22 VNG Vergaderstukken extra ALV 13 januari 2022

Dat is een samenwerkingsverband van gemeenten met uitvoeringsorganisaties uit de Manifestgroep gericht op het creëren van een eenduidig en gestandaardiseerd afsprakenstelsel omtrent datadeling binnen de overheid.

Kaders en Standaarden Gezamenlijk uitvoering | Structurele diensten

Gemeentelijke inkoopvoorwaarden bij IT GIBIT (Gemeentelijke inkoopvoorwaarden bij IT) is een verzameling hulpmiddelen waarmee de inkoop van ICT-diensten en -producten wordt gestandaardiseerd. De GIBIT-toolbox bevat onder meer voorwaarden, toelichtingen, kwaliteitsnormen, een overeenkomstengenerator, een stappenplan aansprakelijkheid, en een checklist schadebepaling. Deze hulpmiddelen ondersteunen het professionaliseren van de gezamenlijke inkoop van ICT-diensten en producten, waardoor gemeenten een betere prijs-kwaliteit-verhouding krijgen. In 2022 wordt de GIBIT beheerd, doorontwikkeld en uitgebreid met nieuwe inzichten over een informatiekundig landschap. Gemeentelijke model-architectuur De Gemeentelijke model-architectuur (GEMMA) is de landelijke referentiearchitectuur voor gemeenten. GEMMA helpt gemeenten en leveranciers om de gemeentelijke informatievoorziening te standaardiseren, geeft antwoord op de belangrijkste architectuurvraagstukken, en is een middel om qua informatievoorziening overzicht te creëren , opdat bestuur en management alle ontwikkelingen in samenhang kunnen aansturen. GEMMA wordt continu geactualiseerd op basis van nieuwe ontwikkelingen ten aanzien van het gegevenslandschap, en ondersteunt de transitie richting de informatiekundige visie Common Ground.

Door onder architectuur te ontwikkelen, te bouwen, aan te schaffen en te implementeren, zorgen we ervoor dat de oplossingen goed op elkaar aansluiten. GEMMA maakt de samenwerking mogelijk tussen gemeenten onderling en met ketenpartners gericht op aansluitingen op landelijke voorzieningen. > In 2022 worden verschillende instrumenten ontwikkeld – zoals architectuurmodellen, domeinarchitectuurmodellen (sociaal, ruimtelijk, veiligheid), informatiemodellen, berichtenstandaarden en koppelvlakstandaarden. Ook wordt de GEMMA-softwarecatalogus doorontwikkeld tot een Softwarecatalogus (SWC 2.0) die antwoord geeft op ICT-vervangings- of investeringsvraagstukken van gemeenten. We bewaken hierbij de samenhang met de ervaringen die we gaan opdoen met de componentencatalogus waarin herbruikbare Common Ground-bouwstenen zichtbaar worden gemaakt. Op basis hiervan kunnen gemeenten de GEMMA-architectuur beter begrijpen en vertalen naar het eigen informatielandschap en naar de leveranciers.

44

5 – Informatie samenleving

API-standaarden API’s zijn eenvoudig te implementeren, en beheren koppelingen die zorgen voor een betere gegevensuitwisseling tussen systemen. Ze vormen bij gemeenten de basis voor de realisatie van de informatiekundige visie Common Ground. De huidige familie van standaarden (Standaard Uitwisselingformaat StUF) wordt vervangen door moderne API-standaarden. > In 2022 zetten we in op het creëren, faciliteren, ondersteunen, begeleiden, promoten en borgen van zowel de ontwikkeling als het gebruik van API-standaarden op het gebied van gemeentelijke gegevensuitwisseling. Om de creatie van API-standaarden te stimuleren wordt er in 2022 een governance opgetuigd. Daarin zal de API-Adviesraad de besluitvorming voorbereiden en ontwikkelaars voeden, enthousiasmeren en inhoudelijk betrekken. Ook wordt er invulling gegeven aan de gemeentelijke vertegenwoordiging bij elders beheerde API-standaarden, en wordt er bijgedragen aan de landelijke API-strategie. Op deze manier worden het gemeentelijk eigenaarschap en de regie over de ontwikkelagenda vergroot, en versnellen we de implementatie en adoptie van deze standaarden. Dat levert dan in 2022 een piekbelasting op bij beheerwerkzaamheden omdat de nieuwe standaarden aanvankelijk meer beheer vergen, terwijl de oude standaarden nog niet kunnen worden opgeruimd.

Aangezien gemeenten gebruikmaken van zowel oude StUF-koppelvlakken als nieuwe API-standaarden, is het van belang om de overgang te faciliteren van oude naar nieuwe standaarden. Om de oude StUF-standaarden te kunnen uitfaseren, gaan we in 2022 een GAP-analyse uitvoeren die de overgang inzichtelijk maakt naar de nieuwe API-standaarden voor gemeenten en leveranciers. Daarbij wordt het API-testplatform doorontwikkeld tot een landelijke voorziening, en bieden we handreikingen en implementatie-ondersteuning aan – zoals een doe-het-zelf-pakket waarmee gemeenten daadwerkelijk aan de slag kunnen. Hierdoor zijn gemeenten in staat om tot een betere dienstverlening te komen, en om kosten te besparen door een efficiënter en effectiever ICT-beheer.

Gesprek Markt en Overheid Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

> In 2022 organiseert het College van Dienstverleningszaken een centrale regiefunctie om gemeenten te verenigen en de regie op marktpartijen te versterken. Vanuit deze regiefunctie wordt er, binnen het domein burgerzaken, periodiek domeinoverleg gevoerd met gebruikersorganisaties, koepelorganisaties, ketenpartners, de VNG-commissie Bestuur en Veiligheid, de Taskforce Samen Organiseren, CIO’s en marktpartijen. Doel is om een gezamenlijke sourcingstrategie op te stellen waarin er behoeften, eisen, voorwaarden, architectuur en plateaus, inkoopstrategie en financieringsvraagstukken worden uitgewerkt. Op basis daarvan kunnen gemeenten eenvoudiger een Common Ground-proof burgerzakensysteem aanschaffen. Daarnaast richten we een centraal aanspreekpunt in wat betreft overheids- en marktpartijen voor consultatie van kaders, beleid, afspraken en standaarden. Ook organiseren we voor gemeenten regio- en groepsbijeenkomsten over Common Ground, waarin wordt uitgelegd hoe gemeenten een lokale transitiestrategie kunnen opstellen om bij Common Ground aan te sluiten. Bevorderen van architectuurprincipes We verankeren de informatiekundige visie Common Ground en bijbehorende principes binnen alle VNG-programma’s.

Daarmee dragen we een eenduidige architectuur uit, en nemen we meer regie over de relevante architectuurkeuzes richting VNG-leden en onze partners in de digitale overheid en het bedrijfsleven. Hierdoor gaan gemeenten meer samenhang en richting ervaren in de informatiekundige ontwikkelingen die worden ontplooid vanuit de gezamenlijke

45

5 – Informatie samenleving

gemeentelijke uitvoering. Bijvoorbeeld doordat bouwstenen, standaarden en uitgangspunten herbruikbaar worden en de Generieke Digitale Infrastructuur (GDI) beter aansluit bij de gemeentelijke bedrijfsvoering.

Generieke bouwstenen voor Common Ground Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

> In 2022 werken we het bouwblokkenmodel voor de toekomstige informatievoorziening uit in een meerjaren-sourcing-agenda. Daarbij maken we onderscheid tussen een centraal en een lokaal inkooptraject, zodat gemeenten weten welke diensten er via de GGU worden verworven. Met dit inzicht kunnen gemeenten en marktpartijen hun eigen investeringsagenda opstellen, en zo bepalen wanneer ze op collectieve initiatieven gaan anticiperen. > In 2022 passen we Common Ground toe in het WISI-domein, om de dienstverlening te verbeteren op basis van een volwassen informatievoorziening. Dit levert bijvoorbeeld voordelen op bij de uitwerking van VUM en UMW, omdat gemeenten met diverse volwassenheidsniveaus qua informatievoorziening hierop kunnen aansluiten. De praktijktoepassing in één domein zal naar verwachting ook leiden tot adoptie van Common Ground in andere domeinen. Daarom voeren we ook praktijktoetsen en ketentesten uit in samenwerking met softwareleveranciers en mede-overheden en hun uitvoeringsorganisaties om nieuwe standaarden zoals API’s toe te passen (bijvoorbeeld Haal Centraal) Op basis daarvan zal dan blijken of er bij implementatie voldoende functionaliteit, procesverantwoording en performance kan worden behouden binnen de bedrijfskritische processen.

