20 Brief MRDH 17 mei 2023 Vaststelling Strategische agenda en nota van beantwoording

Reactie algemeen bestuur De mobiliteit moet bij de mens passen en niet andersom. Het mobiliteitssysteem is er om mensen het vervoer te geven dat ze wensen en dat maatschappelijk verantwoord is. Wij delen uw opvatting dat dit van belang is. Daarom hebben we aan deze onderwerpen aandacht besteed in onze Strategische Agenda. Graag gaan wij met u het gesprek aan om deze thema’s verder uit te diepen en te concretiseren. Daarnaast gaat de MRDH in 2024 een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OV-knooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer, in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. De wijze waarop de Strategische Agenda 2023-2026 tot stand is gekomen, geeft ons het vertrouwen dat wij de goede samenwerking binnen de MRDH op het gebied van het economisch vestigingsklimaat en de mobiliteitstransitie de komende tijd kunnen voortzetten. Wij kijken er dan ook naar uit om samen met de MRDH verder te werken aan een sterke regio. Reactie algemeen bestuur We waarderen het vertrouwen dat u uitspreekt in de goede samenwerking en wij kijken er ook naar uit om samen te werken aan een sterke regio.

Pagina 15 van 102

Den Haag We vragen aandacht voor: A: Goede monitoring door de MRDH of de maatregelen van de MRDH zelf of de bijdragen aan projecten van gemeenten en andere partijen, waarover in de MRDH-begroting wordt besloten, leiden tot realisatie van de doelen in de Strategische Agenda. Hierbij wordt nadrukkelijk aandacht gevraagd voor het onderwerp onderwijs en arbeidsmarkt en hier tussentijds te evalueren of de ingezette koers de realisatie van de doelen ondersteunt; Reactie algemeen bestuur Het belang van monitoring dat u benoemt onderschrijven we van harte. Monitoring krijgt een plek in de begroting/jaarrekening en een plek door tweejaarlijks de indicatoren te monitoren. De gevraagde aandacht voor tussentijdse evaluatie voor het onderwerp onderwijs en arbeidsmarkt wordt hier ook in meegenomen. Dit geeft u als gemeenteraden meer gelegenheid om bij te sturen op het behalen van de in deze agenda opgenomen doelen en ambities. We vragen aandacht voor: B: een goede beschrijving en weergave van de positie van de MRDH in het gehele speelveld voor de verschillende thema's vanuit economische vestigingsklimaat. Reactie algemeen bestuur Het speelveld voor het Economisch Vestigingsklimaat is in bijlage 2 in beeld gebracht. Hierin zijn in een visuele weergave de partners met de verschillende thema terug te zien. Op basis daarvan kan ook telkens de positie van de MRDH worden bepaald.

We vragen aandacht voor: C: het evalueren en aanpassen van de bijdrageregeling aan de hand van de nieuwe doelstellingen (in lijn met de aanbeveling van de Rekenkamer Rotterdam). In de uitvoeringsagenda het begrip ‘brede welvaart’" te definiëren met daarbij aandacht voor de relatie met de Sustainable Development Goals, het uitwerken van deze principes en vertaling hiervan naar de MRDH-taken. Reactie algemeen bestuur Komend jaar wordt de bijdrageregeling heringericht aan de hand van de nieuwe doelstellingen. Hierbij worden via zowel het ambtelijk overleg, de adviescommissie en bestuurscommissie alle gemeenten betrokken. Naar verwachting zal december 2023 dan een nieuwe regeling ter besluitvorming worden voorgelegd. Het is daarnaast herkenbaar dat ‘brede welvaart’’ nog een nadere definiëring vraagt. Ons vertrekpunt is meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven. Het belang daarvan zit diep verweven in het DNA van MRDH en dat uitgangspunt was bepalend bij de oprichting. Bij de kans die gezien wordt om 1-2% groei te realiseren gaat het om zowel om economische als maatschappelijke groei. Tegelijkertijd zien we dat de uitwerking van ‘brede welvaart’ gelet op onze taken nader gesprek vraagt met de gemeenten. We gaan met elkaar verkennen welke aspecten van ‘brede welvaart’ tot het takenpakket van de Metropoolregio behoren.

Uiteraard werken we daarin samen met diverse andere publieke en private partijen. Het thema wordt nader uitgewerkt bij de uitwerking van de leidende principes (zie hiervoor hoofdstuk 3 van de Strategische Agenda). Ook in het algemeen bestuur komt ‘brede welvaart’ op tafel. We maken de verbinding tussen het thema ‘brede welvaart’ en de zes opdrachten uit de Strategische Agenda. Bij de gezamenlijke uitwerking worden ook de Sustainable Development Goals betrokken als een van de benaderingen. We vragen aandacht voor: D: het ontwikkelen van een visie op de bereikbaarheid van werklocaties waar veel internationale werknemers werken en het thema `internationale werknemers' meenemen in de uitvoeringsagenda, binnen het kader van de opgave stimuleren van het vestigingsklimaat (bijvoorbeeld het oplossen van arbeidstekorten in de sectoren waar de arbeidsmarkt het meest knelt en waar het maatschappelijk nut groot is (de IT-, energie-, techniek, greenportzorg en High tech Systems sector). uitwerking van de rol van de MRDH in de EU in relatie tot de Sustainable Urban Mobility Plans (SUMP) en "urban nodes" voor personen- en goederenvervoer. Reactie algemeen bestuur

Pagina 16 van 102

Wij onderschrijven het belang van een goede bereikbaarheid van de werklocaties. Daarom is in de Strategische Agenda (opdracht 1) opgenomen dat de MRDH de bereikbaarheid van economische locaties onderzoekt en in beeld brengt of verbeteringen noodzakelijk zijn en hoe die kunnen worden gerealiseerd. Welke locaties dat allemaal exact zijn moet nog worden bepaald. Uw suggestie nemen we hierin mee. We financieren het project internationaal talent mee, gezamenlijk inzet door meerdere partners in Zuid-Holland. Maar onze eigen inzet is gericht op het dichten van het arbeidstekort door het campusprogramma en daarbinnen de inzet om werknemers om en bij te scholen naar de banen in de sectoren waar de tekorten het grootst zijn. In 2023 doen we een voorstel met verschillende opties hoe we gezamenlijk kunnen inzetten op kansen in Europa en EU-subsidies en deze uitwerking voegen we aan de Strategische Agenda toe. Bij dat voorstel nemen we de uitwerking van de rol van de MRDH in de EU in relatie tot de Sustainable Urban Mobility Plans (SUMP) en “urban nodes” voor personen- en goederenvervoer mee. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij het hoofdstuk ‘Van ambitie naar resultaat’: Was: Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten.

Wordt: Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten. In 2023 we werken een voorstel uit met verschillende opties over hoe we gezamenlijk kansen in EU kunnen verzilveren en EU-subsidies kunnen aantrekken. We vragen aandacht voor: E: blijvende krachtige lobby samen met de gemeenten en andere partijen voor herstel van de omvang van de Brede Doeluitkering verkeer en vervoer. Reactie algemeen bestuur De Brede Doeluitkering (BDU) is essentieel voor de uitvoering van onze ambities op het gebied van mobiliteit. In 2023 ontvangt de MRDH ruim 530 miljoen aan BDU. De afgelopen jaren is de BDU onvoldoende geïndexeerd i.r.t. de inflatie. Verder zijn de opgaven groter geworden (verstedelijkingsopgave, verduurzaming) waardoor ook de BDU moet worden verhoogd. We continueren onze lobby voor een verhoging van de BDU en op houden dit op volle sterkte. We trekken hierbij nauw op met de VRA. Uw oproep ondersteunen we van harte om hiermee gezamenlijk aan de slag te gaan. We vragen aandacht voor: F: ontwikkeling samen met de gemeenten van een samenhangende multimodale bereikbaarheidsstrategie en netwerkvisie met concrete doelen inclusief de rol van deelmobiliteit en een strategie voor knooppunten en hubs. Reactie algemeen bestuur Wij delen uw opvatting dat dit van belang is.

