Bijlage 2 Bijlagenboek Toekomstbestendig Rozendaal 2026

Bedreigingen voor de toekomst Kwetsbaarheid van een kleine organisatie Een belangrijke kwetsbaarheid ligt in de kleine omvang van de organisatie. Veel taken zijn belegd bij één medewerker, waardoor de organisatie kwetsbaar kan zijn bij uitval of vertrek van personeel. Ook staat strategische denkkracht onder druk, doordat medewerkers veel uitvoerende taken oppakken. Samenwerking met andere partijen of gemeenten is noodzakelijk, maar het is soms lastig om hier voldoende regie op te houden en er op toe te zien dat de gemaakte afspraken ook ten volle voor Schiermonnikoog worden benut.

51

Toenemende complexiteit van gemeentelijke taken Een andere uitdaging betreft de toenemende complexiteit van gemeentelijke taken. Kleine gemeenten krijgen steeds meer verantwoordelijkheden, terwijl middelen en capaciteit niet altijd meegroeien. Dit kan op termijn druk zetten op de uitvoeringskracht van de organisatie. Ook werd gewezen op financiële onzekerheden, zoals onduidelijkheid over de ontwikkeling van het gemeentefonds en de toenemende administratieve lasten vanuit regelgeving en verantwoording. Digitalisering en technologische ontwikkelingen Ook digitalisering werd in het gesprek genoemd als een belangrijke uitdaging. Nieuwe digitale systemen zijn vaak kostbaar en vragen specialistische kennis. Voor een kleine organisatie is het lastig om alle ontwikkelingen bij te houden. Daarom wordt verwacht dat samenwerking op dit terrein in de toekomst nog belangrijker wordt. Eiland-specifieke uitdagingen Daarnaast spelen er enkele specifieke eilandvraagstukken. Zo werd genoemd dat ontwikkelingen rondom natuur en toerisme druk kunnen zetten op de leefomgeving. Ook kan de bereikbaarheid van het eiland in de toekomst een uitdaging vormen, bijvoorbeeld wanneer veerdiensten duurder worden.

52

Diepte-interviews (buur)gemeenten

53

Gespreksverslag gemeente Arnhem Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal 07-05-2026 Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 14 april 2026 een gesprek gevoerd met gemeente Arnhem. In een open gesprek is een aantal vragen samen verkend. Centraal daarin stond de vraag van Rozendaal op welke onderwerpen ze (zouden kunnen) samenwerken, in welke vorm(en) en onder welke randvoorwaarden. Voorafgaand aan het gesprek waren deze gestuurd naar het college van Arnhem: • Hoe kijkt u naar onze huidige samenwerking? • Welke (toekomstige) kansen en bedreigingen ziet u voor deze samenwerking? • Welke toekomstscenario’s acht u wenselijk en passend? Deelnemers aan het gesprek waren namens de gemeente Arnhem, Ahmed Marcouch (burgemeester) en Pieter Sennema (gemeentesecretaris). Namens de gemeente Rozendaal waren dit Ingrid Timmer (burgemeester, wnd.) en Bas Pelgrum (gemeentesecretaris). Vanuit bureau Moventem waren Robin Koster (directeur) en Nienke Berghuis (onderzoeker) aanwezig. Het college van gemeente Arnhem heeft voorafgaand aan het gesprek met gemeente Rozendaal de vragen besproken. De burgemeester en de gemeentesecretaris van de gemeente Arnhem spreken derhalve namens het hele college.

Huidige samenwerking Hoe kijkt gemeente Arnhem naar de huidige samenwerking met gemeente Rozendaal? De gemeente Arnhem kijkt in de basis positief naar de huidige samenwerking met gemeente Rozendaal. Rozendaal wordt gezien als een goede buur en als een vanzelfsprekend onderdeel van de regio Arnhem. Rozendaal wordt door Arnhem getypeerd als een “mooie parel in de regio”. Er zijn bestaande regionale samenwerkingsverbanden en gemeenschappelijke regelingen waarin beide gemeenten elkaar treffen. Verbondenheid, onderlinge bestuurlijke contacten en het onderhouden van regionale verbindingen zijn voor Arnhem belangrijk. Vanuit dat perspectief is het sentiment dat partners in de regio niet verwaarloosd moeten worden, en Arnhem is daar nadrukkelijk mee bezig.

Kansen en bedreigingen Wat is het algemene beeld dat gemeente Arnhem heeft van de gemeente Rozendaal? En hoe ziet gemeente Arnhem de positie van de gemeente Rozendaal in regio? Het algemene beeld van Arnhem over gemeente Rozendaal is tweeledig. Enerzijds is er waardering voor Rozendaal als zelfstandige gemeente. Rozendaal heeft in de ogen van Arnhem een eigen karakter en vertegenwoordigt kwaliteiten die van betekenis zijn voor de regio. Anderzijds ziet Arnhem kwetsbaarheden. Er leven zorgen over de mate waarin Rozendaal bijdraagt aan bredere regionale opgaven. Hoewel Rozendaal financieel bijdraagt, wordt die bijdrage niet altijd als gelijkwaardig ervaren aan de inzet die andere gemeenten leveren. Dat speelt bijvoorbeeld bij discussies over de verdeelsleutel voor de brandweer en bij vraagstukken rond kwetsbare inwoners. Volgens Arnhem ontstaat daar spanning, omdat Rozendaal wel meeprofiteert van regionale structuren, maar niet altijd in dezelfde mate verantwoordelijkheid neemt voor de lasten die daarbij horen.

54

Die spanning wordt volgens Arnhem vooral zichtbaar in tijden van crisis. Dan lopen de verschillen in draagkracht en opstelling sneller op. Arnhem benoemt in dat verband onderwerpen als statushouders en sociale huurwoningen. Als zelfstandigheid wordt behouden, hoort daar in de ogen van Arnhem ook bij dat een gemeente verantwoordelijkheid neemt voor dit soort maatschappelijke opgaven. Arnhem vindt dat deze lasten in de regio beter gespreid zouden moeten worden.

Toekomstscenario’s Hoe ziet gemeente Arnhem de toekomst van de samenwerking met de gemeente Rozendaal? Voor de toekomst ziet Arnhem beperkte ruimte voor verdere intensivering van de samenwerking in de huidige vorm. Praktische ondersteuning of hulp bij acute problemen blijft mogelijk, maar een structurele vorm van samenwerking (het volledig organiseren van taken binnen het sociaal domein, fysiek domein of de bedrijfsvoering) wordt door Arnhem niet als een realistisch scenario gezien. Ook wordt een overstap waarbij Rozendaal stopt met bestaande samenwerkingen, bijvoorbeeld met Rheden, en vervolgens volledig op Arnhem gaat leunen, niet realistisch geacht. Dit zal hogere kosten met zich meebrengen en de uitvoering zal meestal gelijkgeschakeld moeten worden met het beleid van Arnhem. Wil je eigen kaders, dan vergt dit maatwerk en dus meer geld. Arnhem geeft aan dat andere vormen van intensieve ambtelijke samenwerking in de praktijk vaak moeilijk uitvoerbaar zijn. Een ambtelijke fusie wordt als zeer ingewikkeld beoordeeld. Wanneer Rozendaal een andere bestuurlijke toekomst wil verkennen, noemt Arnhem een herindeling als het meest passende en realistische scenario. In de visie van Arnhem biedt herindeling de meeste duidelijkheid en uitvoerbaarheid, juist omdat andere tussenvormen vaak complex, kwetsbaar en kostbaar blijken.

