Ontwerp meerjarenbegroting 2023-2026.doc

20

Verkeersborden Wat willen we bereiken? In de gemeente zijn er een aantal verkeersborden aan vervanging toe of staan dubbel. Om aan de verkeersveiligheid te voldoen willen wij inzichtelijk krijgen welke borden vervangen of verwijderd dienen te worden. Wat gaan we daarvoor doen? In 2023 willen wij een verkeerskundig bureau advies laten uitbrengen om inzicht te krijgen wat nodig is om de bebording op orde te krijgen. De uitvoering van de werkzaamheden kunnen dan vanaf 2024 plaatsvinden. Daarnaast willen wij onderzoeken of wij over kunnen gaan op een digitaal systeem waar wij ons bordenbeheer kunnen onder brengen. Wat mag het kosten? Vanaf 2024 voorzien we een toename in kosten van € 3.125 per jaar voor de vervanging van verkeersborden. Straatmeubilair Wat willen we bereiken? De banken en de prullenbakken in de openbare ruimte beginnen in slechte staat te verkeren. Het aanzicht is ook verouderd, en past niet meer in het huidige straatbeeld. Wat gaan we daarvoor doen? Vanaf 2023 willen we een meerjarige onderhoudsagenda opstellen voor deze zaken in de openbare ruimte. Aan de hand daarvan willen we (voorzien vanaf 2024) jaarlijks een deel van het straatmeubilair gaan vervangen zodat het past bij de gewenst beeldkwaliteit van de openbare ruimte. Wat mag het kosten? De structurele kosten zijn € 5.625 per jaar, te begroten vanaf 2024.

Wandelknooppuntennetwerk Wat willen we bereiken? Om de Veluwezoom voor wandelaars aantrekkelijker te maken en te houden wordt door het routebureau Veluwezoom gewerkt een de aanleg van een wandelknooppuntenroute. Wat gaan we daarvoor doen? In 2021 zijn voorbereidingen getroffen door het routebureau voor het uitrollen van het wandelknooppuntennetwerk in de regio en voor de gehele Veluwe. Inmiddels zijn de concrete werkzaamheden voor Rozendaal in beeld en deze zullen grotendeels in 2023 worden uitgevoerd. Wat mag het kosten? De aanleg van het wandelknooppuntennetwerk maakt onderdeel uit van de netwerksamenwerking VeluweAlliantie. Dit betekent dat 50% van de investeringskosten worden gefinancierd door de provincie. Voor Rozendaal resteert een eenmalige investering van € 6.000. Deze wordt in lijn met eerdere besluitvorming uit de reserve onttrokken. Masterplan Veluwezoom Wat willen we bereiken? In het Masterplan Veluwezoom werkt Rozendaal met partijen gemeente Rheden en Natuurmonumenten aan het terugdringen van gemotoriseerd verkeer op de Posbank. In de raad van 31 mei 2022 is besloten een krediet voor een bijdrage aan de uitvoeringskosten ter hoogte van € 218.000 en een jaarlijkse bijdrage in de beheerkosten van € 8.800.te begroten. Dit beheerbudget wordt van kracht na de projectfase, daarmee nemen we het vanaf 2025 in de begroting op.

21

Wat gaan we daarvoor doen? In 2023 en 2024 is onze inzet er op gericht om als opdrachtgever te participeren in de projectfase. De ambtelijke investering wordt naar verwachting daarna minder. In de beheerfase ligt het zwaartepunt van de inzet bij Natuurmonumenten. Wat gaat het kosten? De kosten zijn verwerkt in lijn met raadsbesluit d.d. 31 mei 2022. Afwijking ten opzichte van Kadernota

Verschil kadernota - begroting Hogere storting wegen asfalt Verklaring: alg index Verkeersborden/straatmeubilair Evaluatie/parkeren Kerklaan Onttr Evaluatie/parkeren Kerklaan Onderhoud fietspaden Wandelknooppunt Onttrekking wandelknooppunt totaal mutaties restantverschil

2023 -20.185 -5.980

2024 -37.840 -5.980

2025 -38.160 -5.980

2026 -39.910 -5.980

0 -23.500 23.500

-8.750

-8.750

-8.750

-6.000 6.000 -5.980

-5.000

-5.000

-5.000

-19.730

-19.730

-19.730

-14.205

-18.110

-18.430

-20.180

2.3 Financiële consolidatie Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Baten 2.1 Verkeer, wegen en water 2.5 Openbaar vervoer totaal baten

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

Lasten 2.1 Verkeer, wegen en water 2.5 Openbaar vervoer totaal lasten

141.982 0 141.982

132.253 0 132.253

173.327 0 173.327

166.841 0 166.841

181.221 0 181.221

182.971 0 182.971

Saldo van baten en lasten

-141.982

-132.253

-173.327

-166.841

-181.221

-182.971

98.245 76.872 21.373

16.175 3.221 12.954

31.670 9.203 22.467

2.170 9.203 -7.033

2.920 9.203 -6.283

2.920 9.203 -6.283

-120.609

-119.299

-150.860

-173.874

-187.504

-189.254

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

22

Programma 3: Economie 3.1 Reguliere aanpak Wat willen we bereiken? Binnen dit programma werken we aan behoud en ontwikkeling van goede randvoorwaarden op het gebied van lokale economie, toerisme en recreatie. Op het vlak van recreatie en toerisme heeft Rozendaal een regionale functie vanwege het aantrekkelijke buitengebied met veel natuur. Voor Rozendalers en niet-Rozendalers is het van belang dat dit gebied toegankelijk is. Maar ook dat daarbij een optimale balans wordt bewaard tussen exploitatie en natuurontwikkeling. Het belang voor de lokale economie in Rozendaal is beperkt: in ons dorp zijn weinig bedrijven gevestigd en staat de woonfunctie centraal. Wat gaan we daarvoor doen? Rozendaal heeft een relatief groot aantal ZZP-ers, met specifieke woon- en werkwensen. We proberen die waar mogelijk te faciliteren. Hiervoor wordt onder meer daartoe een glasvezelverbinding gerealiseerd voor de inwoners van Rozendaal. De aansluitwerkzaamheden hebben deels hun beleg in 2022. Hier zijn geen kosten aan verbonden voor de gemeente. Wat mag het kosten? Kosten voor bovengenoemde aanpak worden geboekt onder de taakvelden 3.1 Economische ontwikkeling en 3.4 Economische promotie.

3.2 Nieuwe ontwikkelingen In 2023 voorzien we geen specifieke aandachtspunten om op te pakken binnen dit programma. Wel werken de aanleg van het Wandelknooppuntenroute (programma 2) en de verdere uitwerking van het Masterplan Veluwzoom (programma 2) een belangrijke bijdrage leveren aan toerisme en recreatie. Afwijking ten opzichte van Kadernota Geen afwijkingen.

3.3 Financiële consolidatie

Baten 3.1 Economische ontwikkeling 3.4 Economische promotie totaal baten Lasten 3.1 Economische ontwikkeling 3.4 Economische promotie totaal lasten Saldo van baten en lasten 0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 2.200 2.200 -2.200 0 0 0 -2.200

0 3.700 3.700 -3.700 0 0 0 -3.700

0 4.015 4.015 -4.015 0 0 0 -4.015

0 4.075 4.075 -4.075 0 0 0 -4.075

0 4.135 4.135 -4.135 0 0 0 -4.135

0 4.195 4.195 -4.195 0 0 0 -4.195

De enige kosten die we binnen dit programma boeken zijn die voor economische promotie.

23

Programma 4: Onderwijs 4.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Het programma Onderwijs gaat over de uitvoering van resultaatgericht en integraal onderwijsbeleid. Hierbij denken we aan onderwijshuisvesting, passend onderwijs, volwasseneneducatie en leerplicht. Het gemeentelijk beleid is erop gericht om de wettelijke taken op het gebied van bijvoorbeeld huisvesting en leerplicht uit te voeren. En om ons in te zetten voor een zorgeloze ontwikkeling van schoolgaanden. Daarnaast blijft ook het volwassenenonderwijs van belang, als tweede kans of als onderdeel van het levenslang leren. Wat gaan we daarvoor doen? - We werken in 2023 een Integraal huisvestingsplan (IHP) voor onze onderwijsinstellingen uit, in navolging van de wettelijke verplichting daartoe. - We geven uitvoering aan het Nationaal Programma Onderwijs (NPO) is gericht op het inhalen van coronagerelateerde onderwijsvertragingen. Wij werken samen met de gemeente Rheden bij de besteding van de financiële middelen die wij ontvangen voor het NPO. In 2022 hebben we, vooralsnog geldend t/m 2023, nadere regels opgesteld als beoordelingskader voor aanvragen van scholen en andere samenwerkende partijen. Onze gemeente ontvangt in totaal € 99.566,- aan NPO middelen, te besteden t/m schooljaar 20242025. Dit betekent een verlenging met twee jaar in vergelijking met de oorspronkelijke bestedingstermijn.

