20 Brief MRDH 17 mei 2023 Vaststelling Strategische agenda en nota van beantwoording

Stap 2: C.

De geactualiseerde Strategische Agenda vervangt de Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid (2016) en met vaststelling van de Strategische Agenda wordt dan ook de bestaande 'Uitvoeringsagenda Bereikbaarheid 2016 - 2025: Uitvoering geven aan de Strategische Bereikbaarheidsagenda' ingetrokken. De Strategische Agenda kan hiermee beschouwd worden als de UAB en is dus een formeel document volgens de Planwet Verkeer en Vervoer als de Omgevingswet op 1 januari 2023 nog niet inwerking is getreden. De Planwet Verkeer en Vervoer vervalt als de Omgevingswet inwerking treedt. De Strategische Agenda heeft alsdan geen wettelijke status meer, maar de 21 gemeenten spreken af het regionale beleid van de Strategische Agenda mee te nemen in het lokale beleid. De MRDH biedt de individuele gemeenten (gevraagd en ongevraagd) hulp en advies bij de doorvertaling van regionaal beleid bij bijvoorbeeld de totstandkoming en actualisatie van omgevingsvisies en mobiliteitsvisies.

62 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

De inzet heeft directe impact op de groei van welvaart en welzijn van de metropoolregio waarbij we onder andere kijken naar kosteneffectiviteit. Toelichting: Dit principe zorgt ervoor dat we bespreken en bepalen of en in welke mate de inzet bijdraagt aan de groei welvaart en welzijn, oftewel brede welvaart, van de metropoolregio.

We zorgen voor een evenwichtige inzet van het totaal aan activiteiten over de regio en houden daarbij rekening met de vastgestelde gebiedstypen. Toelichting: Dit principe zorgt ervoor dat alle gemeenten baat hebben bij onze samenwerking en de lusten en lasten evenwichtig over de regio worden verdeeld. Zorgt de samenwerking ook lokaal voor meerwaarde?

Met het netwerk Onze samenwerking staat niet op zichzelf. Om onze opdrachten te realiseren, werken we samen met veel verschillende stakeholders zoals het Rijk, provincie Zuid-Holland, Yes!Delft en omliggende regio’s en gemeenten in Zuid-Holland zoals Holland Rijnland, de Smart Delta Drechtsteden en de gemeente Hoeksche Waard. Daarnaast participeert de MRDH in verschillende samenwerkingsverbanden zoals het gebiedsprogramma MoVe, de Verstedelijkingsalliantie en de Economic Board Zuid-Holland. Ook is de MRDH medefinancier van Innovation Quarter en Zuid-Holland Bereikbaar. Er zijn raakvlakken met andere overlegtafels en samenwerkingen op het gebied van woningbouw, energie, natuur, water, landschap en recreatie. Daar waar opgaven elkaar raken en kunnen versterken adresseren we dat en zoeken we de samenwerking op om tot resultaat te komen.

63 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten. In 2023 we werken een voorstel uit met verschillende opties over hoe we gezamenlijk kansen in EU kunnen verzilveren en EU-subsidies kunnen aantrekken. In verbinding staan met ons netwerk helpt om resultaten te boeken. De bestaande gremia zoals adviescommissies, algemeen bestuur en bestuurscommissies helpen daarbij. Maar ook andere vormen van contact helpen daar in. Gesprekstafels, een denktank of het starten van pilots zijn manieren om met de partners in verbinding te staan. Deze Strategische Agenda is tot stand gekomen door met elkaar het gesprek te voeren op inhoud. Om van ambitie naar resultaat te komen passen we dat ook de komende jaren toe.

Resultaat: Wat hebben we daarvoor nodig? De concrete activiteiten die volgen uit de opdrachten worden jaarlijks geïntegreerd in de begroting van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag. De begroting geeft zo smart mogelijk aan wat we willen bereiken, wat we daarvoor gaan doen en wat dat kost en vervult daarbij ook de functie van werkplan. Het Investeringsprogramma Vervoersautoriteit (IPVa) geeft, als bijlage bij de begroting, een concreet overzicht van lopende infrastructurele projecten, verkenningen en planstudies. De voortgang van deze activiteiten wordt via de bestuursrapportages en de jaarrekening gemeld. Om de activiteiten uit te voeren zijn er verschillende beleidsinstrumenten die we inzetten.

Proces instrumenten Kennisdeling en platformfunctie De MRDH verzamelt voor veel van de onderwerpen uit de Strategische Agenda kennis en bundelt en deelt die kennis met de individuele gemeenten. De 21 gemeenten hebben zo samen één loket voor kennis over bijvoorbeeld de verduurzaming van werklocaties, de ondersteuning van het mkb, verkeersveiligheid en duurzame mobiliteit. De MRDH biedt fysiek en digitaal een platformfunctie door inhoudelijke bijeenkomsten en www.mrdh.nl. Faciliteren van bestuurlijke tafels De MRDH faciliteert regionale initiatieven zoals de bestuurlijke tafel groenblauwe leefomgeving en het bestuurlijk netwerk energie. Maar ook andere regionale initiatieven kunnen gefaciliteerd worden. De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud en zal daar ook geen trekker van zijn. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn dan doet de MRDH dit als lid van of deelnemer aan de tafel. Monitoring en evaluatie Voor alle activiteiten uit de Strategische Agenda is het essentieel om de voortgang van beleid en de voortgang van de uitvoering te monitoren. Dat doen we aan de hand van de indicatoren beschreven bij de meetbare impact van elke opdracht. De MRDH verzamelt de beschikbare data, voert de analyse uit om de voortgang te bepalen en signaleert/adresseert aandachtspunten.

De informatie wordt ook met de individuele gemeenten en andere partners gedeeld, die kunnen het gebruiken bij vorming of aanscherping van het lokale beleid en om de uitvoering bij te sturen. Daarnaast evalueren we tussentijds de koers en de opdrachten van de Strategische Agenda in relatie tot nieuwe ontwikkelingen en inzichten om zo wendbaar, flexibel en adaptief te blijven.

Agenda ook een structurele Public Affairs Aanpak (PAA). Langs de lijnen van de zes opdrachten zal een lobbyagenda worden opgesteld inclusief extra lobbyfocus voor de verhoging van de BDU-gelden.

Financieel-economische instrumenten Procesmiddelen: van beleid naar uitvoering Met de programma’s, procesbegeleiding bij de initiatief- en planuitwerkingsfase en onderzoeksmiddelen stimuleert de MRDH dat het gezamenlijk ontwikkelde beleid tot uitvoering komt. De MRDH ondersteunt en helpt één of meerdere individuele gemeenten met het opstellen van een analyse, maken van een schetsontwerp voor een regionaal project of met het uitvoeren van een onderzoek. De werkorganisatie vult dit in en bekijkt hoe zij voor meerwaarde kan zorgen als de individuele gemeenten met een verzoek komen. Bijdrageregeling Economisch Vestigingsklimaat Voor bijdragen vanuit Economisch Vestigingsklimaat is via de Bijdrageregeling versterking economisch vestigingsklimaat MRDH 2020 circa €6 miljoen per jaar beschikbaar. Deze wordt gevoed door de gemeentelijke inwonersbijdrage van de 21 gemeenten aan Economisch Vestigingsklimaat. Hiervoor dragen de gemeenten jaarlijks projecten aan die in aanmerking kunnen komen voor een bijdrage uit deze regeling. Daarbij is geen sprake van een meerjarig perspectief en zijn de bijdragen jaarlijks en eenmalig. In de bijdrageregeling vindt nog geen over-programmering plaats en is afwegen en prioriteren niet aan de orde. De bijdrageregeling is inhoudelijk in lijn gebracht met de Strategische Agenda.