Tot slot ondersteunen we gemeenten bij het realiseren van projecten en programma’s, op het gebied van het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO), de Wet inburgering, digitale toegankelijkheid, de samenwerking rondom API-standaarden en bij het inrichten van leveranciersmanagement op het gebied van de Wet verplichte ggz (Wvggz). Open source We beantwoorden vragen van gemeenten over (her)gebruik van softwarediensten en over nieuwe initiatieven waarbij meerdere gemeenten betrokken zijn. Daarbij leveren we expertise over de technische en organisatorische toepassingsmogelijkheden van Common Ground. Met deze vraagbaak stimuleren we gemeenten om gebruik te maken van en bij te dragen aan de Common Ground Community. > In 2022 realiseren we samen met ICTU een generieke ‘landingsplek’ waar gemeenten opensourcesoftware kunnen ontwikkelen, en beheer en onderhoud kunnen afnemen binnen een cloudinfrastructuur van overheid en marktpartijen. Deze generieke landingsplek maakt een kwalitatief beter beheer mogelijk, en ondersteunt de opschaling van de ontwikkelde oplossingen, zoals het huishoudboekje, de registratie vakantieverhuur en de signalen (meldingen openbare ruimte). Ook nieuwe opensource-initiatieven krijgen hierin een plek. > In 2022 onderzoeken we hoe de samen met de markt ontwikkelde Common Groundcomponenten aan de gemeenten beschikbaar kunnen worden gesteld.

Dit betreft softwarediensten die een capaciteit en expertise vergen die niet iedere gemeente in huis heeft. Om over te gaan tot bredere implementatie en opschaling, voeren we een opschalingsanalyse uit voor Open Zaak en klantenportaal Mijn Omgeving. Hieruit zal blijken welke randvoorwaarden er moeten worden ingevuld om deze softwarediensten aan andere gemeenten beschikbaar te kunnen stellen. Ook ontwikkelen we een taxatieverslag nieuwe stijl dat bijdraagt aan het verminderen van WOZ-bezwaarschriften waardoor gemeenten een kostenreductie kunnen realiseren. > In 2022 bieden we een moderne infrastructuur (Haven) voor gemeenten aan, die de herbruikbaarheid van Common Ground-applicaties volledig faciliteert. Hiermee wordt er laagdrempelig

46

5 – Informatie samenleving

hergebruik van applicaties mogelijk, wat de adoptie van Common Ground zal bevorderen, aangezien dit marktpartijen zal stimuleren om op basis van de Common Ground-principes software aan te bieden. > In 2022 beproeven we op landelijk niveau het integratiemechanisme NLX, waarmee het werken met moderne standaarden en afspraken over data-uitwisseling binnen een overheidsbreed API-landschap in de praktijk kan worden getoetst. Door de werking hiervan te valideren en in standaarden vast te leggen, zal het duidelijk worden of en hoe deze functionaliteit gaat werken en met welke partijen dit verder kan worden vormgegeven en bestendigd. Aangezien het ‘data bij de bron’-principe een belangrijke pijler van Common Ground is, komt hiermee de realisatie van deze informatiekundige visie een stap dichterbij. Daarnaast werken we samen met gemeenten verder aan een platform, waarin alle herbruikbare Common Ground-bouwstenen worden opgenomen en waarin de criteria vermeld staan waaraan deze applicaties moeten voldoen. De informatie zal worden aangevuld en aangepast op basis van ervaringen van gemeenten en leveranciers.

47

5.2 Digitale overheid De overheid kan niet zonder digitalisering. Om het voor verschillende overheden mogelijk te maken om primaire processen doelmatig in te richten en te blijven ontwikkelen, is een overheidsbrede basisinfrastructuur of GDI (Generieke Digitale Infrastructuur) nodig. Deze basisinfrastructuur bestaat uit afspraken, standaarden en voorzieningen die gezamenlijk gebruikt worden door overheden en publieke organisaties, en in een aantal gevallen ook door private partijen. De ontwikkeling van de basisinfrastructuur heeft ook een Europese component door wetgeving, nieuwe standaarden en financieringskansen die voortvloeien uit Europese kaders.

Basisregistraties en geo-informatie Beleidsinzet

> In 2022 brengen we bij de verantwoordelijke ministeries de gemeentelijke eisen en wensen op de interbestuurlijke tafels met als doel om een passend productenportfolio te realiseren die gemeenten in staat stelt effectief en efficiënt gebruik te maken van basisregistraties (waaronder de behoeften vanuit het traject Haal Centraal). Daarbij wordt ook ingezet op voor gemeenten efficiënte processen van bijhouding en kostenefficiënte voorzieningen die dit ondersteunen. > In 2022 realiseren we binnen de financiële en inhoudelijke randvoorwaarden van gemeenten de infrastructuur voor nationale geo-informatie. Ook stellen we een toekomstbeeld op voor het stelsel van basisregistraties dat past binnen de gemeentelijke standpunten zoals opgetekend in de positionpaper Het stelsel van basisregistraties. > In 2022 werken we afspraken uit over specifieke rollen en verantwoordelijkheden en de inrichting van een bijpassende (strategische, tactische en operationele) governance en financiering voor een samenhangende objectenregistratie. Ook stellen we een strategie op voor de transitie van enkele bestaande geo-basisregistraties naar de samenhangende objectenregistratie (SOR) en de invulling van de bijdrage van gemeenten daarin.

48

5 – Informatie samenleving

Toegang en interactie Beleidsinzet

> In 2022 bieden we inzicht in de overheidsbrede ontwikkelingen op het gebied van toegang en interactie zodat gemeenten weloverwogen (investerings)beslissingen kunnen nemen. Daarmee krijgen gemeenten inzicht in onderlinge relaties en afhankelijkheden tussen ontwikkelingen en (in ontwikkeling zijnde) voorzieningen. Dit versterkt het gemeentelijk opdrachtgeverschap richting leveranciers en maakt inzichtelijk wat ze intern moeten organiseren. > In 2022 informeren we gemeenten continu op het gebied van de gevolgen en werkzaamheden met betrekking tot de inwerkingtreding van de Wet digitale overheid. We ondersteunen de uitbouw en doorontwikkeling van digitale dienstverlening op basis van het beschikbaar komen van de hogere betrouwbaarheidsniveaus waarmee er nieuwe mogelijkheden op het gebied van digitale dienstverlening ontstaan. > In 2022 worden de uitgangspunten van Common Ground verankerd in de Gemeenschappelijke Overheidsarchitectuur (GO) en afgestemd met diverse partners in de digitale overheid (Public Ground). We toetsen architectuurproducten rond GDI-bouwstenen aan de gemeentelijke uitgangspunten en Common Ground. Daarnaast maken we met het programma Digitalisering en Europa inzichtelijk wat de effecten zullen zijn van de Europese Digital Decade (in standaarden en wetten) op de Digitale Overheid.

Forum Standaardisatie Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We vergroten de invloed van de gemeentelijke uitvoering op beveiligings- en uitwisselstandaarden, zoals die bij het Forum Standaardisatie worden behandeld. Dat doen we bijvoorbeeld door de toetsing van standaarden ook binnen gemeentelijke expertisegebieden te organiseren. Daarnaast worden er gemeentelijke standaarden en criteria aan het Forum voorgelegd, zodat deze ook landelijk kunnen worden vastgesteld. Denk aan standaarden die bijdragen aan de verbetering van de interoperabiliteit en informatieveiligheid van gemeentelijke informatievoorziening.