In zo’n scenario moet volgens Arnhem wel nadrukkelijk een ander gesprek worden gevoerd, onder andere over het karakter van Rozendaal, de lokale belangen en de behoeften die beschermd moeten worden. Arnhem benadrukt dat bij een eventuele toekomstverkenning scherp en realistisch gekeken moet worden naar wat men in stand wil houden, wat dat kost en welk bestuurlijk construct daarmee feitelijk wordt gecreëerd.

55

Gespreksverslag gemeente Renkum Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal 18-03-2026 Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 27 februari 2026 een gesprek gevoerd met gemeente Renkum. In een open gesprek is een aantal vragen samen verkend. Centraal daarin stond de vraag van Rozendaal op welke onderwerpen ze (zouden kunnen) samenwerken, in welke vorm(en) en onder welke randvoorwaarden. Voorafgaand aan het gesprek waren deze gestuurd naar het college van Renkum: • Hoe kijkt u naar onze huidige samenwerking? • Welke (toekomstige) kansen en bedreigingen ziet u voor deze samenwerking? • Welke toekomstscenario’s acht u wenselijk en passend? Deelnemers aan het gesprek waren namens de gemeente Renkum, Marcel Fränzel (burgemeester) en Marcel Wagener (gemeentesecretaris). Namens de gemeente Rozendaal waren dit Ingrid Timmer (burgemeester, wnd.) en Bas Pelgrum (gemeentesecretaris). Vanuit bureau Moventem waren Robin Koster (directeur) en Nienke Berghuis (onderzoeker) aanwezig. Het college van gemeente Renkum heeft voorafgaand aan het gesprek met gemeente Rozendaal de vragen besproken. De burgemeester en de gemeentesecretaris van de gemeente Renkum spreken derhalve namens het hele college.

Huidige samenwerking Hoe kijkt de gemeente Renkum naar de huidige samenwerking met gemeente Rozendaal? De gemeente Renkum en de gemeente Rozendaal werken samen in een aantal regionale samenwerkingsverbanden, zoals de Groene Metropoolregio Arnhem-Nijmegen (GMR), de Veiligheidsen Gezondheidsregio Gelderland-Midden (VGGM) en de Omgevingsdienst Groene Metropool (ODGM). Het gesprek met de gemeente Renkum richtte zich in belangrijke mate op de recente bestuurlijke keuze van de gemeente Renkum om zelfstandig verder te gaan. In november 2025 heeft de Renkumse gemeenteraad hierover een unaniem besluit genomen. Aan dit besluit is een traject van meerdere jaren voorafgegaan, waarin verschillende mogelijke bestuurlijke toekomstscenario’s zijn verkend. Deze verkenningen richtten zich vooral op mogelijke herindelingsscenario’s met omliggende gemeenten of een opsplitsing van de gemeente. Uiteindelijk is besloten dat duurzame zelfstandigheid de wenselijke toekomstvariant is voor de gemeente Renkum. Het besluit van de gemeente Renkum om zelfstandig verder te gaan, betekent niet dat dat de huidige werkwijze ongewijzigd blijft. Binnen de gemeente wordt momenteel gewerkt aan een bestuursopdracht gericht op een toekomstbestendige organisatie.

In dit traject wordt onder meer gekeken naar de gewenste positionering van de gemeente, de prioriteiten binnen het takenpakket, gewenste samenwerkingen en de vraag op welke terreinen mogelijk minder inzet wordt gepleegd. De verwachting op dit moment is dat richting eind 2026 meer duidelijkheid ontstaat over de uitkomsten van deze verkenning. Uit het gesprek komt naar voren dat de gemeente Renkum zich momenteel in sterke mate richt op de eigen organisatie en haar eigen bestuurlijke toekomst. Mede deze interne focus maakt dat er op dit moment weinig ruimte is voor het verkennen van nieuwe, meer structurele samenwerkingsvormen met andere gemeenten. De huidige timing vanuit Rozendaal voor het verkennen van meer structurele samenwerking komt in die zin op een ongunstig moment. Tegelijkertijd wordt aangegeven dat praktische en meer pragmatische vormen van samenwerking (op specifieke onderdelen en in het bijzonder binnen bedrijfsvoering) met andere gemeenten, zoals

56

Rozendaal, altijd bespreekbaar zijn. Als zich concrete vraagstukken voordoen, kan ad hoc samenwerking volgens gemeente Renkum helpen om op een efficiënte en effectieve manier tot oplossingen te komen. Echter wordt opgemerkt dat die kansen op samenwerking klein zijn door de zeer beperkte ambtelijke omvang van de organisatie van Rozendaal. Ook is dit momenteel niet aan de orde, omdat Renkum de focust legt op hun eigen traject.

Kansen en bedreigingen Hoe ziet de gemeente Renkum de positie van de gemeente Rozendaal in regio? Binnen de regio wordt gemeente Rozendaal volgens gemeente Renkum niet altijd als een gelijkwaardige partner in de samenwerking gezien. Hoewel er op persoonlijk niveau goed contact en wederzijds begrip is, is gemeente Rozendaal minder betrokken bij regionale opgaven. Door haar omvang en de geringe bijdragen die daaruit voortvloeien is de positie van gemeente Rozendaal in de regio aanzienlijk beperkter dan die van andere gemeenten. Dit betekent ook dat er vanuit de regio minder verwachtingen richting Rozendaal zijn en dat de gemeente in de praktijk minder wordt gevraagd voor opgaven, maar ook minder wordt aangesproken op regionale verplichtingen. Overeenkomsten tussen gemeente Renkum en gemeente Rozendaal Tegelijkertijd worden er overeenkomsten gezien tussen Rozendaal en Oosterbeek, met name als het gaat om het type inwoners en hun verwachtingen van de woonomgeving en het lokale bestuur. In beide plaatsen wonen relatief veel inwoners met een hoge sociaaleconomische status en met bepaalde verwachtingen over kwaliteit van leven, voorzieningen en bestuurlijke dienstverlening. Deze overeenkomsten zorgen ervoor dat er in sociaal en cultureel opzicht herkenning bestaat tussen beide plaatsen.

Meerwaarde zelfstandigheid Daarbij wordt de vraag geopperd wat de concrete meerwaarde van zelfstandigheid voor inwoners van gemeente Rozendaal is. Het is niet altijd duidelijk in hoeverre inwoners zich bewust zijn van de mogelijke voordelen en nadelen die samenhangen met het zelfstandig blijven van de gemeente. Het is daarom relevant om te onderzoeken hoe inwoners hierover denken als zij worden geconfronteerd met mogelijke afruilen, bijvoorbeeld tussen zelfstandigheid, schaalgrootte, voorzieningenniveau en bestuurlijke invloed. Een vragenlijst onder inwoners kan hierbij helpen om beter inzicht te krijgen in hun prioriteiten en voorkeuren.