De toegankelijkheid, werking en het administratieve proces van de bijdrageregeling zijn verbeterd. De bestuurscommissie Economisch Vestigingsklimaat verleent bijdragen aan gemeenten voor projecten die de economische kracht en het woon- en leefklimaat van de metropoolregio verder versterken. Daarbij is de voorwaarde dat de projecten bijdragen aan de versterking van opdrachten 2 en 4 uit de Strategische Agenda. Subsidieverordening Vervoersautoriteit De Vervoersautoriteit van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag verleent subsidies voor verkeer- en vervoerprojecten. Het gaat om subsidies voor aanleg van infrastructuur, exploitatie van het openbaar vervoer, het beïnvloeden van rij- en reisgedrag, en voor sommige pilots. Deze subsidies worden voornamelijk bekostigd vanuit de beschikbare BDU gelden. Een voorwaarde voor het verkrijgen van een subsidie is dat het een regionaal doel moet bevorderen of dienen, zoals beschreven in de Strategische Agenda. Voor de subsidieverordening en de uitvoeringsregeling Vervoersautoriteit geldt dat aanvragers aangeven wat de bijdrage van het project is aan de opdrachten 1, 3, 5 en 6 van de geactualiseerde Strategische Agenda. Voor investeringen op het gebied van verkeer en openbaar vervoer was de afgelopen jaren ongeveer 20%, oftewel € 100 miljoen, beschikbaar van de totale MRDH begroting.

De trend is dat deze vrije ruimte steeds kleiner wordt en bij gelijkblijvende BDU zich door zet. De MRDH zet in op het zo efficiënt en effectief mogelijk benutten van de beschikbare investeringsmiddelen. Concreet betekent dit dat we keuzes moeten maken en/of prioriteiten moeten stellen. Bij het realiseren van nieuwe infrastructuur of aanpassing van bestaande infrastructuur is de MRDH een van de betrokken partijen. Het Investeringsprogramma Vervoersautoriteit (IPVa) beschrijft waar we de beschikbare investeringsruimte aan besteden: in de vorm van te verlenen subsidies, bijdragen en te verstrekken opdrachten. Voor kleine projecten (< € 10 miljoen subsidiabele kosten) wordt jaarlijks een subsidieplafond van € 30 miljoen ingesteld. Grote projecten (> € 10 miljoen subsidiabele kosten) doorlopen vijf fases.

Public Affairs Naast de reguliere overleggen vanuit de inhoud heeft ook Public Affairs een rol in het behalen van onze resultaten. Dat vindt soms ad-hoc plaats, omdat vraagstukken snel actueel worden. Tegelijkertijd vraagt deze Strategische

64 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

65 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

Uitvoeringskracht vergroten: een eigen pool van experts voor regionale projecten De uitvoeringskracht van gemeenten staat onder druk. Het ontbreken van menskracht en kennis zien we steeds vaker terug bij overheden. Daarmee ontstaat het risico dat de economische en maatschappelijke achterstand in onze regio onvoldoende wordt ingelopen of zelfs verslechterd. Door extra uitvoeringskracht te organiseren met behulp van een flexibele schil vanuit de MRDH geven we structurele vorm aan ondersteuning van individuele gemeenten bij de uitvoering van regionale projecten. Een pool van experts (zoals procesmanagers, projectleiders en subsidie-adviseurs) is tegen kostprijs beschikbaar om bijvoorbeeld het procesmanagement van de realisatie van een Metropolitane fietsroute uit te voeren of een regionale verkenning te leiden. Door deze pool blijft de kennis in de regio, organiseren we het goedkoper en eenvoudiger dan individuele, externe inhuur en realiseren we sneller resultaat voor onze inwoners.

Juridische instrumenten Vergunningverlening De MRDH is wettelijk verantwoordelijk voor de veiligheid bij de aanleg, het onderhoud en het gebruik van het spoor voor tram, metro en RandstadRail. Om die veiligheid te waarborgen, verlenen wij vergunningen aan die partijen die op en rond het spoor werken of activiteiten verrichten. Concessies De MRDH is concessieverlener van het regionale en stedelijke openbaar vervoer in onze gemeenten. Hiervoor verleent de MRDH concessies aan vervoerbedrijven, managet de MRDH de concessies en verstrekken wij subsidies voor de exploitatie van het openbaar vervoer. Het gaat om openbaar vervoer per bus, tram en metro. Een concessie is het exclusieve recht om openbaar vervoer uit te voeren in een gebied. Een vervoerbedrijf heeft een concessie nodig om openbaar vervoer te mogen aanbieden. De MRDH verbindt kwaliteitseisen aan concessies. Deze staan in het programma van eisen van de betreffende concessie. Belangrijke kwaliteitseisen zijn:

• de frequentie waarop bus, tram of metro moeten rijden; • het geven van reisinformatie; • de toegankelijkheid van de voertuigen; • de verbindingen die een vervoerbedrijf minimaal moet aanbieden.

Overeenkomsten In het proces van beleid naar uitvoering werken we vaak met meerdere partners samen aan het behalen van de opdrachten. Om dit proces effectief en efficiënt in te richten en daarmee resultaat te behalen, maken we gebruik van convenanten en (bestuurs-)overeenkomsten om de onderlinge afspraken, taakverdeling en verantwoordelijkheden goed vast te leggen. Het proces om te komen tot een overeenkomst begeleidt de MRDH met procesmanagement, zoals bij het programma Metropolitane fietsroutes.

66 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

67 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

Met elkaar, voor elkaar ...voor de mensen die hier wonen, werken en leven.

68 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

69 |

Strategische Agenda 2023 - 2026

Colofon Dit is een uitgave van de Metropoolregio Rotterdam Den Haag Westersingel 12 3014 GN Rotterdam Telefoon: 088-5445100 E-mail: informatie@mrdh.nl www.mrdh.nl Publicatiedatum: mei 2023 Vormgeving: Studio Tween

[

Nota van beantwoording Zienswijzen Concept-ontwerp Strategische Agenda MRDH 2023-2026

Pagina 1 van 102

Inleiding PM

Pagina 2 van 102

Albrandswaard Allereerst willen wij onze waardering uitspreken voor het doorlopen proces. Wij zien dat er meerdere rondes, zowel ambtelijk als bestuurlijk, het mogelijk was op diverse versies van de concept Strategische Agenda te reageren. Wij hebben geconstateerd dat er keer op keer een verbeterslag gemaakt is. In de concept Strategische Agenda is uitgebreid stil gestaan bij de ontwikkelingen in de samenleving. En naar aanleiding van de reflecties zijn er goede voornemens beschreven. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Veel mensen uit de regio bezoeken de groene recreatiegebieden van Albrandswaard. Als we uitgaan van agglomeratievoordelen en complementariteit in de regio, is Albrandswaard een mooi voorbeeld. Naast de kwaliteit van de leefomgeving, heeft Albrandswaard innovatieve inwoners en ondernemers met inclusieve waarden. Mensen die zich graag inzetten voor anderen. Dat zien we ook terug in het rijke vrijwilligers- en verenigingsleven. En nergens in Nederland wordt op zo’n grote schaal geëxperimenteerd met ‘natuur-inclusief boeren’ als in ons Buijtenland van Rhoon waar boeren, recreatieondernemers, natuurliefhebbers en verenigingen laten zien hoe het anders kan.

Landbouw met respect voor de natuur. Met aandacht voor eerlijk voedsel. Geteeld dicht bij de afzetmarkt. En Antes, een GGZ-instelling gericht op herstel van mensen met (ernstige) psychiatrische problemen, heeft cliënten uit de hele regio. Wat mede goed toegankelijk is door de bereikbaarheid met het openbaar vervoer. Albrandswaard beschikt over twee metrostations en buurtbussen die door vrijwilligers gerund worden. Antes werkt op diverse manieren aan modernisering, o.a. door innovatieve technieken toe te passen in de zorgverlening en met de ontwikkeling van een woonzorgpark. Deze ontwikkeling maakt het mogelijk meer woningen in de goed bereikbare omgeving te bouwen. Albrandswaard werkt op verschillende manieren aan een aantrekkelijk vestigingsklimaat voor ondernemers die vooruit willen, innovatief zijn maar ook actief bijdragen aan de transitie naar een duurzame, gezonde, lokale en regionale economie. In 2050 wil Albrandswaard een klimaatneutrale gemeente zijn. Daar wordt aan gewerkt door bundeling van krachten gericht op het stimuleren van hergebruik van grondstoffen, duurzame mobiliteit, deelmobiliteit en het verminderen van de afvalstroom. Ook realiseren we deze periode een snellaadnetwerk. De fietser en de voetganger staan centraal in het verkeer. De fietsenstallingen bij de metrostations dienen aangepast te worden.

