Ontwerp meerjarenbegroting 2023-2026.doc

Programmabegroting 2023-2026

Voorwoord Zorg voor elkaar en voor de wereld Inwoners van Rozendaal zijn bevoorrecht in veel opzichten. In een prachtige omgeving is Rozendaal financieel en politiek stabiel. Maar wij zijn niet immuun voor de wereld om ons heen, op de schaal van Nederland en ook mondiaal. De geopolitieke situatie vraagt in meerdere opzichten om solidariteit. Dat betekent dat wij oog houden voor wat lokaal noodzakelijk en gewenst is, maar ook rekening moeten houden met wat er van buiten af van ons gevraagd en soms vereist wordt. Die balans denken wij gevonden te hebben in deze meerjarenbegroting. Zaken op orde en doorontwikkelen Vanzelfsprekend moeten wij zaken op orde hebben als dienstverlening aan inwoners en de dagelijkse dingen, zoals straatverlichting, riolering en onkruidbestrijding. En ook de opvang voor inwoners die verschillende vormen van zorg nodig hebben. Sport en cultuur, allemaal zaken die wij vaak vanzelfsprekend vinden. Daar bovenop willen wij invulling geven aan het coalitieakkoord 2022-2026. Tegelijkertijd willen wij ons steentje bijdragen in regionale vraagstukken zoals de verstedelijkingsstrategie en nationaal, met bijvoorbeeld de woondeal en het vluchtelingenvraagstuk. En dan merken wij ook de gevolgen grensoverschrijdende vraagstukken. Denk daarbij aan de energie- en klimaatcrises en wat dat betekent voor onze flora en fauna.

In deze begroting wordt een balans gevonden tussen wat wij moeten en willen, tussen zekerheden en onzekerheden, lokaal en omgevingsbewust. Met de voorliggende begroting bewegen wij daarom behoedzaam voorwaarts. Stabiliteit en omgaan met onzekerheden Financieel staan wij er redelijk gunstig voor. Wij blijken weer in staat om een gezonde begroting te presenteren en de reserves op een hoog niveau te houden, ondanks een aangescherpte risicoanalyse. Rozendaal is daarbij sterk afhankelijk van de bijdragen uit met name het gemeentefond. De meest recente ontwikkelingen maken dat wij een sluitende begroting kunnen aanbieden voor 2023 tot en met 2025. De terugval in het accres levert een negatief resultaat op voor 2026. Dat is een uitdaging die veel gemeenten raakt en die nog volop ter discussie staat. Meerjarenperspectief 2023 9.233

2024 148.104

2025 239.435

2026 -95.488

De bijdrage uit het gemeentefonds is door achtergebleven accresontwikkeling beperkt in 2023 ten opzichte van de verwachtingen voor 2024 en 2025. Dat dwingt ons om de uitgaven in 2023 beperkt te houden en dit jaar te gebruiken voor de reguliere taken en voorbereiding van investeringen in latere jaren. In de navolgende jaren zien we meer perspectief op verruiming van de reguliere taken en gewenste investeringen. Al met al levert dat een beeld op dat ruimte biedt om ook ambities uit het coalitieakkoord waar te maken. De septembercirculaire kwam te laat om cijfermatig te verwerken in deze begroting. Wel levert die het voorzichtige beeld op dat voor de komende jaren (vanaf 2023) het accres een nog groter positief effect heeft dan we nu in het meerjarig beeld hebben vervat. Daarnaast heeft het rijk aangekondigd om een miljard extra vrij te maken om de dip waar gemeenten voor staan in 2026 op te vangen. We zien gegeven dit beeld en het feit dat we nog op diverse vlakken tot planvorming willen komen (zie onder kopje Behoedzaam samen voorwaarts) nu geen aanleiding om te zoeken naar alternatieve manieren voor verhoging van het inkomstenniveau. Gezien de onzekerheden rond het gemeentefonds, maar ook de effecten van ontwikkelingen in de buitenwereld, kunnen wij voor de komende jaren geen garantie inbouwen dat dit zo zal blijven.

Kaders en uitvoering De kadernota bevatte uitgangspunten die doorgevoerd zijn in deze begroting. Dat zijn vooral een aangescherpte risicoanalyse, de reserves op een acceptabel peil houden en investeringen niet uit de reserves te halen, maar deze waar mogelijk, te activeren. Voor 2023 is dit niet helemaal consequent toegepast. Maar voor de daarop volgende

2

jaren worden de afwijkingen van 2023 gecompenseerd. Grote uitgaven zijn gepland voor 2024 en 2025. Daarmee wordt 2023 een jaar van plannen maken voor uitgaven in de daarop volgende jaren. Behoedzaam samen voorwaarts Behoedzaam voorwaarts betekent ook bewust blijven bewegen en het past hier om een aantal speerpunten in beeld te brengen. Zo gaat de verdere ontwikkeling van de organisatie naar een toekomstbestendige organisatie vanaf 2023 onverminderd verder. Doorontwikkeling van dienstverlening, digitalisering, planning & control en het hanteerbaar maken van de kwetsbaarheid in de ambtelijke organisatie zijn daar een essentieel onderdeel van. De aanpak van de klimaatcrisis zien wij qua mitigatie terug in de energietransitie en met name de uitvoering van de warmtevisie met de eerste buurt-uitvoeringsplannen. Voor wat betreft klimaatadaptatie willen wij stappen zetten met een bomenplan en versterking van de biodiversiteit. Het open einde karakter van regelingen in de zorg en de uitvoeringskosten blijven aandacht vragen om daar meer greep op te krijgen en risico’s te verminderen. De ambities van de Groene Metropool Regio Arnhem Nijmegen, de afspraken met het Rijk over de woningbouwopgave en onzekerheid over de invoeringsdatum van de Omgevingswet zetten druk op de Omgevings- en Woonvisie.

Daarmee hangt nog samen het vraagstuk hoe wij op onze schaal bij kunnen dragen aan de opvang van vluchtelingen, asielzoekers en statushouders. Bij al deze initiatieven willen wij verder gaan met het betrekken van inwoners in projectgebonden participatie, buurt aan Tafel gesprekken en het betrekken en benutten van expertise bij inwoners en onderzoeks- en onderwijsinstellingen in de regio in onze plannen. De uitdagingen zijn klein en groot, eenvoudig en ingewikkeld, maar ook mooi om samen aan te pakken. Het college, en daarmee de ambtelijke organisatie is verantwoordelijk voor de uitvoering van deze begroting. Zij voelen zich daarin gesteund door een betrokken raad en actieve inwoners. Daarin schuilt de ‘Kracht van Klein’.

4 oktober 2021 Burgemeester en wethouders van Rozendaal, de secretaris (a.i.), Kees de Haas

de burgemeester, drs. Ester Weststeijn

3

Inhoudsopgave OPBOUW EN LEESWIJZER ...............................................................................................................................................5 PROGRAMMA’S .............................................................................................................................................................7 PROGRAMMA 0: BESTUUR EN ONDERSTEUNING .......................................................................................................................8 PROGRAMMA 1: VEILIGHEID ............................................................................................................................................14 PROGRAMMA 2: VERKEER EN VERVOER ...............................................................................................................................18 PROGRAMMA 3: ECONOMIE ............................................................................................................................................23 PROGRAMMA 4: ONDERWIJS ...........................................................................................................................................24 PROGRAMMA 5: OPENBAAR GROEN, SPORT, CULTUUR EN RECREATIE ............................................................................................27 PROGRAMMA 6: SOCIAAL DOMEIN

.....................................................................................................................................31 PROGRAMMA 7: VOLKSGEZONDHEID EN MILIEU .....................................................................................................................36 PROGRAMMA 8: VOLKSHUISVESTING, RUIMTELIJKE ONTWIKKELING EN STEDELIJKE VERNIEUWING...........................................................41 BIJLAGE WETTELIJKE BELEIDSINDICATOREN ............................................................................................................................44 FINANCIEEL MEERJARIG PERSPECTIEF ...........................................................................................................................48 RECAPITULATIESTAAT EN OVERZICHT ALGEMENE DEKKINGSMIDDELEN ............................................................................................49 PARAGRAFEN...............................................................................................................................................................51 INLEIDING ...................................................................................................................................................................51 PARAGRAAF 1 LOKALE HEFFINGEN

