Programmabegroting 2024-2027

23

de N785, die zich verenigd in de Belangengroep N785 Veilig en Leefbaar. De provincie stemt met de Belangengroep N785 af over de te nemen verkeersmaatregelen. Masterplan Veluwezoom In 2022 is het masterplan Veluwezoom goedgekeurd door de raden van Rheden en Rozendaal. Het primaire doel is om de intensiteit van het gemotoriseerd verkeer terug te dringen en met name het zogenaamde rondjes rijden. Dat doen wij door gedeeltelijke afsluiting en spreiding van toegang en parkeren. Dit heeft naar verwachting ook een gunstig effect op met name de Kerklaan en Beekhuizenseweg. In 2024 en 2025 is onze inzet er op gericht om als opdrachtgever te participeren in de projectfase van het Masterplan Veluwzoom. De ambtelijke investering wordt naar verwachting daarna minder. In de beheerfase ligt het zwaartepunt van de inzet bij Natuurmonumenten. Fietspaden Wij onderhouden de fietspaden adequaat. Onze fietspaden in het buitengebied zijn – mede op basis van het fietspadenplan – grotendeels in beton uitgevoerd. Het betreft in totaal een 12 km aan in beton uitgevoerde fietspaden. Hiervoor zien we beperkte inzet in het kader van klein onderhoud. Daarnaast is er sprake van 4.4 km aan asfaltpaden, die we wel op reguliere basis hebben te onderhouden. Daartoe is – bij vaststelling van het fietspadenplan- al ingestemd met ophoging van het reguliere onderhoudsbudget met € 5.000.

Deze ophoging wordt verwerkt bij de nu voorliggende begroting. In 2026 evalueren we de renovatie van de asfaltpaden. Wandelpaden We verzoeken de Stichting Geldersch Landschap en Kasteelen (GLK) om toestemming te verlenen om de wandelroute over hun grondgebied te laten passeren. Openbaar vervoer Met de provincie en de vervoerder maken we afspraken over de dienstregeling van het openbaar vervoer in 2024 en verder. We hebben afgesproken dat buslijn 88 weer een reguliere bus wordt die de haltetaxi gaat vervangen. De route blijft Arnhem CS richting het voormalige ziekenhuis Velp en retour. Op het moment dat ziekenhuis Velp definitief gesloten wordt zal buslijn 88 als eindhalte de Beekhuizenseweg in Velp aan doen en via de rotonde terug rijden naar Arnhem CS. Vanaf eindhalte Beekhuizenseweg kunnen reizigers op verschillende buslijnen overstappen richting Arnhem of Dieren. Openbare verlichting De in 2023 vervangen 194 armaturen zijn voorzien van een installatie, zodat deze openbare verlichting op nader te bepalen tijdstippen kan worden gedimd. Daarnaast waren er al eerder 90 armaturen aangebracht die geschikt zijn om te dimmen. In het totaal gaan we 284 stuks armaturen dimmen dit met het oog op besparing van energie, beleving en het bevorderen van het natuurlijk nachtleven van veel soorten.

Uit een onderzoek is gebleken dat 245 stuks armaturen niet geschikt zijn om te dimmen en dat het aanpassen van deze armaturen kostbaar en moeilijk uitvoerbaar blijkt. Deze armaturen worden, nadat die zijn afgeschreven, vervangen door dimbare exemplaren. Openbare ruimte Om een zo’n prettig mogelijke openbare ruimte te creëren en te behouden zetten wij het komende jaar in op de volgende acties. Wij gaan aan de hand van een meerjarige onderhoudsagenda jaarlijks een deel van het straatmeubilair vervangen. Wij gaan in 2024 het toezicht versterken door het uitvoeren van schouwen. Verder evalueren we de huidige aanpak van onkruidbestrijding op wegen en trottoirs of en zo ja wat voor een andere aanpak gewenst is. Op basis van deze evaluatie zal er een nieuw aanbestedingstraject gestart worden.

24

Wat mag het kosten? Werkelijk 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Baten 2.1 Verkeer, wegen en water 2.5 Openbaar vervoer totaal baten

3.460 0 3.460

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Lasten 2.1 Verkeer, wegen en water 2.5 Openbaar vervoer totaal lasten

166.947 0 166.947

173.327 0 173.327

208.774 0 208.774

210.711 0 210.711

213.685 0 213.685

217.985 0 217.985

Saldo van baten en lasten

-163.487

-173.327

-208.774

-210.711

-213.685

-217.985

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

278.422 257.613 20.809

31.670 9.203 22.467

9.112 9.203 -91

9.112 9.203 -91

9.112 9.203 -91

9.112 9.203 -91

Geraamd resultaat

-142.678

-150.860

-208.865

-210.802

-213.776

-218.076

De opgenomen lasten bij taakveld 2.1. bestaan uit onderhoud wegen, onderhoud fietspaden, openbare verlichting en gladheidsbestrijding. Ondanks de hoge inflatie stijgen de kosten beperkt in 2024. Dit komt door het wegvallen van eenmalige investeringen in de voorgaande jaren. Echter vanaf 2025 zien we en stijging van de kosten. Hieronder geven wij aan wat de oorzaak is van de stijging: Beheer fietspaden buitengebied: om de twee uitgevoerde fietspaden adequaat te blijven beheren moet het onderhoudsbudget verhoogd worden met € 5.000. Voor de verder renovatie van het fietspad is vanaf 2025 een investering nodig van circa € 250.000. De afschrijvingslasten worden vanaf 2026 opgenomen in de begroting. Asfalteren van ontstane sleuven in het wegdek: we nemen voor het herstel van de sleuven in de begroting van 2024 een bedrag op van € 27.000. Verkeersborden: vanaf 2024 voorzien we een toename in kosten van € 3.125 per jaar voor de vervanging van verkeersborden. Straatmeubilair: de structurele kosten zijn € 5.625 per jaar, te begroten vanaf 2024. Masterplan Veluwezoom: in 2024 en 2025 is onze inzet er op gericht om als opdrachtgever te participeren in de projectfase. In de raad van 31 mei 2022 is besloten een krediet voor een bijdrage aan de uitvoeringskosten ter hoogte van € 215.000 en een jaarlijkse bijdrage in de beheerkosten van € 8.800 te begroten.

Dit beheerbudget wordt van kracht na de projectfase, daarmee nemen we het (geïndexeerd) vanaf 2025 in de begroting op. Afwijking ten opzichte van Kadernota Verschil kadernota - begroting Herstel sleuven

2024 -34.990 -27.000

2025 -23.297 0

2026 -24.521 0

2027 -17.572 0

totaal mutaties

-27.000

0

0

0

restantverschil

-7.990

-23.297

-24.521

-17.572

25

Beleidsindicatoren Er zijn geen voorgeschreven beleidsindicatoren die betrekking hebben op dit programma.

Verbonden Partijen Bij dit programma horen geen Verbonden Partijen.

26

Programma 3: Economie Inleiding Binnen dit programma werken we aan behoud en ontwikkeling van goede randvoorwaarden op het gebied van economie, toerisme en recreatie.

Beleidsdoel We dragen waar noodzakelijk bij aan een gezonde en duurzame lokale en regionale economische ontwikkeling.

Wat willen wij bereiken? Recreatie en toerisme Op het vlak van recreatie en toerisme heeft Rozendaal een regionale functie vanwege het aantrekkelijke buitengebied met veel natuur. Voor Rozendalers en niet-Rozendalers is het van belang dat dit gebied toegankelijk is. Maar ook dat daarbij een optimale balans wordt bewaard tussen exploitatie en natuurontwikkeling. Voor met name de horeca blijft promotie en ontsluiting van belang. Lokale economie: ZZP-ers Het belang voor de lokale economie in Rozendaal is voor het overige beperkt: in ons dorp zijn weinig bedrijven gevestigd en staat de woonfunctie centraal. Rozendaal heeft een relatief groot aantal ZZPers met specifieke woon- en werkwensen. We proberen die waar mogelijk te faciliteren. Daarbij denken we vooral aan ontsluiting van informatie over subsidieregelingen. Regionale economische ontwikkeling Onze inwoners werken of ondernemen zélf veelal in de regio. Vanuit dit bewustzijn is het van belang dat we in bredere zin met name via de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen initiatieven en projecten steunen die ondersteunend werken voor de regionale economie en de werkgelegenheid. Het via regionale samenwerking stimuleren en faciliteren van gezonde en duurzame economische groei voor onze regio waar ook de inwoners van onze gemeente baat bij hebben.