Daarom hebben we aan deze onderwerpen aandacht besteed in onze Strategische Agenda. Graag gaan wij met u het gesprek aan om dit onderwerp verder uit te diepen en te concretiseren. In nauwe samenspraak met betrokken gemeenten wordt onderzocht of een regionale visie ketenmobiliteit kan worden opgesteld. Ook wordt toegewerkt naar een gedeeld beeld over deelmobiliteit en de rol van de MRDH daarin. En werken we samen met het Rijk en andere regionale partners aan een adaptieve ontwikkelstrategie voor fiets- en autonetwerk. Vervolgens gaat de MRDH in 2024 een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OVknooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OV-knooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen.

Pagina 17 van 102

We vragen aandacht voor: G: opnemen in de lijst plannen en besluiten van het starten van een formele verkenning naar de Zuidwestlandcorridor samen de andere betrokken gemeenten, het Rijk en de provincie Zuid-Holland. Reactie algemeen bestuur In de concept Strategische Agenda is aangegeven welke plannen en besluiten opgeleverd worden de komende periode, op basis van eerdere besluitvorming in de MRDH. Op dit moment is de Zuidwestlandcorridor een programma met verschillende projecten. Wanneer volgende stappen met betrekking tot projecten gezet worden loopt dit via de reguliere besluitvormingsroute binnen de MRDH. We vragen aandacht voor: H: uitwerking van een afwegingskader waar en wanneer een meer regisserende rol van de MRDH dan nu opgenomen in de Strategische Agenda meerwaarde heeft om doelen beter te kunnen bereiken en programma's en projecten van regionaal belang sneller te realiseren. Reactie algemeen bestuur De Strategische Agenda geeft de koers aan waar we gezamenlijk voor gaan en de rollen van de verschillende partijen. Via de diverse opdrachten en de bijbehorende activiteiten geven we invulling aan de ambities, waar nodig benoemen we bij de uitvoering wanneer een meer regisserende rol van de MRDH voor de hand ligt. Een algemeen afwegingskader doet wat ons betreft te weinig recht aan het maatwerk dat vaak gevraagd wordt.

We vragen aandacht voor: I: het betrekken van de aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek Rotterdam bij de verdere uitwerking van de Strategische Agenda Reactie algemeen bestuur De aanbevelingen van het Rekenkameronderzoek Rotterdam zijn betrokken bij de totstandkoming van de Strategische Agenda en worden betrokken bij de verdere uitwerking van opdrachten 2 en 4. Concreet gaan we, in lijn met de aanbevelingen, aan de slag met de herziening van de bijdrageregeling en gaan we zorgen voor een goede monitoring van de Strategische Agenda. Op deze wijze willen we met deze Strategische Agenda meer impact maken. We vragen aandacht voor: J: het zetten van stappen in de verbetering van de democratische legitimatie door ten eerste, lessen te trekken uit andere regioraden en ten tweede door de verbeterpunten ten aanzien van de democratische legitimatie in de huidige en komende trajecten zoals de Uitvoering plan van aanpak Tweede Tussenevaluatie, Implementatie van de gewijzigde WGR en de Tussenevaluatie GR MRDH, op korte termijn te concretiseren. Reactie algemeen bestuur Allereerst merken we op dat we, mede op basis van de uitgevoerde tussenevaluaties van de Gemeenschappelijke Regeling, al verbeteringen hebben doorgevoerd in de werkwijze van de Adviescommissies. Dit blijven we doen en is een constant punt van aandacht.

Daarnaast wordt in 2023 een start gemaakt met de tienjaarsevaluatie van de Gemeenschappelijke Regeling, die zowel de inhoud van de samenwerking als de organisatie van de samenwerking als onderwerp zal hebben. Wat betreft versterking van de betrokkenheid van gemeenteraden gaan we ons licht opsteken bij- en lessen trekken uit ervaringen van andere regioraden. De resultaten hiervan bespreken we komend najaar met u, zodat de opbrengst kan worden meegenomen in de evaluatie Gemeenschappelijke Regeling MRDH. Wanneer er nieuwe informatie uit de evaluatie beschikbaar is, zullen we de adviescommissies tijdens de reguliere vergaderingen meenemen in de stand van zaken. De adviescommissies worden betrokken bij de opzet en invulling van de werkwijze van de evaluatie.

Pagina 18 van 102

We vragen aandacht voor: K: prioriteit te geven aan het democratiseren van de organisatie, zodat bewoners en gemeenteraden altijd van tevoren worden geraadpleegd als de situatie in hun gemeente ingrijpend wordt gewijzigd, en het Algemeen Bestuur van de MRDH te verzoeken om dit punt mee te nemen in de wijzigingsprocedure Gemeenschappelijke Regeling MRDH 2014, naar aanleiding van de gewijzigde Wet gemeenschappelijke regelingen (WGR). Reactie algemeen bestuur We hechten net als u aan een goede betrokkenheid van belanghebbenden zoals bewoners, in lijn met de gemeenschappelijke regeling hebben de gemeenteraden daarbij de primaire verantwoordelijkheid. In de tienjaarsevaluatie is de werking van de verschillende gremia onderwerp van gesprek en stellen we voor dit onderwerp daarin mee te nemen. Bij de bespreking van de Strategische Agenda is in de gemeenteraad van Den Haag een motie aangenomen met daarin de volgende oproep:  Het MRDH te vragen om de rol van kennismakelaar en adviseur te vervullen op het gebied van milieuzones;  Daarbij de MRDH te vragen om de mogelijkheden van en ervaringen met milieuzones onder de aandacht te brengen van de leden van de MRDH. Reactie algemeen bestuur Wij omarmen deze motie en zullen de rol van kennismakelaar onderbrengen binnen het programma Duurzame Mobiliteit.

Daarmee geven we invulling aan het onder de aandacht brengen van mogelijkheden en ervaringen met milieuzones bij onze 21 gemeenten

Pagina 19 van 102

Krimpen aan den IJssel Allereerst wil de gemeente Krimpen aan den IJssel het algemeen bestuur van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag (MRDH) hartelijk bedanken voor de prettige en succesvolle samenwerking tijdens de afgelopen jaren. Wij zijn trots op de resultaten die wij gezamenlijk bereikten met alle deelnemende gemeenten. Een voldoening gevend voorbeeld hiervan is de recentelijk succesvolle voltooiing van project De Grote Kruising. Deze mijlpaal is wat ons betreft een uitstekend voorbeeld voor hoe regionale samenwerking daadwerkelijk sterker maakt. Het afgelopen jaar is door de MRDH een intensief traject doorlopen om de Strategische Agenda te actualiseren. Het actualiseren van de Strategische Agenda is een lastige opgave in een tijd van wereldwijde crises. Coronacrisis, klimaat- en energiecrisis, wooncrisis en vluchtelingencrisis: al deze crises beïnvloeden in grote mate onze regio. Waar de druk al bestond om onze regio economisch te vernieuwen en de bereikbaarheid te vergroten, is deze druk alleen maar toegenomen. Wij spreken daarom onze dank uit naar eenieder die heeft bijgedragen aan het herijken van de Strategische Agenda. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen.

