Programmabegroting 2024-2027

In 2023 zijn wij een onderzoek gestart om inzichtelijk te krijgen wat de financiële consequenties zijn voor de gemeente. Hier verwachten wij in 2024 de uitkomst van. De eventuele bijkomende kosten zijn nog niet bekend voor de begroting. Om het huidige (unieke) karakter van de begraafplaats te behouden gaan we het onderhoud intensiveren met ondergronds bemesten waardoor de levensduur van bomen wordt verlengd en de noodzakelijke nieuwe aanplant beter kan groeien. Bovendien vindt onderhoud van de paden plaats, zodat deze begaanbaar blijven en beter bestand zijn tegen heftige regenbuien.

48

Wat mag het kosten? Werkelijk 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Baten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal baten

11.224 210.820 192.932 0 58.100 473.076

10.000 158.655 232.457 0 103.304 504.416

0 168.168 229.180 89.248 101.881 588.477

0 171.531 234.251 90.050 103.155 598.987

0 174.962 238.609 0 104.460 518.031

0 178.461 242.976 0 105.784 527.221

Lasten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal lasten

74.782 157.734 151.684 118.376 44.745 547.321

71.634 135.137 183.561 52.115 37.474 479.920

82.533 114.054 181.540 144.248 38.314 560.689

84.186 125.687 176.480 146.150 38.659 571.162

85.871 118.120 179.740 97.216 39.019 519.966

87.589 122.297 183.060 97.818 39.384 530.148

Saldo van baten en lasten

-74.245

24.496

27.788

27.825

-1.935

-2.927

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

97.237 48.295 48.942

19.590 0 19.590

21.200 0 21.200

23.790 0 23.790

25.932 0 25.932

28.117 0 28.117

Geraamd resultaat

-25.303

44.086

48.988

51.615

23.996

25.190

De opgenomen baten bij taakveld 7.2 bestaan uit ontvangsten vanuit rioolheffing, bij taakveld 7.3 vanuit afvalstoffenheffing, bij taakveld 7.4 vanuit subsidie energietransitie (CDOKE) en bij taakveld 7.5 uit begraafplaatsleges en een jaarlijkse subsidie hiervoor. De opgenomen lasten bij de onderstaande taakvelden bestaan uit: 7.1 Gezondheidszorg; 7.2 Riolering; 7.3 kosten verwerking afval; 7.4 Milieubeheer, ongediertebestrijding en energietransitie; 7.5 kosten rondom de begraafplaatsen. We voorzien de komende jaren binnen dit programma een forse stijging aan zowel baten als lastenkant voor de opgaven energie-transitie en klimaatadaptatie. De aanpak die we nu voorstaan past binnen de ons nu beschikbare middelen. Voor 2024 en 2025 wordt jaarlijkse een bedrag van ongeveer € 90.000 ontvangen, welke we hiervoor in willen zetten. Voor de langere termijn heeft het rijk geen uitsluitsel gegeven over een eventuele rijksbijdrage en hebben wij een kostenpost van € 40.000 jaarlijks opgenomen. Volksgezondheid We voorzien vooralsnog geen meerkosten. Mocht de nota voorstellen bevatten met grote financiële gevolgen, dan wordt hier een afzonderlijk besluit over genomen. Begraafplaats en crematie Het geïntensiveerde onderhoud van de begraafplaats is kostenneutraal wegens financiering vanuit de Provincie.

49

Riolering Voor Rozendaal is in het kader van de DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) in 2026 een bedrag van € 25.000 beschikbaar voor het verminderen van de wateroverlast in genoemde wijk. Dit is een bijdrage van 33% op de totale investering die gedaan dient te worden. Wij dienen dus een bedrag ad. € 50.000 beschikbaar te stellen in 2026. In het vGRP (verbreed Gemeentelijk Rioleringsplan) is jaarlijks een bedrag ad. € 50.000 beschikbaar voor het verminderen van wateroverlast binnen de gemeente. De kosten kunnen daaruit gedekt worden. Afval De kosten voor de evaluatie en een eventuele campagne zijn € 8.500. Energieneutraal Rozendaal Op 27 september 2022 heeft uw raad ingestemd met de Uitvoeringsagenda Energietransitie. Daarbij zijn besluiten genomen over de onttrekking van de benodigde middelen uit de reserve energietransitie. Binnen dit beschikbare budget en de toegezegde subsidies worden de plannen en werkzaamheden uitgevoerd. De financiering voor de uitvoering van de Uitvoeringsagenda is voor de jaren 2023-2025 geborgd. Door het beschikbaar komen van de CDOKE gelden zijn ook de personele kosten voor de begrotingsjaren 2026 en 2027 (tot 2030) gegarandeerd.

Afwijking ten opzichte van Kadernota Verschil kadernota - begroting Verklaring: Kosten geestelijke gezondheidzorg (WvGGZ) Lagere kosten riolering Evaluatie afvalbeleid Lagere kosten verwerking GFT Lagere kosten afvalverbranding lagere verhoging kosten ODRA Lagere kosten ongediertebestririjding Inzet energietransitie Rijksbijdrage energietransitie Hogere opbrengst rioolrecht Lagere kostenstijging VGGM

2024 38.153

2025 35.753

2026 7.466

2027 10.237

-2.500 26.000 -8.500 2.000 1.500 8.000 6.000 -89.200 89.200 7.000 11800

-2.500 11.040

-2.500 20.300

-2.500 20.300

2.000 1.500 8.000 6.000 -90.000 90.000 7.000 16500

2.000 1.500 8.000 6.000 -40.000 0 7.000 17200

2.000 1.500 8.000 6.000 -40.000 0 7.000 17200

Totaal mutaties

51.300

49.540

19.500

19.500

Restantverschil

-13.147

-13.787

-12.034

-9.263

50

Beleidsindicatoren

Verbonden Partijen Bij dit programma hoort de volgende Verbonden Partij: Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

51

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling en stedelijke vernieuwing Inleiding Binnen dit programma geven we uitvoering aan wettelijke taken op het terrein van huisvesting, bouw- en woningtoezicht en ruimtelijke ordening. Dit programma spreekt zich uit over ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Rozendaal. Binnen dit programma worden afwegingen gemaakt voor initiatieven met inachtneming van de aanwezige kwaliteiten in zowel het groen als de (historische) bebouwing.

Beleidsdoel We willen het prettige woon- en leefklimaat te behouden en zo mogelijk te verbeteren. Hierbij willen we een bijdrage leveren aan de lokale en regionale behoeftes binnen de fysieke leefomgeving waarbij we de aanwezige waarden van het mooie en groene kasteeldorp respecteren.

Wat willen wij bereiken? Vergunningverlening, toezicht en handhaving We willen onze herkenbare en groene woon- en leefomgeving behouden en ontwikkelen. Onze reguliere werkzaamheden op het gebied van vergunningverlening en toezicht en handhaving dragen daaraan bij. Invoering Omgevingswet De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voorzien op 1 januari 2024. De Omgevingswet vereist dat de gemeente optreedt als één overheid en zorgdraagt voor een inhoudelijk integrale afweging met alle betrokken overheden. Samenwerking met verschillende ketenpartners zoals provincie en Omgevingsdienst Arnhem (ODRA) is hierin essentieel. Planschade De behandeling van planschadeverzoeken behoort tot het reguliere werk (en capaciteit) binnen dit programma. Op het moment dat een bestemmingsplan een verandering in de bouw- of gebruiksmogelijkheden met zich meebrengt kan er planschade ontstaan. Inwoners kunnen hiervoor een verzoek indienen bij het college. De afwikkeling van verzoeken vindt plaats binnen strikte wettelijke kaders.

Wat gaan wij daarvoor doen? Vergunningverlening, toezicht en handhaving We borgen gedegen vergunningverlening, toezicht en handhaving. Hiervoor werken we samen met onder meer de gemeente Rheden als het gaat om bouwtoezicht. De ODRA is binnen de gemeenschappelijke regeling voor Rozendaal, en andere gemeenten in de regio, de partner op het gebied van milieu. Deze samenwerking wordt in 2024 en de jaren daarna voortgezet. Op het vlak van volkshuisvesting, maar breder ten aanzien van de ruimtelijke ontwikkelingen is samenwerking in de regio, vooral in de Groene Metropoolregio een belangrijk onderdeel van de reguliere aanpak binnen dit programma.

