gezamenlijke Programma ZHB heeft als doel het borgen van de bereikbaarheid (acceptabele hinder) en het bijdragen aan de mobiliteitstransitie (duurzame gedragsverandering) in de provincie Zuid-Holland. Jaarlijks wordt gezamenlijk met de partners van ZHB door ZHB een jaarplan opgesteld. Hierin zijn de activiteiten voor het betreffende jaar beschreven. Het jaarplan 2023 Zuid-Holland Bereikbaar is op 14 december 2022 door de BcVa goedgekeurd. Met het uitvoeren van het jaarplan 2023 is invulling gegeven aan deze activiteit. Daarnaast is iedere infrabeheerder zelf verantwoordelijk voor het nemen van maatregelen.

Regionaal Basisnetwerk fiets Het regionale basisnetwerk fiets bestaat uit ongeveer 1.400 km fietspad. Op basis van het regionale basisnetwerk fiets kunnen gemeenten de komende jaren subsidie tot maximaal 50% subsidie aanvragen om fietspaden in het netwerk te verbeteren. De MRDH verleent subsidie voor verbeteringen op het regionale basisnetwerk fiets op basis van de samen afgesproken inhoudelijke randvoorwaarden. Wegbeheerders voeren de verbeteringen aan de fietspaden uit. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Circa 100 km fietspad op het regionaal basisnetwerk fiets is verbeterd in 2026 (incl. verkeersveilige inrichting).

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? In 2023 zijn de subsidies vastgesteld (volgend op oplevering van de projecten): Delft - Verbreding fietspad noordelijke Buitenwatersloot (0,1 km) Den Haag - Verbeteren fiets sterroute Scheveningen (2,4 km) Den Haag - Fietsvoorzieningen Ringelwikke (0,8 km) Den Haag - Fietsvoorzieningen Postenkade Den Haag (0,6 km) Krimpen a/d IJssel - Busvoorzieningen en fietsoversteek Boerhaavelaan (0,1 km) 55

Krimpen a/d IJssel - Fietsroute Vincent van Goghlaan fase 1 - fietspad naar Ouverturelaan (0,35 km) Nissewaard – Reconstructie Borgtweg (0,55km) Ridderkerk - Fietspaden Rijksstraatweg (3,8 km) Ridderkerk - Fietspaden Rijksstraatweg Ridderkerk fase 3 te Rijsoord (0,8 km) Rijswijk - Fietspad Laan van 't Haantje (Rijswijk Buiten - HPS Rijswijk Buiten) fase 3 (0,3 km) Rijswijk - Herinrichting Steenlaan (0,6 km) Rotterdam - Fietspad Schiedamseweg zuidzijde (MFR) (1,25 km) Schiedam - Aanleg+asfalteren fietspad Nieuwe Damlaan (0,75 km) Wassenaar - Verkeersveiligheid en bereikbaarheid fiets Buurtweg (1,5 km) Westland - Fietspad van de "Oostelijke Randweg" te De Lier (1,4 km) Provincie Zuid-Holland – Snelfietsroute F15 IJsselmonde (traject van 18 kilometer)

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Realisatie van verbeteringen van het comfort en de veiligheid van het basisnet fiets. Fietspaden die onderdeel zijn van het basisnetwerk fiets komen bij kwaliteitsverbetering in aanmerking voor 50% subsidie.

Status

Toelichting Er zijn 15 subsidiebeschikkingen afgegeven voor verbetering van het fietsnetwerk. Vier subsidieaanvragen voor het fietsnetwerk zijn nog in behandeling (aanvragen ingediend op de sluitingsdatum).

Programma Knooppunten De MRDH, stationsbeheerders en de individuele gemeente(n) zetten gezamenlijk in op kwaliteitsverbetering van bestaande knooppunten. De MRDH verstrekt subsidie voor de verbetering van deze OV-knooppunten. De gemeente (als wegbeheerder) of de stationsbeheerder is verantwoordelijk voor de realisatie van de verbetering. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Circa 18 OV-knooppunten zijn verbeterd in 2026. De volgende knooppunten staan op de planning: Capelsebrug, Delft Campus, Den Haag Hoornwijck, Den Haag Ypenburg, Pijnacker Zuid, Nootdorp, Lansingerland Westpolder, Schiedam Vijfsluizen, Maassluis West, Rhoon, Poortugaal, Barendrecht, Zoetermeer Station, Schiedam Centrum, Den Haag Laan van NOI, Rotterdam Beurs, Rotterdam Alexander en Rijswijk Station.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? In 2023 zijn de subsidies vastgesteld (volgend op oplevering van de projecten): Nissewaard - Uitbreiden P+R metrostation Heemraadlaan Nissewaard - Fietsparkeren metrostation De Akkers (KTA 2019) Rotterdam - Walvoorzieningen POW Marconistraat Rotterdam - Fietsparkeren Hoek van Holland fietskluizen 56

Rotterdam - Uitbreiding fietsparkeren Capelsebrug

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Op basis van het vastgestelde startdocument kunnen gemeenten/wegbeheerders verder uitvoering geven aan de verbetering van het OV-knooppunt. Hiervoor kunnen de gemeenten voorstellen indienen voor het IPVa voor 50% subsidie.