Zoals gezegd, zien wij duurzaamheid als fundament en verbindende factor om de vier opgaven integraal te benaderen. Bovendien, verbindt het thema energie, als cruciale randvoorwaarde, de opdrachten zoals het stimuleren van een toekomstbestendige economie (opdracht 2) en duurzame mobiliteit (opdracht 3). Een duurzame economische toekomst met een duurzaam mobiliteitsnetwerk is van groot (regionaal) belang. In combinatie met de huidige actualiteit creëert dit een duidelijke behoefte aan regionale samenwerking op dit thema. Dit vindt momenteel plaats in het Bestuurlijk Netwerk Energietransitie (BNE) als verbindende platform met een faciliterende rol voor de MRDH. Het wegvallen van deze rol zou een leemte achterlaten die de samenwerking kwetsbaar maakt. Dit beïnvloedt op verschillende wijzen de regionale samenwerking negatief, terwijl de opgave om te verduurzamen toeneemt. Wij zijn daarom opgetogen dat het algemeen bestuur aangeeft dat ze niet zondermeer loslaten wat voor het thema energie regionaal is opgebouwd. De komende tijd wordt bekeken bij welke organisatie de samenwerking het beste tot haar recht komt. Vanwege het belang en de verbindende factor voor een integrale benadering tussen de vier opgaven zien wij in deze heroriëntatie nog altijd een plaats binnen de MRDH met mogelijk ook een kennis uitwisselende functie. Dit wordt zoals bekend breder gedragen in de regio.

Wij kijken er daarom naar uit om dit terug te zien in het voorstel aan de Bestuurscommissie EV voor de zomer van 2023. Wij gaan hier graag over in gesprek met u om bij te dragen aan het voorstel. Reactie algemeen bestuur We onderschrijven het belang van een groene, waterrijke omgeving als een voorwaarde voor een gezonde en prettig leefbare omgeving. Mensen varen er wel bij en het versterkt het vestigingsklimaat. De afgelopen jaren faciliteerde de MRDH onder meer de bestuurlijke tafel groenblauwe leefomgeving. We maken naar aanleiding van diverse zienswijzen onderscheid tussen het faciliteren van tafels en inhoudelijk verantwoordelijk zijn voor het realiseren van een groenblauwe leefomgeving. Wat betreft het faciliteren van deze tafels wordt voorgesteld dit te blijven doen en hierop de Strategische Agenda aan te passen. Faciliteren betekent dat de MRDH faciliteiten beschikbaar stelt. De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud van de ontmoetingen. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn voor bereikbaarheid of economie dan doet de MRDH dit als lid van de tafel. Zoals we in de Strategische Agenda aangeven, geven we daarnaast gevraagd en ongevraagd advies bij onderwerpen die onze kerntaken raken.

Toevoegen aan de Strategische Agenda bij ‘Van ambitie naar resultaat’: Faciliteren van bestuurlijke tafels De MRDH faciliteert regionale initiatieven zoals de bestuurlijke tafel groenblauwe leefomgeving en het bestuurlijk netwerk energie. Maar ook andere regionale initiatieven kunnen gefaciliteerd worden. De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud en zal daar ook geen trekker van zijn. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn dan doet de MRDH dit als lid van of deelnemer aan de tafel. Pagina 20 van 102

De bereikbaarheid van randgemeenten en kwetsbare groepen staat onder druk. Voor inwoners uit randgemeenten en kwetsbare groepen zijn voorzieningen vaak lastig te bereiken zonder auto. Dit blijkt uit een recent rapport van het Planbureau voor de Leefomgeving (2022). Bereikbaarheid gaat over de toegang tot voorzieningen. Denk hierbij aan de toegang tot banen, gezondheidszorg, onderwijs, winkels, sociale activiteiten en natuur. Hoe beter de bereikbaarheid, hoe beter de toegang tot voorzieningen. Inwoners die bijvoorbeeld afhankelijk zijn van het openbaar vervoer en fiets hebben een lager niveau van bereikbaarheid en daardoor een mindere toegang tot voorzieningen. De bereikbaarheid naar voorzieningen heeft daarmee invloed op de kansen in de samenleving. Een voorbeeld is de bereikbaarheid van scholen en stageplaatsen voor inwoners van randgemeenten. Voor leerlingen of studenten uit randgemeenten zijn scholen niet altijd goed bereikbaar vanwege de afstand en dit is een belemmerende factor in de school- en stagekeuze. Daarnaast zijn het ov en de fiets voor inwoners uit randgemeenten geen goed alternatief voor de auto (zelfs in de spits), omdat voorzieningen te ver weg zijn. De auto blijft daardoor het optimale vervoersmiddel. De nabijheid van voorzieningen beïnvloedt daarmee ook het economisch vestigingsklimaat.

Onderdeel van een aantrekkelijk vestigingsklimaat is een aantrekkelijk woongebied voor werknemers. Daaropvolgend is de nabijheid van voorzieningen een randvoorwaarde voor een aantrekkelijk woongebied, zodat naast het werk het mogelijk is om te ontspannen en gezond te leven. Bereikbaarheid van voorzieningen is daarmee het raakvlak tussen de kerntaken vervoer en economisch vestigingsklimaat: vervoer brengt inwoners naar voorzieningen die een aantrekkelijk vestigingsklimaat en woongebied vormen en als die voorzieningen nabij zijn, is het ook mogelijk om het ov en de fiets een volwaardig alternatief voor de auto te laten zijn. In grote steden is de nabijheid van voorzieningen goed geregeld. In randgemeenten en voor kwetsbare groepen is dit minder. Wij vragen de MRDH daarom om in toekomstige overwegingen extra oog te hebben voor de bereikbaarheid van voorzieningen voor inwoners uit randgemeenten en kwetsbare groepen. Een van de belangrijkste doelstellingen van het mobiliteitsbeleid is naar onze mening het faciliteren van de toegang tot voorzieningen. Reactie algemeen bestuur U bepleit de menselijke maat voorop te stellen als het in de Strategische Agenda gaat over Investeren in Bereikbaarheid. We herkennen dat nabijheid van voorzieningen belangrijk is voor onze inwoners en in het kader van de uitwerking van het thema brede welvaart trekken we samen met uw gemeente hier samen in op.

We gaan onderzoeken welke groepen uit de samenleving extra aandacht verdienen. Verder gaan we in lijn met wat u schrijft onderzoek doen naar het mogelijk verbreden van de elf economische toplocaties. In die context kunnen we met elkaar onderzoeken of en zo ja, welke groepen extra aandacht verdienen. Wij kijken uit naar onze verdere samenwerking en de veelbelovende toekomst van onze metropoolregio. Wij gaan graag samen met u aan de slag. Reactie algemeen bestuur Dank voor de uitgestoken hand. We zijn gezamenlijk aan de slag voor de mensen die hier wonen, werken en recreëren en blijven dat met deze Strategische Agenda doen.

Pagina 21 van 102

Lansingerland Voor de totstandkoming van de Strategische Agenda zijn vele gemeenteambtenaren, bestuurders, raadsrapporteurs, stakeholders en andere belanghebbenden betrokken. Wij waarderen dit uitgebreide participatietraject. Er is daarbij aandacht geweest voor de koers van de MRDH voor de komende vier jaar. Daarbij constateren we dat de Strategische Agenda een koers is voor alle 21 gemeenten tezamen met het belang voor de grootstedelijke regio. Hoewel wij als democratisch gekozen gemeenteraad het belang van onze inwoner in onze gemeente behartigen, heeft de MRDH met deze Strategische Agenda een koers te pakken die het belang van onze gemeentegrenzen overstijgt. Met die blik zijn wij als gemeenteraad tot een breed gedragen zienswijze gekomen. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. U geeft aan dat de Strategische Agenda een richtinggevend document is dat niet in het beton is gegoten. Dit klinkt ons logisch in de oren in de huidige aan verandering onderhevige tijden, mede vanwege de vele recentelijke crises.