52

Volkshuisvesting We werken – ook in regionaal verband – aan ‘groene groei’. In de regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley (Groene Metropoolregio) ligt voor de komende jaren een enorme bouwopgave. Hierbij heeft de regio zichzelf als doel gesteld om de invulling van deze opgave zó vorm te geven dat het meerwaarde oplevert voor alle inwoners. Om deze opgave in goede banen te leiden is de verstedelijkingsstrategie opgesteld. Deze verstedelijkingsstrategie is onderdeel van de Groene Groei opgave van de agenda van de Groene Metropoolregio. De strategie die is ontwikkeld laat zien wat het kostbare groen blauwe raamwerk van de regio is: de landschappen, de fijne uitloopgebieden en de groene dorpen en steden. De Verstedelijkingsstrategie is van een hoog abstractieniveau en raakt vooralsnog Rozendaal nauwelijks in directe zin. Dit regionale beleid vertalen we in een Omgevingsvisie. Zoals ook al in de coalitieovereenkomst is aangegeven integreren we (onder meer) de woonvisie en de groenvisie in dezelfde omgevingsvisie. Hierbij wordt dan ook duidelijk op welke wijze Rozendaal op passende wijze bij kan dragen aan de regionale ambities én de lokale woningbehoefte op het gebied van wonen.

Gezien de druk op de woningmarkt wordt er hierbij naast permanente woningbouw ook onderzocht of er mogelijkheden zijn voor tijdelijke huisvesting voor specifieke doelgroepen door middel van realisatie van flexwoningen. Invoering omgevingswet: Omgevingsvisie/Woonvisie Om de Omgevingswet tijdig te implementeren werken we eraan om: Het beleidsinstrumentarium (o.a. omgevingsvisie, verordeningen en omgevingsplan) conform de doelstellingen van de wet vorm te geven. In het plan van aanpak invoering Omgevingswet dat op 3 november 2020 door de gemeenteraad is vastgesteld is vastgelegd dat de overgang naar de Omgevingswet beleidsneutraal plaatsvindt. In 2023 is in samenspraak met adviseurs vanuit de Groene Metropoolregio gestart met de voorbereidingen voor de omgevingsvisie/woonvisie waarbij de (on)mogelijkheden voor woningbouw binnen de gemeente nader zijn onderzocht in relatie tot lokale en regionale behoefte. Op basis hiervan wordt in 2024 de Omgevingsvisie/Woonvisie opgesteld. Dit is binnen de termijn die hiervoor in de wet is opgenomen (uiterlijk 1-1-2027). De processen voor het afhandelen van initiatieven, conform de nieuwe wettelijke standaarden af te handelen. Hierbij is het digital stelsel Omgevingswet (DSO) van wezenlijk belang. Gelijktijdig met de Omgevingswet is ook de (stapsgewijze) inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) voorzien.

Onder de Wkb blijft de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de bestaande bouw en omgevingsveiligheid. De vergunninghouder legt onder de Wkb inhoudelijk verantwoording af aan het bevoegd gezag (gemeente) voor de start van de bouw. Het bevoegd gezag beoordeelt de aangeleverde gegevens bij het uitvoeren van de toezichthoudende en eventueel handhavende taak. Doordat de toezichthoudende taak voor de gemeente Rozendaal door de toezichthouders van de gemeente Rheden wordt uitgevoerd wordt de invoering van de Wkb in samenwerking met Rheden voorbereid. Voor de concrete aanpak die we hanteren om in het gewenste tempo de Omgevingswet te implementeren wordt verwezen naar eerdere raadsbesluitvorming hieromtrent en de raadsinformatiebrief van maart 2023.

53

Planschade De herziening van het bestemmingsplan die de bouw van IKC Dorpsschool Rozendaal planologisch mogelijk maakt is aanleiding geweest voor een aantal omwonenden om een verzoek om planschade in te dienen. Deze verzoeken worden op grond van de wettelijke kaders afgehandeld. Hieruit is duidelijk geworden dat er voor een aantal omwonenden sprake is van planschade. De termijn om een verzoek om tegemoetkoming in planschade in te dienen tegen het bestemmingsplan Dorpsschool Rozendaal is inmiddels verstreken. Er kunnen nu dus geen nieuwe verzoeken meer worden ingediend. Er lopen acht beroepszaken bij de rechtbank in dit dossier. Dit brengt voor 2024 werk met zich mee.

Wat mag het kosten? Werkelijk 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Baten 8.1 Ruimtelijke Ordening 0 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) 545.675 8.3 Wonen en bouwen 49.350 totaal baten 595.025

0 0 51.510 51.510

0 0 60.000 60.000

0 0 62.000 62.000

0 0 62.400 62.400

0 0 63.500 63.500

Lasten 8.1 Ruimtelijke Ordening 93.159 8.2 Grondexploitatie (niet bedrijventerreinen) 284.751 8.3 Wonen en bouwen 67.577 totaal lasten 445.487

13.200 0 69.220 82.420

13.865 0 71.025 84.890

14.135 0 72.440 86.575

14.420 0 73.180 87.600

14.705 0 74.530 89.235

Saldo van baten en lasten

149.538

-30.910

-24.890

-24.575

-25.200

-25.735

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

70.275 0 70.275

4.000 0 4.000

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Geraamd resultaat

219.813

-26.910

-24.890

-24.575

-25.200

-25.735

De opgenomen baten bij taakveld 8.3 bestaan uit ontvangsten vanuit leges voor bouwvergunningen. De opgenomen lasten bij de taakveld 8.1 bestaan uit de kosten voor planvorming Omgevingswet en bij het taakveld 8.3 bestaan de kosten voor vergunningverlening en de kosten voor de BAG. Vanuit het Rijk is een bijdrage toegezegd voor de uitvoeringskosten voor de invoering van de Omgevingswet, ook voor 2024 en 2025 is een bijdrage toegezegd. Verwachting is dat deze bijdrage, in combinatie met de eerder beschikbare kredieten voldoende zijn voor de implementatie van de invoering van de Omgevingswet. We voorzien op dit moment de komende jaren geen kostentoename anders dan inflatie.

54

Afwijking ten opzichte van Kadernota Verschil kadernota - begroting Verklaring: Hogere kosten bouwplantoetsing Hogere opbrengst bouwvergunningen

2024 3.005

2025 3.715

2026 3.495

2027 2.960

-6.000 11.000

-6.000 11.000

-6.000 11.000

-6.000 11.000

Totaal mutaties

5.000

5.000

5.000

5.000

Restantverschil

-1.995

-1.285

-1.505

-2.040

De hogere opbrengst bouwvergunningen en de bouwplantoetsing zijn gebaseerd op de trend van de laatste jaren.

Beleidsindicatoren

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Omgevingsdienst regio Arnhem (ODRA) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

55

Paragrafen

56

Paragraaf 1: Lokale heffingen Lokale heffingen zijn inkomsten die verkregen worden op grond van publiekrechtelijke regels, voornamelijk belastingen en leges. De belangrijkste heffingen in Rozendaal zijn de OZB, de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. Hieronder wordt een beeld gegeven van de tarieven en de kwijtschelding. Uitgangspunten: de tarieven voor rioolheffing moeten kostendekkend zijn; de tarieven voor afvalstoffenheffing moeten kostendekkend zijn; de OZB en overige tarieven worden in principe jaarlijks aangepast met het inflatiepercentage (2024: 5%). Rioolheffing Uitgangspunt is een kostendekkend tarief wat een uitvloeisel is van de in het rioleringsplan (vGRP) opgenomen kosten en investeringen. Het tarief rioolheffing wordt vastgesteld aan de hand van het laatst vastgestelde vGRP (27 september 2022). De uitkomsten hiervan bepalen het rioolrecht voor de komende jaren. 2021 Rioolheffing

2022

€ 220

2023

€ 220

2024

€ 220

€ 220

Afvalstoffenheffing Uitgangspunt is een kostendekkend tarief. De kosten voor zowel inzameling als verwerking zijn de afgelopen jaren bij alle gemeenten sterk gestegen. Mede dankzij het positieve effect van de gescheiden afvalinzameling zal de tariefsverhoging slechts 0,3% bedragen voor 2024. 2021 1-2 persoonshuishouden 3 of meerpersoonshuishouden

2022

€ 244 € 275

2023

€ 251 € 283

2024

€ 274 € 309

€ 275 € 310

OZB Voor de begroting van 2024 voeren wij een trendbreuk door zoals aangegeven in de Kadernota 20242027. Naast de reguliere toename met het inflatiepercentage van 5,0% wordt er vanaf 2024 een extra jaarlijkse verhoging van 5,5% doorgevoerd. Deze trendbreuk komt voort uit de noodzaak om de tekorten voor de jaren 2026 en verder te dichten. Bijkomend effect is dat onze tarieven in lijn komen te liggen met omliggende gemeenten. Daarnaast is de totale WOZ-waarde gestegen door een stijging van de huizenprijzen en uitbreiding van het aantal woningen. Voor het bepalen van de nieuwe OZBpercentages is de geraamde opbrengst uit de begroting (vermeerderd met de opbrengst van extra woningen) het uitgangspunt. De nieuwe percentages worden daarna aangepast aan de verwachte waardestijgingen als gevolg van de marktontwikkelingen. 2021

