Document · PDF

Bijlage 2 Bijlagenboek Toekomstbestendig Rozendaal 2026

1.3 Commissievergadering 30 juni 2026, gemeente RozendaalBij agendapunt: Toekomstscenario's Rozendaal28.710 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen · deel 2 van 4

v Voor inwoners van kleine gemeenten betekent dit minder toegang tot essentiële voorzieningen en een grotere afhankelijkheid van vervoer om elders boodschappen te doen, onderwijs te volgen of zorg te ontvangen. Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Het college herkent de trend van dubbele vergrijzing in Rozendaal. Er is geen sprake van ontgroening. Geregeld keren jongere gezinnen (vaak met kinderen) terug naar de gemeente. Rozendaal blijft door haar natuurrijke omgeving een aantrekkelijke woonplaats, maar voor starters is het moeilijk om zich te vestigen vanwege de hoge woningprijzen. Daarnaast kent Rozendaal zelf weinig voorzieningen en zijn inwoners sterk aangewezen op voorzieningen in omliggende gemeenten, met name Rheden en Arnhem. Reactie gemeenteraad: Verschillende raadsleden geven aan dat geen krimp en ontgroening zichtbaar is in Rozendaal. Wel is er sprake van vergrijzing. Ook zien verschillende raadsleden geen druk op lokale voorzieningen, doordat deze niet in de gemeente aanwezig zijn.

Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging? Reactie college: Hoewel de vergrijzing in de toekomst druk geeft op sociale voorzieningen (huisarts, wijkverpleging), ziet het college dat veel inwoners relatief zelfredzaam zijn. Het sociaal domein vormt desondanks een belangrijke uitdaging. De kosten in o.a. de jeugdzorg zijn moeilijk voorspelbaar en kunnen sterk fluctueren, wat in een kleine gemeente relatief meer impact heeft en voor een groot risico zorgen. De

toenemende vraag naar (zwaardere) zorg kan leiden tot hoge uitgaven en extra druk op de beperkte financiële marges. Het college wijst daarnaast op de sterke afhankelijkheid van de gemeente Rheden voor voorzieningen en beleid, waarop Rozendaal slechts beperkt kan sturen. Dit roept vragen op over zowel de financiële bijdrage aan deze voorzieningen als de bestuurlijke sturingskracht. Door de beperkte eigen beleidsruimte bestaat het risico dat kansen onvoldoende worden benut. Reactie gemeenteraad: Impact is beperkt, door het ontbreken van lokale voorzieningen en doordat er geen sprake is van krimp.

Lokale economie en arbeidsmarkt Economisch staan kleine gemeenten voor de uitdaging om voldoende werkgelegenheid en bedrijvigheid te behouden. Veel bewoners van kleine gemeenten trekken naar grotere plaatsen voor hun baan. In kleine gemeenten is de werkgelegenheidsbasis doorgaans geconcentreerd bij de gemeentelijke organisatie, lokale mkb-bedrijven, de agrarische sector en het toerisme. Een trend is dat met het verdwijnen van traditionele industrie of schaalvergroting in de landbouw, het aantal banen ter plaatse krimpt. Het gebrek aan passende werkgelegenheid is een factor die de groei van kleine gemeente belemmert. Jonge hoogopgeleiden vertrekken als er in de omgeving geen banen voor hen zijn, wat de ontgroening verder versterkt. Bovendien maakt minder lokale werkgelegenheid dorpen minder aantrekkelijk voor nieuwkomers.vi Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Het college geeft aan dat ‘de lokale economie en arbeidsmarkt’ niet speelt binnen Rozendaal, doordat er geen bedrijfsleven is. De meeste inwoners zijn forenzen die buiten de gemeente werken. Wel wordt opgemerkt dat met de enkele lokale ondernemers het gesprek niet structureel wordt gevoerd. Reactie gemeenteraad: Deze trend wordt in Rozendaal niet herkend.

De gemeente heeft geen industrieterrein en is vooral een woongemeente. Inwoners kiezen bewust voor Rozendaal vanwege de woonkwaliteit en recreatieve omgeving. Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging? Reactie college: Doordat de lokale economie en arbeidsmarkt in Rozendaal zeer beperkt is, wordt de directe financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal als relatief klein gezien (verwaarloosbaar). Het college geeft daarentegen wel aan dat dit evenmin leidt tot extra belastingcapaciteit. Daarbij kan worden gedacht aan opbrengsten uit bijvoorbeeld parkeerbelasting en toeristenbelasting. Reactie gemeenteraad: De impact hiervan is beperkt voor de gemeente Rozendaal.

Druk op de zorg In 2015 werd het takenpakket van de gemeenten aanzienlijk uitgebreid door drie omvangrijke decentralisaties in het sociaal domein. Jeugdzorg, maatschappelijke ondersteuning en arbeidsparticipatie werden aan het takenpakket toegevoegd, met de belofte van maatwerk in efficiëntie. Het is in de jaren na de decentralisatie duidelijk geworden dat kleine gemeenten moeite hebben om dit sociale takenpakket (duurzaam) uit te voeren. De kostendruk steeg sterk, het aantal jongeren met

jeugdhulp is hoog en neemt toe en het gebruik van Wmo-ondersteuning neemt toe.vii Veel kleine gemeenten werken samen in regionale uitvoeringsverbanden, maar blijven zelf verantwoordelijk voor de toenemende kosten. Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Binnen de gemeente Rozendaal is sprake van een sterke sociale verbondenheid en zorgzaamheid tussen inwoners, wat een deel van de ondersteuningsvraag opvangt. Tegelijkertijd wordt gesignaleerd dat passende zorg soms te weinig of te laat beschikbaar is, al wordt dit door het college gezien als een breder maatschappelijk probleem. Voor de uitvoering en beleidsontwikkeling van het sociaal domein leunt de gemeente Rozendaal volledig op de gemeente Rheden. De gemeente Rozendaal kan slechts beperkt sturen. Er is sprake van een sterke vorm van afhankelijkheid. Reactie gemeenteraad: Deze trend wordt in Rozendaal herkend. Net als in andere gemeenten zien ze in Rozendaal ook druk op de zorg, waarvan het risico soms onderschat wordt. Ook wordt benoemd dat Rozendaal relatief veel ouderen en jongeren kent, terwijl de middengroep kleiner is, wat extra druk kan geven.

Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging? Reactie college: Financieel ziet het college vooral risico’s bij de jeugdhulp: enkele individuele casussen kunnen al snel leiden tot sterk stijgende kosten, terwijl de uitgaven in de praktijk nu al hoger uitvallen dan begroot. De kosten in o.a. de jeugdzorg zijn moeilijk voorspelbaar en kunnen sterk fluctueren, wat in een kleine gemeente relatief meer impact heeft. Daarnaast wordt geopperd dat een inkomensafhankelijke bijdrage in de Wmo eerlijker zou zijn en financieel verlichting kan bieden voor een gemeente. Organisatorisch is de gemeente sterk afhankelijk van Rheden voor beleid en uitvoering, wat efficiënt kan zijn maar de gemeente ook kwetsbaar maakt, omdat Rozendaal zelf onvoldoende schaal heeft om deze taken zelfstandig te organiseren. Reactie gemeenteraad: De impact van deze trend wordt als een risico gezien voor de gemeente Rozendaal. Er zijn zorgen over de afhankelijkheid van Rheden voor de uitvoering van het sociale domein. De samenwerking wordt gewaardeerd, maar tegelijk leeft de vraag of deze samenwerking in de huidige vorm kan blijven en hoe Rozendaal voldoende invloed houdt op het beleid. Daarnaast zien raadsleden de kosten stijgen, terwijl de dienstverlening afneemt.

Aandachtspunten zijn heldere afspraken, betrokkenheid van raad bij het beleid en het voorkomen van sociale ongelijkheid. Als kansen worden een landelijke herverzekeringsconstructie en mogelijk meer eigen regie of eigen beheer genoemd.