Met de GMRAN zijn we blijven in gesprek over een goed balans tussen de regionale ontwikkeling en met name toenemende verstedelijking en recreatiedruk, naar een goede balans met natuurbescherming, versterking en economisch belang.

Wat gaan wij daarvoor doen? In 2024 voorzien we geen specifieke aandachtspunten om op te pakken binnen dit programma. Wel werken we aan de verdere uitwerking van het Masterplan Veluwzoom (programma 2) die een belangrijke bijdrage levert om de balans tussen recreatie en de natuur te herstellen.

27

Wat mag het kosten? Werkelijk 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Baten 3.1 Economische ontwikkeling 3.4 Economische promotie totaal baten

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Lasten 3.1 Economische ontwikkeling 3.4 Economische promotie totaal lasten

0 2.300 2.300

0 4.015 4.015

0 2.500 2.500

0 2.550 2.550

0 2.600 2.600

0 2.650 2.650

Saldo van baten en lasten

-2.300

-4.015

-2.500

-2.550

-2.600

-2.650

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-2.300

-4.015

-2.500

-2.550

-2.600

-2.650

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

De opgenomen lasten bij taakveld 3.4. bestaan uit een verstrekte subsidie ten behoeve van economische promotie. Afwijking ten opzichte van Kadernota Verschil kadernota - begroting Verlaging subsidiepost

2024 1.575 1.575

2025 1.585 1.585

2026 1.595 1.595

2027 1.545 1.545

totaal mutaties

1.575

1.585

1.595

1.545

restantverschil

0

0

0

0

Beleidsindicatoren

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de Verbonden Partijen: Stichting Economic Board regio Arnhem Nijmegen. Groene Metropoolregio Arnhem Nijmegen Veluwe Alliantie Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

28

Programma 4: Onderwijs Inleiding Het programma Onderwijs gaat over de uitvoering van resultaatgericht en integraal onderwijsbeleid. Hierbij denken we aan onderwijshuisvesting, passend onderwijs, volwasseneneducatie en leerplicht.

Beleidsdoel We willen passende onderwijs- en opvangvoorzieningen faciliteren waar kinderen, jongeren en volwassenen zich kunnen ontwikkelen. Onderwijshuisvesting is daar een randvoorwaarde voor.

Wat willen wij bereiken? Het gemeentelijk beleid is erop gericht om de wettelijke taken op het gebied van bijvoorbeeld huisvesting en leerplicht uit te voeren. Wij zetten ons in voor een zorgeloze ontwikkeling van schoolgaanden. Daarnaast blijft ook het volwassenenonderwijs en de bestrijding van laaggeletterdheid (NT1 en NT2) van belang, als tweede kans, inburgering of als onderdeel van het levenslang leren of een nieuwe start voor anderstaligen. Op het terrein van laaggeletterdheid en Volwasseneneducatie werken we samen met de gemeente Rheden en onze onderwijs-, welzijnspartners in de regio. Het vervoer van leerlingen, die gebruik maken van de regeling voor het leerlingenvervoer, wordt verzorgd door BVO DRAN.

Wat gaan wij daarvoor doen? Onderwijs Met de (landelijke) aanpak van voor en vroegschoolse educatie richten we ons in het kader van onderwijsachterstandenbeleid primair op taalvaardigheid. Wij zoeken ook naar een bredere invulling van achterstanden, waarbij we aandacht hebben voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Deze aanpak is meer toegesneden op de populatie van IKC De Dorpsschool, met een gemiddeld hoge Sociaal Economische Status (SES). De opgevangen Oekraïense kinderen in de basisschoolleeftijd kunnen terecht op Het Leerrijk in Dieren, een school vallend onder stichting scholengroep Veluwezoom. We geven uitvoering aan het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), dat gericht is op het inhalen van corona-gerelateerde onderwijsvertragingen. Dit doen wij samen met de gemeente Rheden. Onderwijshuisvesting We volgen in 2024 de voortgang van het wetsvoorstel voor onderwijshuisvesting. Deze wet is in voorbereiding op grond waarvan het voor gemeenten verplicht wordt een meerjarig Integraal Huisvestingsplan (IHP) te ontwikkelen. Inwerkingtreding van deze wet is op dit moment voorzien in 2025. We hebben voor de exploitatie van IKC Dorpsschool de VVE (Vereniging van Eigenaren) IKC Dorpsschool Rozendaal opgericht. In 2024 komt de VVE minimaal 2x bij elkaar. Vanaf 1 januari 2023 is er een ander bureau gemandateerd om de activiteiten die passen in het

29

onderhoudsplan voor IKC Dorpsschool uit te laten voeren. Hierdoor willen we het onderhoud efficiënter uitvoeren en de budgetbewaking verbeteren. Op basis van de wettelijke verplichting draagt de gemeente zorg voor een adequate huisvesting van het voortgezet onderwijs. De scholen voor voortgezet onderwijs in regio Arnhem hebben een nieuw vijfjarig Regionaal Programma Onderwijs (RPO) ontwikkeld. Het gaat hier primair om de afstemming van het onderwijsaanbod en de mogelijke consequenties voor huisvesting. Dit programma heeft geen gevolgen voor Het Rhedens, met uitzondering van een hernieuwde aanvraag voor Het Rhedens Dieren, om onderwijs te kunnen blijven verzorgen binnen het profiel ‘Dienstverlening en producten’.

Wat mag het kosten? Werkelijk 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal baten

77.395 0 64.000 141.395

57.240 0 0 57.240

58.650 0 0 58.650

30.210 0 0 30.210

30.810 0 0 30.810

31.425 0 0 31.425

Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal lasten

109.606 480.686 112.596 702.888

76.970 368.419 56.445 501.834

85.330 390.059 67.619 543.008

56.300 404.885 73.916 535.101

56.300 397.772 80.360 534.432

56.300 403.168 89.460 548.928

Saldo van baten en lasten

-561.493

-444.594

-484.358

-504.891

-503.622

-517.503

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

116.384 0 116.384

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

Geraamd resultaat

-445.109

-332.803

-372.567

-393.100

-391.831

-405.712

De opgenomen baten bij taakveld 4.1. bestaan uit een ontvangen gelden uit het Nationaalprogramma onderwijs(NPO) en de huur van de peuterspeelzaal. De opgenomen lasten bij taakveld 4.1. bestaan uit de kosten voor het NPO en de VVE IKC Dorpsschool, bij taakveld 4.2 vinden we de huisvestingskosten en bij taakveld 4.3. de vervoerskosten en overige kosten. We verwachten (ook) voor 2024 aanvullende middelen van het rijk voor de organisatie van onderwijs voor de Oekraïense kinderen. Bij het opstellen van deze begroting is nog onduidelijk om welk bedrag dit gaat. Wij werken samen met de gemeente Rheden bij de besteding van de financiële middelen die wij ontvangen voor het NPO. Onze gemeente ontvangt in totaal € 99.566 aan NPO-middelen, te besteden t/m schooljaar 2024-2025. Dit betekent een verlenging met twee jaar in vergelijking met de oorspronkelijke bestedingstermijn.