We begroten de daadwerkelijk te ontvangen middelen (€ 29.000) voor het jaar 2023. De daadwerkelijke besteding kan ook in de jaren 2024 en ’25 vallen. - Met de (landelijke) aanpak van voor en vroegschoolse educatie/laaggeletterdheid richten we ons qua onderwijsachterstandenbeleid primair op taalvaardigheid. Wij zoeken ook naar een bredere invulling van achterstanden, waarbij we aandacht hebben voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen. Deze aanpak is meer toegesneden op de populatie van IKC De Dorpsschool, met een gemiddeld hoge Sociaal Economische Status (SES). - Onderwijshuisvesting (primair en voortgezet onderwijs); primair onderwijs: we hebben voor de exploitatie van IKC Dorpsschool de VVE (Vereniging van Eigenaren) IKC Dorpsschool Rozendaal opgericht. Via het ‘Handboek Exploitatie en beheer VVE IKC Dorpsschool Rozendaal’ zijn de taken en verantwoordelijkheden van de eigenaren (Scholengroep Veluwezoom en gemeente) en gebruikers van het gebouw geregeld. Verder is voorzien in een gebruikersoverleg waarin de school, de kinderopvangorganisatie en de gemeente zijn vertegenwoordigd, om zo de nodige aanvullende afspraken te maken over het dagelijkse gebruik van het gebouw. In 2023 komt de VVE minimaal 2x bij elkaar. Vanaf 1 januari 2023 gaan we een ander bureau mandateren om de activiteiten die passen in het onderhoudsplan voor IKC Dorpsschool uit te laten voeren.

Hierdoor willen we het onderhoud efficiënter uitvoeren en de budgetbewaking verbeteren. - Onderwijshuisvesting: voortgezet onderwijs: Op basis van de wettelijke verplichting draagt de gemeente zorg voor een adequate huisvesting van het voortgezet onderwijs. De scholen voor voortgezet onderwijs in regio Arnhem ontwikkelen een nieuw vijfjarig Regionaal Programma Onderwijs (RPO) met name gericht op onderwijshuisvesting. Dit programma heeft geen gevolgen voor Het Rhedens, met uitzondering van een hernieuwde aanvraag voor Het Rhedens Dieren, om onderwijs te kunnen blijven verzorgen binnen het profiel ‘Dienstverlening en producten’. Daarnaast wordt voor de schooljaren 2021-2022 en 2022-2023 ook met de VO-scholen samengewerkt in het kader van het Nationaal Programma Onderwijs.

4.2 Nieuwe ontwikkelingen Vestiging nieuwe school Wat willen we bereiken? In 2021 heeft zich een nieuwe school gevestigd in Rozendaal, in het gebouw van de voormalige Torckschool. Het gaat om een particuliere school waar de gemeente geen verantwoordelijkheid voor draagt. De school is in 2022

24

door de Inspectie van het Onderwijs (onderwijsinspectie) erkend. We willen ook voor deze school de wettelijke taken rondom huisvesting en inspectie op een gedegen wijze oppakken. Wat gaan we daarvoor doen? Nu de school door de onderwijsinspectie is erkend, hebben wij haar aangemeld bij het Regionaal Bureau Leerlingzaken (MGR samenwerkingsmodule Onderwijs) vanwege de uitvoering van de leerplichtwet. We zijn betrokken omdat de school op Rozendaals grondgebied gevestigd is. Vanaf 2023 nemen we deze nieuwe school mee in de reguliere aanpak voor onderwijshuisvesting en onderwijsinspectie. Wat mag het kosten? Wij verwachten geen extra uitgaven. Onderwijs aan Oekraïense kinderen Wat willen we bereiken? De oorlog in de Oekraïne werkt ook door in de noodzaak onderwijs te bieden aan Oekraïense kinderen. In Rozendaal is sprake van zeer kleine aantallen omdat wij geen grootschalige opvang kennen. Opvang vindt alleen plaats bij onze inwoners. Wat gaan we daarvoor doen? Kinderen in de basisschoolleeftijd kunnen terecht op Het Leerrijk in Dieren, een school vallend onder stichting scholengroep Veluwezoom. Gemeenten zijn verantwoordelijk voor het leerlingenvervoer. Wij vergoeden de kosten van leerlingenvervoer en mogelijk andere voor het onderwijs relevante kosten.

Wat mag het kosten? We verwachten (ook) voor 2023 aanvullende middelen van het rijk voor de organisatie van onderwijs voor de Oekraïnse kinderen. Bij het opstellen van deze begroting is nog onduidelijk om welk bedrag dit gaan. Afwijking ten opzichte van Kadernota 2023 63.479 -29.000 72.000 -5.000

2024 48.399 0 62.000 -10.000

2025 36.068 0 65.000 -16.000

2026 43.194 0 69.000 -22.000

29.000

0

0

0

totaal mutaties

67.000

52.000

49.000

47.000

restantverschil

-3.521

-3.601

-12.932

-3.806

Verschil kadernota - begroting Kosten NPO (onderwijsachterstanden) Lagere doorbetaling Het Rhedens Hogere kosten DRAN/ll-vervoer Opbrengsten NPO Onderwijsachteranden)

Voor de restantbijdrage van het rijk voor het NPO voorzien we in 2023 € 29.000 aan baten en aan lasten. Afhankelijk van uitgaven in 2023 kan dit nog worden benut in 2024 of 2025. De lagere doorbetaling aan het Rhedens is het gevolg van een teruglopende rijksbijdrage in de bekostiging van onderwijshuisvesting via het gemeentefonds. De hogere kosten voor DRAN/leerlingenvervoer zijn het gevolg van de toegenomen vraag naar leerlingenvervoer en de verwachting dat die trend voor Rozendaal de komende jaren doorzet.

25

4.3 Financiële consolidatie Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Baten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal baten

25.443 0 56.452 81.895

125.541 0 64.000 189.541

57.240 0 0 57.240

28.630 0 0 28.630

29.060 0 0 29.060

29.500 0 0 29.500

Lasten 4.1 Openbaar basisonderwijs 4.2 Onderwijshuisvesting 4.3 Onderwijsbeleid en leerlingenzaken totaal lasten

24.050 430.256 85.679 539.985

141.533 436.057 114.051 691.641

76.970 368.419 56.445 501.834

48.660 382.223 64.037 494.920

49.390 394.488 73.024 516.902

50.130 380.391 79.694 510.215

Saldo van baten en lasten

-458.090

-502.100

-444.594

-466.290

-487.842

-480.715

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

111.791 0 111.791

Geraamd resultaat

-346.299

-390.309

-332.803

-354.499

-376.051

-368.924

26

Programma 5: Openbaar groen, sport, cultuur en recreatie 5.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Binnen dit programma zijn verschillende thema’s gebundeld tot een programmatische aanpak op gemeentelijk niveau en in regionaal verband om te komen tot randvoorwaarden voor een passend sport- en cultuuraanbod voor de inwoners van de gemeente Rozendaal en voor het stimuleren van een gezonde leefstijl. Waar daar de noodzaak toe is, richten we ons op specifieke doelgroepen, zoals jongeren, ouderen en mensen met een beperking. In regionaal verband (o.a. Veluwe op1) werken we samen om toerisme te stimuleren om naar onze regio te komen en daarnaast de juiste balans te vinden tussen recreatie en natuur op de Veluwe. In de opgaven van de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen zetten we ons in het bijzonder in op de Opgave Ontspannen Regio en de Opgave Groene Groei. Wat gaan we daarvoor doen? - We dragen bij aan lokale initiatieven zoals het scholenvoetbaltoernooi en het wijkenvoetbaltoernooi in Velp en Rozendaal en een aantal sportverenigingen gesubsidieerd met subsidies. Ook wordt de bibliotheek samen met de partners uit de regio gefinancierd binnen dit programma. De gemeente is, middels een regionaal convenant (2020), aangesloten bij ‘Uniek Sporten’: sporten en bewegen voor mensen met een beperking.