Veelheid en complexiteit van taken Gemeenten staan voor een breed en divers takenpakket, variërend van sociale en ruimtelijke vraagstukken tot de uitvoering van de energietransitie. Deze taken zijn complex door hoge verwachtingen vanuit de samenleving, grote maatschappelijke transities en de noodzaak tot samenwerking met diverse partners. Dit vraagt om het combineren van verschillende sturingsvormen. Daarnaast constateert de Raad voor het Openbaar Bestuur dat er een mismatch bestaat tussen de omvang van de opgaven, de schaalgrootte van gemeenten en de beschikbare bevoegdheden. Dit stelt hoge eisen aan de bestuurskracht van de kleine gemeenten.viii ix

Om alle taken uit te kunnen voeren, zoeken veel kleine gemeenten naar versterking door samenwerking. Veel kleine gemeenten werken intensief samen met buurgemeenten. Dergelijke samenwerkingen kunnen de schaalvoordelen en expertise vergroten. Tegelijkertijd kennen ze nadelen. Hoe meer een gemeente uitbesteedt of samendoet, hoe minder je zelf te zeggen hebt. Als dat te ver wordt doorgevoerd, wordt de lokale democratie een lege huls.x Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Het college herkent dat de veelheid en complexiteit van gemeentelijke taken ook in Rozendaal sterk voelbaar zijn. Vanwege de beperkte ambtelijke capaciteit wordt voor veel taken samengewerkt met andere gemeenten. Ook bestaan er binnen het college zorgen of de gemeente voldoende in staat is om nieuwe opgaven, zoals het versterken van een weerbare samenleving (fysiek en digitaal), goed op te pakken. Door de beperkte capaciteit lukt het ook niet om deel te nemen aan pilots of trajecten die juist bedoeld zijn om kennis en expertise uit te breiden. Reactie gemeenteraad: Deze trend wordt herkend in de gemeente Rozendaal. Onder andere wetgeving rondom digitalisering, het sociaal domein (in samenwerking met Rheden), huisvesting van (kwetsbare) doelgroepen en de energietransitie worden als voorbeeld genoemd.

Er wordt herkenning genoemd voor de mogelijkheid dat meer taken uitbesteden of samendoen ervoor kan zorgen dat de lokale democratie een lege huls wordt. Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging? Reactie college: Organisatorisch leggen de toenemende en complexe taken een grote druk op de kleine ambtelijke organisatie. Binnen het college wordt aangegeven dat voor relatief weinig inwoners veel inzet wordt gevraagd van een beperkt aantal medewerkers. Het beeld leeft dat dit van buitenaf minder zichtbaar is, omdat de organisatie ogenschijnlijk goed blijft functioneren. Reactie gemeenteraad: Raadsleden hebben zorgen over de financiële en organisatorische impact van deze trend. Kansen die gezien worden zijn de korte lijnen in Rozendaal, de aanwezige expertise van inwoners en het meer inzetten op participatie. Dit maakt het mogelijk om snel en doelmatig te besluiten. Een mogelijke centrumgemeente wordt door een raadslid als een no-go gezien, vanwege het gebrek aan democratie. Een ander raadslid noemt als kans om taken die inwoners direct raken niet op afstand te organiseren (o.a. Wmo en jeugdzorg) en taken die verder van de inwoner afstaan uit te besteden (o.a. energietransitie).

Ambtelijke capaciteit Medewerkers binnen kleine gemeenten hebben vaak een breed takenpakket, omdat er per vakgebied maar één of enkele specialisten zijn. Mocht er iemand uitvallen of vertrekken, dan kan een heel beleidsveld tijdelijk onvervuld blijven. Daarnaast vergrijst het gemeentelijke personeelsbestand, naar verwachting gaat binnen tien jaar een derde van de huidige gemeentemedewerkers met pensioen. xi Deze uitdagingen worden versterkt door de krapte op de arbeidsmarkt en hoge uitstroom van personeel.xii Dit vergroot de druk op de achterblijvende medewerkers, kunnen tot uitval of vertraging in projecten leiden en vormen een bedreiging voor de continuïteit en kwaliteit van dienstverlening. xiii

Een veelgehoorde zorg is dat jonge medewerkers sneller vertrekken bij kleine gemeenten, maar recent onderzoek wijst uit dat dit niet klopt. xiv Jongeren die kleine gemeenten verlaten, blijven juist vaker werkzaam binnen de gemeentelijke sector dan hun leeftijdsgenoten uit grote gemeenten. Meer dan 40% kiest opnieuw voor een functie bij een gemeente, tegenover 20% uit grote gemeenten. Ook keren jongeren regelmatig terug naar een kleine gemeente. Niet het aantal collega’s, maar juist ontwikkelmogelijkheden, begeleiding en perspectief bepalen de aantrekkelijkheid als werkgever. Hier liggen kansen voor kleine gemeenten om aantrekkelijk te blijven voor jong talent. Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Het college herkent zich in de trend en merkt op dat de gemeente Rozendaal over een beperkte ambtelijke capaciteit beschikt. Met een klein team wordt een breed palet aan taken opgepakt, waardoor medewerkers vaak generalistisch werken in plaats van vanuit specifieke specialismen. Het college benadrukt dat het de gemeente lukt om geschikte medewerkers aan te trekken en dat de gemeente als werkgever aantrekkelijk is, vanwege haar unieke werkplek en de kans om aan de slag te gaan met verschillende onderwerpen.

Het hebben van een breed takenpakket, verantwoordelijkheden en directe impact maakt dat mensen graag werken voor de gemeente Rozendaal. Het college merkt wel op dat personeelswisselingen regelmatig voorkomen, medewerkers kunnen bijvoorbeeld bij een andere gemeente vanwege de schaalgrootte meer verdienen. Door de personeelswisselingen gaat kennis sneller verloren en dit moet dan opnieuw worden opgebouwd. Reactie gemeenteraad: Deze trend is in Rozendaal herkenbaar. Raadsleden benadrukken dat de kleine ambtelijke organisatie kwetsbaar is: ziekte, vertrek, verzuim of pensionering hebben direct invloed op de continuïteit. Wel zien raadsleden dat het aantrekkelijk kan zijn om voor de gemeente te werken, doordat het werk breed, afwisselend en persoonlijk is en ambtenaren er allround kunnen werken. Ze zien dat de afgelopen jaren er jongere goed toegeruste ambtenaren zijn aangetrokken. Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging? Reactie college: Organisatorisch leidt de beperkte capaciteit ertoe dat niet alle taken en kansen kunnen worden opgepakt, ondanks dat de kwaliteit van medewerkers over het algemeen goed is. Medewerkers zijn vooral bezig met de waan van de dag.

Werkzaamheden zijn veelal ad hoc en reactief, terwijl structureel, projectmatig en programmatisch werken onvoldoende van de grond komt. Procedures en afspraken zijn niet altijd helder vastgelegd of geborgd, wat de continuïteit kwetsbaar maakt en kan leiden tot achterstanden. Het college noemt als voorbeeld dat de taak op het gebied van Openbare Orde en Veiligheid momenteel onvoldoende is belegd. Volgens het college is het daarom nodig hierin te investeren of deze taak onder te brengen bij een andere gemeente. Ook dit zal tot meerkosten leiden. Met een kleine bezetting wordt complexe en omvangrijke problematiek aangepakt. Dit maakt de gemeente een aantrekkelijke werkgever en zorgt voor betrokken en trotse medewerkers, maar brengt ook structurele druk met zich mee. Medewerkers ervaren een hoge werkdruk en moeten voortdurend veel leveren met beperkte capaciteit, wat vragen oproept over de houdbaarheid op de lange termijn. Er is sprake van relatief hoog verzuim en personeelsverloop. De pragmatische en informele werkwijze, gecombineerd met het ontbreken van vaste procedures, leidt bovendien tot beleidsmatige achterstanden en maakt het lastiger om nieuwe medewerkers duurzaam te binden.