30

Afwijking ten opzichte van Kadernota Verschil kadernota - begroting Kosten NPO (onderwijsachterstanden) VVE kosten m.n. verzekeringspremie Voor en vroegschoolse educatie Opbrengsten NPO (Onderwijsachteranden) Doordecentralisatie het Rhedens Kosten voor en vroegschoolse educatie Lagere kosten vervoersvoorzieningen/uitvoeringskosten totaal mutaties

2024 -10.457 -29.000 -7.600 -17.000 29.000 -7.500 -17.000 19.300 -29.800

2025 -2.232 0 -6.900 -17.340 0 -10.000 -17.340 22.500 -29.080

2026 -219 0 -6.200 -17.680 0 -17.000 -17.680 23.300 -35.260

2027 -3.344 0 -6.200 -18.020 0 -17.000 -18.020 14.900 -44.340

restantverschil

19.343

26.848

35.041

40.996

De lagere doorbetaling aan het Rhedens is het gevolg van een teruglopende rijksbijdrage in de bekostiging van onderwijshuisvesting via het gemeentefonds. De hogere kosten voor DRAN/leerlingenvervoer zijn het gevolg van de toegenomen vraag naar leerlingenvervoer en de verwachting dat die trend voor Rozendaal de komende jaren doorzet.

Beleidsindicatoren

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partij: Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN); Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein (MGRSD). Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

31

Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie Inleiding Binnen dit programma zijn verschillende thema’s gebundeld tot een programmatische aanpak op gemeentelijk niveau en in regionaal verband om te komen tot randvoorwaarden voor een passend sport- en cultuuraanbod voor de inwoners van de gemeente Rozendaal en voor het stimuleren van een gezonde leefstijl. Waar daar de noodzaak toe is, richten we ons op specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen, mensen met een beperking en nieuwkomers. In regionaal verband (o.a. Veluwe op1) werken we samen om toerisme te stimuleren om naar onze regio te komen en daarnaast de juiste balans te vinden tussen recreatie en natuur op de Veluwe. In de opgaven van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen zetten we ons in het bijzonder in op de Opgave Ontspannen Regio en de Opgave Groene Groei. Op lokaal niveau besteden we aandacht aan ons openbaar groen en erfgoed.

Beleidsdoel Wij willen de sociale verbinding en leefbaarheid in onze groen gemeente behouden. Wij zien het belang van het culturele- en verenigingsleven in en rondom onze gemeente. Het behoud van ons erfgoed en onze monumenten draagt bij aan onze identiteit.

Wat willen wij bereiken? Sport & cultuur We investeren naar vermogen in voorzieningen voor cultuur en sport en faciliteren culturele en sportieve activiteiten. We zorgen ervoor dat onze jeugd gebruik kan maken van uitdagende en veilige speeltoestellen. Bibliotheek Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) moet elke gemeente haar inwoners toegang verschaffen tot een bibliotheekvoorziening. Dit gebeurt in Rozendaal door subsidiëring van Bibliotheek Veluwezoom (Rheden, Renkum en Rozendaal). Monumenten en erfgoed We willen samen met partners in de erfgoed- en monumentensector én samen met de eigenaren van monumenten (individuele bewoners of stichtingen zoals GLK) de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand te houden. Groen Wij zetten ons in voor behoud en versterking van kwalitatief hoogwaardig openbaar groen, met aandacht voor biodiversiteit, aantrekkelijk voor mens en dier. Dat doen we met het oog op het

32

behoud van het groene karakter van ons dorp en vanuit het oogpunt van klimaatadaptatie met aandacht ook ter bestrijding van hittestress. Recreatie We zetten ons in voor het behoud van passende recreatiemogelijkheden voor onze eigen inwoners én de inwoners van de regio in ons groene buitengebied. Hierbij moet het recreatieve gebruik in balans zijn met de natuur, het milieu en het cultuurhistorisch waardevolle landschap. Dit doen we samen met de terrein beherende organisaties zoals Natuurmonumenten en Staatsbosbeheer en de gemeente Rheden. Dergelijke partners spelen een belangrijke rol bij de instandhouding van onze ‘groene achtertuin’. Het ‘groenblauwe raamwerk’, dat is opgesteld vanuit de Opgave Ontspannen Regio in de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen is een belangrijk ondersteunend element om onze regionale groei in woningen en inwoners op groene wijze te realiseren.

Wat gaan wij daarvoor doen? Sport In 2023 is het Lokaal sport- en beweegakkoord Rheden-Rozendaal geëvalueerd en zijn de middelen onderdeel gaan uitmaken van een nieuwe Brede SPUK (specifieke uitkering) Sport en Preventie (zie ook Programma 7). In 2023 zijn de kerngroepen van het Lokaal Sport- en beweegakkoord en het Lokaal Preventieakkoord samengevoegd en worden de financiële middelen voor beide samengevoegd tot één budget, waaruit initiatieven van inwoners en maatschappelijke organisaties gefinancierd kunnen worden. Binnen dit nieuwe Sport- en preventieakkoord is sprake van vier thema’s: 1. Lekker in je vel; 2. Samen sterker; 3. Een gezonde, sportieve en beweeg-rijke omgeving; 4. Sport als startplek en middel voor sociale hulpvragen. In 2024 ondersteunen wij waar nodig en mogelijk initiatieven rondom sport. Dit gebeurt door middel van subsidiëring van organisaties en activiteiten, en in de vorm van samenwerking met gemeente Rheden. Met ingang van 2023 zijn deze middelen opgenomen in een nieuwe SPUK, kortweg genoemd SPUK Sport en preventie (‘de Brede SPUK’). We dragen ook in 2024 bij aan lokale initiatieven zoals het scholenvoetbaltoernooi en het wijkenvoetbaltoernooi in Velp en Rozendaal en een aantal sportverenigingen op Rozendaals grondgebied die gebruik maken van subsidies.

De gemeente is via een regionaal convenant (2020), aangesloten bij ‘Uniek Sporten’: sporten en bewegen voor mensen met een beperking. We continueren dit in 2024. We willen de komende jaren een aantal afgeschreven speeltoestellen vervangen om zodoende in te kunnen blijven staan voor de veiligheid van de gebruikers. Ook wordt tijdens de vervanging van de speeltoestellen meegenomen of deze nog voldoen aan de leeftijdsopbouw in de buurt waar vervanging nodig is. We willen het vervangen van de speeltoestellen op een planmatige wijze gaan aanpakken. In 2024 werken we aan een gedegen plan om de komende jaren een onderhoudsagenda uit te werken.

33

Cultuur Wij dragen ook in 2024 ons steentje bij om de culturele aanbod in het Rozendaalse te kunnen blijven behouden. Dit gebeurt door middel van subsidiëring van kleine lokale initiatieven en organisaties, zoals de Koninklijke Rosendaalsche Kapel, Zoom Festival en Klaterklanken . Samen met gemeente Rheden zijn wij ook in 2024 verantwoordelijk voor financiering van onze lokale omroep. Bibliotheek De juridische basis van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen, wordt aangepast. Per 2025 krijgen gemeenten in plaats van de huidige bevorderingstaak een zorgplicht. De bibliotheek wordt samen met de partners uit de regio gefinancierd binnen dit programma. Ter voorbereiding op onze zorgplicht vragen we een specifieke uitkering aan (SPUK). In overleg met de bibliotheek en de gemeente Rheden is besloten dat Rozendaal deze eenmalige specifieke uitkering zal aanvragen zodat we ons gezamenlijk kunnen voorbereiden op de wettelijke taak per 2025. In 2023 is de Bibliotheek op School geëvalueerd en is besloten het initiatief voor te zetten. De subsidie BOS maakt deel uit van de reguliere bibliotheeksubsidie met dekking uit OAB-middelen (Onderwijsachterstandenbeleid). Door onze subsidie aan Bibliotheek op School wordt extra geïnvesteerd in laaggeletterdheid in het bijzonder in begrijpend lezen.