Toekomstscenario’s Hoe ziet de gemeente Renkum de toekomst van de samenwerking met de gemeente Rozendaal? In het gesprek is ook stilgestaan bij mogelijke toekomstscenario’s voor gemeenten in het algemeen en voor gemeente Rozendaal in het bijzonder, ook in relatie tot wat gemeente Renkum daarin zou kunnen betekenen. Een ambtelijke fusie wordt door de gemeente Renkum als niet kansrijk beschouwd. De raad van Renkum heeft eerder al besloten dat een ambtelijke fusie niet gewenst is. In de praktijk blijkt het te vaak erg lastig als ambtenaren voor meerdere besturen tegelijk werken. Daarnaast kan een dergelijke constructie gepaard gaan met aanzienlijke organisatorische en financiële kosten. In sommige gevallen kan een ambtelijke fusie fungeren als een tussenstap richting een gemeentelijke herindeling, maar ook dan moeten de bestuurlijke en geografische omstandigheden daarvoor geschikt zijn. In het geval van Renkum en Rozendaal wordt dit onwaarschijnlijk geacht, onder andere vanwege de fysieke afstand tussen de gemeenten (het is geen natuurlijk leefgebied, weinig verbinding, gemeenten grenzen niet

57

aan elkaar) en de beperkte schaalvergroting die een samenvoeging gemeente Renkum zou opleveren. Dit zou voor Renkum geen meerwaarde hebben in het vergroten van de eigen bestuurskracht. Verder geeft gemeente Renkum aan dat praktische en pragmatische vormen van samenwerking met andere gemeenten zoals Rozendaal altijd bespreekbaar zijn. Wanneer zich concrete vraagstukken voordoen, kan ad hoc samenwerking bijdragen aan efficiënte oplossingen, al worden de kansen hierop klein geacht vanwege de beperkte ambtelijke capaciteit van Rozendaal en ligt de focus van Renkum momenteel op een eigen traject. In algemene zin wordt aangegeven dat ervaringen uit andere gemeenten ook laten zien dat processen rondom de verkenning van een bestuurlijke toekomst soms anders verloopt dan verwacht. Als voorbeeld wordt de gemeente het Land van Cuijk genoemd, waar aanvankelijk lokale politieke partijen tegen herindeling waren, maar waar uiteindelijk bleek dat onder inwoners juist wel draagvlak voor samenvoeging bestond. Dit illustreert dat de opvattingen van inwoners soms kunnen verschillen van de aannames die in de politiek worden gemaakt. Hieruit volgt het advies om dit goed te onderzoeken.

58

Gespreksverslag gemeente Rheden Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal 17-03-2026 Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 3 maart 2026 een gesprek gevoerd met gemeente Rheden. In een open gesprek is een aantal vragen samen verkend. Centraal daarin stond de vraag van Rozendaal op welke onderwerpen ze (zouden kunnen) samenwerken, in welke vorm(en) en onder welke randvoorwaarden. Voorafgaand aan het gesprek waren deze gestuurd naar het Rhedense college: • Hoe kijkt u naar onze huidige samenwerking? • Welke (toekomstige) kansen en bedreigingen ziet u voor deze samenwerking? • Welke toekomstscenario’s acht u wenselijk en passend? Deelnemers aan het gesprek waren namens de gemeente Rheden, Carol van Eert (burgemeester) en Bart Drewes (gemeentesecretaris). Namens de gemeente Rozendaal waren dit Ingrid Timmer (burgemeester, wnd.) en Bas Pelgrum (gemeentesecretaris). Vanuit bureau Moventem waren Robin Koster (directeur) en Sem Huisman (onderzoeker) aanwezig. Het college van gemeente Rheden heeft voorafgaand aan het gesprek met gemeente Rozendaal de vragen besproken. De burgemeester en de gemeentesecretaris van de gemeente Rheden spreken derhalve namens het hele college.

Huidige samenwerking Hoe kijkt de gemeente Rheden naar de huidige samenwerking met gemeente Rozendaal? Het beeld van de samenwerking met Rozendaal is in de afgelopen raadsperiode veranderd in gemeente Rheden. In de periode daarvoor was er een college in Rheden dat tevreden was met de manier waarop de samenwerking met Rozendaal verliep. In de afgelopen periode is dit beeld verschoven en wordt er kritischer gekeken naar de samenwerking. Dit komt mede doordat gemeente Rheden ook kritisch naar haar eigen financiële continuïteit moet kijken en een financieel gezonde gemeente wil waarborgen. In een tijd waarin er (complexe) opgaven zijn en er een toename van taken bij gemeenten komt te liggen in combinatie met afnemende (structurele) financiering vanuit het Rijk. Vanuit gemeente Rheden is geconstateerd dat de extra inspanningen die voor gemeente Rozendaal worden geleverd niet in verhouding staan tot de financiële afspraken tussen beide gemeenten. Gemeente Rheden vraagt structureel te weinig voor de diensten die het levert aan gemeente Rozendaal. Dat is niet langer wenselijk en houdbaar. Daarbij wil Rheden nadrukkelijk een goede buur blijven voor Rozendaal, maar wel vanuit een hedendaagse en meer zakelijke wijze die voor beide partijen uitlegbaar en te verantwoorden is.

Zo zijn er op sommige terreinen (zoals afval, openbare orde en veiligheid, en het gebruik van algemene voorzieningen) geen specifieke afspraken gemaakt, maar Rozendaal profiteert daar wel van, geeft Rheden aan. In de praktijk behandelt Rheden inwoners van Rozendaal meestal op dezelfde manier als haar eigen inwoners. Bestuurlijk bestaat de behoefte om duidelijker te definiëren hoe de samenwerking eruitziet: welke diensten levert gemeente Rheden precies aan gemeente Rozendaal? De in de loop der jaren deels organisch ontstane samenwerking wil gemeente Rheden verzakelijken en professionaliseren. Zo zijn er binnen de huidige samenwerking soms afspraken over kortingspercentages. Dit soort afspraken zouden naar alle waarschijnlijkheid niet in stand kunnen blijven, omdat Rheden zou willen toewerken naar een meer reële kostprijs.

59

De gemeenteraad van Rozendaal heeft op het beleid (rondom sociaal domein) geen invloed. Rozendaal volgt in de basis het beleid van de gemeente Rheden. Mocht de gemeenteraad van Rozendaal in de toekomst meer invloed willen uitoefenen op het sociaal domein (beleid en uitvoering), dan zou dit veel extra werk betekenen. In dat geval zou gekeken moeten worden hoe de dienstverlening kan worden ingericht binnen de politieke en bestuurlijke context van beide gemeenten. Dit kost veel ambtelijke capaciteit om afspraken af te stemmen en nieuwe afspraken te maken. Er zit veel overhead in het proces van afstemming. In vrijwel alle gevallen leidt dit tot extra werk, dus ook (fors) extra kosten voor beide gemeenten. Dit lijkt vooralsnog niet opportuun. Gemeente Rheden realiseert zich terdege dat zij met de huidige samenwerking bijdraagt aan het zelfstandig kunnen blijven van gemeente Rozendaal. Een belangrijke motivatie vanuit gemeente Rheden om ervoor open te staan om gesprekken over de samenwerking voort te zetten, is het willen blijven van een goede buur. Maar niet ten koste van alles en alleen op voorwaarde van hernieuwde realistische financiële afspraken.