Reactie gemeenteraad: De raadsleden zien zowel kansen als uitdagingen. De uitdaging zit vooral in de kwetsbaarheid van de kleine organisatie, het opvangen van pensionering en het behouden van slagkracht en expertise bij een steeds complexer takenpakket. Raadsleden zien dat een kleine organisatie aantrekkelijk kan zijn op de arbeidsmarkt vanwege de korte lijnen en het brede takenpakket. Hierbij wordt als aandachtspunt genoemd dat er geïnvesteerd moet worden in het team. Teambuilding, maak de organisatie aantrekkelijker. Daarnaast worden er kansen gezien door de betrokkenheid en kennis van inwoners, mogelijkheid is om hier personeel te werven. Ook wordt aangegeven dat generieke taken, zoals de energietransitie, uitbesteed zouden moeten worden, terwijl taken die persoonlijk gericht zijn op inwoners juist door de gemeente zelf uitgevoerd dienen te worden.

Gemeentefinanciën en onzekerheid gemeentefonds Veel K80-gemeenten staan er financieel kwetsbaar voor, mede door een ongunstige verhouding tussen hun groeiende takenpakket en de middelen die ze krijgen. Een terugval in het gemeentefonds vanaf 2026 dreigde ervoor te zorgen dat 75% van de gemeenten in de rode cijfers terecht zou komen. xv Gemeenten luidden de noodklok, waarmee extra middelen incidenteel beschikbaar komen voor 2026 en 2027. Na 2027 blijft de onzekerheid groot. Experts en lokale bestuurders spreken nu van het nieuwe ravijnjaar in 2028.xvi xvii Onderzoek laat zien dat bezuinigingen en Rijksbeleid onvoldoende rekening houden met schaal, waardoor vooral kleine gemeenten zo’n ravijn extra scherp voelen, omdat zij minder buffers en eigen inkomsten hebben.xviii De gevolgen van bezuinigingen zorgen daarnaast voor een negatief dominoeffect op de leefbaarheid en organisatie. Zo hebben kleine gemeenten geen enkele lucht meer in de begroting. De mogelijkheid tot het uitstellen van investeringen of het snijden in de organisatie is er niet meer en leidt op de lange termijn tot problemen. Ook is het aanbod van belangrijke voorzieningen vaak beperkt tot één voorziening, zoals één dorpshuis, één bibliotheek of één jongerenwerker.

Hierdoor komt de afweging in de praktijk regelmatig neer op de keuze tussen behoud van een minimale voorziening en het geheel wegvallen daarvan.xix Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Het college ziet de toenemende druk op de financiële positie van de gemeente en beschouwt dit als de belangrijkste aanleiding voor het onderzoek. Ook lijkt het voordeel dat de gemeente haalt uit de herverdeling van het gemeentefonds af te nemen. Volgens het college bestaan binnen de samenleving, gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie verschillende beelden: sommigen hebben het gevoel dat de financiële situatie nog beheersbaar is, terwijl de begroting volgens anderen juist laat zien dat de financiële ruimte onder druk staat. Reactie gemeenteraad: Deze trend is in Rozendaal duidelijk herkenbaar en wordt door verschillende raadsleden als het grootste risico gezien. Er wordt genoemd dat meer gemeenten hier door landelijk beleid tegenaan lopen. De gemeente is sterk afhankelijk van het gemeentefonds en heeft weinig eigen knoppen om aan te draaien. Dit maakt de financiële positie van de gemeente kwetsbaar en is er weinig ruimte voor ambities of nieuw beleid omdat de begroting beleidsarm is.

Een raadslid geeft aan dat het direct voelbaar is voor inwoners als er wel aan knoppen gedraaid wordt, zoals met het uitstellen van het wegenplan. Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging?

Reactie college: De onzekerheid rond de gemeentefinanciën wordt door het college vooral gezien als een forse uitdaging voor komende jaren. Als er geen creatieve oplossingen worden gevonden om structureel zwarte cijfers te blijven schrijven en de dienstverlening op peil te houden, kan dit de bestuurlijke zelfstandigheid onder druk zetten. Daarnaast is het lastig om vanwege de beperkte ambtelijke capaciteit goed het financiële gesprek te voeren en de gevolgen van veranderingen in het gemeentefonds te doorgronden. Reactie gemeenteraad: Hoewel wordt opgemerkt dat Rozendaal een behoorlijk algemene reserve heeft, maakt deze trend de gemeente genoodzaakt om scherpe keuzes te maken. Dit betekent voor Rozendaal onder andere dat ambities in verhouding moeten staan tot de beschikbare middelen. Een keuze zou kunnen zijn om extra gemeentelijke belastingen te heffen. Ook wordt genoemd dat door de grootte van de gemeente er geen ruimte is voor creatieve oplossing. Doordat veel Nederlandse gemeenten kampen met een begrotingsprobleem, zal een structurele oplossing vanuit het Rijk moeten komen.

Digitalisering De samenleving digitaliseert en gemeenten moeten mee om toegankelijk en efficiënt te blijven. Waar digitale middelen kansen bieden om met weinig personeel goede service te verlenen, vergt het anderzijds investeringen in ICT-systemen, cyberveiligheid en digitale vaardigheden van medewerkers. Daarnaast is er een opkomst zichtbaar van datagedreven werken om beleid te ondersteunen en meer digitale participatie. Deze trend brengt uitdagingen mee, aangezien niet alle inwoners digitaal vaardig of zelfredzaam zijn. Uit de Monitor Digitale Toegankelijkheid blijkt dat er nog belangrijke stappen gezet moeten worden om digitale diensten voor iedereen gebruiksvriendelijk en toegankelijk te maken. De komende jaren ligt de focus op het verder verbeteren van online dienstverlening, met oog op veiligheid (cyberweerbaarheid) en inclusiviteit (iedereen moet mee kunnen doen).xx xxi De impact van digitalisering op de toekomstbestendigheid van kleine gemeenten is tweeledig. Indien een kleine gemeente onvoldoende kan aansluiten bij digitale ontwikkelingen, bestaat het risico op toenemende ontevredenheid onder burgers, minder efficiënte processen en een grotere kans op veiligheidsincidenten. Wanneer digitalisering daarentegen op een doelgerichte en verantwoorde wijze wordt ingezet, kan dit de gemeente juist versterken.

De dienstverlening kan efficiënter worden georganiseerd, interne processen kunnen doelmatiger worden ingericht en beleid kan effectiever worden vormgegeven door beter gebruik van data. K80-gemeenten geven aan nog onvoldoende slim te investeren in de kansen die digitalisering hen biedt.xxii Zien jullie deze trend/ontwikkeling ook in de gemeente Rozendaal? Maak zo mogelijk concreter voor de gemeente Rozendaal. Reactie college: Het college herkent dat digitalisering de afgelopen jaren steeds relevanter is geworden. Met name digitale veiligheid wordt als een belangrijk aandachtspunt gezien. Het college geeft aan dat de organisatie van de gemeente op verschillende onderdelen al stappen heeft gezet. Door de kleinschaligheid en overzichtelijkheid van de organisatie is de eigen infrastructuur redelijk op orde. Al loopt Rozendaal, net als veel andere overheden, niet voorop in de digitale ontwikkeling. Reactie gemeenteraad: Deze trend wordt in Rozendaal herkend. De digitale dienstverlening is de afgelopen jaren verder ingericht. Daarbij leeft het beeld dat de combinatie van digitale dienstverlening en een kleinschalige balie goed past bij Rozendaal. Wel wordt gezien dat verdere ontwikkeling nodig blijft, onder meer op het gebied van cybersecurity.

Wat is de financiële en organisatorische impact van deze trend op de gemeente Rozendaal in de komende tien jaar? Kans of uitdaging? Reactie college: Het college ziet op het gebied van digitalisering zowel kansen als uitdagingen. Enerzijds kan verdere digitalisering helpen om met een kleine organisatie toch veel taken uit te voeren, omdat processen efficiënter worden en er met minder mensen meer gedaan kan worden. Tegelijk vraagt dit blijvende investeringen, met name om digitale veiligheid goed te borgen. Voor de lange termijn wordt verwacht dat digitalisering het gemeentelijke landschap verder zal veranderen. Het college vraagt zich daarbij af of een kleine gemeente als Rozendaal daarin kan blijven meekomen, al kan de wendbaarheid van een kleine organisatie ook juist een voordeel zijn. Reactie gemeenteraad: Kansen liggen op het gebied van digitalisering in samenwerking met andere gemeenten, het benutten van bestaande oplossingen en waar nodig ondersteuning via externe partijen. Raadsleden zien aandachtspunten rond dataveiligheid en de vraag of digitale systemen voldoende blijven aansluiten op de kleinschaligheid van Rozendaal. Daarbij is het belangrijk om de aanpak werkbaar en passend te houden, ook voor oudere inwoners.