2022

2023

2024

OZB eigenaar woningen

9,5800%

0,0899%

0,0790%

0,0823%

OZB eigenaar niet-woningen

13,7900%

0,1430%

0,1536%

0,1599%

OZB gebruiker niet-woningen

11,0900%

0,1150%

0,1235%

0,1286%

57

Omdat de waardering van de onroerende zaken het gehele jaar doorloopt is bovenstaande berekening een eerste indicatie van de tarieven. In december zijn, bij het vaststellen van de verschillende belastingverordeningen, de definitieve tarieven bekend. De bijbehorende opbrengst ziet er als volgt uit:

OZB eigenaar woningen OZB eigenaar niet-woningen OZB gebruiker niet-woningen

2024 440.017 40.176 30.981

Kwijtschelding Voor mensen met de laagste inkomens bestaat de mogelijkheid van een gehele of gedeeltelijke kwijtschelding van de gemeentelijke belastingen. Dit is het geval als aan de voorwaarden voor kwijtschelding van de invorderingswet is voldaan. Lastendruk Door bovenstaande tariefswijzigingen zal de belastingdruk voor de inwoners van Rozendaal voor een gemiddeld gezin stijgen met 3,25%. Overige belastingen en leges Hieronder vallen bijvoorbeeld: producten van burgerzaken; vergunningen; grafrechten. In principe worden alle tarieven aangepast met de inflatiecorrectie, voor 2024 bedraagt deze 5,0%. Met betrekking tot burgerzaken zijn er voor o.a. de paspoorten en rijbewijzen door het Rijk maximumtarieven vastgesteld. Deze wijken daarom af van de basisregel dat inflatiecorrectie wordt toegepast. Kostendekkendheid tarieven In onderstaande tabel is het kostendekkingspercentage van de afzonderlijke producten en het geheel opgenomen.

Soort leges

Burgerlijke stand Huwelijken APV-vergunningen Reinigingsrecht Rioolrecht Grafleges/rechten Omgevingsvergunning bouwen* Totaal

Kosten incl. Geraamde Dekkingsoverhead en opbrengst percentage btw 95.613 9.270 10% 25.127 25.100 100% 5.710 500 9% 216.334 217.180 100% 166.873 168.168 101% 101.882 101.882 100% 60.273 60.000 100% 671.813 582.100 87%

Rioolrecht Door schommelingen in kosten heeft het kostendekkingspercentage jaarlijks een lichte afwijking van 100%. Over elke planperiode komt dit jaarlijkse gemiddeld uit op 100%. Omdat de afwijkingen (zowel begroting als jaarrekening) gering zijn, worden deze verrekend met het exploitatiesaldo.

58

Door de kleine schaal van Rozendaal is een aantal leges c.q. producten niet kostendekkend te krijgen. Voor rijbewijzen en reisdocumenten gelden voorgeschreven maximumtarieven terwijl de vaste kosten relatief hoog zijn. Voor overige vergunningen (waaronder APV) en producten is de legesplicht gedeeltelijk afgeschaft omdat de kosten die met de heffing en invordering daarvan te maken hebben hoger zijn dan de (reëel in rekening te brengen) opbrengsten. Dit geldt niet voor rioolrecht, afvalstoffenheffing en in mindere mate de grafleges/rechten en omgevingsvergunningen. De wijze van kostentoerekening is opgenomen in de financiële verordening die door de raad is vastgesteld.

59

Paragraaf 2: Weerstandsvermogen en risicobeheersing Inleiding Het weerstandsvermogen geeft antwoord op de vraag in hoeverre een gemeente in staat is om niet afgedekte risico’s op te vangen met gereserveerde financiële middelen (weerstandscapaciteit). Voldoende weerstandsvermogen zorgt ervoor dat de uitvoering van taken en het voorzieningenniveau bij financiële tegenslagen gegarandeerd blijven. Voldoende weerstandsvermogen gaat over twee vragen: 1. Welke risico’s lopen we? 2. Wat is de beschikbare weerstandscapaciteit? Risico’s Een risico is de kans op het optreden van een gebeurtenis met een negatief gevolg voor de gemeente. Een gemeente loopt tal van risico’s die we in meer of mindere mate kunnen inschatten en beheersen. Gemeentelijke risico’s kunnen voortkomen uit de politiek, de aansprakelijkheid, de strategie, financiële samenwerking, het bedrijfsproces en het milieu. Daarnaast zijn zaken als Verbonden Partijen, openeinderegelingen en grondexploitaties bekende onderwerpen waar de gemeente belangrijke risico’s loopt. Risicoprofiel Er zijn meer methoden om een gekwantificeerd risicoprofiel op te stellen, uiteenlopend van meer wetenschappelijke methoden tot meer praktische modellen. Voor alle methoden geldt dat ze geen 100% garantie bieden op volledigheid. Het gaat er immers om risico’s zo goed mogelijk te benoemen waar nog niet op één of andere manier in is voorzien.

De eigenschap van een risico is echter dat men niet weet wat, wanneer of hoe het zich aandient. Voor deze paragraaf kiezen we voor een pragmatische aanpak. Basis voor het risicoprofiel is een organisatie brede inventarisatie van risico’s die twee maal per jaar plaatsvindt (begroting en rekening). Deze hebben we zo goed mogelijk gekwantificeerd en voorzien van een risicoscore (kans x impact), op basis van de volgende tabellen. Kans Gering (minder dan 1 x per 4 jaar) Gemiddeld (ongeveer 1 x per 4 jaar) Hoog (minimaal 1 x per jaar)

Score 1 3 5

Financieel gevolg Score Gering (< 0,1% omzet = < € 5.000 1 Beperkt (> 0,1% omzet < 0,5 % omzet = tussen € 5.000 en € 25.000) 2 Groot (> 0,5 % omzet = > € 25.000) 3 Omzet: lasten programma’s Rozendaal (begroting 2023: afgerond € 4,6 miljoen) De risicoscore komt tot stand door de kans te vermenigvuldigen met de impact. Hoe hoger de score hoe groter het risico. De uitkomst zetten we af tegen de volgende tabel: Ranking Gevolg Hoog risico. Als het een financieel risico betreft dient weerstandsvermogen Scores >= 10 aanwezig te zijn. Beperkt risico. Als het een structureel financieel risico betreft wordt deze voor 5 < Scores < 10 25% meegeteld voor het aanhouden van een weerstandsvermogen (spreiding over 4 jaar). Een incidenteel risico wordt voor 50% meegenomen. Gering risico. Voor zover het financiële gevolgen betreft worden die geacht Scores < 5 binnen de reguliere bedrijfsvoering gedragen te kunnen worden.

60

De risicoscore houdt ook rekening met het feit dat niet alle risico’s zich tegelijkertijd zullen voordoen. Wanneer hiermee geen rekening wordt gehouden is de kans groot dat een behoorlijk deel van het vermogen (ofwel algemene reserve) onnodig geblokkeerd wordt. Structureel of incidenteel Van belang is onderscheid te maken tussen risico’s met structurele en incidentele effecten, in het profiel is dit onderscheid ook aangebracht. Risico’s met structurele effecten hangen meestal samen met de bedrijfsvoering zoals rente of hogere kosten vanwege een hoger aantal bijstandontvangers. Wanneer dit soort risico’s zich voordoen dienen ook structurele maatregelen genomen te worden door ze mee te nemen in het financieel meerjarig perspectief. Het kan zijn dat het perspectief hiervoor op korte termijn geen ruimte biedt en dat moet worden omgebogen binnen de begroting. Om die reden wordt het risico voor 100% meegenomen wanneer het hoog is en voor 25% wanneer het beperkt is om het eerste jaar eventueel te overbruggen met behulp van het weerstandsvermogen. Wanneer zich een incidenteel risico voordoet dient deze in principe ineens ten laste van de weerstandscapaciteit gebracht te worden, wanneer deze niet kan worden opgevangen in het rekeningresultaat.