Verkeersveiligheid gaan we vergroten, met extra aandacht voor de omgeving van scholen. De bijzondere kwaliteiten van Albrandswaard op het gebied van wonen en groene ruimte blijven voorop staan. En zullen in de toekomst o.a. vanwege verstedelijking en de lage ‘brede welvaart’ in de regio nog belangrijker worden. Door de ontwikkeling en toepassing van domotica te stimuleren, ondersteunen we langer thuis wonen met een betere kwaliteit van leven. Er wordt actief onderzoek gedaan naar aanvullende financieringsbronnen om al deze doelen te kunnen realiseren, variërend van lokale/regionale fondsen tot Europese subsidies. We maken graag gebruik van de expertise van de MRDH en de provincie Zuid-Holland. Reactie algemeen bestuur In uw zienswijze presenteert de gemeente Albrandswaard de lokale inzet om de economie te vernieuwen en de bereikbaarheid van de gemeente te verbeteren voor alle inwoners. Uiteraard pakken we dat ook gezamenlijk en regionaal op door advisering en ondersteuning in projecten en dat blijven we ook de komende vier jaar doen. Daarnaast zet de MRDH onder meer haar expertise in voor het verkrijgen van subsidies binnen en buiten en het benutten van fondsen.

Pagina 3 van 102

De gemeente pleit, net zoals in de zienswijze voor de vorige Strategische Agenda, opnieuw voor het integraal bekijken van de opgaven waarlangs dan in de uitvoering gewerkt kan worden aan de twee pijlers van de MRDH. De Rabobank adviseert ook in haar onderzoek ‘Koersen op ‘brede welvaart’ in Zuid-Holland’ integrale afwegingen te maken. Platform 31 waarschuwt dat bij ongewijzigd beleid de zorguitgaven de komende jaren sterker dan de economisch groei stijgen. Reactie algemeen bestuur U geeft aan dat Albrandswaard een uitdaging heeft om de achterblijvende economie te stimuleren en daarmee markeert u een belangrijk uitgangspunt voor onze samenwerking. Dat blijft in de Strategische Agenda centraal staan. Daarnaast helpt de Strategische Agenda ons om antwoorden te vinden op de vragen die u opwerpt en de constateringen die u doet. De agenda schetst het proces om met elkaar te komen tot meer welvaart en welzijn in de regio. Een nadere uitwerking van de wijze waarop de MRDH, vanuit haar twee pijlers, een bijdrage kan leveren aan het vergroten van de welvaart en welzijn in onze regio is de komende periode onderwerp van gesprek. De versie van de concept Strategische Agenda die nu voor ligt gaat, zoals de MRDH aan geeft, door op wat er in de vorige periode is opgezet. Daarbij worden wel ontwikkelingen genoemd maar de visie en koers niet echt gewijzigd.

Er wordt nog uitgegaan van 1-2 % economische groei en de focus op verstedelijking rond de Oude Lijn. Enkel sturen op economische groei en uitgaan van kosteneffectiviteit is een risico voor het welbevinden van de inwoners. De extra inzet op het optimaal en beter benutten van de beschikbare ruimte voor werken, groenblauwe recreatie en wonen en de pro-actieve rol van de MRDH hierin wordt daarom erg gewaardeerd. Werken a.d.h.v. ‘brede welvaart’ principes biedt handvatten voor een lerende aanpak en rechtvaardige verdelingen waarbij afwegingen expliciet gemaakt worden door bestuurders en op die manier ook kan bijdragen aan het versterken van de democratische legitimiteit in dit regionale samenwerkingsverband. Reactie algemeen bestuur We herkennen dat we bij het nastreven van economische groei breder moeten kijken dan naar streefcijfers en getallen. Welvaart laat zich niet uitsluitend uitdrukken in BNP en percentages economische groei. Het welbevinden van mensen en de kansen die ze verdienen moeten voortdurend op ons netvlies staan. De insteek van onze Strategische Agenda is dan ook breder dan alleen economische groei. De komende periode werken we het begrip ‘brede welvaart’ verder met elkaar uit. Een pro-actieve houding is gewenst nu zoveel ontwikkelingen gaande zijn.

De nationale agenda’s gaan over toekomstbestendig transformeren met aandacht voor duurzaamheid en voor de leefbaarheid en veiligheid in wijken. Het vereist samenhangende besluiten in het ruimtelijk domein. De groen-blauwe ruimte, het per inwoner beschikbare oppervlak aan groene gebieden en water, neemt in Nederland gestaag af door een toenemende ruimteclaim voor wonen en energie, transport, werken en andere voorzieningen. Steeds meer mensen moeten ruimte met elkaar delen voor recreatie en ontspanning en de druk op de natuur neemt toe. Door de hoge bevolkingsdichtheid heeft Nederland het een-na-kleinste oppervlak per inwoner in Europa en een hoog percentage verhard gebied. De Metropoolregio Rotterdam Den Haag is de meest verstedelijkte regio van Nederland. De belevingsmogelijkheden en de toegankelijkheid van het landschap in, om en tussen de stedelijke gebieden laat te wensen over. Infrastructurele projecten hebben grote consequenties voor het landschap. Het is van belang dat de MRDH voorwaarden stelt voor compensatie. De bestuurlijke tafel Groen-Blauwe Leefomgeving heeft een goede basis gecreëerd om deze periode aan een gezamenlijke visie en een gezamenlijke aanpak met een stevige gebiedsagenda te werken. Vandaaruit kunnen dan vervolgstappen worden gezet om tot uitvoeringsgerichte allianties te komen, die per opgave verschillend van samenstelling kunnen zijn.

De MRDH zou op z’n minst bij iedere ruimtelijke ontwikkeling vanuit VA en EV dit belang mee te wegen en aan sturen op behoud, compensatie en/ of toevoegen van groen-blauw. Door de MRDH deze rol actief op te laten pakken kan gestuurd worden op een positieve bijdrage aan het vestigingsklimaat en leefbaarheid van de regio: Bedrijven zoeken woonplaatsen voor hun medewerkers in een gezonde groene leefomgeving. - Groen zorgt voor waterberging en verkoeling, verrijkt de biodiversiteit. Pagina 4 van 102

- Het levert een positieve bijdrage aan zowel de geestelijke als de fysieke gezondheid van mensen, voorkomt daarmee zorgkosten en heeft effect op de ‘brede welvaart’ van komende generaties. - En het ondersteunt de toerisme en recreatiebranche met een grote economische waarde. Bestedingen binnen de sector leiden (direct en indirect) tot inkomsten en werkgelegenheid in regio’s waar mensen vakantie en zakelijke en vrije tijd doorbrengen. De sector levert zelfs een grotere bijdrage dan landbouw (bijna 2x zoveel) en olie- en gaswinning. De horeca droeg van de bedrijfstakken binnen de sector met 39,4% het meest bij (gastvrij Nederland 2021). Reactie algemeen bestuur We onderschrijven het belang van een groene, waterrijke omgeving als een voorwaarde voor een gezonde en prettig leefbare omgeving. Mensen varen er wel bij en het versterkt het vestigingsklimaat. De afgelopen jaren faciliteerde de MRDH onder meer de bestuurlijke tafel groenblauwe leefomgeving. We maken naar aanleiding van diverse zienswijzen onderscheid tussen het faciliteren van tafels en inhoudelijk verantwoordelijk zijn voor het realiseren van een groenblauwe leefomgeving. Wat betreft het faciliteren van deze tafels wordt voorgesteld dit te blijven doen en hierop de Strategische Agenda aan te passen. Faciliteren betekent dat de MRDH faciliteiten beschikbaar stelt.