We willen ervoor zorgen dat onze jeugd gebruik kunnen maken van uitdagende en veilige speeltoestellen. Vanaf 2023 ontvangen we geen middelen meer in het kader van het Lokaal Sport- en beweegakkoord. Het Rijk is voornemens een aantal specifieke uitkeringen in het brede welzijnsdomein samen te voegen. - Door recente subsidies aan de bibliotheek in het kader van Bibliotheek op School wordt extra geïnvesteerd in laaggeletterdheid in het bijzonder in begrijpend lezen. Het is duidelijk dat ook ouders hier een rol in spelen, dat er bewustwording en zo nodig gedragsverandering bij ouders wenselijk is. We volgen daarom in reguliere overleggen met de school, kinderopvang en bibliotheek of de huidige inspanningen voldoende resultaat opleveren. Indien nodig maken we, in samenspraak met deze partijen, een aanvullend plan waarbij we vooral inzet van ouders en vrijwilligers nastreven. Bibliotheek op School vraagt nu geen extra investering; in 2023 beoordelen of we de pilot voortzetten. - Om de binnen onze gemeente aanwezige monumenten in stand te houden bieden we ondersteuning bij de instandhouding van monumenten door het verlenen van subsidies. De subsidieverordening gemeentelijke monumenten geeft de raad de mogelijkheid om bij de vaststelling van de begroting een jaarlijks subsidieplafond in te stellen, hiermee wordt de uit te keren subsidie voor dat jaar gemaximaliseerd.

Voorgesteld wordt om voor 2023, net als in 2022, weer een subsidieplafond van € 8.000 in te stellen. - Voor het behoud van het groene en cultuurhistorische karakter van Rozendaal zetten wij ons in voor kwalitatief hoogwaardig openbaar groen. In de raad van 31 mei 2022 is de nieuwe groenvisie vastgesteld. De basis van de visie heeft geen meerkosten tot gevolg, maar leidt wel tot een meer planmatige groenaanpak die nodig is vanwege de samenhang tussen de klimaatadaptatie, verbeterde biodiversiteit en het bestaande onderhoud gericht op een hoog niveau van kwaliteit in het Rozendaalse openbare groen. In 2023 wordt de Groenvisie verder aangescherpt op een aantal punten. Wij gaan een kaart opstellen zodat inwoners van onze gemeente kunnen zien waar er wordt gewerkt aan de versterking van de biodiversiteit en hoe. Naast de aandacht voor flora is er ook meer aandacht voor fauna. Zo gaan wij meer nestkasten ophangen voor vogels en vleermuizen. Studenten van Van Hall Larenstein beginnen september 2022 aan een afstudeer project. Gevraagd is of de studenten ons kunnen helpen bij de communicatie rondom biodiversiteit richting bewoners. In 2023 zullen zij hiervoor met een voorstel komen. - Onze Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen heeft een forse verstedelijkingsopgave. Deze opgave vullen we in samen met de regio FoodValley.

Het motto van de verstedelijkingsstrategie, ondergebracht in de GMRAN Opgave ‘Groene Groei’ is ‘meer landschap, meer stad’. Niet voor niets staat ‘meer landschap’ daarbij voorop: de bouw van nieuwe woningen dient hand in hand te gaan met het behouden, verbinden, verbeteren, uitbreiden en versterken van de groene kwaliteiten van onze leefomgeving. Het ‘groenblauwe raamwerk’, dat is opgesteld vanuit de Opgave Ontspannen Regio, is een belangrijk ondersteunend element om onze groei op groene wijze te realiseren. In 2030 wordt het onderzoek groenblauw raamwerk verder uitgewerkt. Verder Is Rozendaal actief betrokken bij de dialoog over de woondeal en de gebiedsuitwerking

27

voor de Veluwe. Rozendaal draagt enerzijds het belang van natuurbehoud en -ontwikkeling nadrukkelijk uit in zowel de Opgave Groene Groei als de Opgave Ontspannen Regio. Tegelijkertijd hebben wij oog voor de woonbehoefte en denken we na over de bescheiden bijdrage die wij kunnen leveren binnen de te ontwikkelen woonvisie en omgevingsvisie. 5.2 Nieuwe ontwikkelingen Fusie bibliotheek Veluwezoom Rheden/Rozendaal met cultuurbedrijf RIQQ Wat willen we bereiken? Op grond van de Wet stelsel openbare bibliotheekvoorzieningen (Wsob) moet elke gemeente haar inwoners toegang verschaffen tot een bibliotheekvoorziening. Dit gebeurt in Rozendaal door subsidiëring van Bibliotheek Veluwezoom (Rheden, Renkum en Rozendaal). In 2022 is een personele unie tot stand gebracht tussen Bibliotheek Veluwezoom Rheden/Rozendaal met het Rhedense cultuurbedrijf RIQQ. Dit versterkt de relatie tussen RIQQ en onze gemeente. Wat gaan we daarvoor doen? Wij blijven betrokken bij dit proces met speciale aandacht voor onze relatie met het Rhedense cultuurbedrijf RIQQ. Wat mag het kosten? Beide partijen streven een budgettair neutrale fusie na, er is geen bezuiniging beoogd. Maar well een effectievere en efficiëntere inzet van de bestaande middelen, met meer ruimte voor activiteiten door een vermindering van de overhead.

Bomenplan Wat willen we bereiken? Rozendaal heeft een groot aantal bomen waarvoor gezorgd moet worden om ons cultuur-historisch en groene karakter te behouden. Het huidige klimaat en de hoge leeftijd zorgen ervoor dat onze bomen in conditie achter uit lopen. We gaan een meerjarig bomenplan opstellen om het groene karakter van Rozendaal te behouden. De achteruitgang van de bomen leidt er ondertussen toe dat er vaker moet worden ingegrepen vanwege de veiligheid in de openbare ruimte. Wat gaan we daarvoor doen? Omliggende gemeenten hebben met dezelfde problemen te maken voor wat betreft hun bomenbestand. Met deze gemeenten gaan we op zoek naar samenwerking om tot een gezamenlijke aanpak te komen. Wat mag het kosten? Onze bijdrage aan de initiële advieskosten ramen we op € 5.000 gedekt binnen het algemene inhuur budget. Voor de extra ingrepen aan de verouderende bomen verwachten wij net als in 2002 ca. € 15.000 euro nodig te hebben in 2023. Dat wordt gedekt uit de algemene reserve. In de verdere toekomst zou de uitkomst van het bomenplan hierin richting moeten geven. Het Rond Wat willen we bereiken? In de wijk de Kapellenberg bevindt zich het ‘het Rond’. Door de steile taluds en het huidige klimaat wordt het geheel rommelig en is een gedegen staat van onderhoud moeilijk te realiseren. Een aantal ingrepen van de afgelopen jaren hebben niet gezorgd voor een verbetering.

Een grondiger aanpak is gewenst om een stabiele, onderhoudsvriendelijke en aantrekkelijke situatie te bereiken. Daarbij wordt het Rond ook een toevoeging voor de biodiversiteit en een plek waar inwoners elkaar kunnen ontmoeten. Wat gaan we daarvoor doen? In 2022 is er door studenten van het Yuvertha college een enquête opgesteld. De uitkomst van deze enquête wordt meegenomen in het opstellen van een nieuw plan voor het Rond. Biodiversiteit en klimaatbestendige 28

beplanting zijn hierbij een belangrijk onderdeel. In het najaar van 2023 vindt de uitvoering van het nieuwe plan plaats. Of studenten van het Yuvertha college hierbij een rol gaan spelen wordt nader uitgezocht. Wat mag het kosten? De uitwerking van een plan en daarbij komende kosten worden in een afzonderlijk raadsvoorstel ter besluitvorming voorgelegd. Wij denken dit te dekken uit de reserves naar analogie van de plantsoenen op de Steenhoek. Wij voorzien geen andere grote ingrepen de komende jaren. Vervanging speeltoestellen Wat willen we bereiken? We willen bereiken dat onze speelplaatsen voorzien zijn met uitdagende en veilige speeltoestellen. Wat gaan we daarvoor doen? We willen de komende jaren een aantal afgeschreven speeltoestellen vervangen om zodoende in te kunnen blijven staan voor de veiligheid van de gebruikers. Ook zal tijdens de vervanging van de speeltoestellen meegenomen worden of deze nog voldoen aan de leeftijdsopbouw in de buurt waar vervanging nodig is. We willen het vervangen van de speeltoestellen op een planmatige wijze gaan aanpakken. In 2023 werken we aan een gedegen plan om de komende jaren een onderhoudsagenda uit te werken. Wat mag het kosten? We voorzien voor de vervanging van de speeltoestellen € 7.500 aan meerkosten per jaar. We stellen daarom voor het onderhouds-/vervangingsbudget in de begroting op te hogen vanaf 2024 met € 7.500 per jaar.