Kansen en bedreigingen Wat is het algemene beeld dat de gemeente Rheden heeft van de gemeente Rozendaal? In de dagelijkse beleving voelt gemeente Rozendaal vaak niet als een aparte entiteit in het Rhedense gemeentehuis. Voor veel betrokkenen voelt Rozendaal in de praktijk niet anders dan bijvoorbeeld Velp en Ellecom. Het wordt ervaren als natuurlijk onderdeel van de bredere lokale gemeenschap. Tegelijk wordt de bestuurlijke rol met volwaardige posities van de wethouders en burgemeester van gemeente Rozendaal erkend en zeer gerespecteerd. De burgemeester van gemeente Rheden geeft aan dat Rozendaal goed en logisch zou passen binnen de gedifferentieerde samenstelling van kernen in de gemeente Rheden. Waarbij de burgemeester alle begrip heeft voor het feit dat Rozendaal trots is op haar zelfstandige positie als gemeente. Daarbij voelen bestuurders in gemeente Rheden ook een zekere verantwoordelijkheid voor het goed functioneren van Rozendaal. Vanuit dat gevoel van betrokkenheid willen zij dat het goed blijft gaan met Rozendaal. Waarbij wordt erkend dat er in de samenwerking een volgende stap nodig is om deze op een passende manier voort te zetten en dat dit negatieve (financiële) gevolgen heeft voor Rozendaal. Hoe ziet de gemeente Rheden de positie van de gemeente Rozendaal in regio? In regionaal verband neemt gemeente Rheden regelmatig opgaven over van gemeente Rozendaal.

Zoals bijvoorbeeld bij de opvang van vluchtelingen, dan wordt vanuit pragmatisme de taakstelling overgenomen. In de regionale samenwerking wordt de gemeente Rozendaal niet gezien als invloedrijk. Er is een mismatch in wederkerigheid tussen de gemeente Rozendaal en de regio, vooral omdat Rozendaal niet bij machte is om een rol van betekenis te spelen. Bestuurders zijn goed zichtbaar, maar zeker ambtelijk ontbreekt het aan de benodigde capaciteit. Tegelijkertijd wordt dit in de praktijk nauwelijks expliciet gemaakt. Er is nog nooit expliciet uitgesproken dat Rozendaal te weinig bijdraagt aan regionale opgaven. Het wordt in zekere zin geaccepteerd en gedoogd dat Rozendaal bepaalde taken in regionaal verband niet oppakt, en het onderwerp wordt daardoor ook minder vaak besproken. Dit roept de vraag op in hoeverre Rozendaal serieus wordt genomen in de regio. Bestuurders van Rozendaal worden in de regio wel degelijk als volwaardig gezien. Zij zijn zichtbaar, nemen deel aan overleggen en worden gewaardeerd. Voor de gemeenteraad ligt dit soms anders; als de raad zich nadrukkelijk uitspreekt (‘grote broek aantrekt’), wordt dit in de regio soms minder gewaardeerd en ook minder serieus genomen.

60

De burgemeester van Rheden geeft aan niet het gevoel te hebben dat Rheden ‘de kastanjes uit het vuur moet halen’ voor Rozendaal. Dat Rheden met regelmaat zaken voor Rozendaal oppakt of oplost komt vooral voort uit pragmatisme. Eventuele irritatie richt zich eerder op grotere gemeenten die wel de capaciteit hebben om bepaalde taken op te pakken, maar dat niet doen. In het geval van Rozendaal is er bij Rheden nauwelijks het gevoel dat Rozendaal niet iets zou wíllen doen, want het beeld is eerder dat Rozendaal simpelweg niet in staat is om de gevraagde taken op zich te nemen.

Toekomstscenario’s Hoe ziet de gemeente Rheden de toekomst van de samenwerking met de gemeente Rozendaal? Een belangrijk gegeven is dat gemeenten Rheden en Brummen een fusietraject ingaan. Deze verkenning raakt ook aan de huidige samenwerking tussen gemeenten Rheden en Rozendaal. De nieuwe gemeente die ontstaat uit de herindeling zal alle afspraken en samenwerkingen opnieuw tegen het licht houden. Dit brengt onzekerheid met zich mee voor gemeente Rozendaal. Dit is in lijn met de plannen van de gemeente Rheden om, ook los van het fusietraject, de werkelijke kosten voor de uitvoering van taken voor Rozendaal door te berekenen en toe te werken naar een reëlere kostprijs. Vanuit Rheden wordt het als verstandig gezien om de samenwerking met Rozendaal te evalueren, omdat de samenwerking onder de huidige afspraken op termijn niet realistisch wordt geacht. Voor de toekomst worden daarbij verschillende, soms deels theoretische, scenario’s gezien: • •

•

Volledige zelfstandigheid van Rozendaal. In dit scenario zou Rozendaal alle taken weer volledig zelfstandig uitvoeren. Dit scenario lijkt praktisch onmogelijk. Intensievere samenwerkingsvorm, bijvoorbeeld via een centrumregeling. Hierbij zou gemeente Rheden alle taken structureel voor gemeente Rozendaal uitvoeren, op de Rhedense manier. Geen ambtelijke fusie, maar een overname van alle werkzaamheden inclusief bedrijfsvoering. Dit is voor gemeente Rheden logischer dan een ambtelijke fusie, omdat een ambtelijke fusie vaak leidt tot veel bestuurlijke afstemming en complexiteit. In dit scenario zou het wenselijk zijn om gemeentebreed naar het takenpakket te kijken, inclusief de bedrijfsvoering, om efficiënter te kunnen werken. In dit scenario zou, in tegenstelling tot een ambtelijke fusie, worden uitgegaan van volledige beleidsharmonisatie en daarmee van een nagenoeg volledig mandaat voor het college van de gemeente Rheden. Daarbij zou kunnen worden gedacht aan een zienswijzenpositie voor de Rozendaalse raad. Tegelijkertijd is het de komende jaren niet haalbaar om dit op korte termijn in te richten, omdat gemeente Rheden al intensief bezig is met de verkenning van herindeling. Beide trajecten kunnen waarschijnlijk niet gelijktijdig worden uitgevoerd.