We volgen ook in 2024 in reguliere overleggen met de school, kinderopvang en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren. Indien nodig maken we, in samenspraak met deze partijen, een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Monumenten en erfgoed Om de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand te houden bieden we ondersteuning door het verlenen van subsidies. De subsidieverordening gemeentelijke monumenten geeft de raad de mogelijkheid om bij de vaststelling van de begroting een jaarlijks subsidieplafond in te stellen, hiermee wordt de uit te keren subsidie voor dat jaar gemaximaliseerd. Groen Wij zetten ons in voor kwalitatief hoogwaardig openbaar groen. In de raad van 4 juli 2023 is de aanscherping groenvisie 20222026 vastgesteld. De basis van de visie heeft geen meerkosten tot gevolg, maar leidt wel tot een meer planmatige groenaanpak die nodig is vanwege de samenhang tussen de klimaatadaptatie, verbeterde biodiversiteit en het bestaande onderhoud gericht op een hoog niveau van kwaliteit in het Rozendaalse openbare groen. In 2024 werken wij volgens deze aanpak. Rozendaal heeft een groot aantal bomen waarvoor gezorgd moet worden om ons cultuur-historisch en groene karakter te behouden. Klimaatverandering en de hoge leeftijd zorgen ervoor dat onze bomen snel in conditie achter uit lopen.

De achteruitgang van de bomen leidt er ondertussen toe dat er vaker moet worden ingegrepen vanwege de veiligheid in de openbare ruimte. Samen met de omliggende gemeenten werken we aan een gezamenlijke aanpak voor het behoud van de bomen (Bomenplan).

34

Recreatie Onze Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen heeft een forse verstedelijkingsopgave. Deze opgave vullen we in samen met de regio FoodValley. Het motto van de verstedelijkingsstrategie, ondergebracht in de GMR Opgave ‘Groene Groei’ is ‘meer landschap, meer stad’. Niet voor niets staat ‘meer landschap’ daarbij voorop: de bouw van nieuwe woningen dient hand in hand te gaan met het behouden, verbinden, verbeteren, uitbreiden en versterken van de groene kwaliteiten van onze leefomgeving. Het ‘groenblauwe raamwerk’, dat is opgesteld vanuit de Opgave Ontspannen Regio, is een belangrijk ondersteunend element om onze groei op groene wijze te realiseren. In 2024 wordt het groenblauw raamwerk verder uitgewerkt. Wij brengen daar, maar ook in de dialoog over de woondeal en de gebiedsuitwerkingen over de Veluwe continu het belang van natuurbehoud en versterking actief in en werken mee aan uitwerkingsplannen.

Wat mag het kosten? Werkelijk 2022 Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal baten

30.000 0 0 0 0 30.000

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

0

16.255

16.255

12.887

0

0 0 0 0 0

0 0 0 0 16.255

0 0 0 0 16.255

0 0 0 0 12.887

0 0 0 0 0

Begroot 2027

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 33.252 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 3.025 5.5 Cultureel erfgoed 6.041 5.6 Media 37.227 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie 121.470 totaal lasten 201.015

3.265

20.180

20.255

16.967

4.120

4.880 1.690 39.635 121.073 170.543

5.125 1.775 41.615 126.348 195.043

5.225 1.810 42.445 128.678 198.413

5.330 1.845 43.295 151.043 218.480

5.435 1.880 44.160 128.448 184.043

Saldo van baten en lasten

-171.015

-170.543

-178.788

-182.158

-205.593

-184.043

20.842 0 20.842

18.258 0 18.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

-150.173

-152.285

-175.530

-178.900

-202.335

-180.785

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

De opgenomen baten bij taakveld 5.1. bestaan uit de te ontvangen specifieke uitkering sport vanuit het Rijk. De opgenomen lasten bij taakveld 5.1. en 5.3, 5.5 en 5.6 bestaan uit te verstrekken subsidies ten behoeve van Sport, cultuur en media. Bij Media (5.6) gaat het om subsidies aan onze Lokale Omroep en aan de Bibliotheek. In beide gevallen betreft het een wettelijke verplichting. De opgenomen lasten bij taakveld 5.7. bestaan uit de kosten voor het onderhouden van groen, een subsidie voor toerisme en kosten ten behoeve van recreatie.

35

Sport De afname bij de baten voor sport komt doordat de specifieke uitkering vanuit het Rijk geen structureel karakter heeft. Op dit moment zijn bij ons alleen de bedragen tot 2026 bekend. We voorzien voor de vervanging van de speeltoestellen € 7.500 aan meerkosten per jaar. We stellen daarom voor het onderhouds-/vervangingsbudget op te hogen vanaf 2024 met € 7.500 per jaar. Cultuur Onze gemeente heeft een aanvraag ingediend bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in het kader van de ‘Eenmalige specifieke uitkeringen lokale bibliotheekvoorzieningen 2023-2024’. Deze aanvraag is door het ministerie gehonoreerd met een bedrag van in totaal € 176.000 om de bibliotheek in Velp te versterken. De bibliotheekvestiging in Velp is de gezamenlijke bibliotheekvestiging van de gemeenten Rozendaal en Rheden. Met dit geld kan de vestiging in Velp onder meer haar openingstijden verruimen en investeren in haar collectie en activiteiten. Hierdoor kunnen inwoners van Rozendaal en Rheden straks meer gebruik maken van de bibliotheek met al haar faciliteiten. Monumenten en erfgoed Om de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand te houden bieden we ondersteuning bij de instandhouding door het verlenen van subsidies.

De subsidieverordening gemeentelijke monumenten geeft de raad de mogelijkheid om bij de vaststelling van de begroting een jaarlijks subsidieplafond in te stellen, hiermee wordt de uit te keren subsidie voor dat jaar gemaximaliseerd. Voorgesteld wordt om voor 2024, net als in 2023, weer een subsidieplafond van € 8.000 in te stellen. Groen Zoals verwoord in de kadernota worden er in 2024 en 2025 initiële kosten (€ 5.000) opgenomen om samen met buurgemeenten te inventariseren wat er nodig is met betrekking tot behoud van ons bomenbestand. In 2026 hebben we voorlopig een eerste investering voorzien van € 25.000. Afwijking ten opzichte van Kadernota 2024 -8.460

2025 -9.140

2026 -10.215

2027 -13.665

-1.500

-1.500

-1.500

-1.500

totaal mutaties

-1.500

-1.500

-1.500

-1.500

restantverschil

-6.960

-7.640

-8.715

-12.165

Verschil kadernota - begroting Verklaring: Toerisme subsidies

Beleidsindicatoren

Verbonden Partijen Bij dit programma hoort de volgende Verbonden Partij: - Bestuurlijk Partner Overleg VeluweAlliantie - Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

36

Programma 6: Sociaal Domein Inleiding Dit programma bevat zowel de kern van het sociaal domein als de schil daaromheen. De kern wordt gevormd door de drie stelselwetten: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. In de schil komen onderwerpen aan de orde zoals kinderopvang, de huisvesting en opvang van nieuwkomers en het verlenen van welzijnssubsidies.

Beleidsdoel Als gemeente willen we in brede zin mogelijkheden scheppen en randvoorwaarden creëren voor het welzijn, gezondheid en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen in het bijzonder: individuele voorzieningen voor inwoners die het (tijdelijk) nodig hebben om deel te kunnen (blijven) nemen aan de samenleving. Hierbij gaat het om kinderen en jongeren die in hun ontwikkeling worden bedreigd, kwetsbare ouderen en nieuwkomers en vluchtelingen die we, al dan niet tijdelijk, welkom heten in onze gemeente.

Wat willen wij bereiken? Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Op basis van de Wmo bieden we adequate en passende ondersteuning die het voor iedereen mogelijk maakt om naar vermogen als volwaardig lid deelnemen aan het maatschappelijk verkeer. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor de ondersteuning van mensen die niet op eigen kracht zelfredzaam zijn. Het gaat bijvoorbeeld om begeleiding en dagbesteding; ondersteuning om de mantelzorger tijdelijk te ontlasten; een plaats in een beschermde woonomgeving voor mensen met een psychische stoornis; opvang in geval van huiselijk geweld en mensen die dakloos zijn. De uitvoering van de Wmo-regelingen is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Jeugdwet Om kinderen zo gezond, kansrijk en veilig mogelijk op te laten groeien, is het voor sommige kinderen nodig om hen passende jeugdhulp te bieden. De uitvoering van de Jeugdwet is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Participatiewet Aandacht voor participatie in brede zin, inclusief maatschappelijke participatie als eerste stap, draagt bij aan arbeidsparticipatie en een geringer beroep op sociale uitkeringen. En daarmee een reductie van kosten. De uitvoering van de wetten en regelingen in dit veld zijn gemandateerd aan de gemeente Rheden.