De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud van de ontmoetingen. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn voor bereikbaarheid of economie dan doet de MRDH dit als lid van de tafel. Zoals we in de Strategische Agenda aangeven, geven we daarnaast gevraagd en ongevraagd advies bij onderwerpen die onze kerntaken raken. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij ‘Van ambitie naar resultaat’: Faciliteren van bestuurlijke tafels De MRDH faciliteert regionale initiatieven zoals de bestuurlijke tafel groenblauwe leefomgeving en het bestuurlijk netwerk energie. Maar ook andere regionale initiatieven kunnen gefaciliteerd worden. De MRDH is daarbij niet verantwoordelijk voor de inhoud en zal daar ook geen trekker van zijn. Mocht het leveren van inhoud aan de orde zijn dan doet de MRDH dit als lid van of deelnemer aan de tafel. Welke rol heeft de MRDH waar het gaat over maatwerkvervoer, WMO-vervoer, sociaal-economische voorzieningen, mobiliteitsarmoede, (verkeers-)educatie etc.? Hoe zijn de positieve en negatieve effecten van mobiliteit verdeeld over verschillende groepen mensen? Bovendien is het belangrijk om de afweging tussen conflicterende belangen of behoeftes expliciet te maken en daarbij helder te zijn over de principes die gehanteerd worden.

Een goed beeld van welke stakeholders bij welke doelen nodig zijn, moet worden gecreëerd om bijvoorbeeld concessies beter op elkaar aan te laten sluiten zodat inwoners van tussenliggende gemeenten eerder op HOV te kunnen laten stappen. Goed dat hier na de reflectieronde extra aandacht voor is gekomen. We gaan er dan nu ook vanuit dat maatwerkvervoer en buurtbussen worden opgenomen in de concessie deze over dezelfde voorwaarden kunnen beschikken als in andere regio's en gezien worden als basis voor een goede bereikbaarheid in de regio. Reactie algemeen bestuur MRDH heeft een formele taak als opdrachtgever voor het openbaar vervoer. Voor doelgroepenvervoer, WMO-vervoer en maatwerkvervoer heeft MRDH een faciliterende rol en zijn gemeenten opdrachtgever. In de Strategische Agenda benoemen we kansen voor de integratie van fijnmazig OV en collectief (zorg)vervoer en nodigen we gemeenten actief uit deze verkenning naar de wijze waarop deze integratie tot stand kan komen op te pakken. Tenslotte leveren we via diverse programma’s een bijdrage aan verkeerseductie in het primair onderwijs. Via al deze lijnen dragen we zorg voor een goede balans waar het gaat om het maatschappelijk belang van openbaar vervoer voor alle inwoners.

Om de kansen van regionale samenwerking zo goed mogelijk te benutten, en daarmee de ‘brede welvaart’ van inwoners te bevorderen, moeten we uitgaan van de regio, en op basis daarvan een realistisch toekomstbeeld ontwikkelen. Te denken valt bijvoorbeeld aan een inclusieve regio waar men graag met de handen werkt en zo bijdraagt aan de economische groei. De vakgebieden die we steunen vanuit de pijler economisch vestigingsklimaat sluiten daarbij aan met o.a. leven Pagina 5 van 102

lang ontwikkelen en de campussen. Het MBO maakt een behoorlijke ontwikkeling door en er zijn veel kansen voor onze inwoners. Ook met provinciale, landelijke en Europese regelingen. 2023 is the European Year of Skills. We stellen dan ook voor als samenwerkende gemeenten een fundamenteel gesprek te voeren over hoe we koersen op: - een meer samenhangende integrale aanpak, - de taken van de MRDH vanuit ‘brede welvaart’ ingevuld gaan worden, processen zodanig ontworpen worden dat er expliciete keuzes op basis van goede overwegingen gemaakt kunnen worden, - de resultaten van de inspanningen aantoonbaar bijdragen aan de doelen we een regio zullen zijn met een herkenbaar profiel waar het ook in de toekomst fijn wonen, werken en leven is. Reactie algemeen bestuur We onderschrijven en zetten in op een integrale aanpak, waarbij o.a. aandacht is voor een betere aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt voor iedereen (po/vo, mbo, hbo en wo) en ‘brede welvaart’. De focus ligt op een goede balans tussen wonen, werken en leven. Bij het uitwerken van de leidende principes uit de Strategische Agenda gaan we het thema ‘‘brede welvaart’' met elkaar vormgeven en daarmee een verbinding leggen tussen ‘brede welvaart’ en de zes opdrachten.

Pagina 6 van 102

Barendrecht Barendrecht is in ontwikkeling. De integrale gebiedsontwikkeling bij Dutch Fresh Port in Ridderkerk en Barendrecht, hét centrum van internationale handel in groente en fruit, een economische toplocatie met een jaarlijkse omzet van 6 miljard (40% van de greenport West-Holland) krijgt de komende jaren steeds meer vorm. Die ontwikkeling wordt ondersteund door de MRDH. Deze samenwerking waarderen we enorm en breiden we graag uit met procesondersteuning vanuit de MRDH o.a. ten aanzien van verduurzaming. Tussen Dutch Fresh Port en het station ontwikkelt Barendrecht de komende tien jaar de wijk De Stationstuinen met 3500 woningen, voorzieningen en bedrijven. Deze ontwikkelingen van Dutch Fresh Port en De Stationstuinen sluiten aan bij de twee pijlers van de MRDH. Vanuit economie wordt ingezet op het laten landen van campusontwikkeling, startups, innovatieve bedrijven en een job center in de Stationstuinen. Deze meer kennisintensieve bedrijvigheid sluit goed aan bij onze beroepsbevolking. Het AGF-cluster (Aardappelen, Groente en Fruit) is onderdeel van de greenport en draagt bij aan de ‘brede welvaart’ van Barendrecht en de regio. Reactie algemeen bestuur Wij delen met u dat er veel gebeurt in de gemeente Barendrecht en herkennen daarbij de twee grootste gebiedsontwikkelingen in uw gemeente.

Wij blijven graag vanuit onze taken op het gebied van mobiliteit en economisch vestigingsklimaat onze bijdrage leveren aan deze gebiedsontwikkelingen en zien daarin een mooie uitwerking van het motto: ‘Met elkaar, voor elkaar’. Vanuit mobiliteit liggen er grote opgaven gekoppeld aan de ontwikkeling van Dutch Fresh Port en De Stationstuinen. Een geheel nieuwe wijk naast het NS-station waarmee Barendrecht zich nog steviger op de kaart zet. De verstedelijking rondom het station in combinatie met het nabijgelegen Dutch Fresh Port biedt kansen om het station nadrukkelijker een bovenlokale functie te geven. Bij de ontwikkeling van deze wijk stimuleren en faciliteren we het gebruik van de fiets, het openbaar vervoer, elektrische voertuigen en deelmobiliteit. De ligging naast treinstation Barendrecht en nabij de snelwegen A15 en A16 bieden kansen om het gebied multimodaal bereikbaar te maken. Het is noodzakelijk de ontsluiting van het gebied richting de snelwegen te verbeteren, de mogelijkheden om het vervoer slimmer te organiseren onder meer door spreiding over de dag. Wij verkennen de mogelijkheden om alternatieven voor vervoer over de weg beter te benutten. Er liggen meerdere kansen om de personenbereikbaarheid per fiets, openbaar vervoer, deelmobiliteit en collectief vervoer te verbeteren. Daarnaast liggen er opgaven voor de bereikbaarheid van het gebied voor goederenvervoer.

Reactie algemeen bestuur Barendrecht werkt aan een sterke toekomst. Die ambitie en de inzet spreekt uit uw zienswijze en het is een mooi perspectief voor de inwoners, bedrijven en onderwijsinstellingen. Bij het versterken van de lokale economie benut u ook de kansen om de verbinding met de regio te maken. Daar blijven we graag samen met u in optrekken. De samenwerking die we in gang hebben gezet rondom de twee door u genoemde gebiedsontwikkelingen zijn ook voor ons van groot belang, die samenwerking zetten we dan ook graag door. De voorbeelden die u noemt waar het gaat om de verbetering van de personenmobiliteit in uw gemeente betrekken we graag bij de totstandkoming van een nieuwe visie op het openbaar vervoer in onze regio. Gezien de vele ontwikkelingen in Dutch Fresh Port en De Stationstuinen stellen wij voor om dit gebied in te tekenen op bladzijde 20 van het ontwerp Strategische Agenda. Ook willen wij samen met de MRDH optrekken om een gebiedsuitwerking voor Dutch Fresh Port en de aansluiting vanuit het gebied op de A16 op de agenda van het MlRT te krijgen. Ook dat verdient een plaats in de Strategische Agenda. Reactie algemeen bestuur Op pagina 42 is Dutch Fresh Port opgenomen (opdracht 4).