Dat roept lastige vragen op over de tussenperiode: wanneer zou zo’n stap gezet kunnen worden, hoe ziet de DVO er in de tussentijd uit en welke extra kosten ontstaan daarbij? Daarnaast vraagt een dergelijk scenario niet alleen aan Rhedense zijde, maar ook vanuit Rozendaal voldoende bestuurlijke, ambtelijke en strategische capaciteit om deze ontwikkeling zorgvuldig voor te bereiden en te kunnen dragen. Ook kan een nieuwe bestuurlijke situatie, bijvoorbeeld bij de fusie tussen Rheden en Brummen, onvoorspelbaar zijn, waardoor verhoudingen binnen de nieuwe gemeente en de visie op de samenwerking met Rozendaal kan veranderen. Aansluiting van gemeente Rozendaal in de herindeling van Rheden en Brummen. Dit is het scenario dat vanuit Rhedens perspectief als meest wenselijk en realistisch wordt gezien. Gemeente Rheden heeft hierover ook al met Brummen gesproken. Daarbij is de vraag gesteld hoe Brummen zou aankijken tegen een eventuele aansluiting van Rozendaal bij de samenwerking. De reactie vanuit Brummen was dat zij daar in principe voor openstaan. Door op dit moment aan te sluiten, kan gemeente Rozendaal vanaf het begin mee in het ontwerp van de nieuwe gemeente, invloed uitoefenen op de inrichting, bestuurlijke keuzes en overgangsafspraken, en wordt voorkomen dat het later moet aanhaken bij een proces en structuur die al grotendeels zijn vastgesteld.

61

Er wordt benadrukt dat gemeenten Rheden en Rozendaal op dit moment nog vanuit verschillende perspectieven naar de toekomst kijken. Rozendaal richt zich nog op de vraag hoe zij (gevoelsmatig ‘koste wat het kost’) zelfstandig kan blijven, terwijl Rheden vooral beziet hoe voorzieningen en dienstverlening ook op de langere termijn bestendig kunnen blijven, vanuit een sterke ambtelijke en bestuurlijke organisatie en een krachtige regionale positie. Er wordt uitgesproken dat de sturingskracht van Rozendaal binnen de bestaande DVO mogelijk beperkter is, dan in een scenario waarin Rozendaal onderdeel wordt van een grotere gemeente. Voor Rheden is het meest gewenste scenario dat Rozendaal zelf aangeeft te willen aansluiten bij de samenwerking tussen Rheden en Brummen. Rheden en Brummen hebben namelijk afgesproken dat zij gezamenlijk de samenwerking verder vormgeven. Het uitgangspunt daarbij is dat eventuele andere gemeenten die willen aansluiten, dit doen bij de combinatie van Rheden-Brummen. Advies van gemeente Rheden voor het verdere proces? Het advies vanuit de gemeente Rheden is dat de gemeente Rozendaal haar bestuurlijke toekomst zoveel mogelijk in eigen hand moet houden. Dat vraagt om tijdige regie en om het maken van keuzes op een moment waarop er nog reële afwegingsruimte is.

Voorkomen moet worden dat externe ontwikkelingen, oplopende druk of verminderde slagkracht ertoe leiden dat de gemeente op een later moment vooral nog moet reageren op omstandigheden in plaats van zelf richting te bepalen. Daarbij speelt ook mee dat langdurig uitstel financiële en organisatorische kwetsbaarheden kan vergroten. Juist daarom is het belangrijk om de toekomstvraag op tijd en vanuit eigen regie te benaderen.

62

Brief college gemeente Rheden

63

behandeld door

doorkiesnummer

uw brief/kenmerk

bijlage(n)

Reactie op gestelde vragen.

Geacht College,

Brummen - Rheden

Zoals met u gedeeld hebben de gemeenteraad van Brummen (15 januari 2026) en de gemeenteraad van Rheden (24 februari 2026) beide unaniem haar voorkeur aangeven voor een bestuurlijke fusie van beide gemeenten. Beide raden hebben de colleges verzocht een voorstel te doen voor het opstellen van een herindelingsonderwerp voor één nieuwe gemeente. Het streven is de beide raden voor 1 juli 2026 een besluit te vragen over deze opdracht. Als dit besluit wordt genomen is daarmee de eerste stap gezet in de Arhi-procedure. De komende jaren wordt dan toegewerkt naar één nieuwe gemeente. Rozendaal - Rheden

In goed overleg en passend bij de goede relatie tussen onze beide gemeenten hebben wij u afgelopen jaar regelmatig meegenomen in de ontwikkelingen en afwegingen van onze gemeente. Wij hebben uw raad uitgenodigd voor een gezamenlijk ontmoeting om onze gezamenlijke toekomst Rozendaal-Rheden te verkennen. Uw raad heeft geen gebruik gemaakt van deze uitnodiging. Tevens hebben wij uw college meegenomen in de afwegingen en gevolgen van Brummen-Rheden voor onze samenwerking en de taken die wij voor uw gemeente uitvoeren.

Wij hebben u aangegeven dat de ontwikkeling Brummen-Rheden reeds consequenties heeft. Denk hierbij aan de sterk verminderde bestuurlijke aandacht en ambtelijke strategische capaciteit die Rheden tot eind 2025 informeel kon bieden aan Rozendaal maar nu wordt ingezet

64

6gg4ZJ De Steeg

www.rheden.nl

U vraagt ons om aan te geven hoe en wanneer een veranderende rol van de gemeente Rheden aan Rozendaal intreedt.

Postbusgno

E gemeente(arheden.nl

U denkt na over de toekomstbestendigheid van uw gemeente. Als onderdeel van het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal hebben wij op 3 maart 2026 in een open en constructief gesprek met uw burgemeester, gemeentesecretaris en onderzoeksbureau Moventum aangegeven hoe het Rhedens college van burgemeester en wethouders aankijkt tegen de toekomst van de samenwerking. Daarbij hebben wij aangegeven hoe wij de huidige samenwerking ervaren, welke kansen, bedreigingen en welk toekomstscenario wij zien. De uitkomst van dit gesprek wordt betrokken bij de opdracht die u aan Moventum heeft verstrekt om een eindrapport te presenteren met realistische toekomstscenario's.

6gg4AB De Steeg

F (026) 4g 76 518

onderwerp

Gemeentehuis Hoofdstraat 3

2026-006522

Ellecom

zaaknummer

30 april 2026

T (026) 4g 76 gn

datum

DeSteeg

Laag-Soeren

Kerklaan 1 6891 CL ROZENDAAL

Rheden

Spankeren

Gemeente Rozendaal T.a.v. college van burgemeester en wethouders

Velp

Dieren

gemeente Rheden w

gemeente Rheden

j

voor Brummen-Rheden. Ook is in goed overleg afgesproken de evaluatie van de huidige samenwerkingsafspraken op het sociaal domein niet in 2025 uit te voeren maar uit te stellen. Ook besloten we nog geen gezamenlijke 'stip op de horizon traject' met steun van de provincie te starten vanwege ontwikkelingen in onze beide gemeenten. U doorloopt nu zelfstandig het traject Toekomstbestendig Rozendaal. Afgesproken is de dienstverlening van Rheden aan Rozendaal in 2026 uit te voeren op basis van de huidige afspraken in de dienstverleningsovereenkomst. Dienstverleningsafspraken 2027

Afhankelijk van de besluiten van de raden van Brummen en Rheden over het moment van de formele start van de nieuwe gemeente is de verwachting dat deze ontwikkeling steeds meer gevolgen gaat hebben en merkbaar wordt, voor ons, maar ook in de samenwerking met de gemeente Rozendaal. Rheden wil de samenwerking met Rozendaal in kwartaal 3 2026 evalueren met het oog op de te maken afspraken voor de dienstverlening in 2027. Wij vragen ons bijvoorbeeld af of de aannames onder de toegepaste korting op apparaatskosten van 50% nog wel kloppen. De huidige afspraken zijn voor het sociaal domein concreet beschreven in een DVO, waarin maatwerk, algemene voorzieningen, apparaatskosten, gemeenschappelijke regelingen, projecten en pilots zijn benoemd. Specifiek zullen wij in de evaluatie inzoomen op de apparaatskosten en algemene voorzieningen van het sociaal domein:

•

Voor 2026 brengen wij een bedrag voor apparaatskosten van 434.000 in rekening . Als de aannames van de korting niet juist blijken te zijn dan dient u rekening te houden met maximaal een verdubbeling van apparaatskosten vanaf 2027.