Status

Toelichting De gemeente Zoetermeer heeft op de sluitingsdatum via de KTA subsidie aangevraagd voor een fietsenstalling bij station Zoetermeer centrum.

Regionale Uitvoeringsagenda Verkeersveiligheid We werken vanuit de aanpak ‘Maak een punt van Nul’ aan het verminderen van het aantal slachtoffers in het verkeer. De MRDH ondersteunt de individuele gemeenten met financiële middelen om gedragsinterventies en infrastructurele maatregelen tot uitvoering te brengen. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Circa 160 projecten gerealiseerd voor verbetering van de verkeersveiligheid van het regionale mobiliteitsnetwerk;

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? In 2023 zijn 24 subsidies vastgesteld (volgend op oplevering van de projecten): Barendrecht - Herinrichting Boerhaavelaan Barendrecht - Kruispunt Avenue Carnisse/Zuidersingel/Reling Capelle aan den IJssel - Schoolomgeving Reigerlaan/Pelikaanweg Capelle aan den IJssel - Bocht in de Burgemeester van Beresteijnlaan Capelle aan den IJssel - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 Delft - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 Delft - Verkeersmaatregelen Delflandplein Delft - Verkeersmaatregelen Noordeindseweg Delft - Nieuwe Plantage Den Haag - Blackspot Berensteinlaan/Melis Stokelaan Den Haag -NWHR 3.1 kruisingen: Houtrustbrug en Pres. Kennedylaan Den Haag - Schoolomgeving Den Haag (deel 10) Den Haag - NWHR 3 - President Kennedylaan - Stadhouderslaan Den Haag - Kruispunt Laan van Meerdervoort-Regentesselaan Krimpen a/d IJssel - Verkeersveiligheidsmtrgl Gouden Regen e.o. Leidschendam-Voorburg - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 Maassluis - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 57

Een toename van het aantal deelnemende basisscholen aan SCHOOL op SEEF van 33% naar 62%; Een toename van het aandeel deelnemende voortgezet onderwijs scholen aan Totally Traffic van 38% naar 49%.

Midden-Delfland - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 Ridderkerk - Inrichting schoolzones 2022 Ridderkerk - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 Rotterdam - Black spot Maasboulevard - uitrit Shell Rotterdam - Blackspot Heemraadsingel - Beukelsdijk Westland - Verkeersveiligheid (SPUK) 2021 Westland - Verkeersveiligheid Hollewatering, Kwintsheul De inzet heeft gezorgd voor groei in het aantal deelnemende scholen van 12 scholen. Het deelname percentage is 44%. De inzet voor Totally Traffic heeft gezorgd voor groei in aantal deelnemende scholen t.o.v. jaar 2022 (Er was sprake van mindere deelname a.g.v. nawerking van covid19 maatregelen). Het deelname percentage is nu 33%.

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Uitvoeren van het Regionaal Uitvoeringsprogramma Verkeersveiligheid, in lijn met het Strategisch Plan Verkeersveiligheid (SPV). De inzet is met name gericht op het veiliger maken van de fietsinfrastructuur en het inrichten van wegen conform het principe Duurzaam Veilig. De MRDH voorziet bij de derde tranche van de Rijksinvesteringsimpuls (SPV) in cofinanciering. Inzetten van verkeersleerkrachten op basisscholen in de metropoolregio. Inzetten van verkeerseducatiepakketten Totally Traffic en SCHOOL op SEEF. Vanuit het accountmanagement samen met gemeenten, scholen activeren deel te nemen aan gedragsbeïnvloedingsprogramma's.

Status

Toelichting De gemeenten hebben diverse subsidies ontvangen voor het verbeteren van de (fiets)infrastructuur. De derde tranche van de investeringsimpuls moet nog worden opgestart door het ministerie van I&W. De inzet heeft gezorgd voor groei in het aantal deelnemende scholen. Het deelname percentage is 44%. De inzet voor Totally Traffic heeft gezorgd voor groei in aantal deelnemende scholen t.o.v. jaar 2022 (Er was sprake van mindere deelname a.g.v. nawerking van covid19 maatregelen). Het deelname percentage is nu 33%. De inzet heeft erin geresulteerd dat meer basisscholen hebben deelgenomen aan SoS en dat er weer groei zit in deelname aan Totally Traffic. En voorts dat gemeenten komende jaren meer gaan inzetten in gedragsbeïnvloeding. Dit is terug te zien in het aantal aanmelding in het IPVa 2024.

58

Doorstromingsprojecten uit OV Ontwikkelprogramma’s Via deze programma’s werken wij met individuele gemeenten, vervoerders en andere partijen aan een aantal doorstromingsprojecten voor de tram en bus. De MRDH is concessieverlener van het regionale OV en werkt met de individuele gemeenten en vervoerders de projecten voor de ontwikkeling van het OV uit. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 We investeren in doorstromingsmaatregelen voor het OV om ervoor te zorgen dat de reistijd in het OV wordt verkort.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? De beoogde maatregelen die momenteel verder worden uitgewerkt dienen bij te dragen aan een reistijdwinst waardoor de kwaliteit van het OV wordt verbeterd en daardoor aantrekkelijker wordt voor de reizigers. Rotterdam: In 2023 zijn door de gemeente Rotterdam, RET en MRDH voorbereidingen getroffen om tot draagvlak te komen een belangrijke doorstromingsmaatregel verder uit te werken met de intentie deze ook daadwerkelijk uit te voeren. Het gaat om volledige baanafscherming op de Laan op Zuid, totaal ca. 3 km. Den Haag: ln het strategisch actieprogramma hebben de Gemeente Den Haag, MRDH en HTM de gezamenlijke ambitie om de gemiddelde snelheid van tram en bus elk jaar met 1 km/u te laten stijgen naar 25 km/u. HTM heeft in 2023 een subsidie ontvangen om wissels zodanig aan te passen dat ook over deze wissels met 25 km/uur gereden kan worden.