Bronnenlijst i

Dorenbos, R., & Gietema, S. (2020, 12 november). Kleine gemeenten aan de slag met de energietransitie. Platform 31. https://www.platform31.nl/artikelen/kleine-gemeenten-aan-de-slag-met-de-energietransitie/ ii

Rijksoverheid. (z.d.). 900.000 nieuwe woningen om aan groeiende vraag te voldoen. https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/volkshuisvesting/nieuwe-woningen iii

Bekkers, H. (2026, 4 februari). Bevolkingskrimp in 65 gemeenten. Binnenlands bestuur. https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/bevolkingskrimp-in-65-gemeenten iv

NOS Nieuws. (2026, 4 februari). Van café tot huisarts: dorpen in hele land zien voorzieningen verdwijnen. https://nos.nl/artikel/2600865-van-cafe-tot-huisarts-dorpen-in-hele-land-zien-voorzieningen-verdwijnen v

Kilian, A. (2026, 8 februari). Het dorpsleven mergelt uit want het café, huisarts en dorpswinkel sluiten de deuren. https://www.startpagina.nl/blog/dorpsleven vi

Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. (2023, 11 juli). Town Deal Sterke Streken (Staatscourant 2023, 19256). https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2023-19256.html vii

CBS. (2025, 13 mei). Vaker zorg vanuit de Wmo, meer jongvolwassenen kregen hulp. https://www.cbs.nl/nlnl/nieuws/2025/20/vaker-zorg-vanuit-de-wmo-meer-jongvolwassenen-kregen-hulp viii

VNG. (2019). Gemeenten 2024: Ontwikkelingen en opgaven 2020-2024. https://vng.nl/sites/default/files/gemeenten2024.pdf ix

Van Dijken, K., Dorenbos, R., Koelemaij, J., van Buren, N., Ghauharali, R., Heebels, B., & de Vries, J. (2023, 25 april). Trendstudie voor P10- en K80 gemeenten. Platform 31. https://www.platform31.nl/artikelen/trendstudie-voor-p10-en-k80-gemeenten/ x

Terpstra, J., & Megens, N. (2024, 9 april). Kleine gemeenten worstelen en dan moet gevreesd jaar 2026 nog komen. De stentor. https://www.destentor.nl/brummen/kleine-gemeenten-worstelen-en-dan-moet-gevreesdjaar-2026-nog-komen~a4f301c0/ xi

Stolwijk, D. (2026, 20 januari). Gemeenten komen handen tekort en zoeken naar creatieve oplossingen. NOS https://nos.nl/artikel/2598908-gemeenten-komen-handen-tekort-en-zoeken-naar-creatieve-oplossingen xii

UWV. (2024, 22 april). ‘Werkgevers zien krappe arbeidsmarkt als belangrijkste reden voor uitstroom’. https://www.uwv.nl/nl/achtergrond/werkgevers-zien-krappe-arbeidsmarkt-als-belangrijkste-reden-vooruitstroom#:~:text=Wester:%20'Drie%20op%20de%20tien,werkgevers%20aan%20de%20slag%20kunnen xiii

A&O fonds Gemeenten. (2026, 22 januari) Misvatting ontkracht: jonge medewerkers vertrekken niet vaker uit kleine gemeenten. https://www.aeno.nl/misvatting-ontkracht-jongere-medewerkers-vertrekken-nietvaker-uit-kleine-gemeenten xv

VNG. (2025). Gemeenten vallen in financieel ravijn. https://vng.nl/artikelen/gemeenten-vallen-in-financieelravijn xvi

Vos, S. (2025, 23 april). ‘Ravijnjaar niet gedempt, maar opgeschoven’. Binnenlands Bestuur https://www.binnenlandsbestuur.nl/financien/gemeente-en-provinciefonds/ravijnjaar-niet-gedempt-maaropgeschoven

xvii

BDO Accountants & Adviseurs. (2026, 27 januari). Schijn bedriegt: gemeentefinanciën blijven kwetsbaar ondanks positieve cijfers. https://www.bdo.nl/nl-nl/nieuws/2026/schijn-bedriegt-gemeentefinancien-blijvenkwetsbaar-ondanks-positieve-cijfers-26-ps-dzb-overh-bmg xviii

Teunissen, H. (2025, 3 maart). In kleine gemeenten doet het ravijn juist extra pijn. Binnenlands Bestuur. https://www.binnenlandsbestuur.nl/financien/gemeente-en-provinciefonds/in-kleine-gemeenten-doet-hetravijn-juist-extra-pijn xix

K80. (2021). “De Kracht van Klein”. https://vng.nl/sites/default/files/2021-11/k80-positionpaper_poster.pdf xx

VNG. (2024, 6 december). Digitale inclusie: gedeelde ambitie overheid en samenleving. https://vng.nl/nieuws/digitale-inclusie-gedeelde-ambitie-overheid-en-samenleving xxi

VNG. (2025, 18 juni). Gemeenten zetten koers naar collectieve digitalisering. https://vng.nl/nieuws/gemeenten-zetten-koers-naar-collectieve-digitalisering xxii

K80. (2021). “De Kracht van Klein”. https://vng.nl/sites/default/files/2021-11/k80-positionpaper_poster.pdf

Benchmark Indicatoren

Benchmarkanalyse; indicatoren Bevolking Populatie Jaartal

Rozendaal

Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

2020

1704

5444

9880

947

2021

1726

5556

10128

931

2022

1756

5651

10317

944

2023

1754

5747

10386

982

2024

1831

5753

10343

972

2025

1800

5700

10400

1000

Tabel 1: Populatie; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: CBS. Bewerking: Team Moventem

Huishoudens Jaartal 2025 Particuliere huishoudens

Rozendaal

Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

Eenpersoons huishoudens

181

630

1298

340

Huishoudens zonder kinderen

283

695

1366

159

Huishoudens met kinderen

294

947

1602

Huishoudens totaal

758

2272

4266

587

Gemiddelde huishoudensgrootte

2,4

2,5

2,4

1,7

Tabel 2: Huishoudens; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: CBS. Bewerking: Team Moventem

Bevolkingsopbouw 90 jaar of ouder 85 tot 90 jaar 80 tot 85 jaar 75 tot 80 jaar 70 tot 75 jaar 65 tot 70 jaar 60 tot 65 jaar 55 tot 60 jaar 50 tot 55 jaar 45 tot 50 jaar 40 tot 45 jaar 35 tot 40 jaar 30 tot 35 jaar 25 tot 30 jaar 20 tot 25 jaar 15 to 20 jaar 10 tot 15 jaar 5 tot 10 jaar 0 tot 5 jaar 6%

0% Mannen

Vrouwen

Figuur 1: Bevolkingspiramide gemeente Rozendaal Bron: CBS. Bewerking: Team Moventem

Inkomen 2023 Rozendaal

Renswoude Scherpenzeel Schiermonnikoog

Gemiddeld gestandaardiseerd inkomen (x 1.000 euro)

€ 94,6

€ 44,4

€ 41,1

€ 36

Gemiddeld besteedbaar inkomen (x 1.000 euro)

€ 132,8

€ 68,2

€ 62,3

€ 46,9

Tabel 3: Gemiddeld gestandaardiseerd en besteedbaar inkomen; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: CBS. Bewerking: Team Moventem

Tevredenheid leefomgeving Tevredenheid leefomgeving 2024 Rozendaal Tevredenheid woning

Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

91,1% 90,8%

91,6%

87,8%

Tevredenheid woonomgeving

94,3% 95,8%

92,3%

89,0%

Tevredenheid groen

96,3%

89,0%

91,4%

Tabel 4: Tevredenheid leefomgeving; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en, CBS en RIVM. Bewerking: Team Moventem