Binnen opdracht 1 gaan we door met het verbeteren van de bereikbaarheid van economische toplocaties en daarbij onderzoeken we in de aankomende vier jaar voor welke locaties dit nog meer nodig is. In dit onderzoek nemen we Dutch Fresh Port mee. Omdat het onderzoek nog gedaan moet worden nemen we nu geen potentiële locaties op, op de kaart op bladzijde 20.

Pagina 7 van 102

Er is volgens ons geen draagvlak om een extra aansluiting op de A16 op de agenda van het MIRT te krijgen vanwege het jarenlange ontbreken van bereidheid hiervoor bij het Rijk vanuit doorstroming- en verkeersveiligheidsoverwegingen. De MRDH herkent de standpunten van het Rijk hierin. De MRDH wil graag samen met de gemeente verkennen op welke wijze invulling wordt gegeven aan een gebiedsuitwerking voor Dutch Fresh Port en hoe we hierin kunnen samenwerken. Het openbaar vervoer heeft zware jaren gekend met bezuinigingen als gevolg van de coronacrisis. Voor de toekomst van het openbaar vervoer moeten we een toekomstbeeld van het openbaar vervoer in onze regio hebben. De komende jaren moet worden ingezet op ov-concessies inclusief maatwerkvervoer en deelmobiliteiten. Hierdoor kan de aansturing van de buurtbussen worden versterkt en krijgt de vervoerder meer kansen om vervoer op maat aan te bieden.

Voor Barendrecht willen wij graag komen tot een integrale toekomstvisie voor het openbaar vervoer:  Inclusief voor- en natransport,  Met aandacht voor alle vervoerswijzen inclusief maatwerkvervoer en deelvervoer,  Met een sterkere verbinding met de Hoeksche waard en tussen de Hoeksche waard en het station, onder meer door een overstappunt bij de A29 te realiseren om het netwerk van de ZuidHollandseilanden te verbinden met het netwerk van de RET, [a Met een volwaardige ov-ontsluiting van het gebied Dutch Fresh Port. In 2019 is er in Barendrecht een motie aangenomen voor een alternatief openbaar vervoerplan als input voor een toekomstvisie. Wij stellen graag samen met de MRDH en de Provincie Zuid-Holland als concessieverlener voor het openbaar vervoer in de Hoeksche Waard deze toekomstvisie op. Reactie algemeen bestuur Het openbaar vervoer is een onmisbare schakel in de regio. Tot de coronacrisis namen de reizigersaantallen in het OV jaarlijks dan ook fors toe. De coronacrisis trok een wissel op de ontwikkeling van het openbaar vervoer. De reizigersaantallen daalden enorm en daarmee ook de inkomsten van vervoersbedrijven. Het OV moet zich de komende jaren zien te herstellen maar we moeten verder kijken dan de crisis. De vervoersbedrijven moeten in staat zijn het OV te leveren waar de samenleving om vraagt. U geeft daar de voorbeelden van.

De komende periode gaan we aan de slag met het maken van een visie voor het hele mobiliteitssysteem (inclusief de doorontwikkeling van het OV) voor de gehele metropoolregio. Bij het ontwikkelen hiervan stellen we voor ook de door u gestelde mobiliteitsambities mee te nemen. We hebben aandacht voor alle vervoerswijzen inclusief maatwerkvervoer en deelvervoer. In de Strategische Agenda benoemen we kansen voor de integratie van fijnmazig OV, collectief (zorg-)vervoer en deelvervoer en nodigen we gemeenten actief uit deze verkenning naar de wijze waarop deze integratie tot stand kan komen op te pakken. Uiteraard betrekken we daarbij ook de provincie Zuid-Holland als concessieverlener voor het OV in de Hoeksche Waard en de Drechtsteden. De concept Strategische Agenda die nu voor ligt gaat, zoals de MRDH aangeeft, door op wat er in de vorige periode is opgezet. Daarbij worden wel ontwikkelingen genoemd maar de visie en koers niet echt gewijzigd. Er wordt uitgegaan van 1-2 % economische groei en de focus op verstedelijking rond de oude lijn. Daarbij spelen de bevindingen van het OESO-rapport uit 2016 een grote rol. Sindsdien is er veel gebeurd. De coronacrisis, de groeiende migratie, de veranderende geopolitieke verhoudingen hebben alle hun invloed op de samenleving en economie van ons land en onze regio.

Steeds meer wordt duidelijk dat enkel sturen op economische groei en uitgaan van kosteneffectiviteit ook risico’s inhouden voor het welbevinden van onze inwoners. Er zijn diverse onderzoeken (o.a. cijfers van CBS) die aantonen dat de economie en de ‘brede welvaart’ in onze regio achterblijven. Zo waarschuwt Platform 31 dat bij ongewijzigd beleid de zorguitgaven de komende jaren sterker dan de economisch groei stijgen. Sowieso merken we dat we te maken hebben met complexe maatschappelijke opgaven. Er is een toename van kansenongelijkheid, verminderde sociale cohesie en krimpende beroepsbevolking. Barendrecht onderstreept dan ook net als in voorgaande zienswijzen, de noodzaak om de komende tijd een nieuwe integrale discussie te voeren over de opgaven voor de Zuidvleugel van de Randstad. Dat is, gelet op de tot twee pijlers beperkte taakstelling van de MRDH niet alleen en niet in de eerste plaats een discussie van de MRDH. Andere partijen in de Zuidvleugel, zoals de Leidse en Drechtstedenregio’s, de provincie, bedrijfsleven en kennisinstellingen, maar ook de Pagina 8 van 102

gemeenten in de MRDH-regio voor wat betreft andere beleidsterreinen moeten daarbij betrokken worden. De waardevolle inzichten van het rapport van de Rekenkamer Rotterdam over de economische pijler zouden bij deze discussie betrokken moeten worden. Wij verzoeken het bestuur van de MRDH met genoemde partijen in contact te treden om vorm te geven aan de gewenste discussie. De inhoudelijke conclusies daarvan kunnen aanleiding vormen tot een heroverweging van de samenwerkingsvormen binnen de Zuidvleugel. Ook daarbij zijn de aanbevelingen van het Rekenkamerrapport waardevol. Barendrecht gaat die discussie niet uit de weg. Reactie algemeen bestuur Ons vertrekpunt is meer welvaart én welzijn voor de mensen die in de metropoolregio Rotterdam Den Haag wonen, werken en leven. Het belang daarvan zit diep verweven in het DNA van MRDH en dat uitgangspunt was bepalend bij de oprichting. Bij de kans die gezien wordt om 1-2% groei te realiseren gaat het om zowel economische als maatschappelijke groei. Tegelijkertijd zien we dat de uitwerking van ‘brede welvaart’ gelet op onze taken nader gesprek vraagt met de gemeenten. We gaan met elkaar verkennen welke aspecten van ‘brede welvaart’ tot het takenpakket van de Metropoolregio behoren. Uiteraard werken we daarin samen met diverse andere publieke en private partijen, zoals provincie Zuid-Holland, Holland-Rijnland en InnovationQuarter.

Ook in het algemeen bestuur komt ‘brede welvaart’ op tafel. We maken de verbinding tussen het thema ‘brede welvaart’ en de zes opdrachten uit de Strategische Agenda. Barendrecht ligt aan de zuidelijke grens van de MRDH-regio. Hoewel dat niet zo zou moeten zijn merken we dat die perifere ligging belemmeringen met zich meebrengt. Het meest opvallend zijn die waar het gaat om het openbaar vervoer. De hierboven genoemde aanpak om te komen tot een visie op ons openbaar vervoer is vereist om daarvoor oplossingen te vinden. Ook ruimtelijk en economisch moet in onze ogen de samenwerking met de Drechtsteden en de ZuidHollandse eilanden worden versterkt. Wij bepleiten, vooruitlopend op de conclusies over de toekomstige samenwerkingsvormen in de Zuidvleugel, ook als MRDH al meer inhoud te geven aan samenwerking over de grenzen heen. Reactie algemeen bestuur In uw zienswijze bepleit u de regionale samenwerking te optimaliseren. Die wens is er onder andere vanuit de geografische ligging van Barendrecht aan de rand van de Metropoolregio. We herkennen de oproep om met partners buiten de MRDH samen te werken. We doen dat ook. Het gebiedsprogramma MoVe is daar een mooi voorbeeld van. Met onze omliggende regio's en partners gaan we verder verkennen welke mogelijkheden er zijn om de grensoverschrijdende samenwerking te versterken.