•

Algemene voorzieningen brengen wij nog gefragmenteerd in rekening. U heeft een berekening ontvangen wat het effect zou zijn als wij een berekening naar rato van het aantal inwoners aan Rozendaal door zouden rekenen voor alle algemene voorzieningen. Dit komt uit op een bijdrage van 490.000 per jaar. Wij voegen hieraan toe dat de regionale ontwikkelingen en afspraken rondom beschermd wonen en beschermd thuis betekenen dat het onderdeel beschermd wonen en beschermd thuis een waarde voor Rozendaal heeft van 173.000. Onze inzet voor dit thema is gelimiteerd tot dit bedrag, zodat u voor dit thema de inkomsten kan matchen met de kosten die wij in rekening brengen.

Evaluatie

In de evaluatie in kwartaal 3 2026 willen wij het gesprek aangaan over de mate van gewenste (bestuurlijke) invloed op het beleid en uitvoering vanuit Rozendaal, de toekomstige berekeningswijze / kosten per inwoner in relatie tot de bestaande kortingsafspraak, de doorberekening van algemene voorzieningen, taken op het domein leefomgeving (inclusief OOV) en bedrijfsvoering en overheadkosten.

pagina

datum

zaaknummer

2

30 april 2026

2026-006522 65

gemeente Rheden

Samenwerking 2028 e.v. onzeker

Afhankelijk van uw besluit over uw toekomst en de besluiten in de raden van Brummen en Rheden over de opdracht 'opstellen herindelingsontwerp' en de voorgenomen startdatum van de nieuwe gemeente, willen wij met u graag het gesprek voortzetten. In het gesprek met Moventum hebben wij ons toekomstbeeld neergezet. Wij vragen u dit ook te doen. Wij geven u mee rekening te houden met het scenario dat Brummen-Rheden de DVO wenst af te bouwen. Met vriendelijke groet,

burgemeester en wethouders van Rheden,

Ca rol van Eert, burgemeester.

Bart Drewes, secretaris.

pagina

datum

zaaknummer

3

30 april 2026

2026-006522 66

Diepte-interview Provincie Gelderland

67

Gespreksverslag provincie Gelderland Onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal 07-05-2026

Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 9 april 2026 een gesprek gevoerd met provincie Gelderland. De volgende vragen stonden centraal in het gesprek: • Hoe kijkt de Provincie naar de gemeente Rozendaal? • Wat vindt de Provincie belangrijk vanuit hun toezichthoudende rol? • Hoe kijkt de Provincie naar de sturingskracht/ eigen invloed van de gemeente Rozendaal? • Welke toekomstscenario’s ziet de Provincie voor gemeente Rozendaal? Deelnemers aan het gesprek waren namens de provincie Gelderland, Peter Drenth (gedeputeerde) en Arthur van den Brink (adviseur Sterk Bestuur). Namens de gemeente Rozendaal waren dit Ingrid Timmer (burgemeester, wnd.) en Bas Pelgrum (gemeentesecretaris). Vanuit bureau Moventem waren Robin Koster (directeur) en Nienke Berghuis (onderzoeker) aanwezig.

Huidige situatie Hoe kijkt provincie Gelderland naar de gemeente Rozendaal? De Provincie beschouwt Rozendaal als een unieke gemeente: een charmant pareltje die als cultuurhistorisch erfgoed gezien kan worden. Er wordt gewezen op het feit dat Rozendaal tot op heden altijd als zelfstandige gemeente behouden is gebleven en beschikt over een toonaangevend kasteel en een waardevol natuurgebied. Rozendaal neemt in bestuurlijk opzicht een bijzondere positie in, onder meer omdat er uitsluitend lokale partijen vertegenwoordigd zijn. In het verleden is er voor Rozendaal geen directe aanleiding geweest om te sturen op een andere bestuurlijke inrichting, omdat ze – mede dankzij de samenwerking met Rheden - haar gemeentelijke basiszaken op orde had. De Provincie verwacht van iedere gemeente dat ze haar basis op orde heeft. Daarbij gaat het om de financiën, de besluitvorming en de vraag of inwoners voldoende tot hun recht komen en geholpen kunnen worden, waar de wet dat vraagt. De gemeente moet kunnen (blijven) voorzien in belangrijke maatschappelijke opgaven, zoals de toegang tot zorg, veiligheid, onderwijs en sport, en stappen kunnen zetten op het gebied van klimaat en energie. Hoewel het financieel nu nog wel klopt, heeft de Provincie zorgen over de toekomst.

Voor de middellange termijn acht de Provincie de ontwikkeling zorgelijk, omdat de kosten en opgaven naar verwachting verder stijgen en de druk op de gemeentelijke organisatie zal toenemen. En dat terwijl verschillende vraagstukken nu al ingewikkeld zijn en dat Rozendaal niet aan bepaalde taken kan voldoen, zoals de huisvesting van statushouders. De situatie is op middellange termijn dus niet houdbaar, waardoor het voor Rozendaal noodzakelijk is om maatregelen te nemen of andere keuzes te maken. Het is krachtig en positief dat Rozendaal momenteel kritisch naar de haar eigen toekomstbestendigheid kijkt. Die opstelling wordt als, moedig, constructief en verstandig beoordeeld.

68

Wat vindt provincie Gelderland belangrijk vanuit hun toezichthoudende rol? De Provincie geeft aan dat zij in haar toezichthoudende rol vooral kijkt naar de vraag of een gemeente kan blijven voldoen aan haar wettelijke taken en verantwoordelijkheden. Het gaat onder meer om (niet uitputtend) terreinen als de omgevingsvisie, de huisvesting van statushouders, Jeugdzorg, de Wmo, maar ook veiligheid, cybersecurity en archiefbeheer. Voor de Provincie ligt daar ook de ondergrens. Op het moment dat een gemeente structureel niet meer aan deze eisen kan voldoen en de continuïteit of kwaliteit van de uitvoering in het geding komt, ontstaat voor de Provincie aanleiding om nadrukkelijker in beeld te komen. De Provincie wijst erop dat de kwetsbaarheid van een kleine gemeente groot is. Eén zware casus in de Jeugdzorg of problemen in de Wmo kunnen direct grote financiële en organisatorische gevolgen hebben, terwijl je daar wel voor wordt geacht ingericht te zijn en waar je verantwoordelijk voor bent als gemeentebestuur. Ook op terreinen als cybersecurity en vergunningverlening zijn de risico’s groot. Als deze taken niet goed zijn georganiseerd, kan dat leiden tot hogere kosten, veiligheidsrisico’s en tekortschietende dienstverlening.