Dienstverlening Grootteklasse <25.000 inwoners 2021

2022

2023

2024

2025

Alle inspanningen voor de inwoners

6,8

6,5

6,6

6,7

Digitale dienstverlening

7,0

6,7

6,8

6,7

7,0

Directe dienstverlening

6,8

6,5

6,7

6,6

6,9

Tabel 5: Rapportcijfers dienstverlening grootteklasse <25.000 inwoners Bron: waarstaatjegemeente.nl. Bewerking: Team Moventem

Afstand tot voorzieningen in km Voorziening

Jaartal 2024 Renswoude

Rozendaal

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

Afstand tot huisartsenpraktijk

1,2

0,4

Afstand tot apotheek

1,2

0,4

Afstand tot ziekenhuis

5,1

7,5

9,7

57,5

Afstand tot grote supermarkt

1,3

1,2

0,9

0,5

Afstand tot school (basisonderwijs)

0,7

0,9

0,6

0,5

Afstand tot school (voortgezet onderwijs)

1,3

7,3

9,4

0,5

Afstand tot cafés

1,3

1,1

0,8

23,4

Afstand tot restaurant

0,9

0,6

0,4

Afstand tot bibliotheek

1,9

1,2

1,1

0,6

Afstand tot museum

1,1

6,8

10,5

Afstand tot podiumkunsten

2,2

7,6

10,6

Afstand tot bioscoop

5,6

10,8

Tabel 6: Afstand tot voorzieningen in km; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: CBS. Bewerking: Team Moventem

Aantal vrijwilligers en mantelzorgers Jaartal 2024 Rozendaal Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

Vrijwilligerswerk

29,9%

35,2%

34,3%

50,7%

Mantelzorg

15,3%

14,8%

14,9%

15,0%

Tabel 7: Aantal vrijwilligers en mantelzorgers; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en, CBS en RIVM. Bewerking: Team Moventem

Gezondheid Jaartal: 2024 Indicator gezondheid

Rozendaal

Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

Goed ervaren gezondheid Eén of meer langdurige aandoeningen Eén of meer lichamelijke beperkingen

83,8%

78,5%

76,8%

74,7%

30,8%

29,9%

32,0%

30,8%

14,8%

19,7%

20,9%

20,5%

Moeite met rondkomen

5,8%

9,6%

10,5%

13,8%

Tabel 8: Gezondheid; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen 2024, GGD’en, CBS en RIVM. Bewerking: Team Moventem

Wmo-gebruikers Wmo-gebruikers % t.o.v. populatie Jaartal

Rozendaal

Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

6,0%

5,4%

2021

2,6%

2022

3,1%

3,5%

6,0%

4,8%

2023

3,1%

3,3%

6,2%

5,1%

2024

3,5%

3,7%

6,2%

5,7%

Tabel 9: Aantal Wmo-gebruikers; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: VNG. Bewerking: Team Moventem

Jeugdzorggebruikers Jaartal 2021

Jeugdzorggebruikers % t.o.v. populatie Rozendaal Renswoude Scherpenzeel 2,3% 2,3% 2,5%

Schiermonnikoog 3,2%

2022

2,8%

2,3%

2,7%

1,6%

2023

2,9%

2,8%

2,7%

1,0%

2024

3,3%

3,0%

2,9%

1,5%

Tabel 10: Aantal jeugdzorggebruikers; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: Waarstaatjegemeente.nl. Bewerking: Team Moventem

Prognose woningvoorraad Woningvoorraad Jaartal

Rozendaal Renswoude Scherpenzeel

Schiermonnikoog

2025

710

2240

4270

620

2030

710

2460

4550

640

2035

710

3060

5170

640

2040

710

3490

5660

640

2045

710

3620

6000

640

2050

710

3620

6300

640

Tabel 11: Prognose woningvoorraad; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: Primos. Bewerking: Team Moventem

Misdrijven Jaartal 2025 Type misdrijf

Rozendaal

Renswoude

Scherpenzeel

Schiermonnikoog

Misdrijven, totaal

130

165

1 Vermogensmisdrijven 2 Vernielingen, misdrijven openbare orde/gezag 3 Gewelds- en seksuele misdrijven 4 Misdrijven Wetboek van Strafrecht (overig) 5 Verkeersmisdrijven

6 Drugsmisdrijven

7 Vuurwapenmisdrijven

9 Misdrijven overige wetten

Tabel 12: Misdrijven; gemeenten Rozendaal, Renswoude, Scherpenzeel en Schiermonnikoog Bron: CBS. Bewerking: Team Moventem

Aantal banen naar sector – Rozendaal Rozendaal jaartal 2013-2023 Aantal Banen

2013

Aandeel 2013

2023

Aandeel 2023

Ontwikkeling 2013-2023

Landbouw Industrie Handel Collectieve dienstverlening

0 10 20 320

0,0% 2,2% 4,3% 69,6%

0 20 20 250

0,0% 4,8% 4,8% 59,5%

0,0% 2,6% 0,5% -10,1%

Zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening Recreatie en toerisme

100 10 20

21,7% 2,2% 4,3%

130 0 30

31,0% 0,0% 4,8%

9,3% -2,2% 0,5%

Aandeel 2023 5,6% 17,0% 42,7% 8,0% 25,2% 1,6% 7,5%

Ontwikkeling 2013-2023 -2,3% -3,1% 3,6% -0,2% 1,5% 0,5% 3,9%

Tabel 13: Aantal banen naar sector 2013-2023, gemeente Rozendaal Bron: LISA. Bewerking: Team Moventem

Aantal banen naar sector – Renswoude Aantal Banen

2013

Landbouw Industrie Handel Collectieve dienstverlening Zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening Recreatie en toerisme

220 560 1090 230 660 30 100

Renswoude jaartal 2013-2023 Aandeel 2023 2013 7,9% 210 20,1% 640 39,1% 1610 8,2% 300 23,7% 950 1,1% 60 3,6% 280

Tabel 14: Aantal banen naar sector 2013-2023, gemeente Renswoude Bron: LISA. Bewerking: Team Moventem

Aantal banen naar sector – Scherpenzeel Scherpenzeel jaartal 2013-2023 Aandeel 2023 2013 3,2% 140 23,3% 1310 42,6% 1020

Aandeel 2023 3,2% 29,8% 23,2%

Ontwikkeling 2013-2023 0,0% 6,5% -19,4%

810

18,4%

7,3%

1050 70 250

23,9% 1,6% 5,7%

6,3% -0,5% 1,2%

Aantal banen naar sector – Schiermonnikoog Schiermonnikoog jaartal 2013-2023 Aandeel Aantal Banen 2013 2023 2013 Landbouw 20 3,8% 20 Industrie 40 7,5% 50 Handel 60 11,3% 90

Aandeel 2023 3,0% 7,6% 13,6%

Ontwikkeling 2013-2023 -0,8% 0,1% 2,3%

Collectieve dienstverlening

130

24,5%

160

24,2%

-0,3%

Zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening Recreatie en toerisme

270 10 250

50,9% 1,9% 47,5%

330 10 280

50,0% 1,5% 42,0%

-0,9% -0,4% -5,6%

Aantal Banen

2013

Landbouw Industrie Handel

150 1090 1990

Collectieve dienstverlening

520

11,1%

Zakelijke dienstverlening Overige dienstverlening Recreatie en toerisme

820 100 210

17,6% 2,1% 4,5%

Tabel 15: Aantal banen naar sector 2013-2023, gemeente Scherpenzeel Bron: LISA. Bewerking: Team Moventem

Tabel 16: Aantal banen naar sector 2013-2023, gemeente Schiermonnikoog Bron: LISA. Bewerking: Team Moventem

Benchmark Diepte-interviews

Gespreksverslag gemeente Renswoude Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal Moventem, 09-03-2026

Introductie Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 5 maart 2026 een gesprek gevoerd met de gemeentesecretaris/directeur van de gemeente Renswoude. De inhoud van dit gesprek wordt gebundeld met de informatie uit de andere gesprekken met de benchmarkgemeenten Scherpenzeel en Schiermonnikoog. Deze input wordt gebruikt voor het onderzoeksrapport Toekomstbestendig Rozendaal. De gemeente Rozendaal onderzoekt hoe zij de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk kan blijven. Rozendaal is een kleine unieke gemeente met korte lijnen en persoonlijke dienstverlening. Tegelijk laat de meerjarenbegroting zien dat financiële bijsturing nodig is. Zonder ingrepen ontstaan op termijn tekorten. Samen met onafhankelijk onderzoeksbureau Moventem brengt de gemeente daarom in beeld welke realistische toekomstscenario’s er zijn om taken, voorzieningen en dienstverlening minimaal op het huidige niveau te kunnen blijven uitvoeren. Het onderzoek werkt met een feitenbasis (documentstudie en financiële quickscan op hoofdlijnen), een benchmark met andere kleine gemeenten en een analyse van trends en ontwikkelingen die op gemeenten afkomen. Voor de benchmark vergelijken we Rozendaal met drie andere kleine gemeenten: Renswoude, Schiermonnikoog en Scherpenzeel.