Pagina 9 van 102

Capelle aan den IJssel Wij waarderen de wijze waarop de Ontwerp Concept Strategische Agenda tot stand is gekomen. U hebt daarvoor een goed georganiseerd en breed participatieproces georganiseerd. Aan dat proces heeft onze gemeente zowel bestuurlijk als ambtelijk deelgenomen en we hebben daarbij ervaren dat er oprechte ruimte was voor onze inbreng. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Een zienswijze die vanuit Capelle wordt voorgelegd is dat er in de concept Agenda niet gerefereerd wordt aan de versnellingsafspraken mobilteitsprojecten woningbouw, zoals bijvoorbeeld voor Rivium. Maar er zijn op heel veel plekken in de regio dit soort afspraken gemaakt. Het is aan te bevelen om hier in ieder geval aandacht aan te besteden in de Strategische Agenda in samenhang met de doelstelling van Rijk en Provincie om voldoende woningen in deze regio te realiseren. Reactie algemeen bestuur De versnellingsafspraken mobiliteitsprojecten zijn in 2022 gemaakt tussen de regio en het Rijk. De uitvoering vindt de komende jaren plaats waarbij de MRDH ook een rol heeft in de realisatie door subsidie te verstrekken op deze projecten.

We voegen binnen opdracht 1 ‘Investeren in bereikbaarheid’, de versnellingsafspraken mobiliteitsprojecten uit 2022 toe, zoals Rivium en de Gelatinebrug in Delft. Toevoegen aan Strategische Agenda bij opdracht 1 de verwachte resultaten:  Versnellingsafspraken mobiliteitsprojecten 2022: onder meer Rivium Capelle en Gelatinebrug Delft. In de laatste Capelse Denktank van 15 november 2022 is benadrukt dat de MRDH moet investeren in voldoende en goed opgeleid personeel in het OV. Dit omdat er dit jaar minder OV reed door te weinig personeel. Hoofddoelen van de Strategische Agenda zijn goede mobiliteit & bereikbaarheid en een goed economisch vestigingsklimaat met voldoende banen. Het is een logische stap om dan voldoende personeel op te leiden zodat het OV ook echt rijdt. Dit geldt ook voor voldoende en goed onderhouden materiaal, omdat ook dit in de afgelopen tijd niet helemaal goed is verlopen. Het is van belang hierover iets op te nemen in het hoofdstuk ‘Herstel OV'. Reactie algemeen bestuur Voldoende en goed opgeleid personeel is essentieel voor het draaiende houden van het OV. De verantwoordelijkheid voor het personeelsbeleid en de organisatievraagstukken van de OV-bedrijven ligt primair bij hen.

Om het herstel van het OV-systeem te bevorderen – MRDH onderschrijft het belang dat u aan dit onderwerp hecht - heeft MRDH in 2022 en 2023 via het transitieprogramma OV&Corona een subsidie voor de transitie van de arbeidsmarkt van de vervoerbedrijven beschikbaar gesteld. De MRDH is intensief in gesprek met alle partijen in de OV-sector om de sector toekomstvast te maken en tijdig voorbereid te zijn op de verwachte bevolkings- en reizigersgroei. Dit onderwerp nemen we ook mee in de visie voor het hele mobiliteitssysteem (inclusief de doorontwikkeling van het OV). In 2024 gaat de MRDH een visie maken op het hele mobiliteitssysteem in onze regio voor 2040 voor zowel auto, fiets als OV, als tactische uitwerking van de Strategische Agenda. De afgelopen jaren stonden in het teken van herstel van het openbaar vervoer. Nu wil de MRDH zo snel mogelijk gaan werken aan een vernieuwd perspectief voor het openbaar vervoer (inclusief OV-knooppunten), in samenhang met de modaliteiten fiets en auto. Waarbij thema’s zoals deelmobiliteit, Smart mobility, MaaS en hubs worden meegenomen. Bij de totstandkoming van deze visie gebruiken we een aanpak die in lijn is met de aanpak die is gekozen voor deze Strategische Agenda.

Pagina 10 van 102

Een aandachtspunt is dat een term zoals ‘thuiswerken’ niet wordt benoemd in de Agenda, evenmin als 'reizen buiten de spits'. Wel wordt er gesproken over ‘bewust reisgedrag’. Het is aan te bevelen dit concreter en met duidelijke voorbeelden te omschrijven. Dat mensen nu nog regelmatig thuiswerken en op andere tijden reizen, zorgt er nog enigszins voor dat de files vergelijkbaar zijn met de periode vóór Corona. Op het moment dat - met het toenemend autobezit iedereen in de spits nu elke dag naar werk rijdt, wordt de filedruk vele malen hoger. Het is belangrijk dit wel concreet te benoemen en om vanuit de MRDH(gemeenten) werkgevers aan te moedigen om gespreid werken en reizen te stimuleren. Net zoals er vanuit MRDH verband al wordt ingezet op het aan dringen bij werkgevers om zich (ook financieel) in te zetten voor het stimuleren van woon-werk verkeer met fiets en OV. Reactie algemeen bestuur Thuiswerken heeft inderdaad effect op het mobiliteitssysteem. Het algemeen bestuur heeft het besluit genomen dat alle gemeenten als publieke werkgevers zich inspannen voor bewust reisgedrag door te sturen op reizen buiten de spits. De werkorganisatie houdt zich ook aan richtlijnen voor bewust reisgedrag. Daarnaast is de MRDH is één van de initiatiefnemers van Zuid-Holland Bereikbaar (met PZH, IenW/RWS, ProRail, gemeenten Rotterdam en Den Haag en Havenbedrijf Rotterdam).

Zuid-Holland Bereikbaar richt zich op het mitigeren van hinder tijdens de grote onderhoudsopgave enerzijds en de inzet op duurzame gedragsverandering anderzijds. Via Zuid-Holland Bereikbaar wordt ook invulling gegeven aan bewust reisgedrag zoals reizen buiten de spits. Binnen opdracht 3 zullen we dit voorbeeld ter verduidelijking bij dit programma benoemen. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij opdracht 3 – Actieve en collectieve vormen van mobiliteit stimuleren: Was: We geven Zuid-Holland Bereikbaar opdracht om mobiliteitsmanagement in de regio uit te voeren Wordt: We geven Zuid-Holland Bereikbaar opdracht om mobiliteitsmanagement in de regio uit te voeren door onder andere bewust reisgedrag en reizen buiten de spits te stimuleren. Daarnaast spannen de gemeenten en de werkorganisatie zich in voor bewust reisgedrag met onder meer thuiswerken, reizen buiten de spits en zoveel mogelijk reizen met het openbaar vervoer (conform het besluit van het algemeen bestuur.) Bij het onderdeel Economisch Vestigingsklimaat willen wij graag bij de MRDH onder de aandacht brengen dat de VANAD Campus feitelijk binnen de regeling valt zoals genoemd in Opdracht 2 (Toekomstbestendige economie stimuleren).

Het is bijzonder dat in een klein gebied op Rivium Quadrant bedrijven in de zakelijke dienstverlening, IT, technologie, start-ups en onderwijs zelf besloten hebben om in twaalf kantoorpanden bij elkaar gevestigd te zijn. Ook zijn er opleidingsmogelijkheden op de VANAD Academy en is het Zorgcollege hier ook gevestigd. De Erasmus Universiteit en de Hogeschool Rotterdam zitten op steenworpafstand. Op de VANAD Campus kan men elkaar informeel ontmoeten in diverse ruimten. Dit bevordert samenwerking en uitwisseling van ideeën. Tot slot worden er in de nabijheid van de Campus ook wonen mogelijk gemaakt. Het zou goed zijn dit marktinitiatief te benoemen als voorbeeld voor andere gemeenten: een campus hoeft niet per definitie grootschalig te zijn. Reactie algemeen bestuur Recent hebben we de VANAD Campus met uw gemeente besproken en graag delen we in het regionale campusnetwerk dit goede marktinitiatief met andere gemeenten, onderwijsinstellingen en bedrijven. Daarnaast gaan we graag met u in gesprek over de VANAD campus en de mogelijkheid van aansluiting van de campus op het campusprogramma, binnen het kader van de door u genoemde opdracht 2. Het verduurzamen onze Capelse bedrijventerreinen en het vergroenen van Capelle West staan letterlijk in de Strategische Agenda benoemd.