Afwijking ten opzichte van Kadernota 2023 -13.845

Verschil kadernota - begroting Verklaring: alg index Bomenonderhoud Onttr kosten bomenonderhoud Speeltoestellen totaal mutaties

2024 -21.600

2025 -22.245

2026 -24.605

0

-7.500 -7.500

-7.500 -7.500

-7.500 -7.500

-13.845

-14.100

-14.745

-17.105

-15.000 15.000

restantverschil

5.3 Financiële consolidatie

Baten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal baten

Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

42.571 0

10.000

0

0

0

0

0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

0 0 0

2.065

0

0

0

0

0

44.636

10.000

0

0

0

0

29

Lasten 5.1 Sportbeleid en activering 5.3 Cultuurpresentatie, cultuurproductie en cultuurparticipatie 5.5 Cultureel erfgoed 5.6 Media 5.7 Openbaar groen en (openlucht) recreatie totaal lasten Saldo van baten en lasten 0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

45.466

13.010

3.265

3.315

3.360

3.415

3.093 1.000 36.330

4.500 1.560 36.530

4.880 1.690 39.635

4.955 1.715 40.230

5.030 1.740 40.830

5.105 1.770 41.445

95.323 181.212

107.917 163.517

121.073 170.543

115.113 165.328

117.058 168.018

118.643 170.378

-136.576

-153.517

-170.543

-165.328

-168.018

-170.378

2.092 0 2.092

2.092 0 2.092

18.258 0 18.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

3.258 0 3.258

-134.484

-151.425

-152.285

-162.070

-164.760

-167.120

30

Programma 6: Sociaal domein 6.1 Reguliere activiteiten Algemeen Wat willen we bereiken? Als gemeente willen we in brede zin mogelijkheden scheppen en randvoorwaarden creëren voor het welzijn en de ontwikkeling van onze inwoners in het algemeen en van specifieke doelgroepen in het bijzonder. Hierbij denken we bijvoorbeeld aan jongeren die in hun ontwikkeling worden bedreigd en aan kwetsbare ouderen. De kern van het sociaal domein wordt gevormd door de drie gedecentraliseerde wetten: de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), de Jeugdwet en de Participatiewet. Maar het gaat in dit programma ook om onderwerpen zoals kinderopvang, de huisvesting van statushouders en het verlenen van welzijnssubsidies. Wat gaan we daarvoor doen? Regionale samenwerking is de kern van de Rozendaalse aanpak op het brede sociaal domein. In het bijzonder de uitvoering van sociaal-domeintaken, alsook de inkoop en coördinatierol van de MGR zijn essentieel voor het functioneren van het Rozendaalse sociaal domein. Door versterkte regie in de interne organisatie (werving contractmanager), en door aangescherpte samenwerkingsafspraken met de uitvoerende partners werken we opgavegericht toe naar meer grip en regie op dit brede domein. Wat mag het kosten? We voorzien overkoepelend dat in het Rozendaalse sociaal domein zowel het voorzieningengebruik als de uitvoeringskosten de afgelopen jaren zijn toegenomen.

Beide aanleiding om de begroting hierop te wijzigen. Dit is een nationale trend, waar ook Rozendaal niet aan ontkomt. Deze en overige nieuwe ontwikkelingen worden hieronder nader uitgewerkt.

6.2 Nieuwe ontwikkelingen Sociale uitkeringen Wat willen we bereiken? Sociale uitkeringen, meer in het algemeen inkomensregelingen, zijn gericht op de financiële ondersteuning van inwoners voor de noodzakelijke kosten van bestaan. Meer concreet gaat het over het verstrekken van algemene bijstand (inkomen Participatiewet), IOAW, Bbz, bijzondere bijstand en armoedebeleid. Het armoedebeleid hangt samen met schulddienstverlening; deze heeft echter ook betrekking op hogere inkomens. De uitvoering van genoemde wetten en regelingen is gemandateerd aan de gemeente Rheden. Wat gaan we daarvoor doen? De uitgaven voor sociale uitkeringen nemen in 2022 sterk toe. De kans is reëel dat deze ontwikkeling zich voortzet in 2023. Hier houden wij in de begroting 2023 rekening mee, omdat deze uitgaven samenhangen met maatschappelijke ontwikkelingen. Zoals de naweeën van de coronamaatregelen en de opdracht om statushouders (erkende vluchtelingen) te huisvesten. Wat mag het kosten? Omdat de uitgaven aan sociale uitkeringen moeilijk te beïnvloeden zijn, is het mogelijk deze kosten onder voorwaarden deels (boven een risicodrempel) gecompenseerd te krijgen. Gemeenten met een tekort op het budget voor bijstandsuitkeringen en loonkostensubsidies, kunnen onder voorwaarden gebruik maken van een zogeheten Vangnetregeling. Gemeenten tot 5.000 inwoners kunnen te allen tijde een ‘basisverzoek’ indienen.

Dat verzoek zullen we danook indienen. Voor de verwachte meerkosten aan sociale uitkeringen (Wet werk en bijstand) verhogen we het budget met € 27.000.

31

Toegang voorzieningen sociaal domein Wat willen we bereiken? We willen kwetsbare mensen in onze gemeente op een goede wijze ondersteunen. Daarom is er voor gekozen om de uitvoering van wettelijke taken, in het bijzonder de organisatie van de toegang tot de (wettelijke) voorzieningen met wijkteams te beleggen bij de gemeente Rheden. Het is daarbij zaak dat we bij die samenwerking met Rheden heldere en reële afspraken maken over de taakuitoefening en de bekostiging daarvan. Wat gaan we daarvoor doen? We zetten de volgende stap in het professionaliseren van de samenwerking met Rheden. Zo werken we in 2023 verder aan nieuwe afspraken over kwartaalmonitoring. Dat geeft een actueler en daardoor beter inzicht in de resultaten die we bereiken en de kosten die dat met zich meebrengt. We werken daarnaast de bekostigingssystematiek voor de uitvoeringskosten verder uit in voor beide partijen passende en reële afspraken. En we komen tot een nieuw afsprakenkader (DVO), passend bij de nieuwe samenwerkingsafspraken. We voorzien een kostentoename in de uitvoeringskosten van in totaal € 98.000 ten opzichte van begroting 2022 (en stand kadernota). Deze kostentoename is het gevolg van toenemende programmakosten. In de berekeningssystematiek die tot op heden wordt gehanteerd ligt er namelijk een koppeling tussen de uitvoeringskosten en de programmakosten.

Nu de programmakosten sterk toenemen, stijgen de uitvoeringskosten navenant. We zijn in gesprek met Rheden om tot een nieuwe bekostigingssystematiek te komen. Wat mag het kosten? We voorzien op dit moment een totale toename aan uitvoeringskosten ten opzichte van begroting 2022 van € 98.000. Aanpak energiearmoede Wat willen we bereiken? Onder energiearmoede verstaan we een situatie waarin ‘een substantieel deel (als richtsnoer: meer dan 10%) van het besteedbaar inkomen wordt uitgegeven aan het adequaat warm houden van de woning’. Door stijgende energieprijzen wordt dit een maatschappelijk probleem. De bestrijding van energiearmoede gaat, waar deze leidt tot besparingsmaatregelen, goed samen met de energietransitie, een andere gewenste ontwikkeling. Zie Programma 7 Volksgezondheid en milieu. Bij de aanpak van energiearmoede is naast de facilitering van besparingsmaatregelen, ook sprake van een eenmalige energietoeslag. Deze regeling heeft betrekking op 2022 en laten wij hier verder buiten beschouwing. Wat gaan we daarvoor doen? Om de energierekening op korte termijn te kunnen verlagen of het energieverbruik in de woning te verminderen, hebben we een aanpak ontwikkeld. Samen met gemeente Rheden en woningstichting Portaal hebben we maatregelen gekozen en de doelgroep benaderd.