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 Verder uitwerken van de aanpak versnelling OV, onder meer gestart als onderdeel van het Transitieprogramma OV en corona.

Status

Toelichting Rotterdam: We hebben in samenwerking met de gemeente Rotterdam en RET een verkenning gedaan naar maatregelen die bijdragen aan de doorstroming van tram en bus. Dit heeft geleid tot een omvangrijke lijst aan verschillende type maatregelen die bij kunnen dragen aan doorstroming. Een pakket aan maatregelen voor tramlijn 25 en buslijn 70 zijn verder uitgewerkt in 2023. Het verder brengen naar definitief ontwerp en realiseren van versnellingsmaatregelen van tramlijn 25 (in Rotterdam) zijn ondergebracht onder het programma Plan Toekomstig Tramnet dat in 2024 verder wordt opgepakt. Versnellingsmaatregelen 59

buslijn 70 worden vanaf Q2 2024 verder uitgewerkt. Daarnaast werkt RET aan een studie naar sneller halteren (oplevering studie 2024). Den Haag: In het strategisch actieprogramma hebben de Gemeente Den Haag, MRDH en HTM de gezamenlijke ambitie om de gemiddelde snelheid van tram en bus elk jaar met 1 km/u te laten stijgen naar 25 km/u. De ambitie is enerzijds ingegeven door de noodzaak om het OV efficiënter te maken en anderzijds om het OV aantrekkelijker te maken als aanzet naar de schaalsprong OV Den Haag. Als deelproject binnen dit programma is het sneller rijden over wissels beoogd. Doelstelling van het deelproject is het verantwoord versnellen van het rijden met de tram van 15 km/uur naar 25 km/uur. Uit onderzoek blijkt dat de tram in de rechtdoor stand zonder consequenties met 25 km/uur over bepaalde wissels kan rijden en dat in de afbuigende richting een beperkte snelheid van 15 km/uur gehandhaafd moet worden. HTM heeft in 2023 een subsidie ontvangen om deze HSW wissels zodanig aan te passen dat ook over deze wissels met 25 km/uur gereden kan worden. ‘Boekje met maatregelen’ De gemeente Den Haag heeft in samenwerking met HTM en de MRDH een ‘boekje’ opgeleverd. Dit ‘boekje’ beschrijft per stadsdeel de onderzochte maatregelen en de bijbehorende uitwerking om het OV beter te laten doorstromen.

Per maatregel is een beschrijving van het specifieke knelpunt, voorstel, doel en rijtijdwinst uitgewerkt. In 2024 zal hiervoor subsidie bij de MRDH worden aangevraagd. Eind 2023: start gemaakt met een position paper GOW30/ 50-30 km/u. Dit moet inzichtelijk maken hoe het OV goed kan blijven doorstromen en dus kansen biedt, terwijl het overige (auto) verkeer wordt geherpositioneerd van 50 naar 30 km/u. In 2024 moet het kader (netwerkstrategie) voor Den Haag bekend zijn. Hier kijken we ook naar de ervaringen in Amsterdam die op 8 december 2023 al zijn ‘omgegaan’ naar 30 km/u.

60

2.2.2 Wat heeft het gekost? Programma 2

Realisatie

Verschil gewijzigde

Gewijzigde

Primaire

begroting en

begroting

begroting

2023

realisatie 2023

2023

2023

Infrastructuur Verkeer en Openbaar vervoer (euro's)

Realisatie 2022

Lasten: Projectk osten Verk eer

Subtotaal Verkeer

14.675.672 7.822.090 11.761.169 34.258.932

-5.696.412 -1.292.165 -85.857 -7.074.433

20.372.084 9.114.255 11.847.026 41.333.365

47.898.974 30.559.250 8.990.115 87.448.339

16.993.722 8.195.257 6.033.030 31.222.008

Subtotaal OV

44.019.748 44.019.748

-5.674.787 -5.674.787

49.694.535 49.694.535

52.135.873 52.135.873

23.190.433 23.190.433

Subtotaal Apparaatslasten

1.369.406 1.369.406

-86.376 -86.376

1.455.782 1.455.782

1.392.148 1.392.148

1.343.622 1.343.622

79.648.086

-12.835.596

92.483.682

140.976.360

55.756.063

Overige inkomsten

74.445.876 5.202.210

-16.530.922 3.695.326

90.976.798 1.506.884

140.976.360 0

53.853.886 1.902.178

Totaal baten

79.648.086

-12.835.596

92.483.682

140.976.360

55.756.063

0

0

0

0

0

Verkeersmanagement en wegenstructuur Fiets- en ketenmobiliteit Verkeersveiligheid