Wij stellen graag voor om in het kader van het vernieuwen van werklocaties ook de herontwikkeling van Rivium te benoemen, omdat we hier de werklocatie vernieuwen en van een monotone werklocatie omvormen naar een hoogstedelijk werk- en woonmilieu. Reactie algemeen bestuur De herontwikkeling van Rivium in Capelle aan den IJssel is één van de mooie voorbeelden uit de regio waar ingezet wordt op een transformatie van een monotone kantorenlocatie naar een gemengd woon- en werkgebied. We gaan Rivium als een inspirerend voorbeeld van herontwikkeling van een werklocatie in de Strategische Agenda benoemen. Pagina 11 van 102

Toevoegen aan de Strategische Agenda bij opdracht 4 – Vernieuwen van werklocaties: Bij voorbeeldproject per gebiedstype bij het gebiedstype ‘Stedelijk woon- en werkgebied’ voegen we Rivium toe. Delft Wij complimenteren de MRDH met het uitgebreide proces dat doorlopen is bij de totstandkoming van de concept-ontwerp Strategische Agenda. Gemeenteraadsleden en collegeleden zijn in een vroeg stadium betrokken om inbreng te geven over de trends en ontwikkelingen die zij op hun gemeente zien af komen en die de basis (kunnen) vormen voor de nieuwe Strategische Agenda. De opzet van deze sessies hebben geleid tot open gesprekken tussen bestuurders en raadsleden van verschillende gemeenten. Naar onze mening komt dit de kwaliteit van de concept-ontwerp Strategische Agenda ten goede. Reactie algemeen bestuur De totstandkoming van de Strategische Agenda was voor ons een gezamenlijk traject met dus ook een gezamenlijk resultaat. Dank voor de complimenten die we graag met u delen want de Strategische Agenda maakten we samen. Wij herkennen ons in de vier opgaven en de zes opdrachten. De focus van de MRDH blijft gericht op het verbeteren van het economische vestigingsklimaat en het verbeteren van de bereikbaarheid. Wij zien meerwaarde in de koppeling van deze twee beleidsterreinen.

Vanuit deze focus is er oog voor de andere opgaven waar gemeenten mee te maken hebben zoals woningbouw, energietransitie en ‘brede welvaart’. Reactie algemeen bestuur We zijn blij dat u zich herkent in de vier opgaven en de zes opdrachten. En we gaan ons vanuit onze rol en verantwoordelijkheid verder inzetten om verbinding te leggen met andere opgaven zoals u benoemt. In de afgelopen jaren hebben wij ervaren dat de 21 gemeenten vaak verschillend denken over verschillende onderwerpen. Vaak is dit gelieerd aan de lokale problematiek omdat die per gemeente verschilt. In de concept-ontwerp Strategische Agenda wordt dit onderkend door gebiedsgericht te gaan werken aan de kerntaken economie en mobiliteit. Wij hebben de verwachting dat de MRDH hierdoor slagvaardiger kan opereren. Gemeenten met eenzelfde problematiek kunnen gezamenlijk optrekken om op sub-regionaal niveau naar een oplossing te werken. In de praktijk zal moeten blijken hoe een gebiedsgerichte aanpak zich verhoudt tot het besluitvormingsproces binnen de MRDH. Reactie algemeen bestuur We verwachten ook dat het toepassen van de verschillende gebiedstypen bij de uitwerking van de zes opdrachten bijdraagt aan onze slagvaardigheid. Daarnaast moeten we ons de aankomende jaren samen inspannen om deze methode goed toe te passen en te integreren in ons besluitvormingsproces.

Het thema gebiedsgericht werken zal daarnaast aan de orde komen tijdens een thematische bijeenkomst van het Algemeen Bestuur, zodat er meer scherpte komt in wat een gebiedsgerichte aanpak betekent voor de beantwoording van de opgaven binnen de metropoolregio. De Strategische Agenda 2023-2026 biedt Delft en de regio voldoende economisch perspectief voor de komende jaren. Voor de economie in Delft geven met name de opdrachten “Toekomstbestendige economie stimuleren (2)” en “Vernieuwen van werklocaties (4)” de nodige aanknopingspunten. Hieronder vallen bijvoorbeeld het versterken van het innovatieve ecosysteem van Delft met behulp van het Campusprogramma en het verder inzetten van een leven lang ontwikkelen. Ook vanuit de aanpak werklocaties zien we kansen. Een voorbeeld van kansen voor Delft is het verduurzamen van bedrijventerreinen en kantoren (Label C). Reactie algemeen bestuur We zijn blij dat deze opdrachten toepasbaar zijn voor de gemeente Delft en zien er naar uit om gezamenlijk deze kansen te verzilveren. Dat willen we doen door onder meer de bestaande samenwerking voor het Delfts innovationdistrict en planet Bio (DSM-campus) te versterken. Hierover gaan we op korte termijn met u in gesprek, om zo tot realisatie te komen. Pagina 12 van 102

De Europese Unie biedt kansen voor de MRDH, kansen voor economische bloei, op kennisdeling en samenwerking met andere regio's. Met aandacht voor Europese inzet en deelname aan Europese programma's kan de MRDH haar internationale economische positie versterken. Daarom zou bij de nieuwe Strategische Agenda moeten worden nagedacht met welke thema's de MRDH aansluit op Europese doelstellingen, zoals bijvoorbeeld de transitie naar klimaatneutraliteit, en hoe daar met focus op kan worden ingezet. Om deel te nemen aan grotere EU-projecten wordt vaak cofinanciering gevraagd en is betere onderlinge samenwerking tussen de MRDH-gemeenten van groot belang. De Vliegende Brigade, die gemeenten gaat helpen bij het schrijven van projectaanvragen, kan gemeenten ook helpen in hun kennis over EU-subsidies. Zo kan via de MRDH een project van een gemeente worden opgeschaald naar een Europees niveau. De resultaten kunnen vervolgens worden gedeeld in de gehele regio. Zo profiteren alle gemeenten uit de MRDH van de Europese inzet. Reactie algemeen bestuur We onderschrijven uw mening over de kansen die er voor onze regio liggen binnen de Europese Unie.

Het inzetten op EU-subsidies is wel een omvangrijk en intensief traject waarbij we de kennis, ervaring en capaciteit van verschillende partijen (zoals de gemeenten Rotterdam, Den Haag en Delft, de provincie ZuidHolland en de VNG) moeten benutten om ons sterk en gezamenlijk in Europa te kunnen presenteren. In 2023 doen we een voorstel met verschillende opties hoe we gezamenlijk effectief kunnen inzetten op kansen in Europa en EU-subsidies en deze uitwerking voegen we aan de Strategische Agenda toe. Toevoegen aan de Strategische Agenda bij het hoofdstuk ‘Van ambitie naar resultaat’: Was: Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten. Wordt: Zo ook richting Europa gaan we meer verkennen wat de mogelijkheden zijn voor bekostiging van projecten. In 2023 we werken een voorstel uit met verschillende opties over hoe we gezamenlijk kansen in EU kunnen verzilveren en EU-subsidies kunnen aantrekken. (Sleutel)technologieën spelen een onmisbare rol in het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Denk bijvoorbeeld aan de ontwikkeling en toepassing van o.a. kunstmatige intelligentie, waterstof, nanotechnologie, kwantumtechnologie en biotechnologie.