Wat mag het kosten? We ontvangen een Specifieke Uitkering (SPUK) ‘Aanpak energiearmoede’ ad € 20.464, met een looptijd van twee jaar (2022 en 2023). Hiermee kunnen kwetsbare huishoudens in huur- en koopwoningen worden ondersteund bij het nemen van maatregelen om de energierekening op korte termijn te kunnen verlagen of het energieverbruik in de woning te verminderen. Ook kunnen uit dit budget gemeentelijke uitvoeringskosten betaald worden. Uitvoering budgettair neutraal. Beschermd Wonen Wat willen we bereiken? Met de doordecentralisatie is de taak voor het Beschermd Wonen (en Maatschappelijke Opvang) niet meer bij 43 centrumgemeenten maar bij elke gemeente afzonderlijk belegd (ingang woonplaatsbeginsel 1 januari 2023). Praktisch gezien blijft de uitvoering van Maatschappelijke Opvang (opvang van kwetsbare groepen zoals dak- of 32

thuislozen) wel bij Arnhem belegd. Rozendaal participeert in de regionale samenwerking Centraal Gelderland voor beschermd wonen voor mensen met een lichte verstandelijke beperking en met psychische problematiek. Vooralsnog zijn er geen inwoners van Rozendaal die hiervoor in aanmerking komen. Wat gaan we daarvoor doen? De financiële decentralisatie dit Beschermd Wonen (BW) is met een jaar uitgesteld tot 2024. Gemeenten zijn dan verplicht BW in regionaal verband uit te voeren. De raad heeft zich gecommitteerd aan de regionale uitvoering door in de eerste plaats in te stemmen met de regionale Norm voor Opdrachtgeverschap (NvO) die is uitgewerkt in de Regiovisie ‘Samenwerking en opdrachtgeverschap Jeugd, Wmo en Beschermd Wonen’ (vastgesteld in de raad van 8 februari 2022). In de tweede plaats heeft onze gemeente zich gecommitteerd aan de Regionale kadernota ‘Samen aan zet 2022’, vastgesteld in de raad van 19 april 2022. In 2022 is voor het eerst een regionale begroting BW opgesteld. Behalve middelen voor de uitvoering van de nieuwe (doorgedecentraliseerde taak) beschermd wonen zijn hier ook de zogeheten ambulantiseringsmiddelen in verwerkt. Dit akkoord moet leiden tot een beperking van de intramurale GGZ (‘beddenreductie’), waarbij gemeenten aanvullende middelen ontvangen voor zorg en ondersteuning.

Wat mag het kosten? Het is nog onduidelijk welke inkomsten (rijksbijdragen) of lasten over 2023 verwacht worden voor de inrichting van de opgave Beschermd wonen. Jeugdhulp incl. geëscaleerde zorg Wat willen we bereiken? Om kinderen zo gezond, kansrijk en veilig mogelijk op te laten groeien, is het voor sommige kinderen nodig om hen passende jeugdhulp te bieden. Wat gaan we daarvoor doen? - Herzien beleidskader. De gemeente Rheden is voornemens om in 2023 het Meerjarenbeleidskader Sociaal Domein te herzien in een nieuw beleidskader voor het Sociaal Domein. Dit leidt ook tot een heroverweging van het Rozendaalse beleidskader met bijbehorende bestuurlijke besluitvorming. - Grip op toename jeugdhulp. De afgelopen jaren is het aantal jeugdigen dat een beroep deed op jeugdhulp landelijk en ook in Rozendaal toegenomen. Waar het jeugdzorggebruik voor Rozendaal in 2015 nog 7,1% was, is dit in 2021 10,0%. (bron: waarstaatjegemeente.nl). Deze toename ging gepaard met stijgende uitgaven, waarvoor de gemeenten vanuit het Rijk niet voldoende middelen toegekend kregen. In 2021 is door Rijk en VNG overeengekomen dat er structureel meer geld naar de gemeenten gaat, om de tekorten op de uitgaven te dekken. De coronapandemie heeft de problematiek van kwetsbare jeugdigen verscherpt. We zien dat de afgelopen jaren terug in zwaardere en langere trajecten en daarmee hogere uitgaven.

De verscherpte problematiek zal bij een aantal kwetsbare jongeren mogelijk nog enkele jaren doorwerken. We zullen met Rheden in gesprek blijven over de impact van deze ontwikkeling en de wijze waarop we daar greep op kunnen houden. Vanwege het open einde-karakter van de regelingen voorzien we meerkosten voor jeugdhulp en verhogen we het budget jeugdhulp met € 50.000 en het budget PGB jeugd met € 8.000. Landelijk zal – onder meer via de K80 – blijvend aandacht worden gevraagd voor deze ontwikkeling. In het bijzonder in het kader van de Hervormingsagenda Jeugd, waar rijk met VNG en markt aan werkt. - Implementatie wetsvoorstel ‘Verbetering beschikbaarheid zorg voor jeugdigen’. Naar verwachting wordt deze wet in het najaar aan de Tweede Kamer aangeboden voor behandeling. Het voorstel gaat onder andere over regionale samenwerking bij inkoop en meer centrale organisatie van specifieke vormen van specialistische zorg (bijv. jeugdbescherming of gesloten jeugdzorg). Afhankelijk van Haagse besluitvorming zullen voor Rozendaal implementatiemaatregelen genomen moeten worden, in overleg met Rheden en/of de MGR SDCG. - Voorzetting Regionaal Transformatieplan jeugdhulp. Vanaf 2015 werken de gemeenten in Centraal Gelderland samen op het gebied van jeugdhulp.

Met het Regionaal Transformatieplan jeugdhulp 20182021 en de daarbij behorende landelijke vrijgegeven stimuleringsmiddelen, is er gewerkt aan de transformatie in de regio. Ook de komende jaren blijft een intensieve samenwerking voor de transformatie van de jeugdhulp van belang. Een aantal onderdelen van het transformatieplan krijgen 33

-

vervolg, zoals verblijf, jeugdzorg+, scheidingsproblematiek en bescherming en veiligheid (o.a. Gelderse Verbeteragenda jeugdbescherming). Hiervoor hebben de gemeenten een regiobudget jeugdhulp ingericht. Daarnaast verwachten we ook dat de implementatie van de landelijke hervormingsagenda Jeugd regionale afstemming en aanpak vraagt. Lokale ontwikkelingen Jeugdhulp. In 2021 is de opdracht ‘lokaal maatwerkdiensten jeugdhulp’ gestart (uitvoering door acht jeugdhulporganisaties voor begeleiding en behandeling). Daarnaast bieden de ondersteuners Jeugd en Gezin (POH: Praktijkondersteuners Huisartsen) laagdrempelige hulp en vormt een voorliggende voorziening. Deze brengt kosten met zich mee (onderdeel van € 50.000 ophoging budget jeugdhulp). Naar verwachting levert het op termijn echter een besparing op, met name op uitgaven Jeugd GGz. Als resultaten voor de begroting 2023 beogen wij: - Een afname met vijf van het aantal jeugdigen dat een beroep doet op jeugdhulp. - Een afname met vijf van het aantal doorverwijzingen door huisartsen. - Een afname van de uitgaven aan individuele (niet vrij toegankelijke) voorzieningen Jeugdhulp.

Wat mag het kosten? De extra rijksmiddelen voor Jeugd zijn in deze begroting verwerkt onder programma 0. In de risicoparagraaf zijn de risico’s die het gevolg kunnen zijn van toename in zorggebruik (bijvoorbeeld als gevolg van zwaardere trajecten) opgenomen. Verder is het globale budget voor programmakosten fors opgehoogd met € 58.000 vanwege de verwachte meerkosten ten opzichte van voorgaande begroting. Afwijking ten opzichte van Kadernota

Verschil kadernota - begroting Verklaring: Hogere uitvoeringskosten sociaal domein Verhoging kwijtschelding Hogere kosten PGB jeugd Hogere kosten dure jeugdtrajecten Hogere rijksbijdrage WWB Hogere eigen bijdrage Wmo Hogere kosten WWB alg index totaal aantal mutaties restant

2023 -199.438

2024 -141.084

2025 -141.044

2026 -154.208

-98.000 -1.000 -8.000 -50.000 11.000 6.000 -27.000

-98.000 -1.000 -8.000 0 20.000 6.000 -27.000

-98.000 -1.000 -8.000 0 25.000 6.000 -28.000

-98.000 -1.000 -8.000 0 25.000 6.000 -29.000

-167.000

-108.000

-104.000

-105.000

-32.438

-33.084

-37.044

-49.208

De € 32.438 restantpost is een totaal van kleine afwijkingen en inflatie. In deze tabel is afzonderlijk in beeld gebracht welk bedrag we voorzien aan meerkosten voor kwijtscheldingen in 2023 als gevolg van armoedebeleid. De eigen bijdrage Wmo leidt tot een verwacht meeropbrengst van € 6.000. De geraamde kosten en baten voor de Wet werk en bijstand (Wwb) zijn vooral het gevolg van mutaties voor opvang asielzoekers en statushouders.