Projectk osten OV Netwerk Openbaar Vervoer

Apparaatslasten Directe kosten personeel

Totaal lasten Baten: Onttrekking fonds BDU

Gerealiseerd resultaat

61

Lasten Projectkosten verkeer Verkeersmanagement en wegenstructuur (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 5,7 miljoen voordelig) De realisatie van € 14,7 miljoen bestaat voornamelijk uit de volgende posten: ● De grootste besteding in 2023 is die aan de A16 Rotterdam, de realisatie van een nieuwe rijksweg tussen de A13 en de A16, van € 9,3 miljoen. De bijdrage van de MRDH aan de A16 Rotterdam van € 64,9 miljoen is reeds volledig betaald, het bestedingsritme gaat uit van een openstelling van de weg eind 2025. ● Daarnaast is in 2023 het project Reconstructie IJsselmondse Knoop voor de bereikbaarheid van het bedrijventerrein Nieuw Reijerwaard afgerond. In 2023 is de subsidie aan dit project van € 5,25 miljoen als besteding verantwoord. Vaststelling en afrekening vindt in 2024 plaats. ● Het laatste grotere project boven € 1 miljoen dat in 2023 tot besteding is gekomen, is de aansluiting A15 – Aveling in het kader van de aansluiting van het hoofdwegennet met het onderliggend wegennet (HWN/OWN). De subsidieverlening en vaststelling vond in 2023 plaats en bedraagt afgerond € 1 miljoen. ● Binnen het programma Automatisch Vervoer op de Last Mile (AVLM) is in 2023 € 1,6 miljoen besteed, hoofdzakelijk aan het pilot project Certificering Autonoom Vervoer in de Openbare Ruimte (CAVIDOR).

● Daarnaast was er sprake van een negatieve last van € 3,6 miljoen vanwege lagere werkelijke kosten H6-weg gemeente Rotterdam. De kosten waren na afronding van het project in 2021 reeds volledig verantwoord en worden nu gecorrigeerd. De realisatie is lager (€ 5,7 miljoen) ten opzichte van de gewijzigde begroting. De belangrijkste verschillen zijn: ● In de begroting was geen rekening gehouden met de negatieve last van € 3,6 miljoen vanwege lagere werkelijke kosten H6-weg gemeente Rotterdam. ● De begroting hield nog rekening met de afrekening van een project wat deels binnen de subsidiecategorie Verkeersmanagement en wegenstructuur en deels binnen de subsidiecategorie Fiets was geprogrammeerd. Het onderdeel verkeersmanagement en wegenstructuur binnen dit project was echter al in eerdere jaren gerealiseerd. Daardoor is in 2023 € 0,9 miljoen verschoven naar de categorie Fiets. ● Voor € 0,5 miljoen was er sprake van vrijval als gevolg van een lagere vaststellingen. ● Voor wat kleinere projecten was er enerzijds sprake van een lagere realisatie vanwege vertraging bij de verantwoording en anderzijds was er sprake van een hogere realisatie vanwege sneller dan verwachte verantwoording en bevoorschotting. De realisatie in 2023 is iets lager dan in 2022. De jaarlijkse bestedingen fluctueren en zijn afhankelijk van de voortgang van projecten waarvoor subsidiebeschikkingen zijn afgegeven.

62

Fiets- en ketenmobiliteit (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 1,3 miljoen voordelig) De realisatie van € 7,8 miljoen bestaat uit een 40 tal lopende subsidieprojecten, waarvan acht projecten van vijf gemeenten met een besteding van meer dan € 0,2 miljoen: ● Fietspad Oostelijke Randweg en Fietsstroken Veilingweg De Lier, gemeente Westland ● Uitbreiden P+R metrostation Heemraadlaan en Reconstructie Borgtweg, Gemeente Nissewaard ● Fietsenstalling Kralingsezoom, gemeente Rotterdam ● Realisatie fietspad en verplaatsing bushalte Ravenseweg, gemeente Voorne aan Zee ● Sterroutes fiets Den Haag – Wateringseveld en Scheveningen, gemeente Den Haag De lagere realisatie (€ 1,3 miljoen) ten opzichte van de gewijzigde begroting komt grotendeels doordat in de begroting rekening was gehouden met de bevoorschotting van het project Snelfietsroute Algerabrug - Capelsebrug van de gemeente Capelle aan den IJssel voor € 1 miljoen. Op basis van de werkelijke projectvoortgang konden nog geen bestedingen worden verantwoord. Het project start in 2024. De realisatie in 2023 is in lijn met de realisatie van 2022. Verkeersveiligheid (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 0,1 miljoen voordelig) De realisatie van € 11,8 miljoen bestaat uit de volgende posten: ●

Een 50-tal infrastructurele gemeentelijke projecten met een gezamenlijke besteding van € 8,7 miljoen, waarvan 10 projecten met een besteding van meer dan € 0,2 miljoen: o Gemeente Den Haag: ▪ Noordwestelijke Hoofdroute: Reconstructie van kruispunt President Kennedylaan – Stadhouderslaan ▪ Noordwestelijke Hoofdroute: kruisingen: Houtrustbrug en President Kennedylaan ▪ Blackspot Beresteinlaan-Melis Stokelaan ▪ Blackspot Loosduinsekade – Zuiderparklaan ▪ Verkeersmaatregelen Stationsbuurt/Schilderwijk o Gemeente Leidschendam-Voorburg: Verbindingsweg Stompwijk o Gemeente Rotterdam: ▪ Verleggen Colosseumweg 63