Naast een korte bureaustudie (indicatoren en financiële kengetallen, uitgewerkt in grafieken en tabellen) voeren we gesprekken met de gemeentesecretarissen om de cijfers te duiden en inzicht te krijgen in gemaakte keuzes rond taken, bestuursstijl en samenwerkingsvormen. Uit het interview komen verschillende factoren naar voren die bepalend zijn voor het behoud van zelfstandigheid, evenals kansen en risico’s die de positie van de gemeente in de toekomst kunnen beïnvloeden.

Randvoorwaarden voor het behoud van zelfstandigheid Financiële stabiliteit Een gezonde financiële positie vormt een belangrijke basis voor zelfstandigheid. Het is essentieel dat de gemeentelijke financiën op orde zijn en dat de gemeente in staat is om haar eigen broek op te houden. De financiële geschiedenis van de gemeente speelt daarbij een rol. Een cultuur van voorzichtig financieel beleid en zuinigheid kan bijdragen aan een stabielere uitgangspositie, waarbij er gebruik kan worden gemaakt van de reservepositie. Voldoen aan wet- en regelgeving Het is belangrijk dat de gemeente blijft voldoen aan wet- en regelgeving en aan de eisen die toezichthouders stellen. De gemeente hoeft niet voorop te lopen. Het kunnen aantonen dat de organisatie haar processen op orde heeft en aan de gestelde normen voldoet, draagt bij aan het behoud van vertrouwen en bestuurlijke stabiliteit. Bestuurlijke stabiliteit en samenwerking Bestuurlijke rust wordt eveneens genoemd als belangrijke factor. Een goede samenwerking tussen de gemeenteraad, het college en de ambtelijke organisatie is essentieel. Daarbij is het van belang dat er

sprake is van vertrouwen en dat iedere partij zijn eigen rol vervult. Deze rolzuiverheid draagt bij aan een stabiel bestuurlijk klimaat. Een sterke ambtelijke organisatie en zorg voor behoud van primaire dienstverlening Een goed functionerende ambtelijke organisatie wordt gezien als een belangrijke motor voor zelfstandigheid. Dit betekent dat de organisatie intern op orde is en beschikt over voldoende kennis en expertise. In het bijzonder wordt het belang benadrukt van het behouden van goede strategische adviseurs die het bestuur kunnen ondersteunen bij complexe vraagstukken. Ook wordt genoemd dat gemeenten bepaalde taken bij voorkeur zelf moeten blijven uitvoeren, met name de dienstverlening die inwoners direct raakt. Nabijheid tot inwoners wordt hierbij als belangrijk gezien. Voor een kleine gemeente als Renswoude geldt dat zij er bewust voor kiest om een aantal van deze taken in eigen beheer te houden, juist om de voordelen van kleinschaligheid te benutten. Waar andere (ook relatief kleine) gemeenten dergelijke taken soms uitbesteden of onderbrengen in samenwerkingsverbanden, investeert Renswoude er gericht in om deze zelf te blijven uitvoeren. Voorbeelden hiervan zijn de vergunningverlening en het eigen woonbedrijf.

Door deze taken dichtbij de organisatie te houden, blijft de gemeente wendbaar, kan zij sneller inspelen op lokale situaties en blijft het directe contact met inwoners behouden. Wanneer taken eenmaal worden uitbesteed of op afstand worden georganiseerd, blijkt het vaak zeer lastig om deze weer terug te halen naar de eigen organisatie. Strategische samenwerking met een grotere buurgemeente Tegelijkertijd wordt samenwerking met andere gemeenten gezien als een manier om zelfstandigheid te ondersteunen. In het bijzonder kan een goede relatie met een grotere buurgemeente mogelijkheden bieden om taken gezamenlijk te organiseren of tijdelijk onder te brengen. Daarbij is het wel belangrijk dat de ingehuurde of geleende ambtenaren voldoende betrokken blijven bij de lokale context van de gemeente waarvoor zij de werkzaamheden uitvoeren, bijvoorbeeld door op het gemeentehuis of in het dorp zelf aan de slag te gaan. Keuzes maken in wat je wel en niet doet Een kleine gemeente kan niet alle taken zelfstandig uitvoeren en moet daarom bewuste keuzes maken in wat zij wel en niet zelf oppakt. Dit kan worden opgelost door bepaalde taken onder te brengen bij andere gemeenten of door de ambities van de gemeente te beperken.

In de praktijk kan dit betekenen dat de gemeente zich meer richt op kerntaken, zoals het verlenen van een vergunning en andere vormen van directe dienstverlening aan inwoners, en minder inzet op aanvullende ambities. Voor een kleine gemeente als Renswoude geldt dat zij er bewust voor kiest om een aantal van deze taken in eigen beheer te houden, juist om de voordelen van kleinschaligheid te benutten. Door deze taken dichtbij de organisatie te houden, blijft de gemeente wendbaar, kan zij sneller inspelen op lokale situaties en blijft het directe contact met inwoners behouden. Verder wordt benadrukt dat het afstoten of uitbesteden van taken niet automatisch leidt tot lagere kosten. Bovendien geldt dat wanneer taken eenmaal zijn uitbesteed, het vaak zeer lastig is om deze later weer terug te halen naar de eigen organisatie.

Kansen voor de toekomst De kracht van een kleine organisatie Een relatief kleine gemeentelijke organisatie kent voordelen. Door de korte lijnen binnen de organisatie kan er sneller worden geschakeld en kan men vaak sneller tot de kern van vraagstukken komen. Dit kan bijdragen aan efficiënter werken en een grotere wendbaarheid. Ook is er een directe en nabije dienstverlening richting de inwoners, met persoonlijk contact. Inwoners hebben directer invloed op wat er in de gemeente gebeurt. Aantrekkelijk werkgeverschap Een andere kans ligt in het positioneren van de gemeente als aantrekkelijke werkgever. In een kleinere organisatie krijgen medewerkers vaak relatief veel verantwoordelijkheid en zien zij directer de impact

van hun werk. Daarnaast wordt het belang van een goede werksfeer en onderlinge betrokkenheid benadrukt. Hierbij is het noodzakelijk dat medewerkers beschikken over voldoende middelen en ondersteuning om hun werk goed uit te voeren. Regionale samenwerking Regionale samenwerking wordt gezien als een belangrijk instrument om kennis en capaciteit te delen. Hoewel samenwerking tijd en inspanning vraagt, kan het gemeenten ook veel opleveren. Daarbij is het van belang dat de gemeente zich bewust is van haar positie binnen de regio en actief werkt aan het bestuurlijk versterken van die positie, in de vorm van zichtbaarheid, collegialiteit en respect.

Bedreigingen voor de toekomst Kwetsbaarheid door éénpitters Een belangrijke kwetsbaarheid binnen kleinere organisaties is de aanwezigheid van zogenoemde ‘éénpitters’: functies die door één persoon worden vervuld. Wanneer deze medewerker uitvalt of vertrekt, kan dit direct gevolgen hebben voor de continuïteit van werkzaamheden. In een kleinere gemeente is er vaker sprake van persoonsgebonden kennis. Bij pensioen of vertrek gaat dit verloren, belangrijk is om op tijd jongere medewerkers goed op te leiden. Dit vraagt tijd en inzet. Financiële risico’s in het sociale domein Daarnaast wordt het sociale domein genoemd als een belangrijke uitdaging voor de toekomst. De kosten binnen dit domein zijn vaak moeilijk voorspelbaar en kunnen sterk fluctueren en bij een kleine gemeente relatief gezien grotere impact hebben. De toenemende vraag naar zwaardere vormen van zorg kan leiden tot onverwacht hoge uitgaven, wat druk kan zetten op de gemeentelijke financiën. Mede doordat de marges binnen een kleinere gemeente ook kleiner zijn.