Desondanks hechten we waarde aan een zekere standvastigheid in deze visie, waarvan we niet te gemakkelijk moeten willen afwijken omdat dat naar de omstandigheden op een zeker moment misschien beter uitkomt. De koers die we gezamenlijk inzetten met deze Strategische Agenda is er één die de coalitieperiodes tot en met 2026 overstijgt, met name de groei van de regio. Zolang deze groei ophanden is en blijft, zal onze focus ook moeten blijven liggen bij het faciliteren van deze groei en het duurzaam en veilig in beweging houden ervan. Reactie algemeen bestuur Een vaste koers is nodig en biedt houvast voor de toekomst en zoals u terecht opmerkt, met name de groei van de regio is iets wat ons de komende jaren bezig zal houden. Met de woorden dat deze Strategische Agenda niet in beton is gegoten, wordt met name de uitwerking bedoeld. Dat wil zeggen dat we de komende jaren ook een zekere wendbaarheid moeten hebben om de doelstellingen van onze projecten waar te maken. De wereld is aan veranderingen onderhevig. Dat speelt op lokaal, regionaal en landelijk niveau. Daarom moeten we koersvast zijn en tegelijkertijd wendbaar zijn zodat we ons aan kunnen passen als de omstandigheden daarom vragen.

Tegelijkertijd verliest de Strategische Agenda met inwerkingtreding van de Omgevingswet de juridische basis en is het van belang dat de visie, doelen en ambities uit de Strategische Agenda worden overgenomen in de gemeentelijke omgevingsvisies. Hierdoor is de MRDH afhankelijk geworden van lokale besluitvormingstrajecten. De kans bestaat dat lokaal andere keuzes gemaakt worden wegens de beperktere regionale belangen in lokaal beleid. In de Strategische Agenda wordt dit weliswaar aangestipt, maar blijft onduidelijk op welke wijze dit geborgd wordt. Als gemeenteraden en raadsrapporteurs hebben we onvoldoende inzicht in de besluitvormingstrajecten van de andere gemeenten. Graag zien wij een voorstel in de Strategische Agenda hoe MRDH erop toeziet dat de regionale belangen voldoende in lokaal beleid worden geborgd. Reactie algemeen bestuur Borging van de Strategische Agenda binnen gemeentelijk beleid is belangrijk voor de uiteindelijke realisatie van ambities in de regio. Het klopt dat we niet meer het wettelijke instrument hebben. We hebben een gezamenlijke verantwoordelijkheid in het realiseren van de Strategische Agenda. Regionale samenwerking is een kwestie van halen en brengen. De MRDH kan regionale samenwerking niet over gemeenten afroepen. Sterker nog: de MRDH zijn de gemeenten zelf.

Om ervoor te zorgen dat lokaal en regionaal belang optimaal aansluiten is er continue contact en gesprek nodig om tot gezamenlijk resultaat te komen. Als werkorganisatie vragen we op twee manieren aandacht voor de borging van onze ambities in gemeentelijk beleid: aan de voorkant door op ambtelijk, directie- en bestuurlijk niveau het gesprek te initiëren over het belang van borging, aan de achterkant door eventuele bijsturing via monitoring en evaluatie. Op deze wijze denken wij er voor te kunnen zorgen dat regionale belangen voldoende geborgd worden.

Pagina 22 van 102

Het vertrekpunt van de Agenda is het vergroten van welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam en Den Haag wonen. Daar kunnen we ons in vinden. Het begrip ‘brede welvaart’ wordt steeds meer het leidende principe, ook voor het verbeteren van het economisch vestigingsklimaat. Het begrip is echter nog niet concreet en heeft in meerdere gemeenten, waaronder in Lansingerland, nadere uitwerking nodig. We roepen de MRDH op om samen inhoud te geven aan ‘brede welvaart’, zodat het richtinggevend kan zijn voor de huidige en toekomstige opgaven. Reactie algemeen bestuur Ons vertrekpunt is meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven. Het belang daarvan zit diep verweven in het DNA van MRDH en dat uitgangspunt was bepalend bij de oprichting. Bij de kans die gezien wordt om 1-2% groei te realiseren gaat het om zowel om economische als maatschappelijke groei. Tegelijkertijd zien we dat de uitwerking van ‘brede welvaart’ gelet op onze taken nader gesprek vraagt met de gemeenten. We gaan met elkaar verkennen welke aspecten van ‘brede welvaart’ tot het takenpakket van de Metropoolregio behoren. Uiteraard werken we daarin samen met diverse andere publieke en private partijen. Het thema wordt nader uitgewerkt bij de uitwerking van de leidende principes (zie hiervoor hoofdstuk 3 van de Strategische Agenda).

Ook in het algemeen bestuur komt ‘brede welvaart’ op tafel. We maken de verbinding tussen het thema ‘brede welvaart’ en de zes opdrachten uit de Strategische Agenda. Het faciliteren van de groei van de regio is een opgave waar wij ons verantwoordelijk voor voelen. Met onze inbreidingslocaties en uitbreidingslocaties willen we bijdragen aan het uitbreiden van het woningaanbod. Ook biedt de regio ruimschoots ruimte aan innovatieve glastuinbouw met de bijbehorende kennisindustrie en plek voor grootschalige logistieke bedrijvigheid. Lansingerland is voor deze categorie bedrijvigheid gunstig gelegen ten opzichte van het bovenliggend wegennet met de A12 en de nieuwe A16. Tegelijkertijd maken wij ons grote zorgen over de mobiliteitseffecten van deze groei op de belangrijkste lokale en regionale infrastructuur, die de A12 en de A16 met elkaar verbinden, namelijk de N209. Om gebiedsontwikkeling mogelijk te maken is het belang van een goede ontsluiting essentieel. Juist dit laatste staat in onze gemeente sterk onder druk, waardoor gebiedsontwikkelingen vertragen of zelfs stil komen te liggen. Reactie algemeen bestuur Binnen de uitwerking van de ‘adaptieve ontwikkelstrategie wegen en fiets’ nemen we de bereikbaarheid van grootschalige logistieke bedrijvigheid mee. Vernieuwing in de regio is noodzakelijk om mobiel te blijven en te kunnen verduurzamen.

Ook wij zien de meerwaarde van bijvoorbeeld nieuwe vormen van mobiliteit. Deze geven we graag prioriteit, bijvoorbeeld bij gebiedsontwikkeling en bij het stimuleren van ketenverplaatsingen. Ook kan het bijdragen aan een betere gezondheid van diegene die zich verplaatst, evenals diegene die in de regio verblijft. Tegelijkertijd willen wij onze ogen niet sluiten voor onze inwoners die doelbewust niet (meer) in de grote stad willen wonen en verblijven, maar in een laagstedelijker gebied in randgemeenten rondom de grote stad. De snelheid van de gewenste vernieuwing van de regio op met name het gebied van mobiliteit verloopt in deze gebieden langzamer dan in hoogstedelijk gebied. De ambities voor laag-stedelijke gebieden kunnen ons inziens dan ook nooit gelijk zijn aan die voor de grote stad. Autobezit is in deze gebieden bijvoorbeeld traditioneel hoger, terwijl het openbaar vervoeraanbod lager ligt. Willen deze laagstedelijke gebieden een versnelling doormaken, dan zijn grootschalige investeringen in bijvoorbeeld het uitbreiden van het openbaar vervoeraanbod noodzakelijk. Reactie algemeen bestuur De mobiliteitsnetwerken (fiets/OV/auto) vormen een samenhangend netwerk en vanuit dit netwerk moet de bereikbaarheid in de gehele metropoolregio worden verbeterd. Dat doen we innovatief en duurzaam. Tegelijkertijd zijn de inwoners in sommige gebieden meer afhankelijk van de auto.

Bij de uitwerking van maatregelen worden daarom de verschillende gebiedstypen gehanteerd. Er wordt gekeken naar welke maatregelen meest passend zijn voor het betreffende gebied. De ene keer zal dat inzet op de auto zijn en de andere keer kan dit doorontwikkeling van het openbaar vervoersysteem betekenen.