● ●

▪ Herinrichting 1e Middelandstraat-Henegouwerlaan o Gemeente Vlaardingen: Marathonweg Nieuw Waterland o Port of Rotterdam: Herinrichting kruising Moezelweg/Merwedeweg Verkeerseducatie, onder meer via de programma's School op Safe (basisschool) en Totally Traffic (middelbare school) € 1,3 miljoen Infrastructurele verkeersveiligheidsmaatregelen op basis van de Rijksregeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021 en 2022-2023 (SPUK) € 1,8 miljoen.

De realisatie is nagenoeg gelijk aan de gewijzigde begroting. De realisatie in 2023 is € 5,7 miljoen hoger dan die van 2022. De jaarlijkse bestedingen zijn afhankelijk van de voortgang van projecten waarvoor subsidiebeschikkingen zijn afgegeven. Het betrof gemiddeld genomen wat grotere projecten in 2023. Projectkosten openbaar vervoer In 2023 zijn 7 OV-projecten vastgesteld en betaald, waarvan 3 betrekking hadden op R-net en 2 op haltetoegankelijkheid. Daarnaast is de aanleg van de tramkeerlus op het Wilhelminaplein in Rotterdam afgerond en is de grootschalige verbouwing van OV-knoop Rodenrijs succesvol afgerond. In 2023 zijn 7 beschikkingen afgegeven voor OV-projecten. Naast aanpassing van haltes en haltemeubilair, zijn de grote projecten HOV Maastunnel, verplaatsen van tramhaltes op de Laan van Zuid (beiden in Rotterdam) en een pilot Energiebank voor de RET. In het kader van OV-versnellingsmaatregelen heeft HTM een subsidie gekregen voor het aanpassen van wissels. Netwerk openbaar vervoer (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 5,7 miljoen voordelig) De belangrijkste verschillen zijn: - De lasten voor lijn 19 zijn in 2023 € 6,9 miljoen hoger uitgevallen. Dit komt de verwachte hogere kosten in 2023 nog niet konden worden meegenomen in de 2de bestuursrapportage, omdat het besluit om de het budget voor lijn 19 op te hogen op dat moment nog niet was genomen.

- De realisatie van de projecten Hoekse Lijn, systeemsprong en reconstructie metrostation Spijkenisse Centrum is qua planning achtergebleven voor totaal € 8 miljoen, waardoor de lasten naar 2024 doorschuiven. Voor de Hoekse Lijn komt het onder andere doordat de aanvraag voor indexering van de Gemeente Rotterdam nog niet is ontvangen. - Voor de projecten CID Binckhorst, Stadsbrug Rotterdam en Oude Lijn en Knooppunten was in 2023 budget beschikbaar voor studiekosten. Dit budget is voor € 3,9 miljoen niet ingevuld. De studiekosten zijn onderdeel van de taakstellende projectbudgetten. De onderbesteding zal dus leiden tot een verschuiving in jaren, maar niet tot het vrijvallen van middelen. 64

-

Daarnaast leiden diverse kleinere mutaties tot € 0,7 miljoen aan lagere lasten in 2023.

De hogere lasten in 2023 ten opzichte van 2022 kunnen voor het grootste gedeelte worden verklaard door de hogere bestedingen aan lijn 19 (€ 15,3 miljoen) en INTHR (€ 6 miljoen) in 2023. De realisatiecijfers van het programma infrastructuur worden voor een belangrijk gedeelte bepaald door een aantal grote projecten. De onderstaande tabel laat de voortgangspercentages zien van de grootste 7 projecten die op dit moment in de realisatiefase zitten.

Het project de Hoekse Lijn is grotendeels afgerond. De laatste kosten moeten worden gemaakt voor indexering richting Gemeente Rotterdam. De voortgang van het programma Instroom Nieuwe Trams Haagse Regio (INTHR) is in 2022 vooral toe te schrijven aan de realisatie van Lijn 16. De bijdrage van de MRDH aan de A16 Rotterdam is reeds volledig betaald, maar de realisatie loopt nog door tot en met 2025. Het budget voor lijn 19 is in 2023 met € 14 mln. verhoogd om de realisatie op het TU-terrein die in 2023 is gestart mogelijk te maken. De voortgang van de Sebastiaansbrug heeft vooral betrekking op de afronding van de laatste openstaande punten en wacht de definitieve afrekening in 2024. Het project systeemsprong sneltramtraject is momenteel in uitvoering. Door de budgetverhoging voor indexering in 2023 geeft de voortgang in procenten een vertekend beeld, want er is wel degelijk voortgang geboekt. Voor busstation Hart van Zuid was de voortgang vorig jaar te optimistisch ingeschat en dit is in 2023 gecorrigeerd. Apparaatslasten De directe salariskosten zijn nagenoeg conform begroting gerealiseerd. Baten Overige inkomsten (verschil realisatie 2023 en gewijzigde begroting 2023 € 0,8 miljoen voordelig) 65