......................................................................................................................................52 PARAGRAAF 2 WEERSTANDSVERMOGEN EN RISICOBEHEERSING ...................................................................................................55 PARAGRAAF 3 ONDERHOUD KAPITAALGOEDEREN ....................................................................................................................63 PARAGRAAF 4 FINANCIERING ............................................................................................................................................65 PARAGRAAF 5 BEDRIJFSVOERING .......................................................................................................................................67 PARAGRAAF 6 VERBONDEN PARTIJEN ..................................................................................................................................74 PARAGRAAF 7 GRONDBELEID............................................................................................................................................80 PARAGRAAF 8 INFORMATIEVEILIGHEID.................................................................................................................................81 GEPROGNOSTICEERDE BALANS

..........................................................................................................................................86 STRUCTURELE TOEVOEGINGEN EN ONTTREKKINGEN AAN RESERVES ...............................................................................................87 EMU-SALDO ...............................................................................................................................................................88 INCIDENTELE BATEN EN LASTEN .........................................................................................................................................88

4

Opbouw en leeswijzer In deze begroting staan wij specifiek stil bij volgende de sturende vragen: - wat we willen bereiken; - wat gaan we daarvoor doen; - wat mag het kosten. Hierbij willen wij als college zo scherp mogelijk beschrijven wat de opdracht van de raad is voor 2023. Zo gaan we meer expliciet in op de aandachtspunten voor het komende jaar door deze af te zetten tegen de reguliere aanpak. Hiermee willen wij de raad in staat stellen om de kaders helder vorm te geven, prioriteiten te stellen en uiteindelijk ook om effectiever de controlerende taak uit te oefenen. Wij laten deze begroting uitwerken in ambtelijke werkprogramma’s. Hiermee willen wij komen tot een maar planmatige en projectmatige aanpak van activiteiten. Het college is van oordeel dat deze begroting een goede basis biedt om ook de toekomstige jaarstukken, en zo nodig de tussentijdse rapportages verder te ontwikkelen. Tevens zijn de laatste aanbevelingen van de commissie BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) toegepast. De begroting bestaat grofweg uit 4 onderdelen: - de programma’s; - het financieel meerjarig perspectief; - de paragrafen; - de financiële overzichten. Programma’s In de acht programma´s wordt een uiteenzetting gegeven over het te voeren beleid en zijn ook de baten en lasten per taakveld inzichtelijk gemaakt.

We volgen in onze programma-indeling en taakvelden de indeling uit het BBV. Deze uniforme indeling helpt om tot betrouwbare informatie voor interne sturing en externe vergelijkbaarheid te komen. Onderdeel van die indeling is de voorgeschreven uitwerking van de volgende vragen: 1. Wat willen we bereiken? Bij de eerste W-vraag: ‘wat willen we bereiken’ zijn op hoofdlijnen de te behalen doelen opgenomen. 2. Wat gaan we daarvoor doen? Hier wordt geconcretiseerd welke acties er in 2023 (of verder) nodig zijn om te bereiken wat onder vraag 1 als doel geformuleerd is. 3. Wat mag het kosten? De financiële implicaties worden in beeld gebracht, daar waar mogelijk (ook in tabelvorm) afgezet tegen de uitgangspunten in de Kadernota. Tot slot wordt per Programma geconsolideerd inzicht gegeven in: - de baten en lasten van de meeste recente jaarrekening; - de baten en lasten van het huidige jaar (laatste tussenrapportage van 2022); - de baten en lasten van het aankomende begrotingsjaar; - de baten en lasten van de drie jaren daaropvolgend. Tevens wordt inzicht geboden in de onttrekkingen en toevoegingen aan reserves die betrekking hebben op het programma, en geven we een toelichting op relevante afwijkingen ten opzichte van de vorige meerjarenbegroting.

Beleidsindicatoren Onder de programma informatie worden de voorgeschreven wettelijke beleidsindicatoren per programma uitgewerkt en zo nodig toegelicht (vanaf pagina 45). Deze wettelijke indicatoren hebben nauwelijks raakvlak met de opgaven die we in de programma’s beschrijven. Voor de leesbaarheid worden de beleidsindicatoren daarom niet weergegeven bij de programma-informatie maar in een losse Bijlage wettelijke beleidsindicatoren. Om de cijfers iets meer in perspectief te plaatsen is ook het gemiddelde van gemeenten < 25.000 inwoners opgenomen.

5

Verbonden partijen Binnen elk programma wordt het in de lopende tekst benoemd als verbonden partijen een bijdrage leveren aan de doelstelling. Deze Verbonden partijen worden in lijn met de voorschriften uit het BBV geconsolideerd behandeld in de Paragraaf Verbonden partijen. Financieel Meerjarig Perspectief In dit hoofdstuk wordt een samenvatting gegeven van alle lasten en baten op de programma’s. Daarnaast wordt inzicht geboden in de financiële ontwikkeling van het meerjarig perspectief, eventuele investeringen en de manier waarop daar invulling aan kan worden gegeven. Paragrafen In de paragrafen worden vanuit een dwarsverband op de programma’s diverse onderwerpen behandeld doe de bedrijfsvoering in brede zin betreffen. Het gaat in de paragrafen niet om de ‘wat’, maar om de ‘hoe-vraag’.

Er zijn zeven voorgeschreven paragrafen: - hoe gaan we om met belastingen (lokale heffingen) (paragraaf1)? - hoe worden risico’s beheerst en welk effect heeft dat op het weerstandsvermogen (paragraaf 2)? - hoe onderhouden we onze bezittingen en openbare ruimte (paragraaf 3)? - hoe lopen de geldstromen en onze vermogenspositie (paragraaf 4)? - hoe is de bedrijfsvoering geregeld (paragraaf 5)? - met wie vormen wij verbonden partijen en hoe zijn de afspraken geregeld (paragraaf 6)? - hoe is ons grondbeleid (paragraaf 7)? We hebben een achtste, niet verplichte, maar wel gewenste, paragraaf hieraan toegevoegd over informatieveiligheid en privacy: - hoe waarborgen wij de beschikbaarheid, integriteit en vertrouwelijkheid van onze (digitale en fysieke) informatie en hoe gaan wij om met persoonsgegevens (paragraaf 8)? Financiële overzichten Tot slot zijn er een aantal overzichten opgenomen die door het BBV worden voorgeschreven en die vooral voor de provinciaal toezichthouder relevante informatie bevatten.

6

Programma’s

7

Programma 0: Bestuur en ondersteuning 0.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Binnen dit programma geven we vorm en inhoud aan de ondersteuning van het gemeentebestuur (gemeenteraad en college van B&W). Deze ondersteuning door de organisatie is de voorwaarde om de in andere programma’s beschreven maatschappelijke resultaten te boeken. We willen het gemeentebestuur in staat te stellen op efficiënte, transparante en democratische wijze besluiten te nemen en de gemeenteraad om invulling te kunnen geven aan de kaderstellende, controlerende en volksvertegenwoordigende rol. Op basis van afspraken met de raad werken we volgens het concept van een ‘beheergemeente 2.0’. Daaronder verstaan we dat we op een kostenbewuste, wendbare en eigentijdse wijze voldoen aan de wettelijke verplichtingen, waarbij we in afstemming van de raad een ‘plus’ kunnen aanbrengen (de 2.0). De primaire ambitie is om onze wettelijke taken goed uit te voeren. Dit programma richt zich op de kaders voor de beleidsmatige inzet (wat willen we bereiken, wat gaan we daarvoor doen en wat mag het kosten). In de (verplichte) Paragraaf Bedrijfsvoering en overige paragrafen zoals Informatieveiligheid en Privacy staan onderdelen van de bedrijfsvoering nader beschreven.