Pagina 23 van 102

In onze regio wordt het steeds drukker met bewoners, forensen, bedrijvigheid en recreanten in de recreatie- en natuurgebieden. Die mensen willen we faciliteren en tegelijkertijd de kwaliteit van onze woon-, leef- en werkomgeving behouden. Wij kunnen deze ambitie onderschrijven; zo hebben wij dit ook in onze Omgevingsvisie verwoord als ambitie. Reactie algemeen bestuur Uw opmerking vormt een belangrijke basis onder de vernieuwde Strategische Agenda, Daarmee realiseren we gezamenlijk een optimale en verantwoorde inrichting van de ruimte ten dienste van de mensen die hier wonen, werken en recreëren. Herstel van de regio is met name gericht op de gevolgen van de coronacrisis. De pandemie ligt gelukkig inmiddels in het verleden, al zijn de gevolgen ervan in het OV voorlopig nog steeds merkbaar. De Strategische Agenda focust op herstel van het openbaar vervoer. Het belang van het behoud en versterken van kwalitatief hoogwaardig openbaar vervoer is voor onze regio cruciaal. Dit draagt bij aan de verstedelijkingsopgave en houdt onze regio in beweging. De focus ligt wat ons betreft op de korte termijn op herstel, maar groei mogen we daardoor niet uit het oog verliezen. Investeringen in groei en kwaliteitsverbeteringen blijven noodzakelijk en daar moet wat ons betreft de focus op liggen.

Reactie algemeen bestuur Met elkaar werken we aan een toekomstgericht ov dat duurzaam en financieel gezond is. We herkennen dat kwaliteitsverbeteringen nodig zijn en het tijdig faciliteren van reizigersgroei noodzakelijk is. Hierbij kunt u denken aan de Instroom van nieuwe trams in het Haagse deel van de regio, versterking van het Rotterdamse metro- en tramnetwerk waaronder de frequentieverhoging van de E-lijn. Als Lansingerlandse gemeenteraad zijn we blij dat de focus niet alleen is op de wegen in eigen beheer (lees: 21 gemeenten), maar ook voor het provinciaal en rijkswegennet. Ook zijn we blij met de frequentieverhoging van de E-lijn richting Den Haag. In de Strategische Agenda staat dat de MRDH de noodzakelijke bereikbaarheid tijdig realiseert via eigen investeringsprogramma’s en Rijks- en provinciale programma’s. Wij zien dit echter te weinig terug in de aanpak, programma’s en de verwachte resultaten voor 2026. Er wordt een kennismakelaarsrol of rol van onderzoekspartner voorgesteld over wegen van andere overheden. Wij zien graag een stevigere positionering van de Strategische Agenda bij de beheerders, te weten het Rijk en de provincie.

Wij maken ons zorgen over de bereikbaarheid van onze kernen op het gebied van openbaar vervoer en auto, waarbij de mobiliteitstransitie ruimschoots onvoldoende bij zal dragen aan verbetering van een duurzame en toekomstbestendige bereikbaarheid. Onvoldoende bereikbaarheid in deze gebieden vertraagt de noodzakelijke verstedelijking en gebiedsontwikkeling. De focusgebieden van de MRDH liggen echter niet op ontwikkelingen in en rondom Lansingerland, maar met name langs de Oude Rijn, Hoekse Lijn, en soortgelijke gebieden. Voor de ‘reguliere’ gebiedsontwikkelingen stelt de Strategische Agenda een kennismakelaarsrol voor. Wij zien graag dat de MRDH een grotere rol op zich neemt om infrastructurele knelpunten op te lossen, waarbij gebiedsontwikkelingen een regionaal belang dienen. Reactie algemeen bestuur Binnen gebiedsprogramma MoVe wordt onder andere gewerkt aan de regionale bereikbaarheid bijvoorbeeld binnen de adaptieve ontwikkelstrategie wegen en fiets, met onder meer de doorontwikkeling van de E-Lijn. Het Rijk en de provincie Zuid-Holland zijn ook hierin betrokken. We hebben dus een goede relatie met de belangrijkste stakeholders om zo vanuit een sterke positie het belang van alle 21 gemeenten in de metropoolregio te behartigen. Ook de belangen van Lansingerland staan scherp op ons netvlies.

Pagina 24 van 102

We zijn verheugd met de aandacht voor het MKB. Wij zien dat het MKB onvoldoende op de hoogte is van de diverse programma’s en regelingen die hen kunnen ondersteunen. Daarnaast zien we ook dat de gemiddelde MKB-er moeite heeft om de praktische vertaalslag te maken van algemene trends en ontwikkelingen naar de dagelijkse bedrijfsvoering. Derhalve willen we u vragen niet uitsluitend de focus te leggen op toegepaste innovatie, maar dus ook aandacht te hebben voor het brede MKB die over het algemeen meer tijd nodig heeft om innovaties te omarmen. We zien daarnaast graag dat het beschikbare budget voor het programma economisch vestigingsklimaat ook meer voor deze doelstelling wordt ingezet. Reactie algemeen bestuur De MRDH helpt haar individuele gemeenten om de dienstverlening aan het mkb te verbeteren. Hoe dat zo effectief mogelijk kan is een puzzel, die wij graag met o.a. de expertise bij de gemeenten, willen gaan leggen. Hierbij geldt dat onze inzet moet bijdragen aan datgene wat in de regio al is en wordt georganiseerd. Door bij te dragen aan de dienstverlening van gemeenten richting het MKB kunnen we steeds gericht inzetten op dat wat nodig is. Wanneer deze aanpak verder is uitgewerkt wordt het ook mogelijk een goede inschatting te maken van het benodigde budget. Uitgangspunt daarbij zal steeds zijn dat een zo groot mogelijke meerwaarde moet worden behaald.

In de ‘Mobiliteitsvisie Lansingerland 2040: Een nieuw élan’ en de Omgevingsvisie van Lansingerland dragen wij de actieve en collectieve vormen van mobiliteit een warm hart toe. Wij zijn blij met het programma Metropolitane fietsroutes en kijken met interesse naar de ontwikkelingen op het gebied van Smart Mobility, Maas en AVLM. Reactie algemeen bestuur Goed te constateren dat deze activiteiten ook binnen de mobiliteitsvisie Lansingerland 2040 worden geborgd. We bieden in onze gemeente de ruimte aan nieuwe concepten die op een of andere manier bijdragen aan de mobiliteitstransitie. Tegelijkertijd zijn we niet blind voor de nadelen van micro-deelmobiliteit. Ook vinden we het stimuleren van actieve en collectieve vormen voor ons niet gelijk staan aan het tegenwerken van de automobiliteit. Gelukkig vinden we in de MRDH hierbij een medestander. Wij kunnen ons vinden in de aanpak en dragen graag bij om de verwachte resultaten te behalen. Reactie algemeen bestuur De wens een duurzame samenleving te realiseren betekent ook inzet op actieve en collectieve vormen van mobiliteit. Het is fijn te lezen dat we vanuit eenzelfde ambitie en visie werken. Zo komen we tot het beste resultaat. Wel wensen wij een actievere rol van de MRDH bij onderwerpen als deelmobiliteit en het zoeken naar Last Mile-oplossingen.