Gespreksverslag gemeente Scherpenzeel Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal Moventem, 10-03-2026

Introductie Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 5 maart 2026 een gesprek gevoerd met de gemeentesecretaris/directeur van de gemeente Scherpenzeel. Ook waren de teamleider Data & Control en de teamleider Dienstverlening aanwezig. De inhoud van dit gesprek wordt gebundeld met de informatie uit de andere gesprekken met de benchmarkgemeenten Renswoude en Schiermonnikoog. Deze input wordt gebruikt voor het onderzoeksrapport Toekomstbestendig Rozendaal. De gemeente Rozendaal onderzoekt hoe zij de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk kan blijven. Rozendaal is een kleine unieke gemeente met korte lijnen en persoonlijke dienstverlening. Tegelijk laat de meerjarenbegroting zien dat financiële bijsturing nodig is. Zonder ingrepen ontstaan op termijn tekorten. Samen met onafhankelijk onderzoeksbureau Moventem brengt de gemeente daarom in beeld welke realistische toekomstscenario’s er zijn om taken, voorzieningen en dienstverlening minimaal op het huidige niveau te kunnen blijven uitvoeren. Het onderzoek werkt met een feitenbasis (documentstudie en financiële quickscan op hoofdlijnen), een benchmark met andere kleine gemeenten en een analyse van trends en ontwikkelingen die op gemeenten afkomen. Voor de benchmark vergelijken we Rozendaal met drie andere kleine gemeenten: Scherpenzeel, Renswoude en Schiermonnikoog.

Randvoorwaarden voor het behoud van zelfstandigheid Versterking van de zelfstandige positie Uit het interview komt naar voren dat de gemeente Scherpenzeel de afgelopen jaren bewust heeft gewerkt aan het versterken van haar positie als zelfstandige gemeente. Nadat eerdere fusietrajecten met andere gemeenten zijn afgeblazen, is ervoor gekozen om nadrukkelijk te investeren in de eigen organisatie. Dit heeft onder meer geleid tot een uitbreiding van de ambtelijke formatie, een versterking van het management en een verdere professionalisering van de organisatiestructuur. Ook is de afhankelijkheid van externe inhuur afgenomen. De gemeente is zo organisatorisch beter toegerust om haar taken zelfstandig uit te voeren. De keuze voor zelfstandigheid is niet alleen een bestuurlijk standpunt, maar is ook vertaald in concrete organisatorische versterking. Er wordt steeds meer gestuurd op planmatig werken en het bestuurlijk-ambtelijk samenspel wordt versterkt, onder meer door het werken met een lange-termijnagenda. Hierdoor kan de organisatie beter vooruit plannen en minder afhankelijk worden van ad-hoc besluitvorming. Er is een verschil zichtbaar tussen de orde van grootte binnen k80-gemeenten. De gemeente Scherpenzeel kent 11.000 inwoners en heeft 100 fte. De gemeente Rozendaal kent 1.800 inwoners en heeft 13,5 fte.

Dit verschil is van substantieel belang tussen wat een gemeente wel of niet kan realiseren.

Regionale samenwerking als versterking van slagkracht Regionale samenwerking speelt een belangrijke rol bij het uitvoeren van gemeentelijke taken en vormt een belangrijke randvoorwaarde voor het behouden van zelfstandigheid. Zelfstandigheid betekent namelijk niet dat een gemeente volledig op zichzelf staat. Op verschillende terreinen wordt samengewerkt met omliggende gemeenten, bijvoorbeeld op het gebied van ICT, archiefbeheer en veiligheid. Ook binnen regionale samenwerkingsverbanden, zoals Foodvalley, werkt de gemeente Scherpenzeel samen met andere gemeenten, waaronder meerdere kleine gemeenten, om strategische vraagstukken gezamenlijk aan te pakken. Door kennis en middelen te delen en capaciteit te bundelen, kunnen onderwerpen worden opgepakt die voor een kleine gemeente moeilijk zelfstandig te organiseren zijn. Daarnaast biedt samenwerking met andere (kleinere) gemeenten de mogelijkheid om gezamenlijk meer invloed uit te oefenen op regionale ontwikkelingen. Waar de eigen organisatie soms beperkt is in capaciteit of expertise, kan dit in regionaal verband worden gecompenseerd en wordt de strategische slagkracht vergroot. Sterke organisatiecultuur en bestuurlijke verhoudingen De organisatiecultuur en de bestuurlijke verhoudingen zijn een belangrijke kracht binnen een gemeente.

Binnen de gemeente Scherpenzeel zijn de lijnen tussen bestuur, raad en ambtelijke organisatie relatief kort en er is sprake van een oplossingsgerichte manier van werken. De samenwerking tussen de verschillende bestuurlijke lagen wordt gekenmerkt door wederzijds respect en een gedeeld gevoel van verantwoordelijkheid. Ook binnen de ambtelijke organisatie wordt een sterke betrokkenheid en een hoge arbeidsethos ervaren. Deze cultuur draagt bij aan de slagkracht van de organisatie.

Kansen voor de toekomst Ruimtelijke ontwikkeling als belangrijke groeikans Een belangrijke kans voor de toekomst ligt in de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente Scherpenzeel. Er zijn ambitieuze plannen op het gebied van woningbouw, economische ontwikkeling en voorzieningen. Zo wil de gemeente ongeveer 450 woningen realiseren, een bedrijventerrein ontwikkelen, investeren in scholen en een multifunctioneel gebouw realiseren. Deze ontwikkelingen dragen niet alleen bij aan de groei van de gemeente, maar versterken ook het lokale voorzieningenniveau. Hieruit kan worden geconcludeerd dat de gemeente Scherpenzeel actief inzet op ruimtelijke groei als strategie om haar toekomstbestendigheid te vergroten. Door woningbouw en economische ontwikkeling te combineren met investeringen in voorzieningen probeert de gemeente zowel de leefbaarheid als de economische basis te versterken. Gunstige geografische ligging De ligging van de gemeente Scherpenzeel biedt daarnaast duidelijke kansen. Scherpenzeel bevindt zich in een regio waar sprake is van een sterke verstedelijkingsopgave. Hierdoor kan de gemeente profiteren van regionale groei en de vraag naar nieuwe woningen. Bovendien zijn er relatief weinig stikstofbeperkingen, waardoor uitbreidingsmogelijkheden realistischer zijn dan in veel andere gemeenten.

Voordelen van een kleinschalige organisatie De relatief kleine schaal van de gemeentelijke organisatie wordt als een kracht gezien. Door de beperkte omvang zijn de lijnen kort en kan snel worden geschakeld tussen bestuur, ambtelijke organisatie en externe partners. Dit maakt het mogelijk om flexibel en pragmatisch te werken. Deze kleinschaligheid is aantrekkelijk voor zowel inwoners als medewerkers. Voor inwoners draagt dit bij aan een toegankelijke overheid en medewerkers ervaren de korte lijnen en directe invloed op beleid als positief.

Sterk lokaal netwerk en sociale infrastructuur De gemeente Scherpenzeel investeert in het versterken van de verbinding met de lokale samenleving. Via instrumenten zoals een inwonerpanel, burgerpeilingen en actieve communicatie wordt geprobeerd inwoners actief te betrekken bij beleid en besluitvorming. Er wordt samengewerkt met ondernemers, verenigingen en maatschappelijke organisaties. Deze sterke sociale infrastructuur vormt een belangrijke kracht van de gemeente. Doordat verschillende maatschappelijke partijen actief betrokken zijn, kan de samenleving zelf ook initiatieven ontwikkelen en bijdragen aan het behoud van voorzieningen en leefbaarheid. Hoog voorzieningenniveau en kansen voor recreatie Het voorzieningenniveau in de gemeente Scherpenzeel is relatief hoog. Basisscholen, supermarkten, sportvoorzieningen en een zwembad worden in stand gehouden en er is nauwelijks sprake van leegstand. Dit draagt bij aan de aantrekkelijkheid van de gemeente als woonplaats. De ligging nabij de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug biedt kansen voor recreatie, toerisme en horeca. Deze ligging draagt bij aan verdere economische ontwikkeling en versterking van het lokale voorzieningenniveau.