Wat gaan we daarvoor doen? In de reguliere taakuitvoering komen elk jaar onderdelen terug die continue aandacht vragen: - Bestuur & democratie: het gaat hier om de ‘standaard’ processen en procedures, die waarborgen dat onze bestuursorganen raad, college van B&W en de burgemeester als zelfstandig bestuursorgaan op efficiënte, transparante en democratische wijze functioneren. - Organisatie: de ambtelijke organisatie voert, al dan niet via netwerkpartners, de (wettelijke) taken uit. In veel gevallen is daarvoor samenwerking met Rheden en in de regio noodzakelijk. De uitvoering van onder meer de belastingtaken, taken in het sociaal domein, een deel van de Basisregistraties en financiële administratie zijn uitbesteed. Voor een sterke en wendbare organisatie is verandering en het incorporeren van nieuwe ontwikkeling een constante. Zie de paragraaf Bedrijfsvoering. - Constructieve partner in de regio: we werken samen in de regio, omdat we als kleine gemeente als geen ander de meerwaarde ervaren van het bundelen van krachten. Of dit nu gaat om de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMRAN), Modulaire Gemeenschappelijke Regeling Sociaal Domein Midden-Gelderland (MGR SDCG), of in de samenwerking met de gemeente Rheden: wij stellen ons op als een soms kritische, maar bovenal constructieve partner.

Hoewel wij ambtelijk niet of nauwelijks capaciteit kunnen inzetten op regionale opgaven, leveren wij onze bestuurlijke bijdrage. Bij de uitvoering van onze taken overwegen we voortdurend wat de beste manier is om deze te organiseren. Vooralsnog kiezen we hierbij niet voor één exclusieve samenwerkingspartner, maar voor die partner(s) waar de taak het beste past. - Open bestuursstijl: we werken actief aan goede lokale verbindingen tussen burger en bestuur (burgerparticipatie), zowel op het niveau van individuele projecten, als in het algemeen (bijvoorbeeld via ‘Buurt aan Tafel’ of de buurtuitvoeringsplannen voor de warmtetransitie). Daarnaast werken we aan een vlotte, transparante (digitale) ontsluiting van gemeentelijke informatie, onder andere via onze in 2022 geheel vernieuwde website. - Adequate dienstverlening: we spannen ons in voor (publieks)dienstverlening aan de inwoners van Rozendaal en overige klanten, die aansluit bij de verwachtingen die onze klanten daarover hebben. - Informatievoorziening en digitalisering (overhead): wij streven naar een stabiele ICT-omgeving waarbij wij door de continuïteit van de dienstverlening aan onze inwoners zo veel mogelijk garanderen en waarbij we via gerichte maatregelen de risico’s rondom de informatieveiligheid en de privacybescherming minimaliseren.

Daarnaast willen wij met onze digitale dienstverlening blijven inspelen op de eisen die onze omgeving aan de gemeente stelt. Zie ook de paragraaf Informatieveiligheid en privacy. Wat mag het kosten? We voorzien dat binnen dit programma aanvullende middelen nodig zijn in vergelijking met 2022. Dit heeft, naast de nieuwe ontwikkelingen die we hieronder beschrijven, vooral te maken met indexering en inflatiecorrectie. Op

8

een post zoals salarissen zijn dit relatief grote bedragen (zie paragraaf Bedrijfsvoering). Daarnaast is de post representatiekosten bijgesteld naar een realistisch niveau dat past bij een gemeente als Rozendaal, waarin nabijheid, representativiteit en een het onderhouden van netwerken van groot belang zijn. De laatste jaren was structureel sprake van (enige) overschrijding van deze post. Door deze nu op te hogen, begroten we realistisch.

0.2 Nieuwe ontwikkelingen Bestuur & democratie Wat willen we bereiken? Een krachtig bestuur en goede democratische besluitvorming. Wat gaan we daarvoor doen? - Het organiseren van provinciale en waterschapsverkiezingen: op 15 maart 2023 vinden er provinciale en waterschapsverkiezingen plaats. Het is onze taak deze op een toegankelijke en rechtmatige wijze te organiseren. Wat mag het kosten? Door de gecombineerde verkiezingen van provinciale staten en waterschap zijn de kosten € 3.000 hoger dan bij enkelvoudige verkiezingen. Afhankelijk van extra (veiligheids-/gezondheids)maatregelen, bijvoorbeeld als gevolg van corona, kan de organisatie van verkiezingen meer geld gaan kosten. Deze eventuele meerkosten ramen we, gegeven de huidige vooruitzichten en de meest recente berichten vanuit de rijksoverheid, vooralsnog niet. Als blijkt dat nadere maatregelen nodig zijn voor de organisatie van de verkiezingen waarvoor geen dekking is (uit rijksbijdrage of anderszins), volgt hierover nadere besluitvorming. De overige activiteiten vinden plaats binnen reguliere budgetten en capaciteit.

Toekomstbestendige organisatie Wat willen we bereiken? We willen toegroeien naar een organisatiemodel dat op de (middel)lange termijn houdbaar is, met een doordachte verdeling tussen ‘uitbesteden, samenwerken en zelf doen’ (zowel in beleid als in uitvoering) en een doordachte en kostenbewuste aanpak gericht op het garanderen van de continuïteit van onze werkzaamheden (kwetsbaarheden zo veel mogelijk verminderen). Wat gaan we daarvoor doen? Het college gaat in actief samenspel met de raad mogelijke toekomstscenario’s voor de organisatie presenteren en implementeren. De inhoudelijke verwachtingen van de raad als opdrachtgever zijn leidend voor de organisatiestructuur (vorm volgt inhoud). Wat mag het kosten? Het in beeld brengen van randvoorwaarden voor een toekomstbestendig Rozendaal doen wij vooralsnog met de staande organisatie en binnen reeds beschikbare budgetten. Het toewerken naar een toekomstbestendige organisatie zal – afhankelijk van het ambitieniveau – extra kosten met zich mee brengen, hetzij structurele kosten, hetzij eenmalige (frictie)kosten. Na het geplande gesprek met de raad hierover op 18 oktober 2022 volgen nadere afspraken. Het is prematuur om in deze begroting hiervoor concrete bedragen op te nemen.

Open bestuursstijl Wat willen we bereiken? We willen de sterke verbinding die het gemeentebestuur heeft met de Rozendalers en haar partners in de regio behouden en waar mogelijk versterken. We willen onverminderd inzetten op (burger)participatie en het benutten van de kracht van onze lokale samenleving.

9

Wat gaan we daarvoor doen? - Onder andere via ‘Buurt aan Tafel’ geven we inhoud aan een open bestuursstijl. Tussen september en december van 2022 vindt een tweede ronde Buurt aan Tafelgesprekken plaats. Eventuele werkzaamheden die daaruit voortvloeien voeren we eind 2022 en in 2023 uit. - Het verhelderen van de kaders voor burgerparticipatie: door hier samen met de raad afspraken over te maken wordt inwoners duidelijk wat ze van participatie en inspraak mogen verwachten. Hierbij wordt nadrukkelijk een link gelegd met de invoering van de Omgevingswet. - Meer en meer wordt van een open overheid ook een digitaal toegankelijke overheid gevraagd. Daarom hebben we de afgelopen jaren geïnvesteerd in onze fysieke én digitale dienstverlening. Eind 2022 hebben we ons Kwaliteitshandvest geactualiseerd en onze visie op dienstverlening herijkt. Daaruit komen een aantal verbetermaatregelen die we in het laatste kwartaal van 2022 met de raad bespreken en per 1 januari 2023 willen effectueren. In 2023 gaan deze aanpassingen monitoren en evalueren. - We onderzoeken de mogelijkheden voor vormen van digitale inwonersparticipatie (bijvoorbeeld met een burgerpanel). Wat mag het kosten? Voor de aanpak van een open bestuursstijl verwachten we op dit moment geen extra kosten.