Met enkel het vervullen van een kennismakelaarsrol lukt het niet om tot een gezamenlijke visie te komen en om deelmobiliteit als regionaal product te laten slagen. Deelmobiliteit komt nu alleen in de grote steden tot een positieve businesscase. Dit geldt voor zowel deelauto’s als deel-micromobiliteit. Uit kleinere gemeenten zien we veelal terugtrekkende bewegingen van deel-mobiliteitsaanbieders en kloppen zij bij de gemeenten aan voor het afdekken van de onrendabele top. Wij zien graag een actievere houding van de MRDH om samen met overheid en markt tot een regionaal slagend product van deelmobiliteit te komen. Mobiliteit stopt tenslotte niet bij een gemeentegrens. Juist een MRDH kan actief bijdragen om deelmobiliteit dan ook over deze grenzen heen te trekken. Reactie algemeen bestuur Het belang van de opdracht ‘Vernieuwen werklocaties’ wordt steeds groter. We kunnen ons vinden in de voorgestelde aanpak. We willen benadrukken dat de gemeente Lansingerland meerwaarde ziet in het opstellen van een kwalitatief afwegingskader voor met name bedrijventerreinen. Pagina 25 van 102

Reactie algemeen bestuur We zijn blij dat gemeente Lansingerland zich kan vinden in de voorgestelde aanpak. Ook wij zien een meerwaarde in een dergelijk middel om passende bedrijvigheid op de juiste plekken te laten vestigen en hiermee zoveel mogelijk passende ruimte voor bedrijvigheid te creëren en te behouden. Wij verkennen graag hoe dit qua vorm, inhoud en schaalniveau kan worden uitgewerkt. Er is overigens al een kwalitatief afwegingskader opgesteld, waarmee gemeenten zorgvuldig transformaties van bedrijventerreinen kunnen afwegen. De MRDH faciliteert aan de hand hiervan de regionale afstemming tussen de gemeenten. Wij zijn blij dat wordt geïnvesteerd in het huidige regionale mobiliteitsnetwerk en dat als doel wordt gesteld deze beter te benutten, uit te breiden en veiliger te maken. Er is duidelijk oog voor het beter mogelijk maken van een deur-tot-deur ketenreis via het programma Knooppunten, de OV-doorstromings-projecten en het integreren van fietsen, deelmobiliteit en verkeersveiligheid in de OV-concessies. Hoe dit vorm moet krijgen is nog onduidelijk. Wij hopen hier snel duidelijkheid in te krijgen. Knooppunt Rodenrijs is in Lansingerland inmiddels gerealiseerd en we hebben knooppunt Berkel Westpolder op het programma staan voor verbeteringen, in samenspraak met de stations beheerder en de MRDH.

Wat ons inziens ontbreekt is het knooppunt Lansingerland-Zoetermeer, waar bus, trein en (snel)tram, samen met het metropolitane fietspad en een groot P+R terrein met elkaar verbonden zijn. Rondom deze knoop werken we aan het doortrekken van de metro/(snel)tram van Zoetermeer naar Rodenrijs om de OV-verbinding ZoetermeerRotterdam te versterken. We werken daarin samen met Zoetermeer, Rotterdam, HTM, RET en MRDH. Ook wensen wij de locatie ‘Bleizo-West’ terug te zien als grootschalige ontwikkellocatie voor woningbouw. Dit zijn dan ook allemaal speerpunten zoals opgenomen in ons coalitieakkoord. We hebben graag een extra steun in de rug voor deze ontwikkelingen door Lansingerland Zoetermeer als knooppunt in de Strategische Agenda te benoemen, alsmede de gewenste ontwikkeling van ZoRo-Rail. Reactie algemeen bestuur Het is fijn te lezen dat de investering in het regionale mobiliteitsnetwerk door Lansingerland wordt gewaardeerd. Uw gemeente is dan ook een belangrijk knooppunt van wegen. En met de groei van het aantal woningen zal dat alleen maar sterker worden de komende jaren. Met u zijn we van mening dat BleizoWest daarin een belangrijke rol kan spelen. Hoewel de provincie Zuid-Holland primair aan zet is om hier een uitspraak over te doen, zijn we van harte bereid om u te ondersteunen bij uw gesprekken met de provincie.

Daarmee geven we u graag de gevraagde extra steun in de rug voor de doorontwikkeling van het mobiliteitsnetwerk. Het openbaar vervoer is een zeer belangrijke drager van de gebiedsontwikkelingen in onze gemeente, met name de grotere ontwikkelingen rondom het HOV. In de periode waarin het openbaar vervoer moet herstellen van de Corona pandemie, te kampen heeft met grote personeelstekorten en met hoge energiekosten kampt heeft deze opdracht wat ons betreft een van de hoogste prioriteiten binnen de Strategische Agenda. Wij houden de MRDH verantwoordelijk voor het beleid, uitvoering en vooral de instandhouding van de huidige kwaliteit en het huidige aanbod van het openbaar vervoer in onze gemeente en de regio. Nadat de gevolgen van deze crises voorbij zijn hechten we onverminderd groot belang bij het openbaar vervoer en streven we met u naar het intensiveren van het vervoeraanbod en verbeteren van de kwaliteit. Reactie algemeen bestuur Hoewel MRDH de bevoegd concessieverlener is en in die zin verantwoordelijk voor het openbaar vervoer, is het realiseren van goed en gezond openbaar vervoer een gezamenlijke verantwoordelijkheid waarbij we mede afhankelijk zijn van de gemeenten als wegbeheerder. Gemeenten, vervoerders en de Metropoolregio staan dus samen aan de lat.

Daarom blijft het belangrijk gezamenlijk, ieder vanuit zijn/haar eigen verantwoordelijkheden en bevoegdheden, te blijven werken aan een goed en gezond openbaar vervoer. Wij volgen met u de ontwikkelingen en zijn graag bereid actief de lobby van de MRDH richting het Rijk te ondersteunen. Pagina 26 van 102

Reactie algemeen bestuur We waarderen uw betrokkenheid en maken indien nodig zeker gebruik van uw lobbykracht.

Pagina 27 van 102

Leidschendam-Voorburg De voorliggende concept Strategische Agenda 2023-2026 is het resultaat van een periode van consultatie van gemeenteraadsleden, bestuurders, ambtenaren, stakeholders en omliggende regio’s, waar gesproken is over de concrete invulling van de koers van de MRDH voor de komende vier jaar. En het resultaat mag er zijn! Vanuit Leidschendam-Voorburg herkennen we ons in de geschetste ontwikkelingen en de daaruit volgende opgaven, aanpak en rollen. Veel van de geschetste ontwikkelingen en opgaven vragen nadrukkelijk om een integrale aanpak en hebben duidelijke raakvlakken met andere besluitvormingstafels buiten de scope van de MRDH. Het is dan ook noodzakelijk om nauwgezet samen te werken en af te stemmen met andere bestuurlijke gremia waar het gaat om het versterken van het economisch vestigingsklimaat en het verbeteren van de bereikbaarheid van onze regio. Daarbij is van belang dat de verschillende bestuurlijke en uitvoerende actoren in onze regio elkaar vanuit eigen kracht en mandaat versterken, en werken aan dezelfde doelstellingen. Dubbelingen van werkzaamheden, overlappende inzet van publieke middelen en meervoudige regie op gedeelde thema’s dienen waar mogelijk te worden vermeden. Alleen zo kunnen we op een doelmatige en integrale manier onze regio versterken.

Dit impliceert een scherpe blik op bijvoorbeeld de taken en rollen van de MRDH en haar deelnemers evenals de opgaven waar we als regio aan willen werken, zoals duurzame verstedelijking, ‘brede welvaartsgroei’ en de mobiliteitstransitie. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Het ruimtelijke mandaat ligt bij de provincie, de ruimtelijk economische vertaling daarvan voor de regio lijkt ons nadrukkelijk een taak voor de MRDH. Het financieel bijdragen aan specifieke projecten ter bevordering van innovatie hoort naar ons inzicht meer thuis bij Innovation Quarter als regionale ontwikkelingsmaatschappij. Op dit moment wordt er bijvoorbeeld zowel door de provincie, door de MRDH én door Innovation Quarter ingezet op innovatie en transities, zowel met mensen en middelen. Hier ligt ons inziens ruimte voor optimalisatie, temeer omdat het goed doorgronden en beoordelen van bedrijfsmatige projectvoorstellen en business cases om zeer specifieke markt- en financiële kennis vraagt, die niet standaard voorhanden is binnen ambtelijke organisaties.