Aansluitmogelijkheden van identificatie- en authenticatiemiddelen Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We behartigen de gemeentelijke belangen bij de projecten die het Ministerie van BZK uitvoert op het gebied van identificatie en authenticatie en bewaken de uitvoerbaarheid, inzet en kosten van initiatieven en operationele oplossingen vanuit gemeentelijk perspectief. > In 2022 creëren we inzicht in de aansluitmogelijkheden van identificatie- en authenticatiemiddelen met handreikingen, voorbeeldprojectplannen en aansluitplannen, zodat gemeenten weloverwogen (investerings)beslissingen kunnen nemen. Daarnaast zullen we een architectuurschets uitwerken voor het stelsel Toegang tot een ICT-inrichting, die zal voldoen aan de beleidsmatige kaders en principes van Common Ground.

Vertegenwoordiging, machtigingen en interactiediensten Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We behartigen de belangen van gemeenten bij de doorontwikkeling van vertegenwoordiging, machtigingen en interactiediensten.

49

5 – Informatie samenleving

> In 2022 creëren we inzicht in en overzicht van de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van vertegenwoordiging in de vorm van handreikingen en bijeenkomsten. Met voorbeeldprojectplannen en aansluitplannen zullen we de implementatie van machtigingsvoorzieningen ondersteunen. Daarbij maken we ook gebruik van praktijkervaringen die via pilots zijn opgedaan. > In 2022 zullen we inzicht en overzicht scheppen wat betreft de belangrijkste ontwikkelingen op het gebied van interactiediensten, zoals MijnOverheid, het Federatief Berichtenstelsel (FBS), en het Berichtenmagazijn voor Burgers en Ondernemers (BBO). Met passende hulpmiddelen, impactbeoordelingen, aansluitplannen en communicatiemiddelen zullen we gemeenten ondersteunen om eind 2022 de migratie van MijnOverheid naar FBS succesvol te kunnen doorvoeren. Daarnaast beoordelen we het vervolg op de berichtenbox voor bedrijven, het Light Portaal voor Ondernemers en de Single Digital Gateway. Ook dragen we bij aan de verdere ontwikkeling en implementatie van het FBS, en bieden we handreikingen en voorbeeldprojectplannen op basis waarvan gemeenten een weloverwogen keuze kunnen maken voor het BBO of een eigen berichtenmagazijn.

Gemeentelijk Geo-Beraad Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We ondersteunen met het Gemeentelijk Geo-Beraad (GGB), een netwerk van ruim 1.500 geoprofessionals die informatie over relevante gemeentelijke ontwikkelingen en ervaringen delen waardoor de zelfredzaamheid toeneemt op basis van samenwerking. > In 2022 ondersteunen we dit netwerk door het secretariaat te voeren, coördinatorenoverleg te faciliteren, een kennisbank te beheren en bijeenkomsten te organiseren.

Samenhangende objectenregistratie Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

We ontwikkelen een aantal bestaande geo-basisregistraties (zoals BAG, BGT, BRT en delen van de WOZ) door tot een samenhangende objectenregistratie (SOR) waardoor betere kwaliteit en gebruiksmogelijkheden, efficiëntere bijhoudingsprocessen en een flexibele informatievoorziening op basis van Common Ground ontstaan. > In 2022 coördineren we de uitwerking van inhoud, architectuur, organisatie en werkprocessen, zodat gemeenten zowel gericht worden betrokken als worden ontlast. We zullen daarbij streven naar een kostenefficiënte, beheerbare en bruikbare inhoud van de SOR door een verdere detailuitwerking van het inhoudelijke conceptuele model, en een uitgewerkte ICTinrichting die voldoet aan de vastgestelde beleidsmatige kaders en de principes van Common Ground. Dit zal een bruikbare en goed inpasbare procesinrichting opleveren rondom de SOR, die voor gemeenten uitvoerbaar is.

Kwaliteit basisregistraties Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

We verbeteren de kwaliteit van specifieke gegevens in de basisregistraties waarvoor gemeenten verantwoordelijk zijn, zoals de BAG en de BGT. Dat doen we op basis van interbestuurlijke afspraken en gemeentelijke gebruikerswensen. > In 2022 gaan we modelwerkprocessen gebruiken die het structureel monitoren en borgen van de kwaliteit van de registraties ondersteunen. Dit levert gemeenten als bronhouder een hogere gegevenskwaliteit op waardoor er meer gebruiksmogelijkheden ontstaan en minder uitval komt. Door structurele kwaliteitsborging te verbeteren zijn er minder ad-hoc-acties gericht op kwaliteitsverbetering nodig en nemen juridische procedures af.

50

5 – Informatie samenleving

Wetgeving informatiebeleid en digitale overheid Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

We organiseren bijeenkomsten en bieden juridische adviezen over de toepassing van wetten op het gebied van informatiebeleid en digitale overheid. > In 2022 voeren we een uitvoeringstoets uit op de Wet digitale overheid om de impact hiervan op de gemeentelijke uitvoeringspraktijk in beeld te kunnen brengen. Op basis daarvan komen er onwerkbare voorstellen aan het licht en kan een verzoek om financiële compensatie voor gemeentelijke taken worden onderbouwd.

Digitalisering en Europa Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Naast de landelijke ontwikkelingen moeten gemeenten ook rekening houden met de nieuwe Europese ontwikkelingen, zoals beleidskaders, wetgeving, nieuwe standaarden en financieringskansen op het gebied van digitale veiligheid. > In 2022 geven we op basis van de meerjarige programma-aanpak Digitalisering en Europa invulling aan de kaders waar de Nederlandse gemeenten in de volgende jaren aan dienen te voldoen en/of op moeten anticiperen. We gaan de Europese wetten interpreteren en vertalen naar de praktijk van Nederlandse gemeenten. Het betreft hier wetten die voortkomen uit de Digital Decade, zoals de eIDAS 2.0, AI, Digital Services Act, Digital Market Act, Cybersecurity en de Data Governance Act. Op basis hiervan zullen gemeenten tijdig op deze ontwikkelingen kunnen anticiperen en oplossingen implementeren, waardoor de realisatie van de Digitale Veiligheidsagenda zal worden versneld.

51

5.3 Digitale veiligheid Gemeentelijke bestuurders zijn niet alleen verantwoordelijk voor de veiligheid en continuïteit van de gemeentelijke processen en de ketenprocessen die de gemeente uitvoert, maar ook voor de eventuele maatschappelijke ontwrichtende consequenties van de digitale onveiligheid. Ze zijn samen met (sociale) partners betrokken bij diverse maatschappelijk relevante processen, waarvan de uitval kan leiden tot maatschappelijke ontwrichting. Gemeenten hebben er belang bij dat deze processen ongestoord voortgang vinden, maar ze zijn niet voor alle aspecten verantwoordelijk. Dan is het relevant dat de gemeente weet hoe ze samen met de organisatie of het bedrijf, en soms samen met andere gemeenten en/of de veiligheidsregio, kan handelen om een cyberincident en/of -crisis beheersbaar te maken en af te wikkelen. Continue digitale weerbaarheid vergt nog wel het een en ander van bestuur, ambtelijke organisatie, IT-voorzieningen, samenwerking tussen gemeentelijke partners, en de diverse bestaande digitale en reguliere veiligheidsstructuren. Omdat digitalisering en criminaliteit grensoverschrijdend zijn en omdat de verantwoordelijkheidsverdeling hierbij complex is, is het van belang dat gemeenten hun inzicht vergroten en de sturing hierop goed organiseren.

Informatiebeveiligingsdienst Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

We ondersteunen gemeenten bij het op orde krijgen en houden van het eigen huis. De noodzaak hiervoor blijkt uit het dreigingsbeeld IBD 2021, het recent verschenen Cybersecuritybeeld Nederland 2021, en uit de ransomware-aanvallen zoals die op de gemeente Hof van Twente. Op basis van het IBD-programma verhogen we de digitale weerbaarheid van gemeenten, en geven we invulling aan de resolutie digitale veiligheid (februari 2021).