Sociale uitkeringen Sociale uitkeringen, meer in het algemeen inkomensregelingen, zijn gericht op de financiële ondersteuning van inwoners voor de noodzakelijke kosten van bestaan. Meer concreet gaat het over het verstrekken van algemene bijstand (inkomen Participatiewet), IOAW, Bbz, bijzondere bijstand en armoedebeleid. Het armoedebeleid hangt samen met schulddienstverlening; deze heeft echter ook betrekking op hogere inkomens.

37

Aanpak energiearmoede Onder energiearmoede verstaan we een situatie waarin ‘een substantieel deel (als richtsnoer: meer dan 10%) van het besteedbaar inkomen wordt uitgegeven aan het adequaat warm houden van de woning’. Door stijgende energieprijzen wordt dit een maatschappelijk probleem. De bestrijding van energiearmoede gaat, waar deze leidt tot besparingsmaatregelen, goed samen met de energietransitie, een andere gewenste ontwikkeling. Zie Programma 7 Volksgezondheid en milieu. Bij de aanpak van energiearmoede is naast de facilitering van besparingsmaatregelen, ook sprake van een eenmalige energietoeslag. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Huisvesting en inburgering statushouders Op grond van de Huisvestingswet hebben wij een jaarlijkse huisvestingstaakstelling voor statushouders. (Ook wel vergunninghouders genaamd: asielzoekers die als vluchteling zijn erkend). De hoogte van deze taakstelling, die halfjaarlijks wordt bekendgemaakt, hangt af van de aantallen stathouders inclusief nareizigers in het kader van gezinshereniging. De taakstelling is gerelateerd aan gemeentegrootte, met een minimum van 1 per halfjaar. De laatste jaren bedroeg de Rozendaalse taakstelling 3 in 2022 en 6 in 2023. Onze gemeente doet het relatief goed, met op dit moment een achterstand van 1. De huisvesting vindt plaats in sociale huurwoningen.

Aangezien Rozendaal slechts een zeer beperkte voorraad sociale huurwoningen heeft en de mogelijkheid voor uitbreiding in dit segment zeer beperkt, wordt het steeds lastiger om betaalbare woningen voor statushouders te organiseren. De eerste opvang en maatschappelijke begeleiding van statushouders wordt verzorgd door Vluchtelingenwerk. Vanaf 2022 hebben gemeenten een regiefunctie voor de inburgering van statushouders. Als onderdeel van de samenwerkingsafspraken Werk & inkomen wordt dit opgepakt door gemeente Rheden. Opvang Oekraïners Sinds de uitbraak van de oorlog in Oekraïne eind februari 2022 vluchten Oekraïense inwoners de grens over, onder andere naar Nederland. Gemeenten zijn aan zet om tijdelijke opvanglocaties te organiseren. We willen ook in Rozendaal opvang bieden, passend in de context van onze relatief kleine gemeente en de locatie: opvang naar draagkracht.

Wat gaan wij daarvoor doen? Algemeen Regionale samenwerking is de kern van de Rozendaalse aanpak op het brede sociaal domein. In het bijzonder de uitvoering van sociaal-domeintaken, alsook de inkoop en coördinatierol van de MGR zijn essentieel voor het functioneren van het Rozendaalse sociaal domein. Onder andere door aangescherpte samenwerkingsafspraken met de uitvoerende partners en de gemeente Rheden werken we opgavegericht toe naar meer grip en regie op dit brede domein. We zetten in 2024 de volgende stap in het professionaliseren van de samenwerking met Rheden. Dat geeft een actueler en daardoor beter inzicht in de resultaten die we bereiken en de kosten die dat met zich meebrengt. Dit betekent concreet: We werken in 2024 de bekostigingssystematiek voor de uitvoeringskosten verder uit in voor beide partijen passende en reële afspraken. We komen in 2024 tot een nieuw afsprakenkader (DVO), passend bij de nieuwe samenwerkingsafspraken.

38

Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) We voeren de algemene voorzieningen, maatwerkvoorzieningen en vervoersvoorzieningen ook in 2024 uit via de gemeente Rheden. Beschermd Wonen: Rozendaal participeert in de regionale samenwerking Centraal Gelderland voor beschermd wonen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking en met psychische problematiek. Vooralsnog zijn er geen inwoners van Rozendaal die hiervoor in aanmerking komen. De uitvoering van Maatschappelijke Opvang (opvang van kwetsbare groepen zoals dak- of thuislozen) blijft bij Arnhem belegd. Met de doordecentralisatie is de taak voor het Beschermd Wonen en Maatschappelijke Opvang niet meer bij 43 centrumgemeenten maar bij elke gemeente afzonderlijk belegd (ingang woonplaatsbeginsel 1 januari 2025). De financiële decentralisatie dit Beschermd Wonen (BW) is met een jaar uitgesteld tot 2025. Vanaf 2025 gaat, in een tienjarig tijdpad, het historisch verdeelmodel voor BW-middelen over in een objectief verdeelmodel (op basis van bevolkingsaantal en enkele relevante kenmerken). Het Rijk heeft hiervoor een integratie-uitkering ingesteld. In 2023 heeft Rozendaal ingestemd met regionale financiële afspraken Beschermd Wonen. Deze afspraken omvatten onder meer een regionale solidariteit gedurende zes jaar.

Wij hebben u hierover geïnformeerd in de raadsinformatiebrief van 13 juni 2023 en informeren u hierover in 2024 zo nodig verder. Jeugdwet Herzien beleidskader: de gemeente Rheden heeft in 2023 het Meerjarenbeleidskader Sociaal domein herzien in een nieuw beleidskader voor het Sociaal Domein, dat begin 2024 zal worden gepresenteerd. Dit leidt ook tot een heroverweging van het Rozendaalse beleidskader met bijbehorende bestuurlijke besluitvorming. Grip op toename jeugdhulp: de afgelopen jaren is het aantal jeugdigen dat een beroep deed op jeugdhulp landelijk en ook in Rozendaal toegenomen. Waar het jeugdzorggebruik voor Rozendaal in 2015 nog 7,1% was, is dit in 2021 10,0%. (bron: waarstaatjegemeente.nl). Deze toename ging gepaard met stijgende uitgaven, waarvoor de gemeenten vanuit het Rijk niet voldoende middelen toegekend kregen. In 2021 is door Rijk en VNG overeengekomen dat er structureel meer geld naar de gemeenten gaat, om de tekorten op de uitgaven te dekken. De coronapandemie heeft de problematiek van kwetsbare jeugdigen verscherpt. We zien dat de afgelopen jaren terug in zwaardere en langere trajecten en daarmee hogere uitgaven. De verscherpte problematiek zal bij een aantal kwetsbare jongeren mogelijk nog enkele jaren doorwerken. We blijven met Rheden in gesprek over de impact van deze ontwikkeling en de wijze waarop we daar greep op kunnen houden.