Weerstandscapaciteit Voor een oordeel over ons weerstandsvermogen is naast het risicoprofiel ook een inschatting van onze weerstandscapaciteit nodig. Ook hierbij wordt in principe onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele middelen. Bronnen van weerstandscapaciteit zijn de algemene reserve, vrij aanwendbare bestemmingsreserves, de onbenutte belastingcapaciteit en de post onvoorziene uitgaven. Stille reserves kunnen hierbij ook een rol spelen. Het betreft eigendommen die lager zijn gewaardeerd (boekwaarde) dan de waarde in het economisch verkeer (bij gebouwen is uitgegaan van de WOZ-waarde). Omdat deze niet onmiddellijk in een feitelijk dekkingsmiddel kunnen worden omgezet, laten we deze voortaan bij de berekening van de weerstandscapaciteit buiten beschouwing. We benoemen deze wel zoals voorheen. Omschrijving Boekwaarde Economische/ Stille reserve 31-12-2023 woz-waarde

Kerklaan 1 en 3 Werf

Totaal

0 0

1.224.000 147.000

1.224.000 147.000

1.371.000

De obligaties zijn inmiddels afgelost en staan niet meer in dit overzicht Structureel Dit wordt vooral gevormd door de onbenutte belastingcapaciteit (en dan vooral OZB aangezien er al voor 100% dekking is gekozen voor afval en riool) en het bedrag voor onvoorzien. De onbenutte belastingcapaciteit kan berekend worden door aansluiting te zoeken bij artikel 12 van de financiële verhoudingswet. Artikel 12 Bij een eventuele ‘artikel 12-aanvraag’ geldt ook een normtarief voor de OZB als één van de toelatingseisen. In dat geval dient een gemeente minimaal 20% meer OZB te heffen dan het landelijk

61

gemiddelde. Op basis van die norm bedraagt de onbenutte belastingcapaciteit voor de gemeente Rozendaal ongeveer € 400.000. Echter, de feitelijke hoogte van de onbenutte belastingcapaciteit (met uitzondering van een artikel 12aanvraag) is vooral een politieke keuze. Op basis van het gewenste financiële beleid is er feitelijk geen onbenutte belastingcapaciteit, uitgezonderd een inflatieverhoging. Om die reden is in onderstaand overzicht alleen € 10.000 voor onvoorziene uitgaven opgenomen voor de structurele weerstandscapaciteit. Incidenteel De incidentele weerstandscapaciteit wordt bepaald door de som van alle reserves waaraan nog geen specifieke bestemming is gegeven en eventuele bestemmingsreserves zonder concrete verplichting die daardoor her-bestemd kunnen worden. Voor de berekening van de weerstandscapaciteit beperken we ons tot de algemene reserve. De overige reserves hebben in principe allemaal een bestemming waarvan het niet wenselijk is om deze opnieuw te bestemmen. Het genoemde bedrag betreft de geraamde stand per 1-1-2023.

Structureel Onbenutte belastingcapaciteit Onvoorzien (gemiddeld obv meerjarenbegroting) subtotaal structureel

0 10.000 10.000

Incidenteel Algemene reserve

3.563.620

Totale weerstandscapaciteit

3.573.620

Risicoprofiel Risico K I Bedrag score %

Onderwerp Open einde regelingen

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

WWB WMO

Meer aanvragen Meer aanvragen

Jeugdzorg

Meer aanvragen

Geen, conjunctuurgevoelig 3 2 15.000 Geen, wel optie om beleid 3 2 30.000 aan te passen Geen, wel optie om beleid 3 3 50.000 (gedeeltelijk) aan te passen

Kinderopvang Leerlingenvervoer Beschermd wonen Overige risico's met structureel effect Algemene uitkering Renterisico (uitgaven)

Meer aanvragen SMI Geen Meer aanvragen Geen Meer aanvragen Geen

Renterisico (inkomsten)

Daling van rentevergoeding over uitgezette eigen middelen

Samen trap af Schommelingen op de geld- en kapitaalmarkt

6 6

Bedrag

25% 25%

3.750 7.500

9 100%

50.000

3 2 5.000 3 3 15.000 3 3 70.000

6 9 9

25% 25% 25%

1.250 3.750 17.500

Geen 3 3 100.000 Op dit moment geen lening 1 1 0 en anders wordt dit risico afgedekt via de renterisiconorm Door stijgende 3 3 50.000 rentevergoeding bij de schatkist is dit risico verhoogd tov eerdere jaren

9 1

25% 0%

25.000 0

9

25%

12.500

62

Onderwerp Kapitaalgoederen

Verduurzaming vastgoed/tractie

Klimaat/droogte

Risico Risico/oorzaak Beheersmaatregel K I Bedrag score % Bedrag Onvoorzien en Actuele beheerplannen en 3 3 50.000 9 25% 12.500 onverwacht periodiek inspectie onderhoud aan gebouwen of wegen Verplichtingen tot Anticiperen op regelgeving 3 3 50.000 verduurzaming en ontwikkelingen kunnen aanzienlijke meenemen in de begroting kosten veroorzaken

Door verandernd klimaat ontstaan er problemen met vegetatie, riool en water Kortleven pensioen wethouders Het vroegtijdig overlijden van een (ex) bestuurder kan financiele consequenties hebben (verzekerbaar) Wachtgeldverplichtingen bestuurders Bij mutaties in het college kunnen wachtgeldverplichti ngen ontstaan Juridische procedures Bewaren en rechtszaken bij projecten en/of belsissingen Gemeenschappelijke regelingen Het algemeen bestuur kan besluiten nemen met financiele consequenties waaraan de gemeente vanwege de constructie gehouden is Personeel Lastig vervulbare vacatures waardoor externe inhuur noodzakelijk is Veranderende wetgeving Aanpassing in wetgeving leveren kosten op die niet altijd voldoende worden gecompenseerd

9

25%

12.500

Anticiperen op wetgeving 3 3 100.000 en ontwikkelingen en meenemen in de begroting

9

25%

25.000

Verzekeren danwel opvangen binnen weerstandsvermogen

1 3 50.000

3

0%

0

Verzekeren danwel opvangen binnen weerstandsvermogen

3 3 90.000

9

25%

22.500

Binnen projectplannen en besluitovrming aandacht voor hebben

3 2 15.000

6

25%

3.750

Feitelijk niet aanwezig

5 3 50.000

15 100%

50.000

Aantrekkelijke werkgever blijven

3 3 50.000

9

25%

12.500

Anticiperen op ontwikkelingen

3 3 50.000

9

25%

12.500

subtotaal structureel 272.500

63

Onderwerp Risico's met incidenteel effect Ramp c.q. groot incident

Rechtspositionele consequenties

Personeel ICT

Risico/oorzaak

Beheersmaatregel

Bedrag

Gemeente wordt Feitelijk niet aanwezig door bijvoorbeeld het ministerie niet volledig gecompenseerd voor de kosten die gemaakt zijn Binnen elk bedrijf Voorziening voor treffen kunnen situaties aan dan wel opvangen binnen de orde zijn waarbij weerstandsvermogen er kosten optreden voor besluiten met rechtspostionele consequenties. De gemeente is hiervoor eigen-risicodrager.

3 3 50.000

9

50%

25.000

3 3 75.000

9

50%

37.500

Langdurige uitval Goede begeleiding zieke door ziekte werknemers Hacks, privacyissues, Beveiliging op orde, uitval systemen bewustwording

3 3 80.000

9

25%

20.000

3 3 100.000

9

25%

25.000

In principe geldt hiervoor 3 3 30.000 de aansprakelijkheidsverzeker ing van de gemeente, echter er is altijd een risico dat het niet past binnen de voorwaarden, bijvoorbeeld het niet uitvoeren van inspecties Feitelijk niet aanwezig 3 3 100.000

9

50%

15.000

9

50%

50.000

1 3 800.000

3

0%

0

Schades

Schade door eigendommen van de gemeente (bijvoorbeeld door bomen)

Planschade

Niet binnen de exploitatieovereenk omst af te dekken planschaden geen volledige Bepaalde begrote posten compensatie voor heroverwegen. de gemaakte kosten

Project OOR

Risico K I Bedrag score %

subtotaal incidenteel 172.500 Totaal 445.000

In de bovenstaande tabel is een risico opgenomen van het project OOR. Een nadere toelichting hierop is te vinden op bladzijde 43. Weerstandsratio De confrontatie van risicoprofiel en weerstandscapaciteit is opgenomen in de volgende tabel. Weerstandsvermogen Structureel Incidenteel Totaal Structureel (A/B) Incidenteel (C/D) Totaal (E/F)

Beschikbaar A C E

10.000 3.563.620 3.573.620

Benodigd B D F

272.500 172.500 445.000

0,04 20,66 8,03

64

Ratio > 2,0 1,5 - 2,0 1,0 - 1,5 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 < 0,6

Waardering uitstekend ruim voldoende voldoende matig onvoldoende ruim onvoldoende

Conclusie De risico’s zijn opnieuw geactualiseerd. Hierbij zijn er aanpassingen gedaan bij de risico’s voor rente, planschades, langdurige uitval door ziekte en beschermd wonen. De weerstandsratio is onverminderd meer dan uitstekend, waarbij de stille reserves niet in de berekening zijn meegenomen. De gemeente Rozendaal is hiermee uitstekend in staat om financiële tegenvallers op te vangen zonder dat het voorzieningenniveau in gevaar uitkomt. Bij materiële tegenvallers van structurele aard is er zodoende ook voldoende tijd om de maatregelen in kaart te brengen die nodig zijn om een structureel evenwicht tot stand te brengen.