52

5 – Informatie samenleving

> In 2022 sluit de IBD-CERT in het geval van incidenten digitaal aan bij gemeentelijke crisismanagementteams, en wordt uitbreiding van deze dienstverlening onderzocht wat betreft de aanwezigheid op de locatie van de gemeente. Daarnaast vergroten we het oplossingsvermogen van gemeenten, bijvoorbeeld door het Gemeentelijk Response Netwerk (GRN) te versterken en door kennis te delen met andere sectorale CERT’s. We laten de IBD-dienstverlening meegroeien met de toenemende vraag naar ondersteuning bij preventie, detectie, incidentcoördinatie en woordvoering. Dat geldt vooral voor de eerste uren van een groot digitaal incident bij een gemeente, waarbij de IBD gemeenten ondersteunt op basis van ‘triage-systematiek’ en leveranciersmanagement. Ook worden er een aantal randvoorwaarden voor digitale weerbaarheid ingevuld, zoals de uitrol van GGI-Veilig en de gemeentelijke inrichting van de Governance-, Risk- en Compliancysystematiek. Daarnaast werken we aan innovatieve oplossingen zoals netwerkinventarisatie, en versterken we het risicobeeld en het inzicht in de privacy- en security-risico’s (IRPA) van gemeenten, waardoor er betere preventie mogelijk wordt. Ten slotte ondersteunen we kennisopbouw en uitwisseling voor FG’s vanuit een in te richten kenniscentrum privacy.

ENSIA Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

ENSIA is opgezet als een verantwoordingsmethodiek om de diverse soorten verantwoording rond digitale veiligheid en datakwaliteit in één verwerkingsgang te ondersteunen. Dit levert verantwoordingsinformatie op over onder meer DigiD, Wet SUWI, BRP/PUN, de geo-basisregistraties, de Waarderingskamer, Waar staat je gemeente en VDW1-basismaatregelen. > In 2022 gaan we de verantwoordingssystematiek ENSIA actualiseren en inhoudelijk verbreden. Bijvoorbeeld naar de WOZ toe, en mogelijk naar andere wettelijke kaders buiten de digitale veiligheid. Als gevolg hiervan wordt de positionering van ENSIA opnieuw beoordeeld.

Digitale weerbaarheid Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

> In 2022 ondersteunen we gemeenten bij het inrichten van bestuurlijke verantwoordelijkheden, en bieden we een systematiek aan om beter grip te krijgen op een mogelijke digitale ontwrichting. Daarnaast ontwerpen we een actueel oefenprogramma voor het gemeentelijke digitale domein ter ondersteuning van de crisisbeheersing in afstemming met de veiligheidsregio’s. Omdat digitale veiligheid de verantwoordelijkheid van de gemeentelijke CISO regelmatig overstijgt, is dit een bestuurlijk onderwerp waarover bestuur, management en medewerkers een periodieke gesprekscyclus moeten inrichten. De uitwisseling van best practices wordt door bestuurders als waardevol ervaren en uit eerdere ervaringen blijkt dat inzet van een bestuurlijke visitatiecommissie goed werkt om deze gesprekscyclus een impuls te geven. > In 2022 brengen we de tien belangrijkste maatschappelijk relevante processen in kaart, waarbij de gemeenten wel belang hebben, maar ze niet verantwoordelijk zijn voor de uitvoering ervan. We geven daarbij een aanpak om het lokaal betrokken netwerk bij deze processen in het geval van cybercrises of -incidenten in kaart te brengen, en bieden handvatten voor de adequate invulling van de gemeentelijke rollen tijdens een crisis. Daarbij maken we onderscheid tussen bestuur, CISO, FG, ketenpartners en de veiligheidsregio.

> In 2022 voeren we de regie op het beleidsonderzoek, en communiceren we met de verschillende relevante gemeentefunctionarissen over de mogelijke toepassingen van de uitkomsten. Met het ondersteuningsprogramma Digitale Veiligheid creëren we voor gemeenten

53

5 – Informatie samenleving

overzicht van de verschillende initiatieven, pilots en overlegtafels bij de diverse beleidsdepartementen, die ieder vanuit hun eigen perspectief werken aan digitale veiligheid. Daarmee versterken we de communicatie over de thematische samenhang van de brede Agenda Digitale Veiligheid.

Online aangejaagde ordeverstoringen Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Een nieuwe ontwikkeling is de aandacht voor online aangejaagde ordeverstoringen, waarbij er via de sociale media oproepen worden gedaan, en mensen zich snel kunnen organiseren om de openbare orde te verstoren. Voor gemeenten is het relevant om te weten of na een oproep de openbare orde daadwerkelijk in het geding komt, en welk handelingsperspectief er beschikbaar is om hierbij in te grijpen. > In 2022 ontwikkelen we een handreiking online monitoring openbare orde en veiligheid, richten we een meldpunt ‘online content verwijderen’ in, en organiseren we webinars en/ of bijeenkomsten om de gemeentelijke kennisuitwisseling en toepassing te bevorderen. We werken hiervoor samen met het Ministerie van J&V, het Instituut Fysieke Veiligheid (IFV), en het Centrum voor Criminaliteitspreventie en Veiligheid (CCV).

Cybercriminaliteit Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Verschillende vormen van criminaliteit vinden vooral online plaats, zoals bankfraude of kindermisbruik. In de bestrijding van deze digitale criminaliteit ondersteunen gemeenten de inwoners en bedrijven. Het is van belang om de verantwoordelijkheden en rolverdeling tussen gemeente, politie en Openbaar Ministerie helder vast te stellen. > In 2022 maken we handreikingen over de rollen en verantwoordelijkheden, en gaan we ondersteuning bieden aan gemeenten zodat zij de digitale weerbaarheid van inwoners kunnen versterken en digitale criminaliteit effectief kunnen bestrijden.

54

5.4 Verantwoord datagestuurd werken Gemeenten hebben behoefte aan bruikbare informatie om maatschappelijke vraagstukken in kaart te brengen en op te oplossen. Een datagestuurde aanpak kan hierbij helpen, als deze mensgericht, inclusief, transparant, flexibel, snel en veilig is. Op het platform Waarstaatjegemeente.nl kunnen gemeenten antwoord vinden op actuele maatschappelijke vraagstukken. Om de bruikbaarheid van dit platform op peil te houden, worden er datadeals gesloten met de belangrijke landelijke dataleveranciers, zoals grote uitvoeringsorganisaties en nutsbedrijven. Via een ecosysteem-aanpak wordt er met gemeenten (en netwerkpartners) gewerkt aan data en AI-oplossingen. We maken daarvoor gebruik van het Machine Learning Lab, nemen deel aan de AI-coalitie en ondersteunen het kennisnetwerk Data en Smart Society.

Beleidsinzet Datagestuurd werken zal een steeds prominentere plaats krijgen bij gemeenten. Het is daarom van belang dat gemeenten actief vertegenwoordigd worden in verschillende klankbordgroepen en gerelateerde rollen in interbestuurlijke omgevingen. > In 2022 starten we met de uitvoering van de VNG-datastrategie. Deze bestaat uit drie pijlers: (1) de usecases richten zich op maatschappelijke opgaven; (2) de adviesfunctie ondersteunt gemeenten in vragen omtrent willen-kunnen-mogen; (3) communicatie versterkt de maatschappelijke discussie. > In 2022 bieden we selectielijsten aan die gemeenten kunnen implementeren. Het is daarbij van belang dat aanpassingen in wet- en regelgeving op het gebied van openbaarheid passen binnen de wensen voor een haalbare en uitvoerbare gemeentelijke uitvoeringspraktijk. Ook zetten we in op een haalbare en uitvoerbare nieuwe Archiefwet en regelgeving.