Dienstverlening en Burgerzaken Wat willen we bereiken? In aansluiting op de eisen en wensen van onze omgeving (rijksoverheid, maar vooral inwoners en overige klanten) willen we adequate (inclusief digitale) diensten verlenen. Wat gaan we daarvoor doen? Om in het tempo van onze omgeving te voldoen aan de moderne eisen aan gemeenten op het vlak van dienstverlening zijn een aantal investeringen noodzakelijk. Aan de volgende zaken geven we in 2023 prioriteit: - Klantgerichte (publieks)dienstverlening: op basis van de enquête die in de herfst van 2021 is uitgezet onder inwoners van Rozendaal en van sessies over servicenormen samen met leden van de raad en ambtenaren in de eerste helft van 2022 hebben we eind 2022 een nieuwe visie op dienstverlening ontwikkeld, met bijbehorende herijkte afspraken in ons Kwaliteitshandvest. De focus ligt daarbij op een voor Rozendaal goede verhouding tussen fysieke en digitale dienstverlening, vanuit ‘de kracht van klein’: onze nabijheid, toegankelijkheid en direct contact. Hierbij is ook gekeken naar de fysieke bereikbaarheid voor mensen met een beperking om persoonlijk zaken te kunnen regelen op het gemeentehuis. In 2023 effectueren we de nieuw ingezette lijn. We monitoren en evalueren en stellen de afspraken waar nodig in de 2e helft van het jaar bij.

- Verbeterde digitale dienstverlening: vanaf oktober 2022 hebben we een nieuwe, gebruiksvriendelijke website. De gemeentelijke producten zijn per januari 2023beschikbaar via DigiD. Daarmee wordt voldaan aan voorgeschreven toegankelijkheidseis. Dit brengt verhoogde structurele kosten met zich mee ten bedrage van €19.000, onder meer door toenemende auditingkosten voor DigiD en de inzet van ondersteunende softwareproducten, bijvoorbeeld ten behoeve van het digitaal afspraken maken, een meldingenapplicatie en het vertalen van websiteinformatie voor visueel of auditief beperkten. Dergelijke softwareproducten zijn noodzakelijk om te voldoen aan de ‘toegankelijkheidseisen’. Deze wettelijke verplichtingen gelden al sinds september 2020, maar tot nu toe voldeed de gemeentelijke website daar niet aan. - ICT Burgerzaken: Voor de bedrijfsvoering binnen het onderdeel Burgerzaken is digitale beschikbaarheid en uitwisselbaarheid van informatie meer en meer een randvoorwaarde. Voor veilig gebruik van de onderliggende softwareproducten is aanschaf van een zogeheten testomgeving noodzakelijk gebleken. Zonder deze omgeving kan bijvoorbeeld geen DigiD worden geïmplementeerd. De jaarlijks terugkerende kosten nemen daarmee met € 14.500 toe. - Toename rijbewijzen en reisdocumenten: vanaf 2024 wordt een significante toename voorzien van de af te handelen rijbewijzen en reisdocumenten.

De belangrijkste verklaring daarvoor is dat de zogenaamde paspoortdip (geldigheidsduur van 5 jaar naar 10 jaar) dan voorbij is.

10

Wat mag het kosten Op dienstverlening en burgerzaken voorzien we € 33.500 (website € 19.000 en ICT € 14.500) aan meerkosten vanaf 2023. Informatievoorziening en digitalisering Wat willen we bereiken? Met inzet in de Digitale Agenda 2022-2023 willen we: - de digitale dienstverlening verbeteren; - de risico’s in de bedrijfsvoering beter beheersen; - de bedrijfsvoering moderniseren en verbeteren. Wat gaan we daarvoor doen? We hebben in 2022 een groot deel van de projecten uit de Digitale Agenda uitgevoerd: - realisatie van een verbeterde website en invoering van DigiD; - invoering van een Document Managementsysteem (DMS); - inrichting van de organisatie van het informatie-domein (i-domein, rollen en taken inregelen). In het laatste kwartaal van 2022 is de raad geïnformeerd over de voortgang van de uitvoering van de Digitale Agenda via een raadsinformatiebrief. We ronden de overige onderdelen van de Digitale Agenda in 2023 af. De inzet in 2023 wordt verder toegelicht in de Paragraaf Bedrijfsvoering. Wat mag het kosten? Zoals nader uitgewerkt in de Paragraaf Bedrijfsvoering voorzien we meerkosten door het invullen van extra noodzakelijke (specialistische) capaciteit in het i-domein. Het betreft een bedrag van € 28.000. Algemene dekkingsmiddelen Wat willen we bereiken? Sluitende meerjarenbegroting, conform gestelde in de Kadernota en eisen van de provinciaal toezichthouder.

Wat gaan we daarvoor doen? De algemene uitkering uit het gemeentefonds is het belangrijkste dekkingsmiddel voor de Rozendaalse begroting. De uitkomst van de herverdeling van het gemeentefonds is inmiddels bekend en is verwerkt in de begroting. He totale effect van de herverdeling is fors positief. Dat voordeel komt ons toe vanaf 2023 in stappen van € 7,50 per inwoner voor 2023 en € 15 voor de jaren 2024 en 2025. Vanaf het jaar 2026 moet een nieuwe financieringssystematiek gaan gelden voor de gemeenten. Hoe die er uit gaat zien is nog onbekend. Het rijk geeft hier nog geen duidelijkheid over, waardoor het jaar 2026 een forse daling van de inkomsten uit het gemeentefonds laat zien. Ook de opschalingkorting en het afschaffing van een deel van het accres (voor volume) hebben flinke invloed op de daling van de uitkering in 2026. Hoe de uitwerking van het restant van de herverdeling loopt vanaf 2026 is afhankelijk van de uitkomsten van een aantal onderzoeken die de minister uit laat voeren. Niet duidelijk is wanneer deze bekend zijn. Inmiddels is wel bekend dat het kabinet in 2026 eenmalig 1 miljard euro extra beschikbaar stelt voor gemeenten. Pas na de evaluatie van het nieuwe verdeelmodel voor het gemeentefonds in 2026 wordt besloten over de jaren na 2026. Daarnaast is in deze begroting het verwachte positieve effect van extra gelden voor de Jeugdzorg verwerkt.

Het gaat hierbij om een bedrag van € 34.000 in 2024 aflopende naar € 22.000 in 2026. Wat mag het kosten? Deze ontwikkelingen zijn al verwerkt in de Kadernota 2023-2026. Onderhoud gemeentelijk vastgoed Wat willen we bereiken? Om het benodigde onderhoud uit te kunnen voeren is jaarlijks per gebouw een budget in de begroting opgenomen. Om deze budgetten te kunnen bepalen is een onderhoudsplanning gemaakt waarbij gebruik is gemaakt van ervaringscijfers. We willen het gemeentehuis en de gemeentewerf in goede staat laten verkeren.

11

Wat gaan we daarvoor doen? Om ervoor te zorgen dat we geen achterstallig onderhoud gaan oplopen laten we elk jaar het gemeentehuis inspecteren door de Monumentenwacht. In 2022 is hierbij naar voren gekomen dat er buiten het reguliere onderhoud enkele onderdelen van het gemeentehuis extra aandacht nodig hebben. Het betreft hier met name het vervangen van de bitumen op de platte daken, de lasnaden van de dakgoten en herstel van het voegwerk op verschillende plaatsen. Wat mag het kosten? Om ervoor te zorgen dat genoemde mankementen aan het gemeentehuis niet leiden tot achterstallig onderhoud zoals houtrot en lekkages voorzien we voor 2024 een investering van € 20.000. Het onderhoud aan de gemeentewerf kan uit de reguliere budgetten worden bekostigd. Versterken interne controle Wat willen we bereiken? We willen grip houden op de uitvoering. Vanwege de komende wettelijk verplichte rechtmatigheidsverantwoording (door het college) gaat het in het bijzonder om de vraag of de uitgaven rechtmatig tot stand komen. Het is onze inzet om deze verantwoording op een voor Rozendaal passende manier vorm te geven, waarbij we kosten en risico’s afwegen. Wat gaan we daarvoor doen? In 2023 gaan we de volgende aanpak verder uitwerken. - Uitvoering ontwikkeling interne controle.