Meerjarig overzicht van Reserves en Voorzieningen Begroot 1-1-2023

Begroot 1-1-2024

Begroot 1-1-2025

Begroot 1-1-2026

Begroot 1-1-2027

A. Algemene reserve Mobiel

3.563.620

3.563.620

3.563.620

3.563.620

3.563.620

subtotaal A

3.563.620

3.563.620

3.563.620

3.563.620

3.563.620

B. Bestemmingsreserves Reserve monumenten 20.959 20.959 Reserve sociaal domein 368.210 368.210 Vervangingsreserve inventaris gemeentehuis 102.625 109.311 Reserve digitalisering 32.358 32.358 Reserve fietspaden 0 1 Reserve wegen 98.629 107.832 Reserve begraafplaats 18.913 18.913 Reserve Energietransitie 105.000 105.000 Reserve dekking kapitaallasten 4.992.633 4.842.778

20.959 368.210 115.997 32.358 2 117.035 18.913 105.000 4.690.333

20.959 368.210 122.683 32.358 3 126.238 18.913 105.000 4.535.745

20.959 368.210 129.369 32.358 4 135.441 18.913 105.000 4.378.973

subtotaal B

5.605.361

5.468.805

5.330.106

5.189.223

C. Voorzieningen Voorziening riolering 1.050.000 1.103.610 Voorziening wachtgeld/pensioen wethouders 347.129 357.129

1.165.329 367.129

1.216.386 377.129

1.268.464 387.129

subtotaal C

1.397.129

1.460.739

1.532.458

1.593.515

1.655.593

Totaal

10.700.076

10.629.720

10.564.883

10.487.241

10.408.436

5.739.327

Bij het vermelden van de stand van de reserves en voorzieningen gaat het altijd om een momentopname. De cijfers in de eerste kolom zijn gebaseerd op de laatst formeel vastgestelde cijfers van de jaarrekening 2022 en aangevuld met de verwachte mutaties (claims) in 2023. In de overige jaren zijn de vaste en bekende toevoegingen en onttrekkingen verwerkt.

65

Overige financiële kengetallen Het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV) verplicht gemeenten met ingang van het begrotingsjaar 2016 een basisset van vijf financiële kengetallen op te nemen. Doel is om in één oogopslag de gemeenteraad meer inzicht te bieden in de financiële positie van de gemeente. Financiële kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Rekening Begroting Begroting Begroting Begroting Begroting 2022 2023 2024 2025 2026 2027 -109% -138% -56% -89% -95% -94% -109% -138% -56% -89% -95% -94% 79% 83% 78% 78% 77% 76% -3% 0% 0% 0% 0% 0% -6,8% -0,3% 0,3% 2,7% -2,5% -2,7% 135% 120% 127% 128% 130% 131%

Betekenis van de kengetallen Net als bij het weerstandsvermogen gelden ook voor deze kengetallen geen harde normen. Wel zijn er algemene bandbreedtes waarmee een indruk kan worden verkregen over de waarde van het kengetal.

Netto schuldquote Netto schuldquote voor alle verstrekte leningen Solvabiliteitsratio Kengetal grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belastingcapaciteit

Categorie A Voldoende < 90% < 90% > 50% < 20% Begr en Mrj >0% < 95%

Categorie B Matig 90%-130% 90%-130% 20%-50% 20%-35% Begr of Mrj >0% 95%-105%

Categorie C Onvoldoende >130% >130% <20% >35% Begr en Mrj <0% >105%

Netto schuldquote inclusief alle verstrekte leningen Beide zijn voor Rozendaal gelijk omdat er geen doorverstrekte geldleningen aan bijvoorbeeld woningcorporaties zijn. De netto schuldquote geeft het niveau aan van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen middelen en geeft daarmee een indicatie van de druk van de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie. Normaal ligt de netto schuldquote van een gemeente tussen 0% en 90%. Als de netto schuldquote tussen 90% en 130% ligt, is de gemeenteschuld hoog (oranje). Hij moet niet verder stijgen. Als de netto schuldquote boven de 130% uitkomt, dan bevindt de gemeente in de gevarenzone (rood). Het bestuur moet er werk van maken om de schuld te verlagen. (Bron: VNG -website). Solvabiliteitsratio De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin Rozendaal in staat is op de lange termijn aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Kengetal grondexploitatie De grondexploitatie kan een grote invloed op de financiële positie van een gemeente hebben (zowel positief als negatief). Dit kengetal geeft een indicatie van het relatieve belang van de grondexploitatie voor Rozendaal. Het percentage is de waarde van bouwgronden in relatie tot de totale baten exclusief de reserves. Het kengetal is nu 0% aangezien de grondexploitatie op De Del eind 2022 is afgesloten en er geen nieuwe grondexploitatie aanwezig is.

Structurele exploitatieruimte Aan de hand van dit kengetal kan het structurele en reële evenwicht van de begroting beoordeeld worden. Een percentage van 0% betekent een sluitende begroting, een positief percentage wil zeggen

66

dat er begrotingsruimte is. In dit geval biedt het financieel meerjarig perspectief bij de begroting dan ook een betere indicatie. Belastingcapaciteit De ruimte die een gemeente heeft om zijn belastingen te verhogen kan worden gerelateerd aan de totale woonlasten. De woonlasten worden bepaald aan de hand van de OZB, de rioolheffing en de afvalstoffenheffing voor een woning met een gemiddelde WOZ-waarde in Rozendaal. De gemiddelde WOZ-waarde in Nederland bedroeg in 2022 € 315.000 en in Rozendaal € 610.000. Dat is dan ook de reden voor het hoge percentage. Dit zegt echter niets over de feitelijke onbenutte belastingcapaciteit, dat is immers een politieke keuze. Kengetal

A B C D E F G H

1A Netto Schuldquote (incl. verstrekte leningen) Vaste schulden (cf art 46 BBV) Netto vlottende schuld (cf art 48 BBV) Overlopende passiva (cf art.49 BBV) Financiele activa (cf. art 36 lid d, e en f) Uitzettingen < 1 jaar Liquide middelen (cf.art 40 BBV) Overlopende activa (cf art. 40a BBV) Totale baten (cf. art. 17 lid c BBV excl mut.reserves) Netto schuldquote (A+B+C-D-E-F-G)/H x 100%

A B

2. Solvabiliteitsratio Eigen vermogen (cf art 42 BBV) Balanstotaal Solvabiliteit (A/B) x 100%

A B C

Kengetal grondexploitatie Niet in exploitatie genomen bouwgronden (cf art 38 lid a punt 1 BBV) Bouwgronden in exploitatie Totale baten cf art 17 lid c BBV (excl mut.reserves)

A B C D E F

Begroting 2023

Begroting 2024

Begroting 2025

Begroting 2026

Begroting 2027

0 926.035 639.126 1.583.804 5.972.814 23.972 67.334 5.576.296 -109%

0 700.000 10.000 1.638.866 4.242.687 50.000 250.000 3.973.368 -138%

0 1.000.000 75.000 1.661.660 4.683.783 25.000 50.000 9.546.529 -56%

0 1.000.000 75.000 1.718.160 4.379.205 25.000 50.000 5.715.097 -89%

0 1.000.000 75.000 1.775.160 4.405.568 25.000 50.000 5.481.600 -95%

0 1.000.000 75.000 0 6.263.136 25.000 50.000 5.602.741 -94%

10.182.998 9.730.160 9.168.981 9.032.425 8.893.726 8.752.843 12.970.622 11.745.823 11.704.720 11.639.883 11.562.241 11.483.436 79% 83% 78% 78% 77% 76%