55

5 – Informatie samenleving

Datatoepassingen en datadeals Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het dataplatform Waarstaatjegemeente bundelt, bewerkt en presenteert data van en over alle Nederlandse gemeenten en over alle belangrijke beleidsterreinen. Daarnaast biedt de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein (GMSD) gemeenten specifiek inzicht in hun prestaties in het sociaal domein ten opzichte van andere gemeenten. Met de Vensters voor Bedrijfsvoering krijgen gemeenten inzicht en verbeteroptie aangeboden voor de bedrijfsvoering op basis van de cijfers van ruim 120 publieke organisaties. Om op een datagestuurde manier maatschappelijke vraagstukken op te lossen, zijn verschillende datatoepassingen voorhanden, die op basis van datadeals geactualiseerd en aangevuld worden met bruikbare informatie. > In 2022 ronden we de aanbesteding af van het dataplatform Waarstaatjegemeente (WSJG). Daarnaast wordt het WSJG-platform doorontwikkeld en geactualiseerd, evenals de Gemeentelijke Monitor Sociaal Domein, de Landelijke Monitor Wonen, de Monitor Doelgerichte Digitalisering en Vensters voor Bedrijfsvoering. Ook beheren en actualiseren we het Wmo-voorspelmodel, de Zorgpaden en de Zorgspiegel zodat gemeenten maatschappelijke vraagstukken over de inclusieve samenleving datagestuurd kunnen onderbouwen.

Daarnaast beheren en actualiseren we de Datavoorziening Energietransitie Gebouwde Omgeving (DEGO), Ondergrond & Wonen en Klimaatadaptatie, zodat gemeenten maatschappelijke vraagstukken over de leefomgeving datagestuurd kunnen onderbouwen. Ook gaan we de Datavoorziening Onregelmatigheden Op de Kaart (DOOK) beheren en actualiseren, zodat gemeenten vraagstukken over ondermijning datagestuurd kunnen onderbouwen.

Datavolwassenheid Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het kennisnetwerk Data en Smart Society bestaat uit meer dan 2.500 leden en biedt gemeenten de mogelijkheid om kennis over data en de informatiesamenleving te verzamelen, te combineren en onderling te delen. Daardoor kan de datavolwassenheid van gemeenten toenemen. > In 2022 ondersteunen we het kennisnetwerk Data en Smart Society bij het landelijk toepasbaar maken van dataprojecten en bij het uitwerken daarvan binnen het gemeentelijke handelingsperspectief.

Grip op informatie Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

De Wet open overheid (Woo) en de gemoderniseerde Archiefwet stellen eisen aan gemeenten op het gebied van openbaarheid, transparantie, datagestuurd werken en digitale dienstverlening aan inwoners en ondernemers. > In 2022 ontwikkelen we werkwijzen voor implementatie van de Woo, kwaliteitssystemen voor informatiebeheer (KIDO light), aansluiting op het Platform Openbare Overheidsinformatie (PLOOI) en handvatten voor het archiveren en vernietigen van tekstberichten. Daarnaast bieden we juridische adviezen bij de toepassing van deze wetten en ondersteunen we gemeentejuristen om de gevolgen en impact van techniek en digitalisering op het lokaal bestuur juridisch beter te borgen. Ook maken we handreikingen voor gemeenten op het gebied van verantwoord datagebruik. Dit doen we vanuit drie invalshoeken: ‘willen’ (ethiek), ‘kunnen’ (techniek) en ‘mogen’ (juridisch).

56

5 – Informatie samenleving

Opendatastandaarden Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Overheidsdata vormen een bron van economische groei en bieden gemeenten mogelijkheden om meer en gerichter resultaten te boeken. Het rendement van data kan worden geoptimaliseerd door deze te delen met elkaar, maatschappelijke partners en andere overheden. > In 2022 gaan we de standaard voor Open Raadsinformatie doorontwikkelen en stimuleren we leveranciers om deze standaard in hun systemen in te bouwen, zodat gemeenten alle documenten van hun gemeenteraad, zoals agenda’s, moties, beleidsstukken en besluiten, snel en eenvoudig toegankelijk kunnen maken. Daarnaast dragen we bij aan het actieplan Open Overheid door gemeentelijke samenwerking te bevorderen en het gebruik van toepassingen zoals Openwob.nl en Digitale democratie te stimuleren. Ook uniformeren we het publicatieproces voor verkiezingsuitslagen, en stellen we opendataspecificaties op voor het aanleveren van stembureau-gegevens om zo invulling te geven aan de gemaakte afspraken met de Open State Foundation die deze data in samenspraak met het Ministerie van BZK publiceert.

57

5.5 Ethiek, digitale grondrechten en innovatie Om te blijven aansluiten op de snel veranderende verwachtingen in de samenleving, zetten we in op ‘missiegestuurde innovatie’ zoals ook de Europese Commissie nastreeft, en waarvoor zij onder de vlag van Digital Decade de doelstellingen voor digitalisering van Europa per 2030 heeft vastgesteld. Om deze missies te realiseren werken we aan icoonprojecten, gericht op schaalbare digitale oplossingen om meerdere maatschappelijke vraagstukken met diverse technologieën aan te pakken. Door als gemeenten binnen een nationale innovatiehub samen te werken met het Rijk, de private partijen en de kennisinstellingen, sluiten we aan bij een netwerk van Europese digitale innovatiehubs, waarmee de Europese Commissie brede regionale ondersteuning opzet voor het versnellen van de digitalisering. We richten ons daarbij op maatschappelijke vraagstukken aangaande publieke waarden, dataspelregels en standaarden, en versterken hiermee de kennispositie van gemeenten op het gebied van technologische trends en scenario’s.

Digitale grondrechten en ethiek Beleidsinzet

> In 2022 stellen we een bestuurlijk gedragen agenda op voor digitale grondrechten en ethiek die de basis vormt voor de gemeentelijke inzet op belangrijke podia en aan strategische tafels. De deelthema’s versterking checks & balances en governance op inzet nieuwe technologieën worden verdiept en samen met de leden stellen we prioriteiten vast. > In 2022 presenteren we in samenwerking met beroeps- en belangenverenigingen het concept voor een ‘technische rekenkamer’ om de positie van de gemeenteraden te versterken in hun toezichts- en verantwoordingsrol.

58

5 – Informatie samenleving

Privacy Beleidsinzet

> In 2022 verbinden we het onderwerp privacy aan de beleidsagenda Ethiek en Digitale grondrechten. Er zal een herijking en inventarisatie van de privacy-implementatie bij gemeenten plaatsvinden en we ontwikkelen een Kenniscentrum Privacy. Om dit te ondersteunen met duidelijke wet- en regelgeving leggen we doorlopend de verbinding met relevante partners bij privacyvraagstukken zoals de Ministeries van Binnenlandse Zaken en Justitie en Veiligheid, en de Autoriteit Persoonsgegevens.

Trendrapportage en scenarioplanning Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten hebben behoefte aan betrouwbare trendmatige inzichten over het maatschappelijke nut van technologie, zodat ze op basis hiervan passende beslissingen kunnen nemen, en (bestuurlijke) scenario’s kunnen schetsen om hierop te kunnen sturen. Bijvoorbeeld om zo kosten te besparen door innovatief te digitaliseren. > In 2022 ontwikkelen we voor drie relevante onderwerpen trendrapportages met scenarioplanning.

Dutch Societal Innovation Hub Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Om kennisuitwisseling op regionale, landelijke en Europese schaal te stimuleren, worden er innovatieve ecosystemen ingericht om programma’s op elkaar af te stemmen, waarvoor er Europese subsidiegelden beschikbaar zijn. > In 2022 combineren we ten minste zes regionaal verspreide ecosystemen tot één netwerk, dat voorziet in de Nederlandse invulling van de Europese digitale innovatie hubs.

Ondersteuning icoonprojecten Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten innoveren samen, en leren van elkaar door in coalities icoonprojecten te realiseren. Op basis hiervan geven gemeenten zelf richting aan digitalisering, en ontstaat er meer grip op de inkoop van privacy-veilige oplossingen waardoor onbekende boeterisico’s worden vermeden. > In 2022 ondersteunen we de icoonprojecten zoals Digital Twin en Stadspas/MijnOmgevingen, en brengen we de opschaalmogelijkheden hiervan in kaart. Daarbij ontwikkelen we, samen met gemeenten en maatschappelijke stakeholders, ethische kaders, principes en instrumenten.