Het betreft de uitvoering van extern advies voor de verbeterde procesinrichting (met samenwerkingspartners) en de inrichting van verbijzonderde interne controle op de meest risicovolle processen. - Vormgeven passende organisatie in de bedrijfsvoering. Het gaat om de vraag welke organisatie nodig is om (structureel) te voldoen aan de nieuwe wettelijke verplichting met betrekking tot de interne controle op rechtmatigheid. - Herziene kaderstelling door de raad. Kaders, zoals het controleprotocol en de financiële verordening zullen herzien moeten worden. Bovenstaande aanpak wordt in samenwerking met de controlecommissie verder uitgewerkt. Voor nadere toelichting zie de Paragraaf Bedrijfsvoering. Wat mag het kosten? Voor bovenstaande aanpak worden geen extra kosten voorzien, onder meer vanwege eerder in dit kader extra beschikbaar gesteld budget. Afwijking ten opzichte van Kadernota

Verschil kadernota - begroting Verklaring: Kosten camerasysteem Lagere kosten pensioenen Hogere kosten ict burgerzaken Hogere opleidingskosten Hogere arbo-kosten Hogere kosten informatievoorziening Hogere representatiekosten Hogere opbrengst rente Onderhoud dak gemeentehuis Hogere kosten website/fixi/readspeaker/timeblocker totaal mutaties restantverschil 12

2023 -36.533

2024 -19.629

2025 -44.338

2026 -83.012

-3.000 3.000 -14.500 -7.000 -3.000 -28.000 -5.000 40.000 0 -19.000 -36.500 -33

-3.000 3.000 -14.500 -7.000 -3.000 -28.000 -5.000 40.000 -20.000 -19.000 -56.500 36.871

-3.000 3.000 -14.500 -7.000 -3.000 -28.000 -5.000 40.000 0 -19.000 -36.500 -7.838

-3.000 3.000 -14.500 -7.000 -3.000 -28.000 -5.000 10.000 0 -19.000 -66.500 -16.512

We voorzien vanwege de huidige rentestanden toegevoegde waarde in het zogeheten schatkistbankieren. We schatten een meeropbrengst van € 40.000 als gevolg van de eerste stortingen (2,5 miljoen). Zie ook paragraaf Treasury.

0.3 Financiële consolidatie

Baten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten totaal baten

Werkelijk 2021

Begroot 2022

Begroot 2023

Begroot 2024

Begroot 2025

Begroot 2026

6.620 24.021

0 38.715

0 41.960

0 65.420

0 66.795

0 71.190

10.870 27.638 68.622 379.598 60.069 0

10.960 27.262 65.720 391.377 59.331 0

11.890 29.332 95.500 428.644 64.374 0

12.065 29.727 96.000 435.074 65.340 0

12.245 30.132 96.500 441.600 66.320 0

12.425 30.537 73.250 448.224 67.315 0

2.806.894 2.912.421 3.419.214 3.642.372 3.856.397 3.616.116 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 3.384.332 3.505.786 4.090.914 4.345.997 4.569.989 4.319.056

Lasten 0.1 Bestuur 0.2 Burgerzaken 0.3 Beheer overige gebouwen en gronden 0.4 Overhead 0.5 Treasury 0.61 OZB woningen 0.62 OZB niet-woningen 0.64 Belastingen overig 0.7 Algemene uitkering en overige uitkeringen Gemeentefonds 0.8 Overige baten en lasten 0.9 Vennootschapsbelasting (VpB) 0.11 Resultaat van de rekening van baten en lasten totaal lasten

2.240.494 2.153.501 2.489.682 2.590.596 2.635.480 2.708.222

Saldo van baten en lasten

1.143.838 1.352.285 1.601.232 1.755.401 1.934.509 1.610.834

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

415.704 17.162

439.782 50.270

467.111 69.400

483.242 80.775

500.184 82.150

516.972 85.165

1.572 0 0 0 0 0 1.775.833 1.622.873 1.910.486 1.983.404 2.009.476 2.061.910 0 0 0 0 0 0 31.179 30.576 32.685 33.175 33.670 34.175 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 -956

0 10.000 0

96.404 49.686 46.718

28.589 6.686 21.903

0 10.000 0

5.022 6.686 -1.664

0 10.000 0

4.494 6.686 -2.192

0 10.000 0

4.494 6.686 -2.192

0 10.000 0

4.494 6.686 -2.192

1.190.556 1.374.188 1.599.568 1.753.209 1.932.317 1.608.642

13

Programma 1: Veiligheid 1.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Rozendaal is een veilige gemeente. Binnen dit programma dragen we er zorg voor om die status te behouden en werken we aan de randvoorwaarden om veilig te kunnen wonen, werken en recreëren. We voeren de wettelijke taken uit op het terrein van openbare orde en veiligheid. We zoeken daarbij de verbinding met andere beleidsterreinen zoals ruimtelijke ordening, verkeer, volksgezondheid en milieu en het sociaal domein/zorg. Wat gaan we daarvoor doen? We voeren wettelijk verplichte taken uit en continueren de lopende inzet. We voeren taken uit op het gebied van openbare orde (overlast en criminaliteit, handhaving APV etc.), drank & horeca en evenementen (vergunningverlening, voorschriften, toezicht en handhaving), brandpreventie en -repressie en activiteiten in het kader van rampenbestrijding en crisisbeheersing. We werken daartoe in vergaande mate samen met politie, Openbaar Ministerie en andere ketenpartners in het veiligheidsdomein, zoals de Veiligheids- en Gezondheidsregio Gelderland Midden (VGGM) en onze buurgemeente Rheden.

Om tot een sluitende keten te komen (van preventie tot repressie en vervolging) en om de koppeling tussen met name de domeinen veiligheid en zorg handen en voeten te geven participeren we in diverse regionale gremia (meest op VGGM-niveau), waaronder het Veiligheidshuis (casusoverleg in de keten zorg- en veiligheid), Veilig Thuis (advies- en meldpunt huiselijk geweld en kindermishandeling), het Regionaal Informatie- en Expertisecentrum (RIEC) en het DVO (Districtelijk Veiligheidsoverleg). Op het brede gebied van openbare orde en veiligheid is sprake van een combinatie van eigen, gedeelde, en (soms verplichte) regionale verantwoordelijkheden. We lichten de belangrijkste onderdelen in de reguliere inzet toe. - Openbare orde: de gemeente Rozendaal werkt samen met politie en Bijzondere opsporingsambtenaren (BOA’s) aan het handhaven van de openbare orde en het tegengaan van overlast. De algemene plaatselijke verordening (de APV) is daarbij het lokale beleidskader. Deze APV is in 2021 herzien. Voor de inzet van BOA’s heeft Rozendaal afspraken gemaakt met de gemeente Rheden en Doesburg. We participeren in Buurtbemiddeling, om zo veel mogelijk conflicten op te kunnen lossen zónder BOA’s of politie. Communicatie is één van de belangrijkste preventieve instrumenten.

We gebruiken ons gemeenteblad ‘In de Roos’ om informatie te delen en bewustwording te verhogen over onder meer het tegengaan van cybercrime en woninginbraken. Tot slot stimuleren en ondersteunen we de WhatsAppveiligheidsgroepen. De inzet van inwoners zélf is immers onmisbaar in een veilig Rozendaal. - Politie: de burgemeester is vanuit haar rol als bestuursorgaan verantwoordelijk voor het handhaven van de openbare orde. Hiertoe behoren diverse bestuursrechtelijke bevoegdheden, vooral gericht op preventie. De feitelijke dagelijkse handhaving van de openbare orde wordt verricht door de politie. De burgemeester heeft geen directe invloed op die politie-inzet. Die verantwoordelijkheid berust bij de korpsleiding. Voor het totaal aan activiteiten om de openbare orde te handhaven is goed overleg tussen gemeente en politie van belang. Dit vindt plaats op de schaal van het Basisteam IJsselwaarden (de gemeenten Rheden, Doesburg en Rozendaal). - Crisisbeheersing: de gemeente Rozendaal is zelf verantwoordelijk voor de aanpak en bestrijding van incidenten op het eigen grondgebied. Continue aandacht voor opleiden en oefenen, al dan niet samen met regiogemeenten, blijft daarbij van groot belang. Met de gemeenten Rheden is in 2015 een overeenkomst gesloten die onderlinge hulp en bijstand regelt in het geval van een ramp.