Vanwege het open einde-karakter van de regelingen voorzien we meerkosten voor jeugdhulp en verhogen we het budget jeugdhulp met € 50.000 en het budget PGB jeugd met € 8.000. Landelijk zal – onder meer via de K80 – blijvend aandacht worden gevraagd voor deze ontwikkeling. In het bijzonder in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd, waar rijk met VNG en markt aan werkt. Implementatie wetsvoorstel ‘Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’: naar verwachting wordt deze wet in het najaar 2023 aan de Tweede Kamer aangeboden voor behandeling. Het voorstel gaat onder andere over regionale samenwerking bij inkoop en meer centrale organisatie van specifieke vormen van specialistische zorg (bijv. jeugdbescherming of gesloten jeugdzorg). Afhankelijk van Haagse besluitvorming zullen voor Rozendaal implementatiemaatregelen genomen moeten worden, in overleg met Rheden en/of de MGR SDCG. Voorzetting Regionaal Transformatieplan jeugdhulp: vanaf 2015 werken de gemeenten in Centraal Gelderland samen op het gebied van jeugdhulp. Met het Regionaal Transformatieplan jeugdhulp 2018-2021 en de daarbij behorende landelijke vrijgegeven stimuleringsmiddelen, is er gewerkt aan de transformatie in de regio. Ook de komende jaren blijft een intensieve samenwerking voor de transformatie van de jeugdhulp van belang. Een aantal onderdelen van het transformatieplan krijgen

39

vervolg, zoals verblijf, jeugdzorg+, scheidingsproblematiek en bescherming en veiligheid (o.a. Gelderse Verbeteragenda jeugdbescherming). Hiervoor hebben de gemeenten een regiobudget jeugdhulp ingericht. Daarnaast verwachten we ook dat de implementatie van de landelijke hervormingsagenda Jeugd regionale afstemming en aanpak vraagt. Lokale ontwikkelingen Jeugdhulp: in 2021 is de opdracht ‘lokaal maatwerkdiensten jeugdhulp’ gestart (uitvoering door acht jeugdhulporganisaties voor begeleiding en behandeling). Daarnaast bieden de ondersteuners Jeugd en Gezin (POH: Praktijkondersteuners Huisartsen) laagdrempelige hulp en vormt een voorliggende voorziening. Deze brengt kosten met zich mee (onderdeel van € 50.000 ophoging budget jeugdhulp). Naar verwachting levert het op termijn echter een besparing op, met name op uitgaven Jeugd GGz. Als resultaten voor de begroting 2024 beogen wij: een afname met vijf van het aantal jeugdigen dat een beroep doet op jeugdhulp; een afname met vijf van het aantal doorverwijzingen door huisartsen; een afname van de uitgaven aan individuele (niet vrij toegankelijke) voorzieningen Jeugdhulp. Participatiewet Sociale uitkeringen De uitgaven voor sociale uitkeringen hangen samen met maatschappelijke ontwikkelingen, zoals de opdracht om statushouders (vluchtelingen met verblijfsstatus) te huisvesten.

Als kleine gemeente (tot 15.000 inwoners) wordt Rozendaal gefinancierd op basis van historische uitgaven. Financiering op basis van aantallen twee jaar eerder (T-2) houdt een vertraging in die zowel positief als negatief kan uitwerken. In 2024 geven we uitvoering aan de (herijkte) (informatie- en verantwoordings)afspraken met de gemeente Rheden. Door onder meer kwartaal overleggen met Rheden houden wij meer zicht op de financiële ontwikkelingen en gaan we in gesprek over mogelijkheden om aantallen te beïnvloeden. Aanpak energiearmoede Om de energierekening op korte termijn te kunnen verlagen of het energieverbruik in de woning te verminderen, hebben we een aanpak ontwikkeld. Samen met gemeente Rheden en woningstichting Portaal hebben we maatregelen gekozen en de doelgroep benaderd. Deze regeling wordt in 2023 voortgezet en mogelijk daarna. Ook door het verruimen van de kwijtschelding van gemeentelijke belastingen door een hogere vermogensgrens, komen wij tegemoet aan de inwoners met een lager inkomen. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Algemeen We participeren in de (sub-)provinciale regietafel (PRT), waarin een aantal gemeenten rond Arnhem samenwerken om de provinciale doelstellingen met betrekking tot de opvang en huisvesting van Oekraïense vluchtelingen, statushouders en asielzoekers.

Daarbij is uitgangspunt ‘fair share’, waarbij rekening wordt gehouden met de lokale (on-)mogelijkheden. Zo spannen wij ons in Rozendaal sterk in voor de opvang van Oekraïners en statushouders, terwijl geconstateerd is dat het niet voorstelbaar is dat Rozendaal op relevante schaal bij kan dragen aan de opvang van asielzoekers. Opvang Oekraïense vluchtelingen De verantwoordelijk staatssecretaris stuurde lange tijd op een totaal van 90.000 plekken landelijk. Inmiddels is de prognose dat begin 2024 in totaal 97.000 opvangplekken in ons land nodig zijn om de

40

ontheemden uit Oekraïne op te kunnen vangen. Rozendaal dient, conform de ‘oude taakstelling’ 47 plekken te realiseren. Op basis van de ‘nieuwe taakstelling’ (de 97.000 landelijk) gaat het om 48 plekken. Met de opvang van 55 personen voldoet de gemeente dus aan de verplichting tot opvang van vluchtelingen uit Oekraïne die sinds 1 april 2022 geldt en realiseren we de regionale afspraken. De raad is via een raadsinformatiebrief van 19 september 2023 geïnformeerd over deze en andere ontwikkelingen rond de opvang van Oekraïense vluchtelingen. Op de locatie ‘De Bosrank’ bevinden we ons na een opbouwfase tot oktober 2023 inmiddels in de beheerfase: een fase waarin afspraken en verantwoordelijkheden duidelijk zijn en waarin de personele bezetting stabiel is. De beheerfase loopt van 1 oktober 2023 tot 1 oktober 2024, de beoogde sluitingsdatum van de locatie. Op ‘De Bosrank’ zetten we in 2024 onverminderd in ‘normalisering’ van de woonsituatie en een zo hoog mogelijke arbeidsparticipatie (of andersoortige vorm van zinvolle dagbesteding). De 24/7 aanwezigheid van woonbegeleiders en nachtwakers moet ook de veiligheid op (en buiten) de locatie zo veel mogelijk waarborgen. Communicatie met de raad en met onze inwoners in het algemeen en omwonenden in het bijzonder over de opvang van Oekraïners blijft in 2024 van groot belang.

We willen ook in 2024 de dialoog blijven aangaan met omwonenden van locatie ‘De Bosrank’ over hoe zij de aanwezigheid van ‘De Bosrank’ beleven en welke aandachtspunten dit oplevert. Mede op verzoek van de raad (raadsvergadering 26 september 2023) breiden we de kring van ‘direct omwonenden’ uit die voor deze bijeenkomsten uitgenodigd wordt. Locatie ‘De Bosrank’ is open tot 1 oktober 2024. Hierna wordt het terrein in de oorspronkelijke staat hersteld en aan de grondeigenaar teruggeven. Het is helaas voorstelbaar dat de oorlog in Oekraïne lange tijd voortduurt. Het college van B&W start een zorgvuldige oriëntatie op mogelijke en wenselijke scenario’s voor een opvang van Oekraïense vluchtelingen – samen met de raad en onze inwoners – vanaf januari 2024, om tijdig voorbereid te zijn op afbouw, of een evt. ander scenario. Vooralsnog blijft het collegebesluit van 31 januari 2023 leidend in al onze activiteiten (begroting, contracten met inhuurkrachten etc.). Daarin staat dat we opvang aanbieden voor een periode van 18 maanden, tussen 1 april 2023 en 1 oktober 2024.