Agenda Smart Society Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Op basis van de agenda Smart Society werken vertegenwoordigers van een brede coalitie van overheden, ondernemers en wetenschappers samen aan innovatieve datagestuurde oplossingen voor maatschappelijke opgaven, onder meer op het gebied van klimaat en energie, veiligheid, circulaire economie en verantwoord datagebruik. Gemeenten dragen bij aan deze agenda en kunnen lokale kansrijke initiatieven toetsen, laten cofinancieren en beschikbaar stellen aan andere gemeenten.

59

5 – Informatie samenleving

> In 2022 ondersteunen we drie Smart Society-initiatieven van gemeentelijke netwerken, zoals de G4 of de K80, en verbinden we deze aan de Common Ground-beweging.

Agenda Ethiek en Digitale grondrechten Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten willen de publieke waarden borgen bij de inzet van digitale technologieën. Dat vergt kennis en kunde op het gebied van maatschappelijk verantwoord innoveren en technisch ethische dilemma’s, zoals privacy-vraagstukken. > In 2022 ontwikkelen we handreikingen voor de Agenda Ethiek en Digitale grondrechten en richten we een ‘tech-ethical board’ in. Ook ontwikkelen we een Kenniscentrum Privacy waar gemeenten met complexe vragen terecht kunnen. We zoeken daarbij naar verbinding met andere kenniscentra en met de ethische commissies uit het kennisnetwerk Data en Smart Society die zich met deze thematiek bezighouden. Ten slotte onderzoeken we mogelijkheden tot de oprichting van een Academie voor digitalisering.

60

6 Uitvoering 6.1 6.2 6.3 6.4

Inclusieve dienstverlening Uitvoerbare wetgeving Gemeentelijke bedrijfsvoering: collectieve inkoop en beheer Gezamenlijke inkoop

61

Nathan Ducastel Directeur VNG Realisatie

G

emeenten willen samen met alle overheden concrete stappen gaan zetten om het vertrouwen in de overheid te versterken. Uitvoerbaarheid van het beleid is daarbij cruciaal. Vertrouwen in de overheid is, tijdens de informatie en formatie, en in de komende jaren, een prominent politiek en maatschappelijk thema. Vertrouwen van inwoners win je bij een goede uitvoering – en over uitvoering praten kan niet zonder de gemeenten. In onze inbreng bij de kabinetsformatie en een nieuw regeerakkoord leggen we de focus op de uitvoering. Daarbij gaan we in op de relatie tussen beleid en uitvoering, maatwerkoplossingen en het versterken van de gemeentelijke uitvoeringskracht. We moeten de balans vinden tussen de stabiele geautomatiseerde processen van de overheid en het vinden van menselijk contact. Gemeenten hebben de plicht en het gezag om een afweging te maken wanneer personen in onze processen vastlopen. Daar kunnen verschillende redenen voor zijn. Zo moeten we inwoners die analfabeet zijn of weinig digitale vaardigheden hebben, op een mensgerichte manier helpen. Maar ook multi-problematiek of gestapelde wetgeving, waardoor er maatschappelijk ongewenste

62

situaties kunnen ontstaan, vereisen doelgerichte oplossingen. Het begint ermee dat we leren om signalen te herkennen als ongewenste effecten zich voordoen. Zijn het incidenten, of zien we patronen? We moeten het zo organiseren dat incidenten snel worden opgelost, en dat meer structurele problematiek op bestuurlijk niveau tot procesinterventies leidt en wetswijzigingen. Deze zoektocht zetten we in 2022 voort, en daarvoor zie ik veel aanknopingspunten in de Werkagenda voor de publieke dienstverlening van het landelijk programma Werk aan Uitvoering. Met de gezamenlijke gemeentelijke uitvoering geven we hier ook een impuls aan – omdat gemeenten al jaren ervaring hebben met het collectief versterken van de uitvoeringskracht. Gemeenten staan midden in de samenleving, waardoor ze meer voelsprieten hebben om signalen in de volle breedte op te pikken. Op basis van die unieke positie kunnen we kennis en inzichten ontwikkelen om ook overheidsbreed de juiste interventies uit te voeren, waardoor het perspectief van onze inwoners en ondernemers centraal komt te staan in de dienstverlening.

6.1 Inclusieve dienstverlening In onze samenleving moet iedereen kunnen blijven meedoen. Daarvoor is het nodig om te investeren in toegankelijke en begrijpelijke communicatie en in het verbeteren van digitale vaardigheden. Onze dienstverlening maken we persoonlijker. We werken als één overheid samen om burgers en ondernemers de beste dienstverlening te bieden: zo gebruiksvriendelijk, veilig en betrouwbaar mogelijk. We zetten ons in voor de uitvoering van de interbestuurlijke agenda NL DIGIbeter en het corona-manifest en we borgen het beleid van het nieuwe kabinet.

Digitale inclusie Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Gemeenten bevorderen digitale inclusie op basis van een interbestuurlijke aanpak en initiatieven. Daarbij wordt er gebruikgemaakt van inzichten en actuele voorbeelden uit het bedrijfsleven, en werken we samen met de Alliantie Digitaal Samenleven. > In 2022 ontwikkelen we modellen en instrumenten om de inclusieve dienstverlening te versterken. In aansluiting op de impact-analyse van het Tijdelijk besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTO), gaan we op zoek naar mogelijkheden om de kosten die hiermee samenhangen te laten compenseren door het Rijk. Daarnaast nemen we deel aan interbestuurlijke stuur-groepen en adviesgroepen, organiseren we community-bijeenkomsten en vullen we het interbestuurlijk toezicht op de Wet digitale overheid (Wdo) in.

63

6 – Uitvoering

GemeenteDelers Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

GemeenteDelers is de jaarlijkse competitie waarin succesvolle gemeentelijke initiatieven die de maatschappelijke en politieke opgaven versterken, worden opgehaald, gedeeld, beoordeeld, genomineerd en benoemd tot best practice voor alle gemeenten. Het doel hiervan is het verbeteren van de toegankelijkheid, inclusiviteit en begrijpelijkheid van de (digitale) gemeentelijke dienstverlening in heel Nederland. GemeenteDelers stimuleert gemeenten om op een laagdrempelige manier van elkaar te leren, en zet gemeenten aan tot samen organiseren. > In 2022 organiseren we de competitie GemeenteDelers en actualiseren we de databank praktijkvoorbeelden met de geselecteerde best practices.

Kenniscentrum Dienstverlening Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Het Kenniscentrum Dienstverlening biedt gemeenten een vraagbaak voor goede, inclusieve, toegankelijke en begrijpelijke dienstverlening. Onder druk van de nieuwe wet- en regelgeving en de toegenomen verwachtingen van bijvoorbeeld de gemeenteraad, moeten gemeenten (digitale) dienstverlening ontwikkelen vanuit het perspectief van de inwoners en ondernemers. > In 2022 zullen experts van het kenniscentrum gemeentelijke vragen beantwoorden over het ontwikkelen van nieuwe, klantgerichte dienstverlening. Daarvoor ontwikkelen we een dienstverleningstool, die inzicht geeft in dienstverleningsconcepten die het inwonersperspectief centraal stellen, en overzicht biedt van de bruikbare instrumenten waarmee deze concepten kunnen worden toegepast. Denk daarbij onder meer aan gebruikerstesten en aan andere vormen van gedegen kwalitatief en kwantitatief onderzoek. Daarnaast onderzoeken we of een dienstverleningsstandaard aan de GIBIT kan worden toegevoegd, zodat IT-leveranciers oplossingen kunnen gaan aanbieden waarbij het perspectief van inwoners en ondernemers centraal staat.