Afspraken over aanpak en verantwoordelijkheidsverdeling in geval van crises zijn veelal vastgelegd op het niveau van de VGGM. - Brandweer: advies-, handhavings- en uitvoeringstaken zijn in handen van de VGGM. Het algemeen bestuur van de VGGM is de verantwoordelijke voor besluiten die in de volle breedte gaan over passende regionale brandweerzorg, preventie en risicobeheersing, waaronder het aanschaffen en beheren van gemeenschappelijk materieel, huisvestingsvraagstukken, aanrijtijden en de meldkamerfunctie. - Een ‘buitenbeentje’ in dit programma betreft de wettelijke verplichting tot het opvangen van zwerfdieren. We hebben daarvoor afspraken gemaakt met het Dierentehuis Arnhem en omstreken en zijn

14

in overleg met de participerende gemeenten om de afspraken over de uitvoering van die wettelijke taak ook voor de toekomst te borgen. Wat mag het kosten?

Naast de hieronder uitgewerkte nieuwe ontwikkelingen zijn er geen noemenswaardige financiële ontwikkelingen binnen dit programma.

1.2 Nieuwe ontwikkelingen Openbare Orde en Veiligheid Rozendaal maakt met Rheden en Doesburg onderdeel uit van de basiseenheid IJsselwaarden van de politie. Tussen gemeenten, politie en het openbaar ministerie zijn op basis van het meerjarenplan voor de eenheid voor de periode 2018-2022 de volgende prioriteiten afgesproken: - overlast van kwetsbare personen / personen met verward gedrag; - (overlast gevende) jeugd(groepen); - ondermijning / georganiseerde criminaliteit; - cybercrime/gedigitaliseerde criminaliteit. Het nieuwe meerjarenplan voor de basiseenheid stond aanvankelijk voor 2023 gepland. In 2022 is afgesproken dat het huidige MJP met één jaar verlengd wordt. Mede om die reden blijft voor het komende jaar de focus in de basiseenheid op bovenstaande prioriteiten gericht. Voor ons betreft die focus met name ondermijning/georganiseerde criminaliteit en cybercrime/gedigitaliseerde criminaliteit. Van overlast van kwetsbare personen/personen met verward gedrag en overlast gevende jeugdgroepen is in de gemeente niet of nauwelijks sprake.

Wat willen we bereiken? We zetten in 2023 naast reguliere activiteiten in het bijzonder in op het versterken van de weerbaarheid van onze inwoners, bedrijven en organisaties, zodat zij vormen van ondermijning/georganiseerde criminaliteit enerzijds en cybercrime/gedigitaliseerde criminaliteit anderzijds tijdig herkennen en weten hoe te handelen om te voorkomen dat zij hier zelf in verstrikt raken. Wat gaan we daarvoor doen? - Bewustwording vergroten bij inwoners op het fenomeen ondermijning en cybercrime en overige digitale criminaliteit, door middel van preventieve activiteiten en algemene voorlichting en communicatie, bijvoorbeeld in In de Roos en op onze website en specifieke activiteiten of communicatie ten behoeve van kwetsbare doelgroepen. - Daarnaast blijven we natuurlijk aandacht houden voor andere high impact crimes als woninginbraak en autocriminaliteit, waarbij met name de ondersteuning van de WhatsAppgroepen veiligheid van belang is. - ’Samen maken we de buurt Veilig’ komt als thema aan de orde in de ’Buurt aan tafel’-gesprekken, die in de tweede helft van 2022 wederom plaatsvinden. Eventuele daaruit voortvloeiende acties die veiligheid betreffen worden in 2022 en 2023 uitgevoerd. Wat mag het kosten? We voegen aan de post openbare orde en veiligheid een bedrag van € 4.000 toe.

We doen dit omdat we de laatste jaren structureel overschrijdingen zien op onderdelen van deze post, met name: - in de loop van de jaren gestegen kosten voor onze deelname aan Buurtbemiddeling voor Rheden, Rozendaal en Doesburg; - in de loop van de jaren gestegen kosten voor de opvang van zwerfdieren en een te verwachten verdere kostenstijging (zie voor nadere toelichting onder ‘Opvang zwerfdieren’). Daarnaast is een deel van de middelen bestemd voor preventieve activiteiten en communicatie op het gebied van weerbaarheid (ondermijning en cybercrime).

15

Brandweer In de afgelopen jaren is de Veiligheidsregio geconfronteerd met opeenvolgende crises. De coronacrisis heeft veel van de organisatie gevergd en ook in de crisissituatie betreffende het tekort aan opvangplaatsen voor vluchtelingen wordt door de rijksoverheid veel van de Veiligheidsregio’s verwacht. Uit een benchmarkonderzoek (2021) in opdracht van de VGGM is gebleken dat de bedrijfsvoering van de VGGM ‘knap en krap’ is georganiseerd. De VGGM ziet het als noodzakelijk om de bedrijfsvoering op korte termijn te versterken. Daartoe heeft het AB op 7 september 2022 besloten om structureel het budget op te hogen met een bedrag van € 1,5 mln., te verdelen over de gemeentelijke bijdragen ten behoeve van de Brandweer (en de GGD). Voor onze gemeente betekent dit een kostenuitzetting van € 4.500 structureel. Op basis van de Kadernota is dit bedrag verwerkt in deze begroting. Het betreft een correctie op posten die zowel onder programma 1 als programma 7 vallen. Met het oog op de aanhoudende droogte en klimaatverandering moet de brandweer, in samenwerking met de deelnemende gemeenten, de Provincie Gelderland én natuurbeherende organisaties en terreineigenaren, veel energie steken in het voorkomen van natuurbrand en de bestrijding daarvan. Eind 2022 vindt een doorstart plaats van het project Natuurbrandpreventie.

Binnen deze aanpak is de gemeente verantwoordelijk voor toezicht op preventie en veiligheid van risicovolle objecten. Wat willen we bereiken? - De uitvoering van de wettelijke taken in de brandweerzorg door VGGM voor de toekomst kwalitatief en efficiënt borgen. - In samenwerking met de brandweer en andere partners omstandigheden creëren waarin de kans op natuurbrand zo klein mogelijk wordt en de mogelijkheden tot een effectieve natuurbrandbestrijding worden geoptimaliseerd. Wat gaan we daarvoor doen? - Eind 2022/in 2023 vindt bestuurlijk overleg plaats over de ambities en vorm van de VGGM (‘wat voor VGGM willen we zijn?’). Er is een samenhang tussen dit traject en de versterking van de bedrijfsvoering. Aangezien onze gemeente door de wijziging van de kosten van de brandweerzorg vorig jaar al te maken kreeg met hogere kosten, zullen we de nadere onderbouwing van de noodzaak tot versterking van bedrijfsvoering en de bijbehorende kostenuitzetting nauwgezet volgen. Ook blijven we alert op de inspanningen van de VGGM om besparingen te realiseren. - In overleg met de brandweer, provincie, omliggende gemeenten, natuurorganisaties en andere partijen bezien welke specifieke maatregelen er voor ons grondgebied genomen moeten/kunnen worden om het risico op natuurbrand te verkleinen.