41

Wat mag het kosten? Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.61 Opvang OOR 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten

Werkelijk 2022

Begroot 2023

56.364 0 77.917 0 0 20.464

0 0 61.000 0 0 9.000

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Begroot 2027

5.586 0 0 0 160.331

0 0 75.000 0 0 10.000 4.097.000 0 0 0 0 0 0 0 0 70.000 4.182.000

0 0 76.500 0 0 10.200 0 0 0 0 0 86.700

0 0 78.000 0 0 10.400 0 0 0 0 0 88.400

0 0 79.500 0 0 10.600 0 0 0 0 0 90.100

52.720 0 206.141 68.202 185 63.646

54.423 0 121.900 68.177 1.085 220.998

Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.61 Opvang OOR 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal lasten

176.219 431.520 0 0 998.633

67.110 68.260 69.420 70.595 0 0 0 0 114.279 116.541 118.816 121.103 71.609 73.040 74.500 75.990 1.100 1.120 1.140 1.160 259.923 266.249 273.186 280.445 4.097.000 0 0 0 155.579 157.611 160.780 164.006 167.278 285.940 403.152 411.211 419.307 427.434 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 908.102 5.171.784 1.097.201 1.120.375 1.144.006

Saldo van baten en lasten

-838.302

-838.102

0 0 0

7.000 0 7.000

-838.302

-831.102

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

-989.784 -1.010.501 -1.031.975 -1.053.906 0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

-989.784 -1.010.501 -1.031.975 -1.053.906

De opgenomen baten bij taakveld 6.1. en 6.61 bestaan uit ontvangen vanuit het Rijksbijdragen en bij taakveld 6.6. gaat het om de eigen bijdragen. De opvang van de Oekraïners zijn kostenneutraal opgenomen (zie verderop in deze toelichting). De opgenomen lasten bij de onderstaande taakvelden bestaan uit: 6.1 Kinderopvang, vreemdelingen en overige algemene voorzieningen; 6.3 Participatiewet, IOAW/IOAZ en armoedebeleid; 6.4 Sociale werkvoorziening; 6.5 Re-integratie; 6.6 WMO en vraagafhankelijk vervoer; 6.61 Opvang nieuwkomers; 6.71 WMO en jeugd

42

Algemeen We voorzien overkoepelend dat in het Rozendaalse sociaal domein zowel het voorzieningengebruik als de uitvoeringskosten de afgelopen jaren zijn toegenomen. Beide aanleiding om de begroting hierop te wijzigen. Dit is een nationale trend, waar ook Rozendaal niet aan ontkomt. We voorzien een kostentoename in de uitvoeringskosten van in totaal € 98.000 ten opzichte van begroting 2022 (en stand Kadernota 2024). Deze kostentoename is het gevolg van toenemende programmakosten. Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) Het staat nog niet vast welke inkomsten (rijksbijdragen) of lasten over 2024 verwacht worden voor de inrichting van de opgave Beschermd wonen. Deze hebben wij deze dan ook nog niet opgenomen. Jeugdwet De extra rijksmiddelen voor Jeugd zijn in deze begroting verwerkt onder programma 0. In de risicoparagraaf zijn de risico’s die het gevolg kunnen zijn van toename in zorggebruik (bijvoorbeeld als gevolg van zwaardere trajecten) opgenomen. Verder is het globale budget voor programmakosten fors opgehoogd met € 58.000 vanwege de verwachte meerkosten ten opzichte van voorgaande begroting. Participatiewet Sociale uitkeringen Omdat de uitgaven aan sociale uitkeringen moeilijk te beïnvloeden zijn, is het mogelijk deze kosten onder voorwaarden deels (boven een risicodrempel) gecompenseerd te krijgen.

Over 2022 heeft onze gemeente een aanvraag ingediend, in het kader van de Vangnetregeling Participatiewet. Deze is inmiddels toegekend. Voor de verwachte meerkosten aan sociale uitkeringen verhogen we het budget met € 27.000. Opvang en huisvesting nieuwkomers (Oekraïense vluchtelingen, asielzoekers en statushouders) Opvang Oekraïense vluchtelingen Het Rijk stelt als uitgangspunt bij de vergoeding van kosten voor de opvang van Oekraïners voorop dat gemeenten er niet op toe mogen leggen (budgetneutraal). Ten tijde van het collegebesluit eind januari 2023 hebben we een eerste begroting voorgelegd aan het Rijk. Op basis daarvan is ook al een voorschot uitbetaald, waaruit we lopende kosten dekken. De ervaringen van de afgelopen maanden maken dat we nu een bijgestelde begroting hebben opgesteld. Deze vormt de basis voor de declaratie die we indienen bij het Rijk. De (nieuwe/bijgestelde) begroting is getoetst aan de declaratieregeling voor vergoedingen vanuit het rijk voor opvang van Oekraïners, maar valt wél een stuk hoger uit dan de eerste begroting. Schaalnadelen en het feit dat we werken met een opvanglocatie die ‘vanaf nul’ moest worden opgebouwd, maken ‘De Bosrank’ verhoudingsgewijs tot een dure locatie, ook in de ogen van het Rijk. We gaan er van uit dat de kosten die we in de nieuwe begroting opgenomen hebben volledig onder de vergoeding van het Rijk vallen.

We zijn hierover echter nog in gesprek en weten pas bij definitieve besluitvorming van het Rijk over de vergoeding of en in hoeverre dit ook daadwerkelijk het geval is. Dit proces neemt nog enige tijd in beslag. Dit betekent een risico voor het geval dat het Rijk niet al onze aannames onder deze begroting onderschrijft. Om dit risico beheersbaar te maken zijn diverse mitigerende maatregelen genomen, waaronder voorbesprekingen met het Rijk; toetsen van de uitgangspunten met andere opvanglocaties en het identificeren van ‘knoppen waar we aan kunnen draaien’ indien er een tekort mocht ontstaan. Het college acht het (overgebleven) risico op dit moment aanvaardbaar. Het risico is wel opgenomen in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

43

Afwijking ten opzichte van Kadernota Verschil kadernota - begroting Verklaring: Hogere inspectiekosten kinderopvang Vluchtelingenwerk Hogere uitvoeringkosten Rheden participatiewet Lagere kosten ioaw/ioaz/wwb Hogere kosten sociale werkvoorziening Hoger uitvoeringskosten Rheden Wmo Hogere kosten huishoudelijke hulp Lagere kosten begeleiding/dagbesteding Hogere kosten jeugdzorg Hogere uitvoeringskosten Rheden jeugdzorg Hogere kosten PGB jeugd Hogere rijksbijdrage participatiewet alg index totaal aantal mutaties restant

2024 -183.993

2025 -199.525

2026 -211.712

2027 -237.327

-2.000 -7.700 -5.000 15.000 -5.500 -38.700 -7.000 9.000 -144.000 -7.000 -12.000 5.000

-2.000 -7.700 -5.000 15.000 -8.900 -40.500 -7.000 9.000 -147.500 -7.000 -12.000 5.000

-2.000 -7.700 -5.000 15.000 -9.500 -42.200 -7.000 9.000 -151.000 -7.000 -12.000 5.000

-2.000 -7.700 -5.000 15.000 -9.500 -42.200 -7.000 9.000 -151.000 -7.000 -12.000 5.000

-199.900

-208.600

-214.400

-214.400

15.907

9.075

2.688

-22.927

De € 17.907 restantpost is een totaal van kleine afwijkingen en inflatie. De kosten voor jeugdzorg zijn bijgesteld op basis van de ervaringscijfers. De uitvoeringskosten voor de diverse regelingen zijn in lijn gebracht met de gemaakte afspraken met de gemeente Rheden.

Beleidsindicatoren

44

Verbonden Partijen Bij dit programma horen de volgende Verbonden Partijen: Veilig Thuis Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein regio Centraal Gelderland (MGR) Bedrijfsvoeringsorganisatie Doelgroepenvervoer Regio Arnhem Nijmegen (BVO DRAN) Voor een nadere toelichting op deze Verbonden Partijen verwijzen wij naar de paragraaf Verbonden Partijen.

45

Programma 7: Volksgezondheid en milieu Inleiding Binnen dit programma werken we aan het Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal, met als speerpunten gezonde leefstijl, financiële gezondheid en de aanpak van eenzaamheid. Ook omvat dit programma de taken in het kader van een klimaatadaptatie en energietransitie, een leefbaar milieu en afvalverwerking, alsook waterberging en bestrijding van ongedierte. Waar nodig stellen we lokale kaders, bijvoorbeeld in de Algemene Plaatselijke verordening (APV) en de Afvalstoffenverordening.

Beleidsdoel Wij werken aan de gemeentelijke opgaven rondom het brede begrip duurzaamheid en publieke gezondheid.