Projecten op basis van subsidies Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

> In 2022 ondersteunen we gemeenten bij de implementatie van de webrichtlijnen op basis van het Tijdelijke besluit digitale toegankelijkheid overheid (BDTO). Ook bieden we passende ondersteuning aan gemeenten bij het waarborgen van elektronische verkeer op basis van de Wet modernisering elektronisch bestuurlijk verkeer (Wmebv) die in 2022 ingaat. > In 2022 ondersteunen we ook gemeenten om de overheidscommunicatie begrijpelijk te maken, in samenwerking met de Direct Duidelijk Brigade en Gebruiker Centraal. We bieden hiervoor tools en voorbeelden, en organiseren kennisuitwisseling tussen gemeenten. > In 2022 maken we gezamenlijke afspraken met de Koninklijke Bibliotheek en de Manifestgroep over de Informatiepunten Digitale Overheid (IDO’s), alsmede met de Alliantie Digitaal Samenleven om zo ervaringen met en voorbeelden van inclusieve dienstverlening uit te kunnen wisselen. > In 2022 ondersteunen we gemeenten bij de opschaling en invoering van de omnichannelaanpak, waarvoor er nu een referentie-architectuur is ontwikkeld. > In 2022 dragen we bij aan de landelijke ontwikkeling van een gezamenlijk concept voor een overheidsbreed loket, waarbij we verschillende scenario’s zullen uitwerken.

64

6.2 Uitvoerbare wetgeving Impactanalyses, uitvoeringstoetsen en quick scans Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Om de impact van nieuwe wetgeving op de gemeentelijke uitvoering vooraf vast te stellen, worden er impactanalyses en uitvoeringstoetsen gedaan. In samenwerking met gemeenten maken we inzichtelijk wat bij de nieuwe wet- en regelgeving de kosten, baten en invoeringsrisico’s zijn. > In 2022 voeren we impactanalyses en uitvoeringstoetsen uit, waarbij we – vroegtijdig in het totstandkomingsproces van wet- en regelgeving – de uitvoerbaarheid zullen toetsen in samenspraak met het Rijk. We intensiveren de toets-cyclus waardoor we niet alleen eenmalig, maar ook op verschillende momenten in het wetgevingsproces de uitvoerbaarheid kunnen toetsen, zo nodig samen met ketenpartners. Naast uitvoeringstoetsen gaan we ook quick scans uitvoeren om snel te kunnen inspelen op urgente ontwikkelingen, zoals we dat afgelopen jaar hebben gedaan bij de coronamaatregelen en ook bij de schuldenproblematiek als gevolg van de toeslagenaffaire. Daarmee voorkomen we dat gemeenten worden geconfronteerd met onuitvoerbare beleidsinterventies.

Focus op uitvoering Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Voor onze inbreng voor de kabinetsformatie en een nieuw regeerakkoord leggen we de focus op de uitvoering. Om de uitvoeringspraktijk te verbeteren zullen we nieuwe weten regelgeving doorlopend toetsen op maatschappelijke impact. Daarnaast zijn maatwerkoplossingen nodig voor mensen die niet de juiste weg of steun weten te vinden in het systeem, of juist door het systeem in de problemen raken. Ook werken gemeenten continu aan hun uitvoeringskracht, door vanuit eigen autonomie lokaal maatwerk te leveren en door onderling samen te werken aan standaarden binnen het kader van de Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering.

65

6 – Uitvoering

> In 2022 gaan we permanent in gesprek met uitvoeringsnetwerken, en stellen we een eerste rapport op van de ‘Staat van de gemeentelijke uitvoering’. Als gemeenten voor oplossingen kennis combineren, kunnen we gemeentelijke uitvoeringsprofessionals beter in staat stellen om hun werk te doen.

Portfoliomanagement Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

> In 2022 bouwen we verder aan het GGU-portfoliomanagement. Dat doen we enerzijds door het uitvoeren van verdiepingsanalyses bij complexe intake-vragen om te bepalen welke landelijke ondersteuning nodig is, en of opname in het GGU-portfolio passend is. Anderzijds voeren we opschalingsanalyses uit voor lopende GGU-initiatieven ten behoeve van de besluitvorming in de GGU-governance. Op basis hiervan houden gemeenten een actueel overzicht van de beschikbaarheid en bruikbaarheid van de collectief ontwikkelde proposities die onderdeel uitmaken van het GGU-portfolio.

Gemeentelijke bedrijfsvoering: collectieve inkoop en beheer Gezamenlijke uitvoering | Ontwikkelingen in 2022

Door taken collectief uit te voeren, kunnen gemeenten de bij gezamenlijke inkoop vooraf berekende resultaten daadwerkelijk behalen. Daarvoor herijken we de strategie om te bepalen welke diensten en/of voorzieningen zich het beste lenen om op collectieve schaal te worden ingekocht en/of aanbesteed. Daarnaast sluiten we raamovereenkomsten met leveranciers zoals Microsoft om de kwaliteit te verhogen van geleverde diensten, en om te kunnen voldoen aan de AVG.

Expertisecentrum Inkoop Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2022 is het expertisecentrum inkoop operationeel en in staat om verkenningen uit te voeren naar de gezamenlijke inkooptrajecten voor gemeenten.

Inkoopagenda Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2022 stellen we een inkoopagenda samen, op basis waarvan er gezamenlijke aanbestedingen worden georganiseerd. Hiervoor wordt gebruikgemaakt van onder meer de inzichten van de stuurgroep GT en het gemeentelijk strategisch leveranciersmanagement. De inkoopagenda brengt in kaart welke collectieve inkooptrajecten er wanneer gepland zijn, zodat gemeenten kunnen bepalen of en hoe ze hieraan willen deelnemen.

Microsoft-contract Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2022 kunnen alle Nederlandse gemeenten gebruikmaken van Microsoft-producten en -diensten op basis van collectieve, juridische en commerciële gemeentelijke voorwaarden die in het Framework-VNG-model zijn vastgelegd. Gemeenten kunnen zelf bepalen of ze hiervan gebruik willen maken – dus het is geen verplichting.

66

6 – Uitvoering

Servicecentrum Gemeenten Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Het Servicecentrum Gemeenten (SCG) beheert in opdracht van VNG contracten met een geschatte gezamenlijke contractwaarde van ruim 500 miljoen euro, en ook diensten zoals de StembureauApp en 14+netnummer. Vanuit het SCG hebben wij vrijwel altijd de regie over het beheer, en wordt het beheer zelf aan derden uitbesteed. Met de dienst 14+netnummer bedienen we alle gemeenten, en negentig procent van alle gemeenten ondersteunen we op basis van vier beheerde contracten gericht op Gemeentelijke Telecommunicatie (GT) voor Mobiel, Vast, Print en Connect. Het SCG beheert ook de contracten voor GGI-Netwerk en GGI-Veilig, en biedt (beheer)ondersteuning aan ENSIA, GIR en de StembureauApp. Andere taken van het SCG hebben betrekking op het onderhouden van contacten met leveranciers, het zorg dragen dat de contractafspraken worden nagekomen en het ondersteunen van gemeenten bij het gebruik van collectief ingekochte diensten. Door deze taken collectief uit te voeren, kunnen gemeenten de bij gezamenlijke inkoop vooraf berekende resultaten daadwerkelijk behalen. > In 2022 wordt de samenwerking van het Servicecentrum Gemeenten met het Expertisecentrum Inkoop verder ingevuld om de collectieve inkoop te verbeteren. Daarbij bieden we advisering en onderzoek aan als nieuwe diensten in beheer moeten worden genomen.

WOZ-datacenter Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

Gemeenten kunnen voor de waardebepaling van WOZ-objecten gebruikmaken van het WOZ-datacenter, dat collectief de marktinformatie verzamelt en omzet naar jaarlijks actuele landelijke taxatiewijzers. > In 2022 verbeteren we de lay-out en het gebruik van de taxatiewijzers in het WOZ-proces. We ondersteunen gemeenten bij de uitvoering van de herwaardering met de taxatiewijzers in het rekenmodel TIOX. Daarnaast ontwikkelen we een nieuwe taxatiewijzer recreatie, voor het waarderen van campings en bungalowparken. Daarmee kunnen gemeenten transparant laten zien hoe de waarde tot stand komt, en hoe de kengetallen worden onderbouwd met transacties en jaarcijfers uit de branche.