Door gezamenlijk te investeren in de kracht van de regio kunnen we nieuwe product-marktcombinaties creëren voor maatschappelijke uitdagingen en als regio van betekenis blijven, in Europa en daarbuiten. Wij stellen voor om de kennis- en innovatieketen in de regio te versterken en gericht in te zetten op het ontwikkelen van een aantal slim gekozen sleuteltechnologieën, passend bij de identiteit van de regio. Door betrokkenheid van MRDH kan dan een hefboomwerking ontstaan. Doel van deze inzet is om met de toepassing van nieuwe technologieën op regionaal niveau bij te dragen aan een sterkere concurrentiepositie, nieuwe markten en meer werkgelegenheid op alle niveaus. Reactie algemeen bestuur We delen uw kijk op het belang van de ontwikkeling van sleuteltechnologie en de samenwerking daarbij. We blijven investeren qua kennis en middelen in een goed innovatie ecosysteem waar de doorontwikkeling van sleuteltechnologieën tot bloei kan komen. In aanvulling op de geformuleerde opdrachten voor het economisch vestigingsklimaat zijn de conclusies uit het OESO-rapport uit 2016 nog steegs actueel: “Naar binnen focussen om een betere integratie van de MRDH te bevorderen en naar buiten kijken om het nationale en internationale profiel van de MRDH te stimuleren”.

Om naast de interne focus op het werkgebied van de MRDH en de inzet op talent en werklocaties, ook het nationale en internationale profiel van de MRDH te versterken, stellen wij voor om als MRDH een duidelijke visie te ontwikkelen en een sterk economisch profiel vast te stellen. De meerwaarde van de MRDH zit in de samenwerking, elkaar versterken en gezamenlijk aan de slag gaan met grote opgaven. Daarom vragen wij als onderdeel van opdracht 2 ‘toekomstbestendige economie stimuleren’ in de Strategische Agenda extra aandacht voor het ontwikkelen van een duidelijk economisch profiel voor de regio. Reactie algemeen bestuur We onderschrijven het belang van een duidelijk economisch profiel voor het functioneren van een economisch ecosysteem. De regio heeft een grote diversiteit aan economische clusters die elk een eigen profilering hebben, zoals de (maritieme) maakindustrie, greenport, mainport en hoogwaardige kantorenlocaties. De Pagina 13 van 102

diversiteit van de clusters en tegelijkertijd de nabijheid en verbondenheid daarvan is een grote kwaliteit (inclusief het innoverend vermogen). Vanuit de regionale visie op bedrijventerreinen zal er in samenwerking met de gemeenten ook extra aandacht zijn voor economische profilering en focus, zodat met de schaarse ruimte de juiste bedrijven worden aangetrokken. We zijn blij te zien dat het thema ‘brede welvaart’ voor alle huidige en toekomstige inwoners in de MRDH-regio meerdere malen terugkomt in het voorgelegde ontwerp van de Strategische Agenda. We zien dit onder andere terug bij de thema’s rondom mobiliteit en arbeidsmarkt. Ook in MRDH-verband moeten we nadenken over de impact van onze inspanningen op de wereld en voorkomen dat economische groei gepaard gaat met een groei in gebruik van materialen en energie. Daarom roepen wij op om het uitgangspunt va de MRDH op het gebied van economisch vestigingsklimaat hand in hand te laten gaan met het behoud of het verhogen van de ‘brede welvaart’. Het CBS heeft een Regionale Monitor ‘brede welvaart’ ontwikkeld. Delft ziet graag dat de MRDH deze definitie van ‘brede welvaart’ en de monitor als handvat gebruikt voor haar agenda.

Reactie algemeen bestuur We nemen uw suggestie ter harte om de Regionale Monitor ‘brede welvaart’ van het CBS te benutten bij de uitwerking van het thema ’brede welvaart’ die we in de aankomende periode voorzien hebben. We gaan graag met alle gemeenten in gesprek om ’brede welvaart’’’ voor de MRDH te definiëren en door te vertalen naar de zes opdrachten. De Strategische Agenda 2023-2026 biedt Delft voldoende aanknopingspunten om actieve en collectieve vormen van mobiliteit (lopen, fietsen, OV en deelmobiliteit) te bevorderen. Voor de mobiliteit in Delft vormen met name de opgaven "bevordering van actieve en collectieve vormen van mobiliteit" (3), "versterking van het regionale mobiliteitsnetwerk" (5) en "herstel van het openbaar vervoer" (6) de noodzakelijke uitgangspunten voor de mobiliteitstransitie. De coördinerende rol van de MRDH bij de uitwerking van Metropolitane Fietsroutes (MFR), haar duidelijke standpunt over een betere subsidiëring van het lokale en regionale OV en het onderzoek naar de potentie van deelmobiliteit als first-/last mile oplossing in relatie tot OV-concessies zijn goede voorbeelden die voor Delft van belang zijn. Reactie algemeen bestuur We zijn blij dat deze opdrachten herkenbaar, toepasbaar en van belang zijn voor de gemeente Delft. En we zien er naar uit om gezamenlijk deze opdrachten tot uitvoering te brengen.

Het kaartbeeld Regionale mobiliteitsnetwerk 2023-2026 op pagina 49 schetst een ambitieus beeld van hoogwaardige OV-verbindingen. In het kaartbeeld staat een HOV-verbinding van Den Haag CS via de Binckhorst naar Station Delft en Delft Tanthof. Deze aanduiding suggereert een omlegging van tramlijn 1. Naar aanleiding van onze reactie van 29 september 2022 op het Ontwerp Masterplan CID Binckhorst ten aanzien van tramlijn 1 heeft een constructief en verhelderend gesprek plaats gevonden tussen gemeente Delft en de MRDH. In navolging van dat gesprek, waarin duidelijk is gesteld dat over de lijnvoering van tramlijn 1 geen definitief besluit is genomen, verzoeken wij om de kaart “Regionale mobiliteitsnetwerk 2023-2026” hierop aan te passen. Daarmee worden in de verschillende dossiers en uitwerkingen dezelfde uitgangspunten gehanteerd. Reactie algemeen bestuur De ingetekende openbaar vervoerlijn sluit aan op de eerder regionaal vastgestelde ambitie voor de Schaalsprong OV, met daarin de ambitie voor de Koningscorridor. Hierbij zijn niet alle OV-lijnen ingetekend, dit kaartje suggereert in onze optiek niet een omlegging van lijn 1.

Bij de uitwerking van planstudie Bereikbaarheid CID Binckhorst zal de lijnvoering op netwerkniveau worden bekeken vanuit de inhoudelijke doelen en maatschappelijke belangen van het OV (waaronder onder meer de bereikbaarheid van economische toplocaties) en vanuit de exploitatie. Met de betrokken gemeenten waaronder Delft is afgesproken

Pagina 14 van 102

dat er een gezamenlijk proces gestart wordt om de lijnvoering op netwerkniveau te bekijken. Ter verduidelijking van de huidige situatie en het belang dat wij hechten aan de gesprekken over de toekomstige lijnvoering wordt dit kaartje aangepast. Aanpassen in de Strategische Agenda het kaartbeeld ‘Regionale mobiliteitsnetwerk 2023 – 2026’ op pagina 49: - Route van bestaande lijn 1 via Vaagweg/Rijswijkseweg naar HS wordt toegevoegd aan het kaartbeeld op pagina 49

Corona heeft bij de vervoerbedrijven geleid tot een grote financiële opgave, terwijl zij gelijktijdig vanuit goed werkgeverschap oog moesten houden voor de zorgen onder het personeel. De MRDH en de vervoerbedrijven hebben gedurende de Coronacrisis adequaat gehandeld om, ondanks de steeds wisselende omstandigheden, te zorgen dat openbaar vervoer beschikbaar blijft voor de reiziger. Het transitieprogramma OV is verlengd voor de jaren 2023 en 2024 en gedurende deze periode wordt gerekend met scenario’s waarbij het gebruik van het ov weer op het oude niveau komt en scenario’s waarmee het gebruik structureel lager blijft. De gemeente Delft is van mening dat de Coronapandemie nu uit de crisisstand is en de kans zeer klein is dat we nog op acute basismaatregelen moeten nemen om het openbaar vervoer in stand te houden. Wij stellen voor om de tijd te gebruiken om het OV-systeem op netwerkniveau te beschouwen en te werken aan een geactualiseerd netwerk waarin de leerpunten uit Corona een plaats kunnen krijgen en het OV-systeem beter ingebed kan worden in het multimodale vervoersysteem. In tegenstelling tot de noodzaak die werd gevoeld vanuit het transitieprogramma om het openbaar vervoer puur financieel-technisch te benaderen, pleiten wij er voor om bij deze actualisatie een focus te leggen op de maatschappelijke impact die het openbaar vervoer heeft op de mobiliteit van mensen.