Reactie algemeen bestuur De inzet vanuit de MRDH op innovatie is gericht op de maatschappelijke opgaven waar we voor staan, waarbij de gemeente aanvrager is van financiële ondersteuning voor projecten. Bij de uitvoering van deze projecten speelt InnovationQuater een belangrijke rol. Dat is terug te zien in de jaarafspraken die we maken en de gezamenlijke focus op versterking van het MKB door hulp bij automatisering en digitalisering. Overigens is InnovationQuarter een uitvoerende organisatie met de MRDH als één van haar aandeelhouders. Ook de Provincie Zuid-Holland is partner in het vernieuwen van de economie. De betrokken partners hebben ieder een eigen inbreng en die inzet is elkaar hierin optimaal te benutten. Voor wat betreft projecten m.b.t. toegepaste innovatie wordt die rol niet opgepakt door andere partners in de regio. Dat laat zien dat er een eigen inbreng is vanuit de Metropoolregio. Op verschillende thema's werken we nauw samen met de verschillende publieke partners in de regio. Hierin maken we goede afspraken of wie wat doet en stemmen we af zodat we complementair zijn aan elkaar. Naar ons inzicht ligt het primaat van het economisch programma MRDH bij regionale beleidsvorming en -coördinatie.

Dit sluit ook aan bij de conclusies en aanbevelingen uit het recent verschenen onderzoeksrapport van de Rotterdamse rekenkamer naar het functioneren van het economisch programma van de MRDH. Projectfinanciering wordt (o.a. middels MKB-deals en innovatievouchers) ook door de provincie uitgevoerd. De maatschappelijke meerwaarde van financiële projectbijdragen vanuit de MRDH zijn blijkens het onderzoek lastig meetbaar gebleken en de afgelopen jaren is er sprake geweest van onderbesteding van daartoe bestemde middelen. Wij zien derhalve graag dat de projectbijdrageregeling herijkt wordt waarbij doelmatigheid, meetbaarheid en aansluiting bij hoofddoelstellingen, leidende principes zijn. Pagina 28 van 102

Reactie algemeen bestuur In de voorliggende Strategische Agenda zijn scherpere keuzes gemaakt bij de inzet om het economisch vestigingsklimaat te versterken. Er is meer focus aangebracht waardoor onze inzet doelmatiger is. We gaan ook scherper meten wat de effecten van de aanscherpingen van het beleid zijn geweest. Monitoring vindt plaats op de indicatoren die zijn opgenomen in de Strategische Agenda en via de begroting en jaarrekening. Daarnaast zal ook de Bijdrageregeling worden aangepast. Op deze wijze willen we toewerken naar maximering van de impact bij de uitvoering van ons economisch programma In 2022 is succesvol aandacht besteed aan de ongewenste onderbesteding en zijn de middelen uitgegeven aan de beoogde doelstellingen, tijdens de corona-periode is dat inderdaad moeilijker gebleken; de bijdrageregeling van Economisch Vestigingsklimaat vraagt zowel een aanvraag als cofinanciering, hetgeen onderbesteding een collectieve verantwoordelijkheid van alle gemeenten en MRDH maakt. Met het oog op het gericht versterken van het economisch vestigingsklimaat onderschrijven wij de focus op de sectoren zorg, IT, energie, techniek, en de slimme maakindustrie. Dit geldt ook voor de aandacht voor campussen, startups, scale-ups en het MKB.

Hoewel we de genoemde focus omarmen lijkt het ons niet onbelangrijk om ook oog te houden voor de vele duizenden zzp’ers die onze regio rijk is, en inmiddels samen zijn uitgegroeid tot een betekenisvolle pijler in de regionale economie. Het innoveren en verduurzamen van de regionale economie vraagt tevens om intensieve samenwerking tussen onderwijs en ondernemers, - tussen sectoren, en een faciliterende rol vanuit de betrokken overheden. Uw inzet op dit vlak wordt door ons zeer gewaardeerd. Dezelfde erkenning hebben wij voor uw aandacht met betrekking tot het borgen van voldoende passende ruimte voor banen en bedrijvigheid. Deze opgave geldt nadrukkelijk voor de Haagse regio waar de ruimte schaars is, en de ruimteclaims veelzijdig. Het beschermen, verdichten en verduurzamen van werklocaties zien wij daarbij als belangrijke opgaven om de verschillende genoemde sectoren te kunnen faciliteren bij hun ontwikkeling en groei. Het ontsluiten en verbinden van deze economische clusters is vervolgens randvoorwaardelijk om tot optimale benutting van agglomeratiekracht te komen. Reactie algemeen bestuur We zijn blij dat de inzet op het vernieuwen van werklocaties en de stimulering van een toekomstbestendige economie wordt gewaardeerd. De schaarse ruimte in het Haagse deel van onze regio en de daarmee gemoeide opgaven wordt ook door ons herkend.

Graag werken we de komende jaren samen met de gemeenten aan een aanpak om werklocaties beter te benutten. Het opstellen van een bereikbaarheidsplan voor de Mall of the Netherlands wordt genoemd. Wij zijn blij dat het belang van een goede bereikbaarheid van deze regionaal-economisch locatie, die direct en indirect zorgt voor enkele duizenden banen, waaronder veel werkgelegenheid voor praktisch geschoolde inwoners uit de hele regio, wordt erkend. Daarbij willen we in het kader van beter benutten van bestaande infrastructuur graag inzet op verkeersmanagement op de N14 als kans benoemen, om de pieken in de verkeersvraag naar the Mall op te vangen. Verder wijzen we erop om, behalve naar autobereikbaarheid, ook naar andere modaliteiten te kijken. De investeringen op de Oude Lijn in het kader van de MIRT-verkenning kunnen bijvoorbeeld kansen bieden voor verbetering van de OV-bereikbaarheid van de Mall of the Netherlands. Verder kan de OV-ontsluiting van de Mall verbeterd worden door verhoging van de frequentie op lijn 19 en zien we kansen voor verbetering van de fietsbereikbaarheid door opwaardering van de fietsroute langs de N14, mogelijk ook als Metropolitane fietsroute. Inzet hierop dient een breder regionaal belang en is ook voor de gemeenten Zoetermeer, Den Haag en Wassenaar een belangrijke toevoeging op het fietsnetwerk.

Samen met u en de provincie Zuid-Holland verkennen we graag welke oplossingsrichtingen we kunnen realiseren om de bereikbaarheid op korte termijn te verbeteren en de congestie te verminderen. Tevens lezen we binnen de opdracht ‘versterking van het regionale Mobiliteitsnetwerk’ het optimaliseren van de doorstroming op het bestaand wegennet, waarbij ook ingezet wordt op andere mobiliteitsoplossingen en gedragsverandering. Vanuit Leidschendam-Voorburg benadrukken wij het belang van een snelle aanleg van de ongelijkvloerse kruispunten op de N14. Vanuit de regio zou hiervoor blijvend aandacht moeten worden gevraagd bij het rijk. Pagina 29 van 102

Reactie algemeen bestuur We herkennen dat de bereikbaarheid van de Mall een uitdaging is. Bij de oplossingsrichtingen geeft u terecht aan dat er verschillende oplossingsrichtingen zijn waarvoor verschillende partijen iets kunnen betekenen. Vanuit onze regionale blik kan de MRDH helpen met kennisdeling over succesvolle aanpakken. Voor de uitvoering van maatregelen concreet op straat hebben we de krachten gebundeld in zuid Holland bereikbaar (ZHB). Verkeersmanagementmaatregelen zijn genomen en worden geautomatiseerd ingezet. De bedrijven worden middels mobiliteitsmanagement benaderd om gedrag van reizigers en bezoekers proberen aan te passen. We hebben met elkaar afgesproken dat de basisaanpak van ZHB gezamenlijk gefinancierd wordt. Extra inzet is mogelijk maar wordt gefinancierd door de betrokken gemeente. Het uiteindelijke resultaat is afhankelijk van het gedrag van personeel en bezoekers en de acties die de bedrijven van de Mall zelf (gezamenlijk) nemen. Een andere vervoerwijze is daarbij een optie. Dat kan echter alleen als daar voldoende vraag naar is en het financieel mogelijk is. De HTM is 1 van de vervoerders die dit inzichtelijk kan maken. Wij zien dat financiële prikkels naast een goed aanbod van alternatieven erg effectief zijn.