6.3 Financiële consolidatie

Baten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+

Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

2.044 0 186.720 0 0 3.839 7.429

0 0 50.000 0 0 3.000 0

0 0 61.000 0 0 9.000 0

0 0 70.000 0 0 9.100 0

0 0 75.950 0 0 9.200 0

0 0 77.090 0 0 9.300 0

34

6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal baten

0 0 0 200.032

0 0 0 53.000

0 0 0 70.000

0 0 0 79.100

0 0 0 85.150

0 0 0 86.390

Lasten 6.1 Samenkracht en burgerparticipatie 6.2 Wijkteams 6.3 Inkomensregelingen 6.4 Begeleide participatie 6.5 Arbeidsparticipatie 6.6 Maatwerkvoorzieningen (WMO) 6.71 Maatwerkdienstverlening 18+ 6.72 Maatwerkdienstverlening 186.81 Geëscaleerde zorg 18+ 6.82 Geëscaleerde zorg 18totaal lasten

264.811 0 239.220 58.052 205 244.211 95.874 346.176 0 0 1.248.549

49.500 0 81.250 57.500 1.000 94.661 141.617 202.150 0 0 627.678

54.423 0 121.900 68.177 1.085 220.998 155.579 285.940 0 0 908.102

55.103 0 123.780 66.110 1.100 226.132 158.920 239.475 0 0 870.620

55.793 0 125.615 64.060 1.115 231.044 161.315 243.065 0 0 882.007

56.493 0 127.425 65.020 1.130 235.923 163.720 246.700 0 0 896.411

Saldo van baten en lasten

1.048.517

-574.678

-838.102

-791.520

-796.857

-810.021

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

430.370 0 430.370

7.000 0 7.000

7.000 0 7.000

7.000 0 7.000

7.000 0 7.000

7.000 0 7.000

Geraamd resultaat

-618.147

-567.678

-831.102

-784.520

-789.857

-803.021

35

Programma 7: Volksgezondheid en milieu 7.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Binnen dit programma werken we aan de gemeentelijke opgaven rondom het brede begrip duurzaamheid en publieke gezondheid. Wat gaan we daarvoor doen? Gedurende de periode 2021-2023 committeert Rozendaal zich aan het Lokaal Preventieakkoord RhedenRozendaal, met als speerpunten gezonde leefstijl, financiële gezondheid en de aanpak van eenzaamheid. Verder betreft het taken in het kader van een klimaatadaptatie en energietransitie, een leefbaar milieu en afvalverwerking, alsook waterberging. Zodoende geven we niet alleen vorm en inhoud aan (wettelijke) taken uit onder meer de Wet publieke gezondheid, de Wet geluidhinder, of de wet Bodemverontreiniging. Maar werken we ook aan gedegen mitigerende maatregelen, zoals de aanpak voor de energietransitie, om een bijdrage te leveren aan de globale klimaatopgave. Waar nodig stellen we lokale kaders, bijvoorbeeld in de Algemene Plaatselijke verordening (APV) en de Afvalstoffenverordening. Wat mag het kosten? We voorzien de komende jaren binnen dit programma een forse stijging aan zowel baten als lastenkant voor de opgaven energie-transitie en klimaatadaptatie. De aanpak die we nu voorstaan past binnen de ons nu beschikbare middelen. Noodzakelijke investeringen (zoals voor de bomen, of regievoering op de energietransitie) worden gedekt uit reserves.

7.2 Nieuwe ontwikkelingen Begraafplaats Wat willen we bereiken? Onder meer op grond van de Wet op de lijkbezorging hebben gemeenten een zorg voor de organisatie van begraafplaatsen. In Rozendaal geven we vorm en inhoud aan die verplichting door de begraafplaats Roosendael te beheren en onderhouden, alsook door uitvaarten te faciliteren (onder meer grafgraven). De begraafplaats is een onderdeel van de historische buitenplaats Roosendael. Het beheer en onderhoud behoort tot de wettelijke gemeentelijke taken. We beogen deze plaats duurzaam in stand te houden en het unieke karakter van de begraafplaats te behouden. Wat gaan we daarvoor doen? Om het huidige (unieke) karakter van de begraafplaats te behouden gaan we het onderhoud intensiveren met ondergronds bemesten waardoor de levensduur van bomen wordt verlengd en de noodzakelijke nieuwe aanplant beter kan groeien. Bovendien vindt onderhoud van de paden plaats, zodat deze begaanbaar blijven en beter bestand zijn tegen heftige regenbuien. Wat mag het kosten? Het geïntensiveerde onderhoud van de begraafplaats is kostenneutraal wegens financiering vanuit de Provincie. Wel wordt op basis van hogere opbrengsten van de laatste jaren de begrote opbrengst van de begraafplaats bijgesteld met € 13.701. Grafmonumenten Wat willen we bereiken? Een aantal monumentale grafkelders en graven begint in vervallen staat te verkeren.

Bij merendeel van deze graven is er voor het laatst begraven in het begin van de 20ste eeuw. Rechthebbende van deze graven zijn moeilijk te traceren. Gebleken is, dat bij het ontbreken van een rechthebbende, de eigenaar van de ondergrond verantwoordelijk wordt voor het onderhoud. In 2023 willen wij inzichtelijk krijgen wat de financiële consequenties zijn voor de gemeente.

36

Wat gaan we daarvoor doen? In 2023 willen wij een externe adviseur vragen onderzoek te doen zodat wij als gemeente weten wat onze financiële verantwoordelijkheden zijn omtrent de monumentale graven en grafkelders, en of hier subsidie mogelijkheden voor zijn. Wat mag het kosten? De initiële kosten die we voorzien voor dit onderzoek bedragen €5.000 euro welke gedekt worden uit de post inhuur algemeen (programma 0). Klimaatverandering; afremmen en aanpassen Wat willen we bereiken? Klimaatverandering is in toenemende mate een zorg. Enerzijds kan Rozendaal een bijdrage leveren door opwarming te helpen afremmen en anderzijds, omdat opwarming niet geheel kan worden voorkomen, het rekening houden met de nadelige effecten (aanpassen). Wij gaan hiervoor een nieuw programma opstellen dat kosten met zich mee gaat brengen. In dit verband noemen wij ook hittestress. Hitte veroorzaakt gezondheidsproblemen, waarbij ouderen, chronisch zieken en jongeren als risicogroepen gelden. In 2019 zijn hittekaarten van Rozendaal opgesteld met informatie over hittestress overdag en ’s nachts. Op zich scoort Rozendaal als groene gemeente relatief goed. De provincie stimuleert gemeenten om in 2023 een lokaal hitteplan gereed te hebben, met maatregelen om inwoners te beschermen tegen langdurige hitte. Ze stelt daar ook budget voor beschikbaar.

Dit nemen wij op in onze lokale Nota Publieke gezondheid (zie verderop in deze paragraaf). Wat gaan we daarvoor doen? Wij stellen in 2023 een lokaal hitteplan op: een communicatieplan dat eenvoudige voorzorgsmaatregelen onder de aandacht brengt van risicogroepen. Wat mag het kosten? In hoeverre hier aanvullende kosten mee gemoeid zijn (die een eventuele provinciale bijdrage overstijgen), hebben we op dit moment niet in beeld. We voorzien extra rijksmiddelen voor klimaatadaptatie en energietransitie. Echter is bij het aanbieden van dit stuk nog onvoldoende in beeld om welke bijdrage het gaat. Deze bijdrage zal betrokken worden bij de algehele financieringsopgave voor zowel klimaat als energietransitie. Energietransitie Wat willen we bereiken? In 2023 zetten we de ingezette (beleids)koers richting een energieneutraal Rozendaal in 2050 voort. Voor alle bestaande gebouwen in Rozendaal moeten we uiterlijk in 2050 een alternatief voor aardgas vinden. Voor 2030 zetten we al de eerste stappen. Daartoe heeft de gemeenteraad oktober 2021 de eerste Transitievisie Warmte vastgesteld. Wat gaan we daarvoor doen? In 2023 wordt invulling gegeven aan de door de raad vastgestelde meerjaren Uitvoeringsagenda Energietransitie (2023-2026) en wordt het buurtuitvoeringsplan in samenspraak met bewoners van de Leermolensenk, omgeving Delhoevelaan en de Moestuin opgeleverd.