Gemeentelijke Telecommunicatie Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

De contracten voor Gemeentelijke Telecommunicatie (GT) leveren de deelnemende gemeente gedurende de looptijd van zes jaar 300 miljoen euro aan besparingen op. Naast de efficiencyvoordelen zit er nog een ander voordeel aan de bundeling van de gemeentelijke vraag – namelijk dat we voorzieningen meer in samenhang inkopen en een beproefde aanpak vaker kunnen gebruiken. Via deze professionele beheerorganisatie wordt een collectieve, veilige en moderne digitale omgeving voor gemeenten gerealiseerd, die alle gemeenten in staat stelt adequaat en flexibel invulling te geven aan de opgaven in alle domeinen en (keten) processen. > In 2022 zal de nieuwe aanbesteding GT Mobiel 3 de eerste resultaten opleveren.

67

6 – Uitvoering

GGI-Netwerk, GGI-Veilig, 14+netnummer Gezamenlijke uitvoering | Structurele diensten

> In 2022 continueren we het beheer van de collectieve voorzieningen GGI-Netwerk, GGIVeilig, en 14+netnummer – op basis waarvan gemeenten over een veilige, moderne digitale omgeving kunnen beschikken. We organiseren 24/7-dienstverlening bij de in beheer zijnde diensten, en voeren mini-tenders uit binnen de drie percelen van de raamovereenkomst GGI-Veilig.

68

7 Actieve ledenorganisatie > Gemeenteraadsverkiezingen, IBP2, Strategie 28

Programma Visie 2030 > Netwerkorganisatie > Werkgeversfunctie > Financiële en juridische dienstverlening > Europa en internationaal >

69

Leonard Geluk

Algemeen directeur VNG

Als gemeenten vormen wij gezamenlijk Nederland, dus moeten we niet alleen afwachten wat het Rijk voor ons kan betekenen, maar ook zelf een ander verhaal bieden vanuit onze lokale wijsheid. Op rijksniveau heeft ieder departement zijn eigen invalshoek, maar gemeenten kijken integraal omdat alle grote vragen daar uiteindelijk terechtkomen. Juist op lokaal niveau zien we de samenhang tussen woningbouw, het landelijk gebied en water-adaptatie. Of de samenhang tussen de Participatiewet, de Wmo en de jeugdzorg. Het is aan ons als gemeenten om het Rijk te bewegen in de richting van dat integrale perspectief op de samenleving en de publieke ruimte. Deze beweging slaagt alleen als we dit participatief organiseren. Naast de huidige VNG-beleidscommissies gaan we ook andere overlegvormen organiseren die meer participatie mogelijk maken, bijvoorbeeld door aan te sluiten op regionale netwerken zoals veiligheidsregio’s en woonregio’s. We moeten als VNG onze positie ten opzichte van deze netwerken bepalen en richting geven.

A

ls VNG zijn wij de belangenbehartiger van de gemeenten binnen ons staatsbestel. We willen de rol van de gemeentebesturen verder versterken om de belangen van onze inwoners goed te kunnen dienen. Dat doen we bijvoorbeeld door een fors bedrag te regelen voor de jeugdzorg. Ook de komende jaren blijft het versterken van de financiële positie van gemeenten in brede zin nodig, omdat ze financieel kwetsbaar zijn aangezien ze steeds meer taken moeten uitvoeren waarvoor ze minder geld krijgen, vooral in het sociaal domein. Daarom is onze inzet naar de kabinetsformatie dat het Gemeentefonds wordt opgehoogd zodat gemeenten hun positie kunnen versterken. Komend jaar wordt ons toekomstperspectief op 2030 een belangrijk onderwerp. Kernpunt daarbij is dat we ons niet als 352 losse gemeenten gedragen, maar kijken naar wat het collectief van Nederlandse gemeenten voor elkaar kan krijgen. Als gemeenten vormen we een laag met 170.000 ambtenaren die kennis hebben van een collectief takenpakket, en met een visie daarop. We moeten die gezamenlijkheid benutten en elkaar helpen om een toekomstbestendige lokale agenda voor Nederland te maken. Kijk bijvoorbeeld naar de woningopgave, die vergt niet 352 losse visies maar een gezamenlijk beeld dat we op nationaal niveau kunnen uitdragen en positioneren. De Gezamenlijke Gemeentelijke Uitvoering (GGU) vormt de basis voor deze beweging.

Je ziet al duidelijk dat ons collectieve handelen tot resultaten leidt voor de uitvoering. Het is nu zaak om die beweging te verbreden en verdiepen, en om nog meer elkaars deskundigheid op alle domeinen te gebruiken. Dat is zinvol maar ook keihard nodig, want de gemeentelijke capaciteit is op veel fronten te kwetsbaar. In de huidige politieke cultuur is er veel focus op de korte termijn en ad-hocbeleid. Het blijkt lastig om verder dan de vier jaar van een regeerperiode te kijken. Toch moet er meer focus op de lange termijn komen, waarbij we onderwerpen in samenhang gaan bespreken en gezamenlijke standpunten naar voren brengen in de lobby naar het Rijk. Natuurlijk zijn er onderwerpen waarover niet iedereen het eens is, dus die knelpunten blijven we agenderen zonder dat we in de vertraging schieten en het initiatief verliezen op relevante maatschappelijke opgaven.

70

Pieter Jeroense

plaatsvervangend algemeen directeur VNG

N

a de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 verandert de bemensing van de VNG-beleidscommissies en wordt de governance opnieuw ingericht met nieuwe mensen. Raadsleden en wethouders kunnen zich net als in voorgaande collegeperioden aanmelden om lid te worden van een van de commissies. Daarbij streven we ernaar dat de commissiesamenstelling net zo divers is als onze achterban, voorziet in regionale spreiding en voldoende ruimte biedt voor lokale partijen. Een actieve ledenorganisatie vergt een krachtige werkgeversfunctie en heldere arbeidsmarktcommunicatie. We zijn de afgelopen tijd als organisatie gegroeid door meer taken in de uitvoering op te pakken, naast de juridische belangenbehartiging, ondersteuning en dienstverlening die gemeenten van ons gewend zijn. Het blijft van belang dat we daarbij als één VNG naar buiten toe treden. Dit gezamenlijke jaarplan – waarin zowel beleid als uitvoering staan beschreven – is daar een mooi voorbeeld van. Ten slotte is 2022 het jaar waarin we hopelijk weer fysiek mogen samenkomen tijdens het jaarcongres dat in Westfriesland zal plaatsvinden. We hopen alle leden daar in goede gezondheid te mogen ontmoeten om samen verder te bouwen aan een krachtig lokaal bestuur.

7.1 GemeenteraadsGemeenteraadsverkiezingen, IBP2, verkiezingen Op 16 maart 2022 vinden de periodieke gemeenteraadsverkiezingen plaats. Voor gemeenten de start voor nieuwe raden, collegevorming en nieuwe meerjarige plannen in college- en coalitieakkoorden. De gemeenteraadsverkiezingen zijn voor de VNG het startpunt van een nieuwe samenstelling van bestuur en commissies en de ontwikkeling van een nieuwe verenigingsstrategie.

Gemeenteraadsverkiezingen, IBP2, Strategie 28 Beleidsinzet

Nieuwe gemeenteraden betekenen voor veel raadsleden een (hernieuwde) kennismaking met de VNG. Om raadsleden en wethouders snel in te werken, zorgt de VNG voor informatiepakketten en introductiebijeenkomsten. > In 2022 brengen we op basis van de college- en coalitieakkoorden de opgaven in kaart die op de middellange termijn voor gemeenten spelen. Deze inventarisatie wordt in aanloop naar de jaarvergadering 2023 uitgewerkt in een nieuwe verenigingsstrategie. > In 2022 vullen we alle vacatures in het bestuur en de adviescommissies in met inachtneming van de verenigingsdiversiteit (m/v, gemeentegrootte, politieke achtergrond). Daarnaast kunnen alle bestuurs- en commissieleden volop participeren door een goed inwerkprogramma en zorgvuldige voorbereiding van de vergaderingen.