Wat willen wij bereiken? Volksgezondheid We willen, aanvullend op rijksbeleid en in samenwerking met de regio in de GGD (onderdeel van onze VGGM), een bijdrage leveren aan de algemene gezondheid van onze inwoners. Riolering We willen een rioleringssysteem op peil houden dat voldoet aan de eisen van deze tijd. Voor zover mogelijk willen we in specifieke straten of buurten de wateroverlast bij hevige regenval verminderen. Afval We willen ons beleid ten aanzien van de hoeveelheid hergebruik grondstoffen doorzetten en daarmee het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. Ook willen wij een goede service blijven leveren aan onze bewoners door voorzieningen aan te bieden waardoor onze bewoners hun grondstoffen/restafval op een doelmatige wijze kunnen aanbieden. Energieneutraal Rozendaal Onze doelstelling én de landelijke doelstelling, om uiterlijk in 2050 alle gebouwen aardgasvrij te hebben en als gemeente CO2 neutraal te zijn, is ambitieus en ingrijpend. We zetten de ingezette beleidskoers richting een energieneutraal Rozendaal in 2050 voort. Begraafplaats en crematie Onder meer op grond van de Wet op de lijkbezorging hebben gemeenten een zorg voor de organisatie van begraafplaatsen. In Rozendaal geven we vorm en inhoud aan die verplichting door de begraafplaats Roosendael te beheren en onderhouden, alsook door uitvaarten te faciliteren (onder meer grafgraven).

Wat gaan wij daarvoor doen? Volksgezondheid Uitvoeren Nota Publieke Gezondheid: een nieuwe Nota Publieke Gezondheid wordt december 2023 aan uw raad voorgelegd. Deze nota (verplicht vanuit de Wet publieke gezondheid) bevat een raamwerk voor een aantal door de raad gewenste maatregelen, zoals de aanpak van eenzaamheid

46

onder ouderen, vermindering van overlast door houtstook en het tegengaan van de gevolgen van langdurige hitte. Tevens leggen wij een verband met de gezondheidsaspecten uit de Omgevingswet, met aandacht voor gezonde mobiliteit en gezonde lucht. En we leggen een verband met de landelijke aandacht voor leefstijl, zoals het GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) waarvoor middelen worden opgenomen in een nieuwe brede SPUK. De maatregelen uit de nieuwe nota krijgen vanaf 2024 hun beslag en zullen doorwerken tot en met 2026, gelijk aan de loopduur van de Brede SPUK Sport en Preventie. Op onderdelen stemmen we de uitvoering af met de gemeente Rheden. Uitvoering Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal: gedurende de periode 2021-2023 heeft Rozendaal zich gecommitteerd aan het Lokaal Preventieakkoord Rheden-Rozendaal, met als speerpunten gezonde leefstijl, financiële gezondheid en de aanpak van eenzaamheid. De financiële middelen hiervoor worden opgenomen in een nieuwe brede Specifieke Uitkering (SPUK) Sport en Preventie 2023-2026. Hierin wordt ook een relatie gelegd met de uitvoering van Rijksbeleid zoals GALA (Gezond en Actief Leven Akkoord) het IZA (Integraal Zorg Akkoord).

In het Plan van Aanpak voor de brede SPUK hebben we onder meer als thema benoemd: meer aandacht voor gezond leven; aandacht voor de gezondheidsuitdagingen in verschillende levensfases en balans in de fysieke leefomgeving. Lokaal hitteplan: bij gezondheid gaat het niet alleen om gezondheid bevorderende maatregelen voor het individu, maar ook om de invloed van de omgeving. Hier raken gezondheid en klimaatadaptatie elkaar. We stellen een lokaal hitteplan op, als onderdeel van de nota Publieke Gezondheid. Dat bevat bijvoorbeeld adviezen voor inwoners om met hitte om te gaan, maar een groene omgeving met water en bomen draagt ook bij aan demping van de gevolgen van hitte. Bestrijding van ongedierte is een vast onderdeel van het op peil houden van de volksgezondheid. Riolering Op 27 september 2022 is vGRP goedgekeurd. Ook in 2024 geven we uitvoering aan dit plan. In het kader van de DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) willen we de wateroverlast in de omgeving van de Kapellenberglaan samen met de gemeente Rheden (Componistenbuurt) verminderen. In opdracht van de gemeente Rheden is er in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het verminderen van wateroverlast in genoemde wijken. De start voorbereiding is gepland in 2025 en de uitvoering in 2026. Dit gezamenlijke project komt in aanmerking voor de impulsregeling klimaatadaptatie.

Het bedrag kan gebruikt worden om adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren, om al geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptiemaatregelen, of om nieuwe adaptiemaatregelen op te pakken. Afval In 2024 is een evaluatie gepland of de voorgenomen doelen voor het verminderen van restafval per bewoner per jaar gehaald gaan worden. Om het verbeterd inzamelen van grondstoffen een extra impuls te geven willen we in meer aandacht aan besteden via een campagne. We doen dit pas na de evaluatie en als blijkt dat dit nodig is. Integraal onderdeel van ons afvalbeheer is het beheersen van alle afvalstromen, zoals die nu aanvullend op de huiscontainers plaatsvindt op onze gemeentewerf. Voor optimalisatie zouden er meer afvalstromen via de gemeentewerf moeten lopen. Daarvoor is de huidige gemeentewerf niet geschikt. We hebben weliswaar weer toestemming voor het continueren van de huidige aanpak voor nog een paar jaar,

47

maar het moet beter. Binnenkort verwachten we de resultaten van het lopende onderzoek naar de huidige functionaliteit van onze gemeentewerf. De uitkomsten worden meegenomen in voornoemde evaluatie. Energieneutraal Rozendaal We werken in 2024 door aan de uitvoering van de op 13 september 2022 vastgestelde Uitvoeringsagenda Rozendaal 2023-2050. In deze Uitvoeringsagenda staan de ambities, projecten en de bijbehorende financiering beschreven van het duurzaamheidsbeleid van de gemeente Rozendaal. De overkoepelende doelstelling is het streven naar een energie neutraal Rozendaal in uiterlijk 2050. De uitvoeringsagenda 2023-2025 zet in op een effectieve voortzetting van de ingezette werklijnen ten behoeve van de energietransitie in Rozendaal (energiebesparing, duurzame opwek, duurzame warmte en bewustwording & communicatie) en de (begrotingstechnische) borging voor de komende jaren. De uitvoering van de uitvoeringsagenda 2023-2025 ligt op koers. We hebben hiervoor in 2023 diverse projecten gestart en uitgevoerd. In 2024 sturen we bij en passen aan. De focus op energiebesparing en duurzame warmte blijft bestaan, waarbij de aanpak vanaf 2024 verschuift naar meer praktische ondersteuning van bewoners bij het verder verduurzamen van hun woning zoals gezamenlijke inkooptrajecten, energieadvies, subsidies en duurzaamheidsleningen.

Ook in 2024 zetten we stappen die die voortvloeien uit de in oktober 2021 vastgestelde Transitievisie Warmte. Voor de wijken Leermolensenk, omgeving Delhoevelaan en de Moestuin is er een buurtuitvoeringsplan opgesteld. De uitvoering hiervan gaat lopen vanaf 2024. Om onze eigen doelstelling te behalen en een effectieve bijdrage te leveren aan de landelijke doelstellingen is het nodig om bij alle gemeentelijke beslissingen rekening te houden met duurzaamheid en energiebesparing. Dat geldt voor onze eigen bedrijfsvoering (bijvoorbeeld duurzaam inkopen) en voor onze uitvoerende taken waarbij we besluiten baseren op de mate van circulariteit, klimaatbestendigheid en CO2-uitstoot. Begraafplaats en crematie De begraafplaats is een onderdeel van de historische buitenplaats Roosendael. Het beheer en onderhoud behoort tot de wettelijke gemeentelijke taken. We beogen ook in 2024 deze plaats duurzaam in stand te houden en het unieke karakter van de begraafplaats te behouden Een aantal monumentale grafkelders en graven begint in vervallen staat te verkeren. Bij merendeel van deze graven is er voor het laatst begraven in het begin van de 20ste eeuw. Rechthebbende van deze graven zijn moeilijk te traceren. Gebleken is, dat bij het ontbreken van een rechthebbende, de eigenaar van de ondergrond verantwoordelijk wordt voor het onderhoud.