Daarnaast wordt in 2023 ook een actieplan voor de overige buurten opgeleverd, zodat ook in deze buurten de eerste stappen kunnen worden gezet naar aardgasvrije oplossingen. We ontwikkelen een verduurzamingssubsidie voor alle inwoners van Rozendaal om een volgende stap te maken in het direct verminderen van aardgasgebruik en het verbeteren van een gezond binnenklimaat. Uitgangspunt bij het ontwikkelen van het subsidiebeleid, is om aan te sluiten bij het verschil in financiële draagkracht van inwoners. Wat mag het kosten? Op 27 september 2022 heeft uw raad ingestemd met de Uitvoeringsagenda Energietransitie. Daarbij zijn besluiten genomen over de onttrekking van de benodigde middelen uit de reserve energietransitie. We gebruiken voor de verduurzamingssubsidie in ieder geval de middelen die nog beschikbaar zijn in de bestemmingsreserve voor 37

energietransitie. Daarbij betrekken wij de middelen die terugvloeien in de bestemmingsreserve als gevolg van eerdere onderbestedingen. We voorzien extra rijksmiddelen voor klimaatadaptatie en energietransitie. Echter is bij het aanbieden van dit stuk nog onvoldoende in beeld om welke bijdrage het gaat. Deze bijdrage zal betrokken worden bij de algehele financieringsopgave voor zowel klimaat als energietransitie. Nieuwe nota Publieke Gezondheid Wat willen we bereiken? Wij willen vanaf 2023 vanuit een nieuwe, binnen regioverband lokaal ingekleurde, gezondheidsvisie gaan werken. Waarbij we op onderdelen afstemmen met Rheden. Deze nota (verplicht vanuit de Wet publieke gezondheid) bevat een raamwerk voor een aantal door de raad gewenste maatregelen, zoals de aanpak van eenzaamheid onder ouderen, vermindering van overlast door houtstook en het tegengaan van de gevolgen van langdurige hitte. Tevens leggen wij een verband met de gezondheidsaspecten uit de Omgevingswet, met aandacht voor gezonde mobiliteit en gezonde lucht. Wat gaan we daarvoor doen? Een nieuwe Nota Publieke Gezondheid wordt in het voorjaar aan uw raad voorgelegd. We beoogden dit al in 2022 te doen, maar door wijzigingen in prioriteitsstelling en capaciteitsinzet is dat niet gelukt. De maatregelen uit de nieuwe nota krijgen vanaf 2023 hun beslag. Wat mag het kosten? We voorzien vooralsnog geen meerkosten.

Mocht de nota voorstellen bevatten met grote financiële gevolgen, dan wordt hier een afzonderlijk besluit over genomen. Afvalbeleid Wat willen we bereiken? In 2023 willen we ons beleid ten aanzien van de hoeveelheid hergebruik grondstoffen doorzetten en daarmee het aantal kilo’s restafval per huishouden doen afnemen. Ook willen wij een goede service blijven leveren aan onze bewoners door voorzieningen aan te bieden waardoor onze bewoners hun grondstoffen / restafval op een doelmatige wijze kunnen aanbieden. Hierin worden ook de resultaten van het lopende onderzoek naar de huidige functionaliteit van onze gemeentewerf meegenomen. Wat gaan we daarvoor doen? In 2023 gaan we een ondergrondse container plaatsen op de hoek De Genestetlaan / Rosendaalselaan voor de inzameling van luiers en incontinentiemateriaal. Deze ondergrondse container kan de huidige twee rolcontainers vervangen. Deze nieuwe container zal altijd bereikbaar zijn en de inworpopening is gemakkelijk hanteerbaar. De nieuwe ondergrondse container veroorzaakt minder geluidsoverlast, stank e.d.. In 2024 of 2025 willen we onderzoeken of er een extra ondergrondse container voor luiers en incontinentiemateriaal gewenst is en op welke locatie. In 2024 is er een evaluatie gepland of de voorgenomen doelen voor het verminderen van restafval per bewoner per jaar gehaald gaan worden.

Om het verbeterd inzamelen van grondstoffen een extra impuls te geven willen we in 2023 hier meer aandacht aan besteden via een campagne. Wat mag het kosten? De kosten voor de levering en plaatsing van de ondergrondse container in 2023 bedragen € 7.200. De afschrijvingslast hiervan is conform Kadernota verwerkt. De kosten voor de campagne in 2023 bedragen € 5.000, wat gedekt wordt uit de inkomsten afvalstoffenheffing. Voor de extra ondergrondse container is mogelijk een bedrag van rond de € 8.000 nodig in het begrotingsjaar 2024 of 2025. Dit verwerken we bij de begroting 2024 (na afronding onderzoek). Verduurzaming gemeentelijk vastgoed Wat willen we bereiken? We willen in het beheer van ons gemeentelijk vastgoed (in het bijzonder het gemeentehuis) een bijdrage leveren aan vermindering CO2-uitstoot en energiebesparing. 38

Wat gaan we daar voor doen? Om te beoordelen welke acties nodig zijn om te voldoen aan de nieuwe normen en ambitie voor het verduurzamen van ons gemeentehuis, is een onderzoek gestart met ondersteuning van de provincie naar een mogelijke aanpak en bijbehorende financieringsmogelijkheden. Wanneer de uitkomsten van het onderzoek beschikbaar komen is nog onzeker. Wat mag het kosten? Op basis van het rapport van de provincie werken we een plan uit waarin ook inzichtelijk wordt welke kosten hiermee gemoeid zijn en hoe we die kosten kunnen dekken. Hierover zal als nodig nadere besluitvorming worden voorgelegd aan de raad. Dat zal in samenhang worden bezien met overige opgaven in het kader van de energietransitie. Vooralsnog nemen wij hiervoor geen kosten op in 2023 t/m 2026. Verminderen wateroverlast omgeving Kapellenberglaan Wat willen we bereiken? In het kader van de DPRA (Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie) willen we de wateroverlast in de omgeving van de Kapellenberglaan samen met de gemeente Rheden (componistenbuurt) verminderen. Wat gaan we daar voor doen? In opdracht van de gemeente Rheden wordt er in 2023 een onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden voor het verminderen van wateroverlast in genoemde wijken. De start voorbereiding is gepland in 2025 en de uitvoering in 2026. Dit gezamenlijke project komt in aanmerking voor de impulsregeling klimaatadaptatie.

Het bedrag kan gebruikt worden om adaptatiemaatregelen versneld uit te voeren, om al geplande ruimtelijke maatregelen uit te breiden met adaptiemaatregelen, of om nieuwe adaptiemaatregelen op te pakken. Wat mag het kosten? Op het moment van schrijven is nog onduidelijk wat de hoogte van de gemeentelijke bijdrage wordt in 2025 en 2026. Voor de voorbereiding en uitvoering voor het verminderen van de wateroverlast in genoemde wijken stellen we voor een pm post op te nemen in de begroting 2025 en 2026. Afwijking ten opzichte van Kadernota

Verschil kadernota - begroting Verklaring: Hogere kosten begraafplaats (uit subsidie) Hogere kosten grafdelven Subsidie begraafplaats Hogere leges begraafplaats Aanpassing storting riolering Totaal mutaties

2023 18.983

2024 11.734

2025 -36.218

2026 -34.429

-13.000 -2.000 13.000 9.000 0 7.000

-13.000 -2.000 13.000 9.000 0 7.000

-13.000 -2.000 13.000 9.000 -50.000 -43.000

-13.000 -2.000 13.000 11.000 -50.000 -41.000

Restantverschil

11.983

4.734

6.782

6.571

Voor de storting riolering zijn de cijfers uit het GRP 2019 – 2022 verwerkt. We voorzien geen noodzakelijke wijzigingen als gevolg van het aan de raad aangeboden nieuwe GRP 2023-2027.