Wat mag het kosten? Vorig jaar is door de deelnemende gemeenten een nieuwe systematiek afgesproken voor de verdeling van de kosten van brandweerzorg. De nieuwe systematiek, die gebaseerd is op de gemeentelijke uitkering voor brandweer en OOV uit het Gemeentefonds, pakt onder andere voor onze gemeente zeer ongunstig uit. Om het effect voor de nadeelgemeenten enigszins te dempen heeft het AB van de VGGM besloten tot een gefaseerde invoering. Ook die gefaseerde invoering leidt al tot een forse kostenstijging in 2023. Daarnaast blijkt, uit de op 5 juli 2022 aan de raad voorgelegde ontwerpbegroting van VGGM, dat ook de loon/prijscompensatie bijdraagt aan een structurele kostenverhoging. Ten slotte is uit benchmarkonderzoek in opdracht van de VGGM gebleken dat het noodzakelijk is om de bedrijfsvoering binnen VGGM op korte termijn te versterken. Ook deze ontwikkeling werkt door in onze bijdrage aan de VGGM ten behoeve van de brandweer. Overzicht kostenontwikkeling bijdrage Rozendaal aan VGGM, Cluster OOV en brandweer 2021 2022 2023 2024 2025 Bijdrage Rozendaal cluster OOV en brandweer

€ 82.000

€ 95.000

€ 119.000

16

€ 127.000

€ 177.400

Opvang Zwerfdieren Wat willen we bereiken? Op grond van boek 5 van het Burgerlijk wetboek ontfermt de burgemeester zich over de opvang van zwerfdieren. Die wettelijke taak hebben wij uitbesteed aan het Dierentehuis Arnhem en omstreken in Velp. Het Dierentehuis in Arnhem heeft vergevorderde plannen voor noodzakelijk nieuwbouw. De wettelijke taak met betrekking tot de opvang van zwerfdieren ook voor de toekomst blijven beleggen bij een deskundige organisatie. Het voornemen is om de samenwerking met het Dierentehuis Arnhem en omstreken voort te zetten. Wat gaan we daarvoor doen? Afspraken maken met een deskundige organisatie (Dierentehuis Arnhem en omstreken) over de voorwaarden tot het uitvoeren van deze wettelijke taak. Wat mag het kosten? Het geraamde bedrag voor opvang zwerfdieren lag de afgelopen jaren rond de € 1.500. In werkelijkheid zijn de kosten daarvan de afgelopen jaren ruim het dubbele. Dit heeft niet zozeer te maken met wijzigingen in dienstverlening of tarieven (behoudens indexatie), maar veeleer met gestegen aantallen opgevangen dieren. In verband met de vergevorderde plannen voor noodzakelijke nieuwbouw van Dierentehuis Arnhem en omstreken is voor 2023 een kostenverhoging betreffende de opvang van zwerfdieren voorzien. Mede in verband hiermee, maar ook vanwege de gestegen kosten van o.a.

Buurtbemiddeling en kosten voor preventieve activiteiten/ communicatie rond veiligheidsthema’s (zie ook ‘Openbare Orde en Veiligheid’), stellen wij voor om de post openbare orde en veiligheid met een bedrag van € 4.000 te verhogen. Afwijking ten opzichte van Kadernota

Verschil kadernota - begroting Verklaring: Openbare orde (o.a. buurtbemiddeling/zwerfdieren) Totaal mutaties restantverschil

2023 -3.645

2024 -3.730

2025 -3.700

2026 -3.600

-4.000 -4.000

-4.000 -4.000

-4.000 -4.000

-4.000 -4.000

355

270

300

400

1.3 Financiële consolidatie Bovenstaande aanpak leidt tot het volgende meerjarige financiële ontwikkeling in Programma 1 Veiligheid Werkelijk Begroot Begroot Begroot Begroot Begroot 2021 2022 2023 2024 2025 2026 Baten 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer 0 0 0 0 0 0 1.2 Openbare orde en veiligheid 4.958 1.200 500 510 520 530 totaal baten 4.958 1.200 500 510 520 530 Lasten 1.1 Crisisbeheersing en Brandweer 1.2 Openbare orde en veiligheid totaal lasten

86.843 11.762 98.605

100.000 8.185 108.185

124.425 12.520 136.945

132.500 12.705 145.205

182.980 12.890 195.870

185.725 13.080 198.805

Saldo van baten en lasten

-93.647

-106.985

-136.445

-144.695

-195.350

-198.275

0.10 Mutaties reserves (onttrekking) 0.10 Mutaties reserves (toevoeging) Saldo toevoegingen en onttrekkingen Geraamd resultaat

0 0 0 -93.647

0 0 0 -106.985

0 0 0 -136.445

0 0 0 -144.695

0 0 0 -195.350

0 0 0 -198.275

17

Programma 2: Verkeer en vervoer 2.1 Reguliere activiteiten Wat willen we bereiken? Binnen dit programma werken we aan resultaatgericht verkeers- en vervoerbeleid gericht op veilig gebruik van de wegen en goede verkeerscirculatie voor alle weggebruikers en een goed openbaar vervoersnet. Wat gaan we daarvoor doen? Hieronder vallen de reguliere werkzaamheden van onze gemeente voor het onderhoud van de wegen (inclusief trottoirs) en fietspaden waarvan wij beheerder zijn, het nemen van verkeersbesluiten als noodzakelijk, alsook het volgen van de verkeersveiligheidsbeleving en oriënteren op kansen voor een veiliger en toegankelijker Rozendaal. Wat mag het kosten? De kosten binnen dit programma worden geboekt op de taakvelden 2.1 Verkeer, wegen en water en 2.5 Openbaar vervoer.

2.2 Nieuwe ontwikkelingen Evalueren aanpak Kerklaan-Beekhuizenseweg en parkeren Kerk Wat willen we bereiken? Het is van belang dat de verkeerssituatie op de Kerklaan-Beekhuizenseweg voldoet aan de eisen die we daarvoor stellen vanuit het oogpunt van verkeersveiligheid, toegankelijkheid en beleving. Daarnaast willen we met het kerkbestuur van de kerk in Rozendaal het aantal parkeerplaatsen in de nabijheid van de kerk en de serre uitbreiden. Hierdoor kunnen ouderen en minder mobiele personen hun auto tijdens diensten en bijeenkomsten dichter bij de kerk parkeren. Tot de ingreep aan de Kerklaan werd parkeren op het trottoir gedoogd. Die mogelijkheid is vervallen, omdat met het aanbrengen van de versmallingen op de Kerklaan er niet meer voldoende ruimte is. Wat gaan we daarvoor doen? De evaluatie van dit project wordt aan de raad op 13 december 2022 aangeboden. Hierin vragen we ook de aanwonenden om te participeren. Indien noodzakelijk wordt een voorstel gedaan ten aanzien van aanvullende maatregelen. Hierbij kan gedacht worden aan het aanpassen van de beplanting om die robuuster te maken, maar ook andere aanpassingen kunnen uit de evaluatie naar voren komen. Zoals gesteld willen we dit in samenhang bezien met de noodzakelijke aanpak van de parkeergelegenheid rondom de kerk. We willen de bestaande parkeerplaats op De Moestuin aanpassen.

Door de aanpassing van de parkeerplaats waarbij de schuine parkeervakken haaks worden gemaakt gaan we van 11 naar 14 parkeervakken. Daarnaast willen we op het terrein van de kerk nog drie extra parkeervakken aanleggen. Hiervoor wordt het huidige trottoir - gelegen langs de parallelweg- omgevormd naar parkeervakken. Wat mag het kosten? De evaluatie wordt door een extern bureau uitgevoerd in 2022. Voor aanvullende maatregelen hebben we € 10.000 opgenomen in de begroting, te dekken uit de algemene reserve. Met het aanpassen van de bestaande parkeerplaats op De Moestuin is een bedrag van circa € 3.500 gemoeid. Het aanleggen van de drie parkeervakken op het terrein van de kerk wordt geraamd op € 10.000. Mogelijk dragen we voor een deel van de kosten bij middels een subsidie om tegemoet te komen aan de parkeeropgave voor de kerk. Deze kosten zijn verwerkt in deze begroting en worden gedekt uit de algemene reserve. Verkeersveiligheid N785 (Schelmseweg-Ringallee). Wat willen we bereiken? De provinciale weg N785 loopt dwars door onze dorpskern en moet dus (verkeers)veilig zijn. We willen als gemeenten Rheden en Rozendaal dat de provincie in gesprek gaat met de aanwonenden over de leefbaarheid en 18