0

0

0

0

0

0

-173.714 5.579.296 -3%

0 3.973.368 0%

0 9.546.529 0%

0 5.715.097 0%

0 5.481.600 0%

0 5.602.741 0%

4.850.392 4.301.296 96.742 265.718 5.576.296 Structurele exploitatieruimte (((B-A)+(D-C))/E x 100% -6,8%

3.949.095 3.813.348 15.889 140.164 3.973.368 -0,3%

9.656.053 9.546.529 15.889 149.855 9.546.529 0,3%

5.696.193 5.715.097 15.889 152.445 5.715.097 2,7%

5.755.689 5.481.600 15.889 154.587 5.481.600 -2,5%

5.893.594 5.602.741 15.889 156.772 5.602.741 -2,7%

513 220 275 0

549 220 309 0

1.008 839

1.078 852

557 220 314 0 0 1.091 852

566 220 318 0 0 1.104 852

574 220 323 0 0 1.117 852

120%

127%

128%

130%

131%

Grondexploitatie (A+B)/C x 100%

A B C D E

Rekening 2022

Structurele exploitatieruimte Structurele lasten Structurele baten Totale structurele toevoegingen aan reserves Totale structurele onttrekkingen aan reserves Totaal baten

Belastingcapaciteit, woonlast meerpersoonshuishouden OZB lasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde 572 Rioolheffing voor een gezin 220 Afvalstoffenheffing voor een gezin 244 Eventuele heffingskorting 0 Totaal woonlasten voor een gezin bij gemiddelde WOZ-waarde (A+B+C-D) 1.036 Woonlasten gemidd voor gezin in 2020 (gem <25K)* 766 Woonlasten t.o.v. landelijk gemiddelde jaar ervoor (E/F) x 100% 135%

67

Paragraaf 3: Onderhoud kapitaalgoederen Inleiding De gemeente Rozendaal beslaat een oppervlakte van 2.795 hectare. Hier wonen, werken en recreëren mensen waarvoor veel kapitaalgoederen nodig zijn. In deze paragraaf geven we inzicht in de onderhoudstoestand en de kosten van onze belangrijkste groepen kapitaalgoederen (wegen, riolering/water, openbare verlichting, groen en gebouwen). Onderhoud van kapitaalgoederen beslaat een substantieel deel van de begroting. Een goed overzicht is daarom van belang voor een juist inzicht in de financiële consequenties ervan. De lasten hiervan komen in verschillende programma’s tot uitdrukking. Beleid voor beheer kapitaalgoederen Voor het onderhoud hanteren we de volgende plannen: Nota Onderhoudsplan wegen (2022-2033) Onderhoudsplan riolering (2023-2027) Aangescherpte Groenvisie (2022-2026)

Jaar van vaststelling/beoordeling 2022 2022 2023

Wegbeheer Sinds de begroting 2019 is besloten om bij groot onderhoud van een aantal binnenwegen het asfalt te vervangen door klinkers. In het wegenplan van 2022 is besloten om de overgang naar klinkers te doen op basis van noodzaak tot renovatie, in plaats van fysiek aansluitend. In de meerjarenbegroting is met de kapitaallasten van die investeringen rekening gehouden. Voor een klein deel van de wegen geldt onderhoud met asfalt waarvoor een reserve wordt aangehouden. Voordat tot daadwerkelijke uitvoering van het wegbeheer wordt overgegaan wordt ook het riool geïnspecteerd om te beoordelen of er ‘werk met werk’ gemaakt kan worden en we voorkomen dat niet veel later diezelfde weg weer open moet voor periodiek onderhoud aan het riool. Investeringsschema Omschrijving Steenhoek Riolering Mercedes bedrijfswagen Iseki trekker Gemeentehuis J. van Arnhemstraat Totaal

2024 129.000 77.700 0 0 0 206.700

2025

2026

2027

0 64.260 82.000 38.000 220.000 0 404.260

0 65.545 0 0

0 66.856 0 0

39.000 104.545

0 66.856

Riolering In 2022 is een nieuw verbreed rioleringsplan (vGRP) vastgesteld. Dit plan is de uitvoering van de wettelijke verplichting dat de gemeente een rioleringsplan moet hebben. In dit plan zijn de normen bepaald voor de kwaliteit van het onderhoud en milieu. In dit plan wordt aangegeven welke investeringen er jaarlijks nodig zijn om aan de gestelde voorwaarden uit het plan te voldoen. We voorzien geen noodzakelijke wijzigingen in de begroting. Als blijkt dat investeringen niet direct noodzakelijk zijn, dan zullen deze investeringen worden uitgesteld.

68

Verder hebben metingen uitgewezen dat wij voldoen aan de basisinspanning (afkoppelen) zoals deze is opgelegd door de Provincie. Dit is vastgelegd in het BRP (Basis rioleringsplan) en getoetst door het waterschap Rijn&IJssel. Door de invoering van de Wet gemeentelijke watertaken zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor de ruimtelijke inpassing van maatregelen die de waterbeheerder betreffen. Daarnaast kent de wet drie zorgplichten toe aan gemeenten: afvalwater, hemelwater en grondwater. In het vGRP wordt met deze nieuwe zorgplichten rekening gehouden. Naast het opstellen en periodiek herzien van het vGRP (vooral ook bedoeld om tijdig de kosten voor riolering in beeld te hebben) wordt er jaarlijks ongeveer 1.500 meter riolering geïnspecteerd. Daaruit volgen aanbevelingen voor onderhoud dan wel herstel/vervanging zodat die activiteiten op het juiste moment worden uitgevoerd en er ook geen onnodige kosten worden gemaakt. Gemeentegebouwen Om het benodigde onderhoud uit te kunnen voeren is jaarlijks per gebouw een budget in de begroting opgenomen. De budgetten in de begroting zijn toereikend voor het noodzakelijke onderhoud. Voor diverse reparaties en investeringen is in 2024 een bedrag van € 20.000 opgenomen. Daarnaast is in 2024 een bedrag van € 15.000 opgenomen om te onderzoeken wat er nodig is m.b.t de veiligheid en verbetering van de dienstverlening (gebouw-technisch).

Voor het onderhoud van de nieuwe school is in 2019 een contract afgesloten. Het deel voor de gemeente (gymzaal) wordt via de VVE verrekend en hiermee is in de begroting rekening gehouden. Groenvisie 2022-2026 In mei 2022 is een nieuwe Groenvisie vastgesteld. In 2023 is deze aangescherpt. In dit plan is voor de lange termijn aangegeven waar het openbaar groen verbeterd of aangepast kan worden. In dit plan wordt beschreven hoe Rozendaal met het openbaar groen om wil gaan. Bij het opstellen van de begroting wordt rekening gehouden met de kosten voor onderhoud van de hierin beschreven zaken. Hieraan wordt gevolg gegeven door uitvoering van een groot aantal zaken, in het bijzonder (prioritair) door opstellen van een bomenplan.

69

Paragraaf 4: Financiering De paragraaf financiering geeft jaarlijks inzicht in de ontwikkelingen rond de meerjarenfinanciering, het te voeren beleid op dit gebied en in de risico’s die de gemeente daarbij loopt. Zoals wettelijk voorgeschreven hanteren we hiervoor een treasurystatuut dat door de raad is vastgesteld (actualisatie in raad 28-3-2023). In het treasurystatuut staat aan welke partijen en onder welke condities de gemeente geld mag uitlenen en bij welke partijen en onder welke condities beleggingen en financieringen kunnen plaatsvinden. De uitgangspunten zijn gebaseerd op een risicomijdend treasurybeleid. De gemeente verricht geen ‘near banking’- of ‘banking’-activiteiten omdat dit niet tot de kernactiviteiten van de gemeente behoort. De gemeente is verplicht haar overtollige middelen bij de schatkist te stallen. Daar wordt sinds half 2022 weer rente voor ontvangen. Risicobeheer In deze paragraaf wordt, via een aantal tabellen, inzicht gegeven in de risico’s met betrekking tot de vlottende schuld (kasgeldlimiet) en de risico’s op de vaste schuld (renterisiconorm). Kasgeldlimiet De kasgeldlimiet is bedoeld om het renterisico op opgenomen kortlopende geldleningen tot een acceptabel maximum te beperken. Kortlopende leningen zijn immers ‘goedkoper’ dan langlopende leningen.