Sturingskracht Hoe kijkt provincie Gelderland naar de sturingskracht / eigen invloed van de gemeente Rozendaal? De Provincie plaatst kanttekeningen bij de sturingskracht en de eigen invloed van de gemeente Rozendaal. De vraag wordt gesteld in hoeverre de gemeente, ondanks haar formele zelfstandigheid, in de praktijk nog over voldoende beleidsruimte beschikt om zelfstandig keuzes te maken. Volgens de Provincie is Rozendaal voor een belangrijk deel aangewezen op samenwerking, met name met gemeente Rheden, waardoor beleid en uitvoering op veel terreinen gelijkgeschakeld aan die van de grotere samenwerkingspartner moeten zijn. De samenwerking met de gemeente Rheden heeft er tot op heden mede voor gezorgd dat Rozendaal bepaalde (wettelijke) taken kon blijven uitvoeren, echter staat dit steeds meer onder druk. De reële kosten hiervoor stijgen en de ruimte voor eigen regie is zeer beperkt. Capaciteit en budget gaan op aan de samenwerkingsregeling, daardoor blijft er minder ruimte over om zelf accenten te zetten en invloed uit te oefenen. De Provincie wijst erop dat de ambtelijke capaciteit van Rozendaal, met ongeveer 13,5 fte, beperkt is in verhouding tot de breedte van de gemeentelijke opgaven. Dat vraagt om scherpe prioritering en maakt de gemeente op onderdelen kwetsbaar.

Volgens de Provincie gaat bestuurskracht immers niet alleen over het op orde hebben van de interne organisatie en de wettelijke taken, maar ook over het vermogen om zelfstandig richting te geven en belangen te behartigen voor alle inwoners. Rozendaal wordt momenteel in belangrijke mate ondersteund door grotere gemeenten in de omgeving en de Provincie merkt op dat ook aan die afhankelijkheid grenzen zitten. Vanuit dat perspectief wordt de vraag opgeworpen welke bestuurlijke vorm op termijn het beste aansluit bij de belangen van de inwoners.

Toekomstscenario’s Welke toekomstscenario's acht provincie Gelderland wenselijk en passend voor Rozendaal? De Provincie spreekt zorgen uit over de middellange termijn, zowel vanuit het perspectief van inwoners als van ondernemers en de samenleving in bredere zin. Volgens de Provincie zal er iets moeten gebeuren. Er wordt uitgesproken dat het knap is wat Rozendaal tot nu toe met de beschikbare schaal en capaciteit altijd heeft weten te realiseren. De Provincie acht het van belang dat de nieuwe gemeenteraad op korte termijn wezenlijke keuzes maakt. Als die keuzes uitblijven, is volgens de Provincie de verwachting dat de situatie binnen afzienbare tijd verslechtert.

69

De Provincie geeft aan dat er niet één vaste oplossingsrichting is, maar dat er meerdere mogelijkheden zijn voor de toekomst van gemeente Rozendaal. De Provincie schetst deze mogelijkheden nadrukkelijk als een palet met voor- en nadelen. Daarbij wordt benadrukt dat de Provincie gemeente Rozendaal geen richting oplegt of dergelijke. De keuze ligt volgens de Provincie nadrukkelijk bij Rozendaal zelf. De Provincie benoemt twee hoofdscenario’s die volgens haar in de kern overblijven. Het eerste scenario is het vergroten van de inkomsten, bijvoorbeeld door de belastingen maximaal te benutten, en tegelijkertijd – waarschijnlijk bij buurgemeenten – nog meer zaken en/of extra kennis en capaciteit in te kopen. Daarbij plaatst de Provincie wel de vraag of dit toekomstbestendig, uitvoerbaar en structureel houdbaar is. Het rapport van Moventem kan daarbij helpen om scherper te krijgen welke mogelijkheden realistisch zijn en welke effecten er zijn voor de bestuurskracht, de financiën en de kwaliteit van dienstverlening. Het tweede scenario is onderzoeken of Rozendaal bestuurlijk samen verder kan gaan met een andere partner. Er wordt opgemerkt dat de ontwikkelingen rond gemeenten Brummen en Rheden in dit verband relevant zijn. Volgens de Provincie is het belangrijk om de regionale bewegingen goed te volgen en tijdig positie te bepalen.

Als Rozendaal in een vroeg stadium aansluit bij gesprekken in de regio, kan de gemeente volgens de Provincie als volwaardige partner meepraten over de inrichting van een eventueel vervolg. Als die afweging op een later moment wordt gemaakt, kan de ruimte om daar zelf richting aan te geven kleiner worden. De kans is dan groter dat er geen sprake meer is van een reguliere volwaardige fusie, maar van opheffing van Rozendaal die via een zogeheten ‘lichte samenvoeging’ wordt toegevoegd aan een andere gemeente. Ook wordt aangegeven dat verdere bezuinigingen niet voor de hand liggen, omdat de uitvoering nu al op onderdelen onder druk staat en niet aan alle wettelijke eisen kan worden voldaan (bijvoorbeeld huisvesting statushouders, archivering, rekenkamer, openbare orde en veiligheid). In zo’n situatie ligt het niet voor de hand om de organisatie verder te versmallen, maar zijn structurele keuzes nodig om de continuïteit, kwaliteit en rechtszekerheid duurzaam te kunnen borgen. De Provincie geeft aan dat uitstel van onvermijdelijke keuzes geen houdbare strategie is. Als wezenlijke keuzes te lang vooruit worden geschoven, neemt het risico toe dat bestaande knelpunten verder oplopen en de druk op de organisatie verder toeneemt. Uiteindelijk zijn het dan de inwoners die daarvan de gevolgen ondervinden.

Volgens de Provincie is het daarom van belang dat de discussie over toekomstscenario’s niet alleen wordt gevoerd vanuit het behoud van zelfstandigheid als principe, maar vooral vanuit de vraag welke bestuursvorm en organisatie het beste in staat zijn om inwoners en ondernemers op een betrouwbare, toekomstbestendige en wettelijk verantwoorde manier te bedienen.

70

Diepte-interview Strateeg K80

71

Concept topiclijst gesprek K80 Gemeente Rozendaal, meerjarig (financieel) perspectief Moventem, 29-04-2026 Introductie Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal van de gemeente Rozendaal is op 16 april 2026 een gesprek gevoerd met een strateeg van het K80-netwerk. Met hem is gesproken over de opgaven die op K80-gemeenten afkomen, hoe K80-gemeenten deze opgaven het hoofd (kunnen) bieden en hoe hij (vanuit zijn rol als strateeg) kijkt naar de gemeente Rozendaal in vergelijking met andere K80gemeenten. De geïnterviewde is tevens werkzaam voor de gemeente Losser als adviseur netwerksamenwerking. De gemeente Losser is ook een K80-gemeente, waardoor via deze gemeente nieuwe inzichten zijn opgedaan in de manier waarop een andere kleine gemeente omgaat met de opgaven waarvoor zij staat. Opgaven K80-gemeenten Uit het interview komt naar voren dat K80-gemeenten met een aantal stevige opgaven te maken heeft. Gemeentefinanciën vormen daarbij een belangrijk thema. Daarnaast legt het sociaal domein, en vooral de jeugdzorg, veel druk op deze gemeenten, omdat één onverwacht zwaar dossier al direct grote gevolgen kan hebben voor de begroting. Ook vraagstukken rond wonen, leefbaarheid en voorzieningen spelen sterk, net als weerbaar bestuur, veiligheid, digitalisering en de kwetsbaarheid van de ambtelijke organisatie.