Bedreigingen voor de toekomst Personele kwetsbaarheid van een kleine organisatie Een belangrijk aandachtspunt voor een relatief kleine organisatie is dat bepaalde functies slechts door één persoon worden vervuld (éénpitters). Dit maakt de organisatie kwetsbaar wanneer medewerkers vertrekken of langdurig uitvallen. Ook kennen gemeenten een relatief hoge personele dynamiek, waarbij jonge medewerkers soms na enkele jaren vertrekken naar andere organisaties. Het aantrekken en behouden van voldoende gekwalificeerd personeel blijft daarom een belangrijke uitdaging. Toenemende complexiteit van externe opgaven Gemeenten krijgen steeds meer te maken met complexere en bredere maatschappelijke opgaven, deze kunnen in de toekomst extra druk leggen op kleine gemeenten. Bijvoorbeeld vraagstukken rond cybercriminaliteit, ondermijning en technologische ontwikkelingen worden steeds complexer en vragen om specialistische kennis en capaciteit. Voor een kleine gemeente is het lastig om al deze expertise zelfstandig te organiseren. Dit maakt samenwerking met andere gemeenten en regionale partners ook op deze terreinen steeds belangrijker. Financiële positie De financiële positie van de gemeente Scherpenzeel wordt over het algemeen als stabiel en gezond beoordeeld.

De begroting is weliswaar sober en biedt weinig financiële speelruimte, maar er is momenteel geen sprake van een acute bezuinigingsopgave en het weerstandsvermogen wordt als voldoende beschouwd. De beperkte financiële ruimte vraagt om voorzichtigheid richting de toekomst. De combinatie van een sobere begroting en mogelijke toekomstige onzekerheden maakt dat financiële wendbaarheid een belangrijk aandachtspunt blijft.

Gespreksverslag gemeente Schiermonnikoog Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal Moventem, 18-03-2026

Introductie Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 12 maart 2026 een gesprek gevoerd met de gemeentesecretaris/directeur van de gemeente Schiermonnikoog. De inhoud van dit gesprek wordt gebundeld met de informatie uit de andere gesprekken met de benchmarkgemeenten Scherpenzeel en Renswoude. Deze input wordt gebruikt voor het onderzoeksrapport Toekomstbestendig Rozendaal. De gemeente Rozendaal onderzoekt hoe zij de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk kan blijven. Rozendaal is een kleine unieke gemeente met korte lijnen en persoonlijke dienstverlening. Tegelijk laat de meerjarenbegroting zien dat financiële bijsturing nodig is. Zonder ingrepen ontstaan op termijn tekorten. Samen met onafhankelijk onderzoeksbureau Moventem brengt de gemeente daarom in beeld welke realistische toekomstscenario’s er zijn om taken, voorzieningen en dienstverlening minimaal op het huidige niveau te kunnen blijven uitvoeren. Het onderzoek bestaat onder andere uit een feitenbasis (documentstudie en financiële quickscan op hoofdlijnen), een benchmark met andere kleine gemeenten en een analyse van trends en ontwikkelingen die op gemeenten afkomen. Voor de benchmark vergelijken we Rozendaal met drie andere kleine gemeenten: Renswoude, Schiermonnikoog en Scherpenzeel.

Randvoorwaarden voor het behoud van zelfstandigheid Ambtelijke organisatie en cultuur Het behoud van zelfstandigheid is voor een kleine gemeente sterk afhankelijk van een goed functionerende ambtelijke organisatie. De gemeente Schiermonnikoog heeft een kleine organisatie van ongeveer 35–37 fte (ongeveer 50 medewerkers). De organisatie kenmerkt zich door een sterke onderlinge verbondenheid. Er werd gesproken over een “familiecultuur”, waarin medewerkers elkaar goed kennen en problemen gezamenlijk oplossen. Deze cultuur zorgt voor betrokkenheid en flexibiliteit. Organisatiestructuur en professionalisering De organisatie is recent aangepast om meer structuur aan te brengen. Er is nu sprake van zes kleine teams, waarvan één team zich richt op beleid en ontwikkeling. Binnen dit team werken ongeveer vijf medewerkers aan strategische vraagstukken. Daarnaast zijn teamleiders aangesteld om de organisatie beter aan te sturen en is er een koersdocument opgesteld voor organisatieontwikkeling. In dit document staan onder meer doelen op het gebied van dienstverlening, interne organisatie, gemotiveerde medewerkers en de ambtelijk-bestuurlijke samenwerking.

Samenwerking met andere gemeenten Een belangrijke randvoorwaarde voor zelfstandigheid is samenwerking met andere gemeenten. Vanwege de beperkte omvang werkt Schiermonnikoog op meerdere terreinen samen met andere gemeenten en in samenwerkingsverbanden. Zo zijn bijvoorbeeld de ICT, taken binnen het sociaal domein, belastingen en HR-taken ondergebracht bij andere (grotere) buurgemeenten. Daarnaast werken de Waddeneilanden samen via de Gemeenschappelijke Regeling De Waddeneilanden, met onder andere het Waddenkantoor, die ook de Regiodeal coördineert. Financiële positie Ook de financiële positie speelt een rol in het behoud van zelfstandigheid. De gemeentelijke begroting van Schiermonnikoog bedraagt ongeveer €11 miljoen. Toeristenbelasting vormt een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente. In het afgelopen jaar zijn verschillende ombuigingsmaatregelen geïnventariseerd om de meerjarenbegroting sluitend te krijgen, bijvoorbeeld door de toeristenbelasting te verhogen en leges kostendekkend te gaan maken.

Kansen voor de toekomst Sterke toeristische positie Schiermonnikoog heeft ondanks haar kleine omvang duidelijke kansen voor de toekomst. Een belangrijke factor hierbij is de sterke toeristische positie van de gemeente. De gemeente heeft ongeveer 1.000 inwoners, maar ontvangt jaarlijks circa 300.000 bezoekers. Daarnaast zijn er ongeveer 600 reguliere woningen en circa 900 recreatiewoningen. Toerisme vormt daarmee een belangrijke economische pijler en bron van inkomsten. Nieuwe ontwikkelingen en investeringen Er zijn diverse ontwikkelingen die enerzijds bedreigend zijn voor inwoners, het gebied en het toerisme maar ook kansen bieden voor de gemeente Schiermonnikoog, zoals projecten rond windenergie op zee. In dit kader ontvangt de gemeente extra middelen via het programma “Buitenkans”. Deze grotere projecten op zee maken de gemeente een interessante en dynamische plek om te werken en te ontwikkelen. De gemeente Schiermonnikoog heeft daarom een bijzondere aantrekkingskracht op potentiële medewerkers. Nabijheid tot inwoners De kleinschaligheid van de organisatie wordt als kans gezien. De gemeente staat dichtbij inwoners en is zichtbaar op het eiland. Volgens de gesprekspartner zijn inwoners over het algemeen tevreden over de dienstverlening van de gemeente. De gemeente wordt gezien als een belangrijke en herkenbare organisatie voor inwoners.

Arbeidsmarkt en personeelsbezetting Het lukt de gemeente Schiermonnikoog momenteel relatief goed om personeel te behouden en nieuwe medewerkers aan te trekken. Werken voor een kleine eilandgemeente wordt door de medewerkers als aantrekkelijk ervaren, mits er voldoende gefaciliteerd wordt in bijvoorbeeld overnachtingsplekken. Hierdoor is de personele bezetting op dit moment op orde.

← Vorig deel Volgend deel →

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Rozendaal&id=577553f4-df30-437f-bc4c-fbdca3f8aaa3