verkeersveiligheid van de N785. De aanwonenden hebben zich verenigd in de Belangengroep N785 Veilig en Leefbaar. De provincie is heeft toegezegd mee te denken over maatregelen die ook op korte termijn kunnen worden uitgevoerd. Wat gaan we daarvoor doen? In de komende jaren staat het groot onderhoud van de N785 in de planning van de provincie. Dit is de uitgelezen mogelijkheid om ook te kijken naar het verbeteren van de verkeersveiligheid. Wij gaan erop toezien dat de provincie de aanwonenden laten participeren in het leefbaar en verkeersveilig maken van de N785. Omdat het een provinciale weg betreft verwachten wij als gemeente geen bijdrage in de kosten. Wel is het mogelijk dat wij als gemeenten extra maatregelen gaan voorstellen aan de provincie die de verkeersveiligheid kunnen gaan verhogen. Hierbij kan gedacht worden aan het ophangen van enkele matrixborden. Wat mag het kosten? Vooralsnog voorzien we geen kosten voor deze activiteit. Beheer fietspaden buitengebied Wat willen we bereiken? Verduurzamen en veiliger maken van de fietspaden in ons buitengebied. Wat gaan we daarvoor doen? Na de renovatie van het fietspad begraafplaats Rosendael, dat aansluit op het beton fietspad van de gemeente Rheden (2,4 kilometer), blijft er nog 3,6 kilometer fietspad over uitgevoerd in asfalt. Het betreft hier twee aparte fietspaden (1,7 km en 1,9 km) in ons buitengebied.

Een inventarisatie is gemaakt van de kwaliteit van de resterende fietspaden in het buitengebied als opmaat voor een planmatige verbetering van de resterende deel van de fietspaden in ons buitengebied vanaf 2026. Dit kan gefaseerd worden uitgevoerd. Op dit ogenblik is er geen cofinanciering mogelijk vanuit de provincie of andere instanties. Wellicht ontstaan er mogelijkheden in het kader van de Groene Groei opgave van de GMRAN en een nieuwe Regiodeal van het Rijk. We stellen voor om eventuele cofinanciering de komende tijd af te wachten, voordat we een voorstel aan uw raad voorleggen. Tot het moment dat de asfalt fietspaden gerenoveerd kunnen gaan worden, zullen wij de fietspaden adequaat blijven onderhouden. Wat mag het kosten? De inspectie van de fietspaden wordt op basis van ambtelijke inzet (regulier) worden uitgevoerd en kent zodoende geen meerkosten. Wel stellen wij voor om het onderhoudsbudget vanaf 2024 met € 5.000 te verhogen om de twee in asfalt uitgevoerde fietspaden adequaat te kunnen blijven beheren tot aan het moment dat deze gerenoveerd gaan worden. Om de twee asfalt fietspaden te renoveren vanaf 2026 is een investering nodig van circa € 250.000. De cofinanciering vanuit de gemeente moet waarschijnlijk gedekt worden uit de reserves. De afschrijvingslasten worden vanaf 2026 opgenomen in de begroting.

Groot onderhoud wegen 2023 Wat willen we bereiken? Wij investeren in duurzaam en planmatige onderhoud aan de wegen. Daartoe heeft de raad de ambitie uitgesproken om bij het wegenonderhoud uit te gaan van beklinkering van de wegen. Dit houdt in dat in woonstraten die geen doorgaande verkeersfunctie hebben, het asfalt stapsgewijs vervangen gaat worden door klinkerbestrating op basis van noodzaak tot renovatie. Wat gaan we daarvoor doen? We gaan in 2023 de Petronella van Hoornstraat renoveren en de straat voorzien van gebakken klinkers. Het huidige wegprofiel wordt mogelijk aangepast, waarbij nieuwe betonbanden en trottoirtegels worden aangebracht. Tijdens de renovatie worden er ondergrondse hemelwater reservoirs aangebracht. Klinkerbestrating levert ook een welkome bijdrage aan de infiltratie van regenwater in de bodem. In 2024 gaan we de Steenhoek beklinkeren en in 2026 gaan we de trottoirs in de Johan van Arnhemstraat renoveren.

19

Wat mag het kosten? De afschrijving voor de renovatie in 2023 van de Petronella van Hoornstraat vindt plaats over 40 jaar. Daarvoor is € 4.075 opgenomen per jaar. Voor de Steenhoek is vanaf 2025 een afschrijvingslast opgenomen van € 3.225 (investering 2024). Voor de Johan van Arnhemstraat wordt vanaf 2027 een afschrijvingslast van € 975,opgenomen (investering in 2026). We zien een kostenstijging van meer dan 20% als gevolg van marktontwikkelingen. Daarom hebben we de storting in de voorziening moeten herzien. Dit leidt tot een hogere storting ten bedrage van € 5.980 structureel. Vervanging armaturen openbare verlichting door LED Wat willen we bereiken? Het past bij de huidige ambitie op weg naar een duurzamer Rozendaal om bij deze vervanging van openbare verlichting te kiezen voor energiezuiniger LED-armaturen en mogelijkheden om deze te kunnen dimmen. Wat gaan we daarvoor doen? We gaan de resterende 178 traditionele armaturen vervangen door LED-armaturen. Deze armaturen van de openbare verlichting dienen wegens afschrijving vervangen te worden. Als de vervanging heeft plaatsgevonden zijn alle armaturen in Rozendaal vervangen door LED-armaturen met uitzondering van de Rosendaalselaan. Dit zijn speciale ‘sier’ armaturen die nu nog niet vervangen hoeven te worden, maar mogelijk vanaf 2028.

De 178 te vervangen armaturen laten wij voorzien van een installatie, zodat de openbare verlichting op nader te bepalen tijdstippen kan worden gedimd. Wij onderzoeken of alle straatverlichting dimbaar uitgevoerd kan worden met het oog op besparing van energie en beleving (’s nachts minder licht) en het natuurlijk nachtleven van veel soorten dieren die leven in onze omgeving te bevorderen. Wat mag het kosten? De vervanging van de armaturen betekent een investering die leidt tot een afschrijvingslast ter hoogte van € 3.534 jaarlijks. Wel leidt dit op termijn tot een kostenbesparing doordat de LED-lampen zuiniger zijn en minder storingen hebben. De hoogte van de besparing is op dit moment moeilijk in te schatten in verband met de onzekere energieprijzen. Daarnaast weten we niet exact hoeveel kwh er bespaard wordt op de nieuwe armaturen (type is nog niet bepaald) en of de mogelijkheid tot het dimmen wordt toegepast. Het onderzoek naar de dimbaarheid van de overige armaturen kunnen binnen de reguliere begroting worden bekostigd. Het onderzoek geeft inzicht welke armaturen al uitgerust zijn met een dimsysteem en welke armaturen hiervoor aangepast dienen te worden. Naar aanleiding hiervan wordt een plan van aanpak opgesteld inclusief kosten.

Deze kosten zijn op dit moment niet inzichtelijk en worden naar gelang de hoogte hiervan of uit het reguliere budget bekostigd of er wordt een krediet aangevraagd. De afschrijvingslasten worden vanaf 2024 opgenomen in de begroting. Onkruidbestrijding Wat willen we bereiken? Door verouderde bestrating en met name voor onkruid groeizaam weer is het beheersen van onkruid op de verharding lastig. Door geen gebruik te maken van chemische bestrijdingsmiddelen groeit onkruid op hardnekkige locaties snel terug na mechanische bestrijding. Wat gaan we daarvoor doen? Allereerst is in 2022 de huidige uitvoerder meermaals aangesproken op het bereiken van de afgesproken beeldkwaliteit, zowel in de uitvoering als op directieniveau. Indien in 2023 geen verbetering optreedt wordt gezocht naar alternatieve oplossingen. Daarbij denken we aan het zoeken van een andere uitvoerder. Maar ook kijken we naar ander soortige maatregelen. Zoals het deels in eigen beheer nemen van onkruidbestrijding. Of aan het inzetten van opleidingsplekken via Scalabor voor aanvullende onkruidbestrijding. Wat mag het kosten? We voorzien geen meerkosten voor de aanpak onkruidbestrijding.