39

7.3 Financiële consolidatie Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

Baten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal baten

10.000 157.115 185.311 27.860 95.974 476.260

10.000 159.975 202.569 0 80.000 452.544

10.000 158.655 232.457 0 103.304 504.416

0 161.035 232.877 0 104.499 498.411

0 163.450 236.189 0 105.714 505.354

0 165.902 239.754 0 106.943 512.599

Lasten 7.1 Volksgezondheid 7.2 Riolering 7.3 Afval 7.4 Milieubeheer 7.5 Begraafplaatsen en crematoria totaal lasten

66.015 109.491 215.642 170.983 39.282 601.413

67.500 135.763 188.000 170.000 21.255 582.518

71.634 135.137 183.561 52.115 37.474 479.920

64.255 140.922 175.677 52.900 37.724 471.478

65.215 136.727 178.268 53.690 37.979 471.879

66.195 137.547 180.889 53.970 38.234 476.835

Saldo van baten en lasten

-125.153

-129.974

24.496

26.933

33.475

35.765

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen

121.292 0 121.292

166.733 0 166.733

34.590 0 34.590

19.590 0 19.590

19.590 0 19.590

19.590 0 19.590

-3.861

36.759

59.085

46.523

53.065

55.354

Geraamd resultaat

40

Programma 8: Volkshuisvesting, ruimtelijke ontwikkeling en stedelijke vernieuwing 8.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Binnen dit programma geven we uitvoering aan wettelijke taken op het terrein van Volkshuisvesting, bouw- en woningtoezicht en ruimtelijke ordening. Het beleid is erop gericht om het prettige woon- en leefklimaat te behouden. Dit programma spreekt zich uit over ruimtelijke ontwikkelingen in de gemeente Rozendaal. Binnen dit programma worden afwegingen gemaakt voor initiatieven met inachtneming van de aanwezige kwaliteiten in zowel het groen als de (historische) bebouwing. Wat gaan we daarvoor doen? We borgen gedegen vergunningverlening, toezicht en handhaving. Hiervoor werken we samen met onder meer de gemeente Rheden als het gaat om bouwtoezicht. De Omgevingsdienst Arnhem (ODRA) is binnen de gemeenschappelijke regeling voor Rozendaal, en andere gemeenten in de regio, de partner op het gebied van milieu. Op het vlak van volkshuisvesting, maar breder ten aanzien van de ruimtelijke ontwikkelingen is samenwerking in de regio, vooral in de Groene Metropoolregio een belangrijk onderdeel van de reguliere aanpak binnen dit programma. We werken – ook in regionaal verband – onder meer aan de volgende opgaven: In de regio’s Arnhem-Nijmegen en Foodvalley (Groene Metropoolregio) ligt voor de komende jaren een enorme bouwopgave.

Hierbij heeft de regio zichzelf als doel gesteld om de invulling van deze opgave zó vorm te geven dat het meerwaarde oplevert voor alle inwoners. Om deze opgave in goede banen te leiden is de verstedelijkingsstrategie opgesteld. Deze verstedelijkingsstrategie is onderdeel van de opgave Groene Groei opgave van de agenda van de Groene Metropoolregio. De strategie die is ontwikkeld laat zien wat het kostbare groene raamwerk van de regio is: de landschappen, de fijne uitloopgebieden en de groene dorpen en steden. De Verstedelijkingsstrategie is van een hoog abstractieniveau en raakt vooralsnog Rozendaal nauwelijks in directe zin. In het najaar van 2022 wordt de gebiedsuitwerking Veluwe (waar Rozendaal onderdeel van is) verder uitgewerkt. Dit regionale beleid vertalen we in een omgevingsvisie en zoals ook al in de coalitieovereenkomst is aangegeven ,worden (onder meer) de woonvisie en de groenvisie in dezelfde omgevingsvisie geïntegreerd. Hierbij wordt dan ok duidelijk op welke wijze Rozendaal op passende wijze bij kan dragen aan de nationale ambities op het gebied van wonen. Binnen dit programma vallen ook de activiteiten en komen de kosten tot uitdrukking die voortvloeien uit een actieve grondexploitatie. In Rozendaal betreft dat De Del. We voeren een passief grondbeleid. Voor de locatie de Del wordt sinds 2013 jaarlijks een grondexploitatie vastgesteld.

Op 23 maart 2021 is de grondexploitatie de Del vastgesteld met een bijgesteld geprognotiseerd eindresultaat van 4,43 miljoen euro. In het voorjaar van 2022 is de laatste kavel verkocht, we sluiten de grondexploitatie in 2022 af. Voor 2023 en verder zijn vooralsnog geen vergelijkbare ontwikkelingen voorzien. Wat mag het kosten? We voorzien de komende jaren geen kostentoename.

8.2 Nieuwe ontwikkelingen Invoering omgevingswet Wat willen we bereiken? Voorbereiding op en implementatie van de Omgevingswet. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is beoogd per 1 januari 2023. Het betreft een bijzonder omvangrijke operatie. In november 2022 wordt duidelijk of deze datum gehandhaafd blijft. De Omgevingswet vereist dat de gemeente optreedt als één overheid en zorgdraagt voor een inhoudelijk integrale afweging met alle betrokken overheden. Samenwerking met verschillende ketenpartners zoals provincie en ODRA is hierin essentieel en deze samenwerking wordt in 2023 voortgezet.

41

Wat gaan we daarvoor doen? Om de Omgevingswet tijdig te implementeren werken we eraan om: 1. Het beleidsinstrumentarium (o.a. omgevingsvisie, verordeningen en omgevingsplan) conform de wet vorm te geven. Hierbij is ook de veranderde verhouding overheid-burger leidend bij onder meer nieuw inspraakbeleid en participatieprocessen; 2. De processen voor het afhandelen van initiatieven, conform de nieuwe wettelijke standaarden af te handelen. Hierbij is het digital stelsel Omgevingswet (DSO) van wezenlijk belang. Voor de concrete aanpak die we hanteren om in het gewenste tempo de Omgevingswet te implementeren wordt verwezen naar eerdere raadsbesluitvorming hieromtrent en de raadsinformatiebrief van september 2021. Een bijgewerkte stand van zaken wordt nog in 2022 aan de raad gestuurd. Gelijktijdig met de Omgevingswet is ook de (stapsgewijze) inwerkingtreding van de Wet kwaliteitsborging voor het bouwen (Wkb) voorzien. Onder de Wkb blijft de gemeente verantwoordelijk voor het toezicht op de bestaande bouw en omgevingsveiligheid. De vergunninghouder legt onder de Wkb inhoudelijk verantwoording af aan het bevoegd gezag (gemeente) voor de start van de bouw. Het bevoegd gezag beoordeelt de aangeleverde gegevens bij het uitvoeren van de toezichthoudende en eventueel handhavende taak.

Doordat de toezichthoudende taak voor de gemeente Rozendaal door de toezichthouders van de gemeente Rheden wordt uitgevoerd wordt de invoering van de Wkb in samenwerking met Rheden voorbereid. Wat mag het kosten? Met betrekking tot de invoering van de Omgevingswet is voor het opstellen van de omgevingsvisie een krediet beschikbaar gesteld. Daarnaast is voor eventuele meerkosten in 2022 een bedrag van € 15.000 gereserveerd voor onder meer de omgang met de zogenoemde bruidsschat, het opstellen van toepasbare regels, en het ontwikkelen van VTH-beleid. Voor het overige worden de hiervoor opgegeven activiteiten binnen de reguliere uren uitgevoerd. In het verlengde van de wens van de raad de leges voor o.a. bouwvergunningen kostendekkend te krijgen hebben wij de leges afgestemd op de geraamde kosten. Hiermee hebben we een 100% kostendekkendheid begroot. Hiertoe dienen de leges met een hoger percentage dan alleen inflatie te worden verhoogd. De effecten van de verwachte invoering van de Omgevingswet zijn nog niet meegenomen. Wij verwachten dat de invoering van de Omgevingswet uiteindelijk tot lagere kosten en navenant lagere opbrengsten leidt. Het Rijk heeft aangegeven bij te dragen in de kosten van de transitie die gemeenten hebben gemaakt vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet. Het rijk heeft een indicatie afgegeven van de hoogte van deze vergoedingen per gemeente.

Voor Rozendaal is dat een bedrag van € 105.414 voor het jaar 2022 (te verwerken bij jaarrekening 2022). Voor de jaren 2023 t/m 2025 wordt in een latere circulaire meer duidelijkheid gegeven. Planschade Wat willen we bereiken? De behandeling van planschadeverzoeken behoort tot het reguliere werk (en capaciteit) binnen dit programma. Op het moment dat een bestemmingsplan een verandering in de bouw- of gebruiksmogelijkheden met zich meebrengt kan er planschade ontstaan. Als inwoners schade ondervinden door noodzakelijk geachte planvorming kan er sprake zijn van een recht op schadevergoeding. Wat gaan we daarvoor doen? De herziening van het bestemmingsplan die de bouw van IKC Dorpsschool Rozendaal planologisch mogelijk maakt is aanleiding geweest voor een aantal omwonenden om een verzoek om planschade in te dienen. Deze verzoeken worden op grond van de wettelijke kaders afgehandeld. Op basis van deze afhandeling is duidelijk dat er sprake is van planschade voor een aantal omwonenden als gevolg van planvorming van de IKC Dorpsschool. In het restant van 2022 en in de loop van 2023 zal inzet nodig zijn op de afwikkeling van de planschadeprocedures. Waar nodig zal externe ondersteuning worden ingezet.