Dit komt mede een vordering op de TU Delft voor hun bijdrage voor lijn 19 van € 1,4 miljoen op basis van de voortgang van het project. Voor de Rijksregeling stimulering verkeersveiligheidsmaatregelen 2020-2021 en 2022-2023 (SPUK) was de realisatie van de Rijksbijdrage € 0,6 miljoen lager dan begroot op basis van de voortgang van de projecten. Daarnaast is in 2023 voor € 14,7 miljoen binnengekomen uit rente op de rekening-courant die niet was begroot. Het deel van de rente die bestemd is voor het programma Infrastructuur bedraagt € 2,9 miljoen. De inkomsten zijn in 2023 nagenoeg gelijk aan de inkomsten in 2022.

66

2.3 Programma Economisch Vestigingsklimaat Het programma Economisch Vestigingsklimaat is opgezet langs de opdrachten uit de Strategische Agenda voor het vernieuwen van de economie. Het gaat voor dit programma om de volgende twee opdrachten: Opdracht 2 - Toekomstbestendige economie stimuleren; Opdracht 4 - Vernieuwen van werklocaties. 2.3.1 Wat wilden we bereiken en wat hebben ervoor gedaan? De voortgang van de in de begroting 2023 geformuleerde concrete acties is samengevat in onderstaande tabel. Project loopt volgens begroting Project loopt niet volgens begroting

2.3.1.1 Opdracht 2 – Toekomstbestendige economie stimuleren Het aanpakken van de mismatch tussen onderwijs en arbeidsmarkt en het verhogen van de productiviteit en bedrijvigheid zorgt voor de groei van welvaart en welzijn. Door een groei van het aantal arbeidsplaatsen en deze arbeidsplaatsen in te vullen met geschikt personeel groeit de arbeidsparticipatie. De extra arbeidsplaatsen en productiviteit dragen bij aan de ambitie van extra groei van welvaart en welzijn. Voor een betere aansluiting tussen onderwijs en de arbeidsmarkt zetten we in op twee programma’s: Campusprogramma en Leven Lang Ontwikkelen programma. Voor extra productiviteit en bedrijvigheid zetten we in op Versterken mkb en Versterken innovatie-ecosysteem en innovatieprogramma’s. Campusprogramma Minimaal veertien campussen in de regio richten zich op het ontwikkelen van toekomstbestendige vaardigheden waaronder ondernemerschap, innovatie en kennisvalorisatie. Vanwege de krappe arbeidsmarkt ligt de focus op de IT-, energie-, techniek-, greenport- en zorgsector en het haven industrieel complex. De MRDH focust op de samenwerking tussen bedrijfsleven, overheid en onderwijs op mbo- en hbo-campussen. Driekwart van het totaal aantal studenten in de regio is namelijk mbo-en hbo-student. Ook het merendeel van de banen in deze regio betreft mbo- en hbo-niveau. Daarom liggen hier de meeste kansen.

Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023 Verbeterde samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven via regionale mbo- en hbo-campussen en mogelijk via nieuwe samenwerkingen met onderwijsinstellingen.

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten? Via de co-financiering van campusversterkingsprojecten en het organiseren van campusnetwerksessies verbeteren we de samenwerking tussen onderwijs, overheid en bedrijfsleven. 67

Daarnaast heeft de bijdrage van de MRDH aan de groeifondsprojecten mede geleid tot een toekenning van € 20,4 miljoen aan campussen in het MRDH-gebied. Jaarlijks nemen minimaal 1.000 studenten en 250 bedrijven per jaar deel aan campus(innovatie)opdrachten en programma's.

Minimaal veertien fysieke mbo- en hbo-campussen, dichtbij regionale bedrijvigheid met een goede geografische spreiding in de regio.

Voor de twee projecten die in 2023 van start zijn gegaan geldt dat er 550 primaire en voortgezet onderwijs leerlingen geïnspireerd zijn over de campussen, 300 studenten lessen en projecten hebben gevolgd en er 30 bedrijven zijn betrokken. Daarnaast liepen er in 2023 nog een vier-tal projecten die al eerder gestart zijn. Van die projecten zijn de precieze aantallen nog niet bekend omdat hiervoor geen resulaten zijn geformuleerd in de projecten. In 2024 zullen deze projecten hierop ook worden bevraagd. We hebben campussen in onze regio verder versterkt o.a. door projectontwikkeling. Het totaal aantal versterkte campussen is 14. In 2023 zijn projectbijdragen verleend aan: 1. Energy Cave (gemeente Rijswijk) 2. Digitale samenwerking Rijnmondse energietransitiecampussen en fieldlabs (gemeente Rotterdam) 3. Vraaggestuurde aanpak LLO Digitalisering Greenport Horti Campus, gemeente Westland 4. Versterken en verbeteren Dutch Innovation Community (gemeente Zoetermeer) Lopende projecten waarmee campussen in de regio versterkt zijn in 2023 zijn: 1. Energie & Mobiliteit Delft (I-EM Delft, gemeente Delft) 2. Energietransitielab (gemeente Rotterdam) 3. Biotech Campus Delft (gemeente Delft) 4. Dutch Fresh Port Campus, thema verslogistiek (gemeente Barendrecht)