Een risico hierbij is echter dat het lagere rentepercentage ook voor een korte periode van toepassing is. Om te voorkomen dat gemeenten met omvangrijke kortlopende leningen bij forse rentestijgingen in de problemen komen is er een landelijke kasgeldlimiet vastgesteld. In Rozendaal is dit niet aan de orde, omdat er sprake is van een hoog bedrag aan eigen liquide middelen. Kasgeldlimiet Omvang begroting per 1 januari (afgerond) 1. Toegestane kasgeldlimiet (8,5% begroting) 2. Omvang vlottende korte schuld (rekening-courant Gemeente) 3. Vlottende middelen (kortlopende vorderingen) 4. Totaal kasgeld (2) – (3) 5. Toegestaan kasgeldlimiet (1) 6. Overschrijding kasgeldlimiet (4-5)

Begroting 2024 9.680.353 822.830 1.000.000 4.758.783 -3.758.783 822.830 -4.581.613

De omvang van de begroting verdubbelt bijna in 2024 doordat de kosten voor de opvang van de Oekraïense vluchtelingen in onze gemeente is opgenomen in de cijfers. Het negatieve bedrag bij de overschrijding van de kasgeldlimiet betekent in dit geval dus een overschot op de kasgeldlimiet en ruimschoots binnen de norm. Renterisiconorm Eventuele renterisico’s op de langere termijn worden beheerst door de toepassing van de zogenaamde renterisiconorm. In de kern komt deze erop neer dat niet op eenzelfde moment een omvangrijke herfinanciering van langlopende leningen plaatsvindt tegen op dat moment bijvoorbeeld fors hogere rentepercentages. Met het toepassen van een renterisiconorm worden de renterisico’s gespreid. De gemeente Rozendaal kent momenteel (en dat is ook niet voorzien) geen langlopende leningen, daarom is berekening van de norm niet aan de orde.

70

Uitgezette middelen De gemeente Rozendaal heeft een goede liquiditeitspositie, in 2024 voorzien we dat we gemiddeld een bedrag van ongeveer € 5,0 miljoen aanhouden bij de schatkist. Door de oplopende rente wordt hier weer een rendement op behaald. Door middel van (o.a.) een liquiditeitsplanning wordt ingezet op een zo hoog mogelijke opbrengst te behalen. In de begroting hebben wij voor 2024 een bedrag opgenomen van € 152.000 aan renteopbrengsten. Jaarlijks lopen deze opbrengsten iets op. Garanties op leningen aan derden Wij hebben een contra-garantie afgegeven voor de te realiseren nieuwbouw van de Stichting Dierentehuis Arnhem en omstreken. Voor 2024 is dit voor een bedrag van € 35.000. Wet Houdbare overheidsfinanciën (Wet HOF) De wet is in 2013 aangenomen. De decentrale overheden hebben door deze wet nog eens nadrukkelijk de zelfde verantwoordelijkheid opgelegd gekregen voor een gedegen begrotingsbeleid. Doel is om samen het Nederlandse begrotingstekort binnen de perken te houden. Er wordt gewerkt met het zogenaamde EMU-saldo en Europese normeringen hiervoor. Ook is bepaald dat overtollige kasmiddelen belegd dienen te worden bij het Rijk. Dat geldt dus ook voor de gemeente Rozendaal.

71

Paragraaf 5: Bedrijfsvoering Inleiding Onze bedrijfsvoering richt zich op de ondersteunende diensten die nodig zijn om de beoogde resultaten en effecten uit de programma’s te bereiken. Bedrijfsvoering omvat Personeel en Organisatie, Informatievoorziening, automatisering en digitalisering, Juridische zaken, Communicatie en Huisvesting. Bedrijfsvoering is primair een verantwoordelijkheid van het college. Deze paragraaf vertoont overlap met Programma 0, Bestuur en Ondersteuning. Deze paragraaf behandelt die aspecten van de bedrijfsvoering die niet onder programma 0 zijn behandeld, waarbij met name het ‘hoe’ centraal staat (het ‘wat hoort thuis in programma 0). Daarbij gaan we in op de onderdelen Planning en Control, Organisatieontwikkeling en P&O, Informatievoorziening en digitalisering, en kosten van de diverse bedrijfsvoeringsonderdelen (personeel, huisvesting e.d.). Planning en control Planning en controlcyclus Het primaire doel van de P&C-cyclus is om het beleid en de bedrijfsvoering in beeld te krijgen en te houden. De P&C-cyclus moet inzicht geven in hoeverre de gemeente haar doelstellingen bereikt en welke (financiële) middelen daarbij nodig zijn. De ambtelijke organisatie legt daarbij verantwoording af aan het college van burgemeester en wethouders. Het college doet dat op zijn beurt richting de gemeenteraad.

De P&C-cyclus bestaat in Rozendaal ieder jaar uit respectievelijk de kadernota, de begroting, tussentijdse (financiële) verantwoordingsrapportages (Turaps) en de Jaarstukken. Kadernota en begroting blikken vooruit op het komend begrotingsjaar en gaan dus over het ‘plannen’. De Turaps en de jaarstukken blikken terug op (een gedeelte van) een jaar en ondersteunen de raad in de controlerende rol. Begroting en jaarstukken zijn verplicht. Ook hoe die eruit moeten zien is voor het grootste deel voorgeschreven. Andere momenten van plannen en verantwoorden zijn vrij. Van Kadernota 2024-2027 naar Begroting 2024-2027 De kadernota gaf dit jaar een negatief vooruitzicht met name in de jaren 2026 en 2027. Door deze ontwikkeling is er een noodzaak ontstaan voor een belastingverhoging die hoger is dan de inflatiecorrectie. Eens te meer blijkt dat we sterk afhankelijk zijn van het Rijk voor onze inkomsten. Net zoals het voorgaande jaar staan wij in deze begroting stil bij de sturende vragen wat we willen bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten. Hierbij willen wij als college zo scherp mogelijk beschrijven wat de opdracht van de raad is voor 2024. Hiermee willen wij de raad in staat stellen om de kaders helder vorm te geven, prioriteiten te stellen en uiteindelijk ook om effectiever de controlerende taak uit te oefenen.

Wij werken deze begroting uit in ambtelijke werkprogramma’s. Sturen op risico’s Om grip te houden op doeltreffendheid en doelmatigheid is het van belang om financiële en operationele risico’s in beeld te hebben, en om daarop als organisatie te kunnen sturen. Dat doen we onder meer door het bijhouden van de Paragraaf Weerstandsvermogen. Daarin geven we (op basis van een tweejaarlijkse herijking) een risico-indicatie. Door een nog altijd stevige reservepositie kunnen we de geschetste risico’s opvangen. We streven er naar om de weerstandsratio niet lager te laten uitkomen dan 4 en we geven in de jaarstukken aan welke impact inzet van de reserve heeft op dit getal. Sturen op rechtmatigheid Op grond van een wijziging van de Gemeentewet krijgt het college de verplichting om zélf te verklaren in hoeverre de bestedingen rechtmatig tot stand zijn gekomen. Deze rechtmatigheidscontrole wordt niet meer verricht door de accountant, maar wordt binnen de organisatie belegd.

72

Het college neemt in de jaarrekening een verklaring op waarin zij zich uitspreekt over de rechtmatigheid van gemeentelijke uitgaven. Daarbij geeft het college aan op grond waarvan zij tot die bewering komt. Om aan deze (wettelijke) verplichting te voldoen, wordt de (verbijzonderde) interne controle verder ontwikkeld zodat die voorziet in de noodzakelijke onderbouwing van de rechtmatigheidsverklaring. Financiële functie Voor de financiële functie van de gemeente zijn vastgesteld een Financiële Verordening, voorgeschreven in artikel 212 Gemeentewet en een controleverordening voorgeschreven in artikel 213 Gemeentewet. Vanaf de jaarrekening 2016 is Stolwijk Kelderman door de raad als accountant benoemd. De opdracht voor Stolwijk Kelderman is recentelijk verlengd tot de behandeling van de jaarrekening van 2024. Er moet in 2024 een aanbesteding plaats vinden voor deze opdracht voor de periode daarna. Administratieve organisatie Voor een groot aantal processen zijn procesbeschrijvingen vereist. De digitale transitie, onder meer de implementatie van het DMS (document management systeem) versterkt de nut en noodzaak hiervan. Daarnaast zijn in het kader van de functiebeschrijvingen globale taakbeschrijvingen opgesteld. Op tal van terreinen dient de gemeente (verplichte) controles, audits en zelfevaluaties uit te voeren.