Voor aanpassingen van de infrastructuur kunt u daar waar het regionale knelpunten betreft of waar oplossingen passen binnen MRDH programma's gebruik maken van de subsidiemogelijkheden. Vanuit Leidschendam-Voorburg zien we graag dat er meer wordt geïnvesteerd in het OV. We onderschrijven het belang van de opdracht: ‘herstel van het OVsysteem’ maken ons zorgen over de huidige crisis in het OV, waarbij het te lang aanhouden van tijdelijke maatregelen het herstel van het OV op de lange termijn in de weg kan zitten. Graag zouden we gekoppeld aan deze opdracht - het opstellen van een visie om te komen tot een regionaal, toekomstgericht OV-systeemin de Strategische Agenda benoemd willen zien. Reactie algemeen bestuur In 2024 gaat de MRDH een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV (inclusief OV-knooppunten), als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OV-knooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen.

Binnen de opdracht ‘actieve en collectieve vormen van mobiliteit stimuleren’ wordt het onderzoeken van mogelijkheden van OV in combinatie met last mileoplossingen en deelmobiliteit genoemd. Wij zien daarbij een directe relatie met de gewenste verbetering van de bereikbaarheid van Leidschendam-Zuid, die voor wat betreft het OV momenteel suboptimaal is. Wij zien mogelijkheden om dit deel van Leidschendam beter aan te sluiten op de OV-knoop, station LeidschendamVoorburg en zouden dat graag in samenwerking met de MRDH oppakken. Daarbij denken wij aan verbetering van de route voor langzaam verkeer (fiets) en het realiseren van een P+R met goede fietsparkeervoorzieningen en deelmobiliteit bij de toegang van de halte aan de zuidkant van de Vliet. Dit resulteert niet alleen in een betere OV-ontsluiting voor huidige inwoners van dit deel van Leidschendam, maar ook in een betere OV-bereikbaarheid van de toekomstige ontwikkelingen in dit gebied (Overgoo), waarmee het een belangrijke bijdrage kan leveren in de mobiliteitstransitie. Daarnaast kijken we hier ook nog naar de mogelijkheid van maatwerkvervoer. Reactie algemeen bestuur We hebben een knooppuntenprogramma ketenmobiliteit. Als beheerders samen aan de slag willen met het verbeteren van de kwaliteit van een knoop, kan MRDH partijen bijeen brengen om te kijken of er startafspraken gemaakt kunnen worden.

In de Strategische Agenda zijn 18 knooppunten opgenomen, maar zoals aangegeven zijn de opdrachten flexibel. Dus daar waar energie is of een opgave is, pakken we knooppunten op. Wat betreft Leidschendam-Zuid past dit in de gebiedsgerichte aanpak die we voorstaan. We zijn en blijven dan ook graag met de gemeente in gesprek over de ontwikkeling van de OV knoop station Leidschendam-Voorburg.

Pagina 30 van 102

Binnen de opdracht ‘Investeren in Bereikbaarheid’ wordt de MIRT-verkenning CID-Binckhorst genoemd. De enorme verstedelijkingsopgave in dit gebied kan niet plaatsvinden zonder een pakket aan bereikbaarheidsoplossingen. Wij blijven daarbij echter het belang benadrukken van zorgvuldige inpassing van het HOV-tracé en de aanvullende maatregelen ter verbetering van de woon- en leefkwaliteit en bereikbaarheid van de bestaande wijken waar de HOV-verbinding doorheen komt. Daarbij vinden wij het van groot belang dat de verdere planuitwerking in co-creatie met omwonenden en belanghebbenden plaatsvindt. Reactie algemeen bestuur Uw oproep nemen we ter harte. Zorgvuldige inpassing van het HOV-tracé en de maatregelen voor verbetering van de woon- en leefkwaliteit en bereikbaarheid is een kwestie van goed en intensief samenwerken van gemeenten en de MRDH. Laten we elkaar daar, ieder vanuit de eigen rol, in versterken. Gerelateerd aan de MIRT-verkenning CID-Binckhorst brengen we middels deze zienswijze nogmaals de wens van het ondergronds brengen van de bestaande en toekomstige verkeersstromen ter hoogte van de CID-Binckhorst ontwikkeling (A12 en het spoor), onder uw aandacht. Hierop is binnen Leidschendam-Voorburg een motie aangenomen.

Met de Huygenscorridor wordt de barrière beslecht, die het gebied op dit moment doorsnijdt maar ontstaat bovendien een centraal gelegen ontwikkelgebied binnen de Haagse agglomeratie, waar in de toekomst op een prettige manier geleefd, gewerkt en gerecreëerd kan worden. Dit is behalve van lokaal ook van regionaal belang, vanwege de verstedelijkingsmogelijkheden die hiermee worden geboden. Wij willen hiervoor graag samen met de buurgemeenten, de MRDH en het rijk een visie voor de lange termijn ontwikkelen. Reactie algemeen bestuur De MRDH is zich bewust van de bestuurlijke wens in Leidschendam-Voorburg. De partijen in de verkenning Bereikbaarheid CID Binckhorst, waaronder de MRDH, concludeerden in het bestuurlijk overleg van 17 maart 2023 gezamenlijk dat het voorkeursalternatief 1T aan deze wens voldoet. Een keuze voor het tracé 1T van de HOV-tramverbinding over de Binckhorst richting station Voorburg maakt de (eventuele) komst van de Huygenstunnel niet onmogelijk. Een initiatief om te komen tot een ruimtelijke visie ligt bij de gemeente Leidschendam-Voorburg, vanuit onze rollen en verantwoordelijkheden denken we daarbij uiteraard graag mee. Tenslotte laten we u weten dat we verheugd zijn te constateren dat de MRDH zich, in navolging van onze eerder ingebrachte oproep tot focus, primair op haar oorspronkelijke twee kerntaken richt.

De keuze om te stoppen met vrijetijdseconomie en om bij het belangrijke onderwerp groenblauw nadere samenwerking met de provincie en recreatieschappen – die verantwoordelijk zijn voor investeringen in- en beheer van het groen – op te zoeken, respecteren wij. Samengevat zien we in deze nieuwe strategische koers een solide fundament voor de toekomst van de MRDH en we kijken ernaar uit om de komende jaren de regio gezamenlijk nog steviger neer te zetten. Reactie algemeen bestuur Fijn te lezen dat u de voorliggende Strategische Agenda als een solide basis onder de regionale samenwerking beschouwt. Samen met de twintig andere aangesloten gemeenten gaan we het de komende jaren beter maken voor de mensen die hier wonen, werken en recreëren.

Pagina 31 van 102

Maassluis Wij hebben waardering voor de wijze waarop de concept Strategische Agenda tot stand is gekomen. U heeft volop gelegenheid geboden aan de verschillende betrokken partijen om mee te denken over de inhoud. Wij kunnen dan ook in grote lijnen instemmen met de concept Strategische Agenda Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Terecht geeft de Strategische Agenda blijk van de grote maatschappelijke opgaven waar we mee te maken hebben. Fluctueren de prijzen waardoor de urgentie van de energietransitie en verduurzaming, niet alleen van de industrie, maar ook van woningen en vervoer, flink is toegenomen. Een derde van de landelijke CO2-uitstoot komt uit onze regio. Het is dus noodzakelijk om onze maatschappij ‘groen’ in te richten en emissies zoals CO2, stikstof en fijnstof te reduceren. Door de coronacrisis zijn flinke verliezen geleden op openbaar vervoer en daarnaast is er in bijna alle sectoren een tekort aan personeel. Metropoolregio (Zuid-Holland) scoort laag op ‘brede welvaart’, daarom vinden wij het goed dat ingezet wordt op voldoende aanwezigheid van OV.