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 We leveren een financiële bijdrage aan vier campusversterkingsprojecten

Status

Toelichting De bestuurscommissie Economisch Vestigingsklimaat heeft aan 4 campusprojecten bijdragen verleend: 1. Energy Cave, gemeente Rijswijk 68

We organiseren drie campus netwerksessies voor kennisdeling

We ondersteunen drie Groeifonds aanvragen, waarin acht mbo- en hbo campussen op het gebied van glastuinbouw, energietransitie en digitalisering de krachten sectoraal bundelen. Met als doel de opschaling van publiek-private samenwerking in het beroepsonderwijs te realiseren en daarmee voldoende én goed geschoolde mensen op te leiden voor het mkb. We ondersteunen campussen in hun communicatie naar mkb bedrijven met behulp van de ontwikkelde toolkit, die een kopverhaal over het campusnetwerk en kernverhalen per sector bevat, een corporate presentatie, feiten en cijfers, showcases en een folder.

2. Versterken en verbeteren Dutch Innovation Community, gemeente Zoetermeer 3. Vraaggestuurde aanpak LLO Digitalisering Greenport Horti Campus, gemeente Westland 4. Digitale samenwerking Rijnmondse energietransitiecampussen en fieldlabs, gemeente Rotterdam De MRDH heeft in 2023 de volgende drie campusnetwerkbijeenkomsten georganiseerd: - 30 maart 2023, thema: flexibilisering van het onderwijs. Locatie: World Horti Center, Westland - 29 juni 2023, thema: onderwijs en bedrijfsleven samenwerking in de praktijk. Locatie: Horti Science Park, Lansingerland - 30 november 2023, thema: campussen en gebiedsontwikkeling. Locatie: Innovatie District Delft De MRDH heeft bureaus Haute Equipe en Nehem ingezet om de drie consortia die een aanvraag voor opschaling van hun campus bij het Nationaal Groeifonds (NGF) hebben gedaan, te ondersteunen bij het schrijven van hun projectaanvragen. Deze ondersteuning heeft ervoor gezorgd dat de aanvragen met succes zijn ingediend en gehonoreerd. Hiermee is in totaal € 20,4 miljoen vanuit het NGF toegekend aan deze campussen. De in 2022 ontwikkelde toolkit is ter beschikking gesteld aan de campussen om te gebruiken. De folder wordt regelmatig door campussen maar ook vanuit de MRDH ingezet bij netwerkbijeenkomsten en is ook gebruikt bij de NGF aanvragen ter ondersteuning van de campussen om te laten zien van welk ecosysteem zij deel uitmaken.

Leven Lang Ontwikkelen programma (LLO) LLO zorgt door om- en bijscholing van werkenden en werkzoekenden voor een kwalitatief goede beroepsbevolking, die op alle niveaus bijdraagt aan de regionale economie. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten?

69

Verbeterd aanbod LLO op de campussen en bij andere grote mbo- en hboopleiders in de regio.

Meer werkenden en werkzoekenden volgen een omscholing- en bijscholingstraject.

Jaarlijks ronden minimaal 1.300 werkenden en zij-instromers een omscholing of bijscholingstraject aan een campus af.

Er is een bijdrage verleend aan drie groeifondsprojecten met een leven lang ontwikkelen component: 1. Vraaggestuurde aanpak LLO Digitalisering Greenport Horti Campus (gemeente Westland) 2. Digitale samenwerking Rijnmondse energietransitiecampussen en fieldlabs (gemeente Rotterdam) 3. Versterken en verbeteren Dutch Innovation Community (gemeente Zoetermeer) Daarnaast zijn in 2023 de volgende lopende projecten voortgezet die bijdragen aan het LLO aanbod in de regio: 1. Passend MBO een Leven Lang voor Food & Agrologistiek (gemeente Vlaardingen) 2. LLO Let’s change the face of food waste (gemeente Rotterdam) 3. Dutch Fresh Port Werkt! (gemeente Barendrecht) 4. Werken aan de digitale toekomst van de Nederlandse tuinbouwketen (gemeente Westland) 5. Next Healthcare Professional Fase 1: Zorgmedewerkers leren werken met digitale technologie (gemeente Rotterdam) 6. Bouwsteen Zorg Innovatie Academie (ZIA): Leven lang ontwikkelen voor MBO zij-instromers en doorstromers in de zorg (gemeente Vlaardingen) 7. LivingLab SchieDistrict mechatronica (gemeente Schiedam) Zie het vorige resultaat, dat gaat ook over leven lang ontwikkelen (LLO). Er is niet direct in nieuwe leven lang ontwikkelen projecten geïnvesteerd in 2023, wel zijn lopende projecten voortgezet. Verder hebben de drie NGF projecten ieder een LLO component.