Voor bijvoorbeeld burgerzaken betreft het de jaarlijkse zelfevaluaties voor de Basisregistratie Personen (BRP) en voor de reisdocumenten. Jaarlijks dienen daarvoor echter ook controlewerkzaamheden plaats te vinden. De handhaving van allerlei wet- en regelgeving met name op het gebied van brandveiligheid, bouwen woningzicht en milieu vraagt voortdurend aandacht voor procesinrichting en benodigde kaders zoals mandaatregeling. We richten ons bij het maken van passende afspraken over dienstverlening daarom op verantwoordingsinformatie en controle informatie over passende uitvoering en kloppende procesinformatie op de gebieden Informatiebeveiliging, archiefregels, privacyregels en bevoegdheidsregels zoals mandaten. Naast deze bedrijfsbrede verantwoording over de risicobeheersing en beheersmaatregelen zijn de volgende ontwikkelingen relevant voor gedegen risicobeheersing: Frauderisico-analyse: periodiek evalueren we het risico op fraude binnen de processen. De belangrijkste beheersmaatregel op het vlak van fraudebestrijding is het up-to-date houden van de budgetverantwoordelijkheid waarbij het 4-ogenprincipe uitgangspunt is. Projectmatig werken: door op specifieke grotere ontwikkeling meer projectmatig te sturen worden risico’s beter ingekaderd en inzichtelijk gemaakt.

Inkoop en aanbesteding: zoals alle gemeenten merken ook wij dat de Europese aanbestedingsregels zo nu en dan knellen met onze bedrijfsvoering. Het gaat daarbij niet alleen om het beleidsmatige inkoopkader, maar zeker ook over de processtappen die per inkoop doorgelopen moeten worden. Contractmanagement: om goed op risico’s te kunnen sturen en daarop tijdig in te springen is het voor Rozendaal van belang om het contractmanagement goed vorm te geven. Dat heeft betrekking op het updaten van afspraken met leveranciers en samenwerkingspartners. Dit raakt ook het gedegen administreren van de lopende contractafspraken. In 2024 werken we aan beide verder.

73

Organisatieontwikkeling en P&O De doelstellingen van de organisatieontwikkeling en het P&O-beleid zijn onveranderd: 1. mens en organisatie verder ontwikkelen met als kernwaarden klantgerichtheid, resultaatgerichtheid en samenwerkingsgerichtheid; 2. bouwen aan een toekomstbestendige gemeentelijke organisatie; 3. goed werkgeverschap waarbij wij medewerkers weten te boeien en te binden. Wij blijven werken aan een lerende organisatie, waarin fouten gemaakt mogen worden en waarin van fouten geleerd wordt. Daarnaast willen wij ons P&O-beleid blijven ontwikkelen in samenspraak met onze medewerkers: hoe kan de organisatie medewerkers ondersteunen om hun werk zo goed mogelijk te doen. Sinds 2022 zijn wij gaan werken met een werkprogramma met resultaten die voortvloeien uit de begroting. Hierdoor heeft het college meer overzicht en meer mogelijkheden om bij te sturen. In de in 2022 ingevoerde ontwikkelgesprekken met medewerkers zijn individuele afspraken gemaakt over hun ontwikkeling en over resultaten. In oktober 2022 hebben we een gesprek met de raad gevoerd over de verwachtingen over en randvoorwaarden voor een toekomstbestendige organisatie voor een zelfstandig Rozendaal. Een toekomstbestendige organisatie betekent dat we bouwen aan een robuuste organisatie die er ‘staat’ in 2026.

In oktober 2023 hebben we hierover een raadsinformatiebrief opgesteld, met onze visie op de doorontwikkeling van de organisatie en een groot aantal maatregelen. Deze zijn in de deze begroting verwerkt. Verder gaan wij – net als in 2022 en 2023 – het personeel ondersteunen in hun professionele ontwikkeling met bijvoorbeeld trainingen, intervisie en coaching. Dit is des te meer van belang gelet op krappe arbeidsmarkt, waarin voldoende gekwalificeerd personeel schaars is. Daarom blijven we in gesprek met medewerkers over P&O-vraagstukken, zodat we hen kunnen blijven boeien en binden. Kengetallen P&O

Omschrijving Formatieplaatsen (fte) Medewerkers (aantal) Mannen (%) Vrouwen (%) Ziekteverzuim (%) Instroom (%) Uitstroom (%) Deeltijders (%) Leeftijd (gemiddeld) Maximum Salarisschaal (%) Budget opleidingen (% loonsom)

Werkelijk 2022 11,9 13 58% 42% 6,81% 8% 0% 46% 51,1 85%

Begroot 2023 12,3 14 64% 36% 2,00% 0% 0% 57% 52,4 86%

Begroot 2024 12,3 14 64% 36% 7,00% 0% 0% 57% 52,4 86%

0,84%

1,21%

1,25%

De omvang van het personeelsbestand blijft kwetsbaar gelet op de opgaven waarvoor wij als gemeente aan de lat staan (sociaal domein, informatiedomein).

74

In 2024 maken we gebruik van externe inhuur voor ondersteuning op in ieder geval privacy, informatieveiligheid, informatievoorziening, archiefbeheer, P&O/HR. De gemeente maakt verder gedurende het hele jaar gebruik van medewerkers van Scalabor voor werkzaamheden in de buitendienst en schoonmaakdiensten. Het project OOR vraagt het nodige van de ambtelijke organisatie, maar hier wordt ook ingehuurd op het gebied van woonbegeleiding, projectleider en locatiemanager. Ziekteverzuim Verzuimpercentage Kort (0-8 dagen) Middellang (8-43 dagen) Lang ( >43 dagen) * 2023 betreft de cijfers tm kwartaal 3.

2020 5,60% 1,90% 0,00% 3,70%

2021 6,80% 0,30% 0,70% 5,80%

2022 6,80% 0,70% 0,50% 5,50%

2023* 8,27% 0,71% 0,51% 7,05%

Mede door (de na-effecten van) corona is het verzuimpercentage in Rozendaal hoger dan gebruikelijk. Voor 2024 verwachten we een onverminderd hoog ziekteverzuim. Om dit op te vangen zijn extra middelen opgenomen bij externe inhuur in programma 0. Integriteit In de gemeente Rozendaal is zowel voor de bestuurders van de gemeente als voor de ambtenaren een gedragscode vastgesteld. In de wet is bepaald dat het college over het gevoerde integriteitbeleid voor de ambtenaren jaarlijks verantwoording dient af te leggen aan de gemeenteraad. In de Ambtenarenwet is de bepaling opgenomen dat ambtenaren een eed of belofte moeten afleggen dat hij of zij zich als een goed ambtenaar zal gedragen en als een goed ambtenaar zal handelen. Het zittende personeel heeft hiertoe een schriftelijke verklaring getekend die in het personeelsdossier is opgeborgen. Het is inmiddels een goede gewoonte dat we alle medewerkers uitnodigen als nieuwe medewerkers de ambtseed of belofte afleggen ten overstaan van de burgemeester en in aanwezigheid van de gemeentesecretaris. Hierdoor houden we het thema integriteit op de agenda in de organisatie. Inhuurkrachten leggen geen eed of belofte af, maar ondertekenen een integriteits- en geheimhoudingsverklaring. Behalve de gedragscode voor de ambtenaren heeft Rozendaal al sinds 2002 een zogenaamde klokkenluidersregeling.

Daarin is bepaald dat ambtenaren (desgewenst anoniem) misstanden kunnen melden. Van deze klokkenluidersregeling is in Rozendaal nog nooit gebruik gemaakt. Informatievoorziening en digitalisering De zorg voor een goede (digitale) informatievoorziening is een vitaal onderdeel binnen de gemeentelijke bedrijfsvoering. Vrijwel alle processen zijn in enige mate afhankelijk van digitale informatievoorziening. Reguliere aanpak Er ligt een basis voor een gestructureerde en planmatigere aanpak van de reguliere uitdagingen in het i-domein. Heldere rollen en verantwoordelijkheden zorgen er daarbij voor dat alle spelers (voor Rozendaal gaat het gauw om 45 rollen) op het juiste moment de juiste dingen doen (regievoering). Eind 2023 ronden we de Digitale Agenda 2022-2023 af. Vervolgwerkzaamheden (en die zullen er altijd zijn) pakken we op binnen de reguliere begroting en reguliere capaciteit.

75

De kosten in de begroting voor informatievoorziening hebben betrekking op Informatievoorzieningsvraagstukken die voor de brede bedrijfsvoering van de Rozendaalse kernorganisatie van belang zijn, zoals: - (digitaal) informatiebeheer en het DMS/RMA; - kantoorautomatisering en werkplekken; - connectiviteit, zoals de glasvezelkabel; - uitvoering wettelijke taken zoals Wet open overheid en de Archiefwet; - informatiebeveiliging en privacyvraagstukken. Onderdeel Kosten informatievoorziening