Op deze manier dragen we bij aan het LLO aanbod in de regio en vergroten we het aantal mensen dat hieraan kan deelnemen. Zie het vorige resultaat, dit gaat ook over LLO. Er is niet direct in nieuwe LLO projecten geinvesteerd in 2023, wel zijn lopende projecten voortgezet. Verder hebben de drie NGF projecten ieder een LLO component. Op deze manier dragen we bij aan het LLO aanbod in de regio en vergroten we het aantal mensen dat hieraan kan deelnemen. 70

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 We leveren een financiële bijdrage aan minimaal vier LLO-projecten per jaar in die sectoren die voor de metropoolregio de grootste opgave hebben (IT-, energie-, het haven industrieel complex, greenport en zorgsector) en in samenwerking met een mbo en/of hbo campus. We voeren een verkenning uit naar primair onderwijs en voortgezet onderwijs projecten die regionaal de instroom op mbo- en hbo campussen bevorderen.

We voeren een verkenning uit naar mogelijke nieuwe samenwerkingspartners in de regio die skills opleidingen aanbieden in relevante sectoren, om werkenden, werkzoekenden en zijinstromers nog beter te bereiken en de aansluiting onderwijsarbeidsmarkt te vergroten.

Status

Toelichting Er zijn in 2023 geen LLO projecten gefinancierd. De focus in de regio lag sterk op de aanvragen bij het NGF en daarin worden ook LLO deelprojecten meegenomen. De verwachting is dat er in 2024 wel weer LLO projecten gerealiseerd worden, afhankelijk van de vraag vanuit de MRDH gemeenten. Deze verkenning is uitgevoerd door bureau SEOR en opgeleverd. De conclusies zijn in de bestuurscommissie gedeeld: - Relatief weinig promotie-initiatieven gericht op het primair onderwijs - Relatief weinig promotie-initiatieven expliciet gericht op: ouders, en meisjes en leerlingen met een migratieachtergrond - Verbeterpotentieel in mate van praktijkgerichtheid van de activiteiten - In Voorne aan Zee en Zoetermeer minder activiteiten en minder praktijkgerichtheid - Grofweg de helft van de leerlingen zit op een vmbo-locatie waarop geen ‘hard’ techniekprofiel werd aangeboden. In het Uitvoeringsprogramma EV 2024 is op basis van het onderzoek de gekozen inzet van de MRDH: jaarlijks kinderen op primair onderwijs (PO) – voortgezet onderwijs (VO) niveau via techniek & IT promotieactiviteiten kennis laten maken met de regionale mbo- en hbo campussen en betrokken bedrijven.

Er zijn meerdere verkennende gesprekken gevoerd met onder andere het Leerwerk loket en stichting Mano om te verkennen of we nieuwe doelgroepen kunnen bereiken om de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt in de regio te vergroten. Deze gesprekken lopen door in 2024 met als doel om te bepalen of er projecten bij zitten die in aanmerking kunnen komen voor een projectbijdrage op grond van de Bijdrageregeling.

71

Versterken mkb Er is een grote groep mkb in de metropoolregio die behoefte heeft aan toegang tot informatie en advies om tijdig beslissingen te nemen om hun bedrijf gezond te houden, weer gezond te maken of tijdig te stoppen. Ondernemers hebben behoefte aan een transparant systeem van dienstverlening waarbij het aanbod van verschillende partijen onderling samenhangt, transparant en begrijpelijk is. Dit is in de praktijk nog te weinig het geval. Wat wilden we bereiken? Resultaten begroting 2023

Hoe hebben de activiteiten bijgedragen aan de resultaten?

Een hoger deel mkb is ondersteund.

In 2023 hebben drie projecten die zich richten op het mkb een bijdrage ontvangen van de MRDH. Dit zijn de projecten Datawerf (digitalisering maritieme en maakindustrie mkb), H2Makers (mkb in de waterstofindustrie informeren en verbinden) en DoIoT Glastuinbouw (versnelling digitalisering tuinbouwsector). Op deze manier worden enkele tientallen bedrijven geholpen. De MRDH organiseerde drie kennissessies voor accountmanagers van de 21 gemeenten. Naast bruikbare informatie voor mkb bedrijven (zoals het bestaan van de hiervoor genoemde drie projecten waaraan de MRDH in 2023 een bijdrage heeft verleend) hebben gemeenten ook informatie met elkaar gedeeld over gemeentelijke initiatieven.

Meer samenhang tussen initiatieven voor het mkb in de regio.

Wat hebben we daardoor gedaan in 2023? Activiteiten in 2023 We voeren een behoefteninventarisatie uit onder accountmanagers ondernemers/bedrijven van 21 gemeenten en stellen een bijbehorend uitvoeringsplan op.

Status

Toelichting Er is een inventarisatie gehouden. In een notendop kwamen o.a. de volgende zaken naar voren: ● Krappe bezetting accounthoudersfunctie (daardoor vaak reactief) ● Belangrijke thema’s vooral op ruimte/huisvesting, vergunningen/uitbreiding of zaken omtrent de openbare ruimte/ druk op de arbeidsmarkt en de energiecrisis ● Weinig focus op innovatie. Naar aanleiding van de inventarisatie onder de accountmanagers, is in het uitvoeringsprogramma EV 2024 opgenomen dat er drie netwerkbijeenkomsten worden georganiseerd met accountmanagers, bedrijven en onderwijsinstellingen om meer samenhang te creëren tussen de verschillende initiatieven, kennis te delen met elkaar en zo efficiënter het MKB in de regio te helpen. 72

We leveren een financiële bijdrage aan één tot twee projecten waarin mkb gestimuleerd wordt innovatie toe te passen