Binnen het K80-netwerk ligt de focus dan ook op thema’s als gemeentefinanciën, wonen, landelijk gebied, weerbaar bestuur, aantrekkelijk werkgeverschap en het sociaal domein. Tegelijkertijd leeft de vraag of dit nog wel de juiste en meest urgente thema’s zijn voor alle aangesloten gemeenten, mede doordat er andere grotere opgaven de afgelopen jaren zijn ontstaan (zoals asiel) en doordat de K80 graag de focus wil behouden op opgaven die specifiek gelden voor kleine gemeenten. Discussie gemeentefonds Volgens de strateeg van het K80-netwerk is het gemeentefonds een van de grootste structurele knelpunten voor kleine gemeenten. Gemeenten als Losser en Rozendaal zijn in sterke mate afhankelijk van deze inkomsten, terwijl de verdeelmaatstaven van het fonds niet altijd goed aansluiten bij de werkelijkheid van kleine gemeenten. Factoren als inwoneraantal en centrumfunctie wegen zwaar mee, waardoor vooral kleinere gemeenten kwetsbaar zijn en beperkte ruimte hebben om financiële tegenvallers op te vangen. De wettelijke taken nemen toe, terwijl de middelen daar onvoldoende in meegroeien. Andere inkomstenbronnen, zoals de OZB, bieden maar beperkt soelaas. Zeker in een gemeente als Rozendaal met weinig woningen en weinig groeimogelijkheden. Er ontstaat volgens hem een voortdurende financiële spanning.

Kleine gemeenten kunnen bestuurlijk veel betekenen door hun nabijheid en slagkracht, maar zonder een beter passend gemeentefonds wordt het steeds moeilijker om die zelfstandigheid ook financieel vol te houden. Het K80-netwerk lobbyt voor een eerlijke herverdeling van het gemeentefonds. Samenwerkingen en positie in de regio Voor veel kleine gemeenten is het steeds moeilijker om alle taken volledig zelfstandig uit te voeren. Samenwerking met buurgemeenten of grotere centrumgemeenten is daarom een manier om kennis, capaciteit en schaalvoordelen te organiseren, zonder dat een gemeente meteen haar zelfstandigheid hoeft op te geven. De geïnterviewde geeft het voorbeeld van zijn eigen gemeente. De gemeente Losser werkt samen met de gemeente Enschede. Op het gebied van personeel, organisatie en IT kan Losser gebruikmaken van

72

de expertise van gemeente Enschede. Ook werken Enschedese ambtenaren gedetacheerd op locatie voor de gemeente Losser en voelen zich onderdeel van de organisatie. De geïnterviewde benadrukt dat een samenwerking alleen werkt als een kleine gemeente daarin niet vanuit afhankelijkheid of een ‘Calimero-houding’ instapt. K80-gemeenten moeten juist scherp hebben waarom zij zelfstandig willen blijven en wat hun meerwaarde is in de regio. De vraag is dan niet alleen: waar kunnen wij hulp krijgen, maar ook: wat hebben wij anderen te bieden? Daarbij wordt aangegeven dat gemeenten moeten herkennen wat hun Unique Selling Point is. Zo positioneert de gemeente Losser zich als groene gemeente in een stedelijk gebied. Juist door zich goed te positioneren, duidelijke afspraken te maken en zichtbaar te maken wat zij komen halen én brengen, kunnen kleine gemeenten serieus partner blijven in regionale samenwerking. Kracht van klein De geïnterviewde benadrukt de kracht van kleine gemeenten. In kleine gemeenten zijn de lijnen kort, kennen bestuurders en ambtenaren de lokale samenleving vaak goed en is er meer direct contact tussen gemeente en inwoners. Dat zorgt voor meer vertrouwen, grotere betrokkenheid en vaak ook een sterkere verbondenheid met het lokale bestuur. Daarnaast kan er vaak sneller geschakeld worden.

Vanwege deze kracht ziet de geïnterviewde ook nadelen in schaalvergroting voor kleine gemeenten. Door schaalvergroting kan de afstand tussen inwoners en bestuur juist toenemen, waardoor betrokkenheid en herkenbaarheid afnemen. Schaalvergroting kan dus bestuurlijk of organisatorisch voordelen bieden, maar dreigt juist datgene aan te tasten wat kleine gemeenten sterk maakt. Over Rozendaal Volgens de geïnterviewde heeft de gemeente Rozendaal financieel mogelijk weinig knoppen om aan te draaien. De gemeente is sterk afhankelijk van het gemeentefonds, de mogelijkheden om de OZB te verhogen zijn beperkt en door het ontbreken van groei in woningen en inwoneraantal is er ook weinig ruimte om extra inkomsten te genereren. Juist daarom is het voor Rozendaal belangrijk om scherp te hebben waarom het zelfstandig wil blijven en wat het als gemeente toevoegt aan de regio. De kernvraag is daarbij niet alleen hoe Rozendaal ondersteuning kan krijgen van buurgemeenten, maar ook wat de regio zou missen als Rozendaal als zelfstandige gemeente zou verdwijnen. Volgens de geïnterviewde vraagt dat om een duidelijke positionering: weten wie je bent, wat je sterke punten zijn en die ook actief uitdragen in regionale samenwerking.

73

Inwonersconsultatie

74

Rapportage Toekomstbestendig Rozendaal: Inwonersconsultatie

Gemeente Rozendaal

75

Rapportage Toekomstbestendig Rozendaal: Inwonersconsultatie 1-5-2026 Projectnummer: 22070

Gemeente Rozendaal

Auteurs: Robin Koster Nienke Berghuis Noémie Bernardin

Moventem BV T 0575 84 3738 E info@moventem.nl W www.moventem.nl Moventem werkt conform de Gedragscode voor Onderzoek & Statistiek van het Nederlandse Data & Insights Network (D&IN) en mag het Fair Data Keurmerk voeren, waarmee wordt aangetoond dat op verantwoorde wijze met data en persoonsgegevens wordt omgaan. Tevens is Moventem aangesloten bij de Europese Vereniging voor Marktonderzoek (ESOMAR) en wordt voldaan aan de Internationale Code voor Markt- en sociaalwetenschappelijk onderzoek. Dit rapport is met grote zorg samengesteld. Desondanks kan het voorkomen dat informatie fout en/of onvolledig is. Moventem is niet aansprakelijk voor enige directe of indirecte schade die zou kunnen ontstaan door het gebruik van de aangeboden informatie.

76

Gemeente Rozendaal

Inhoudsopgave

1 Inleiding 1.1 Onderzoeksopzet

Pagina 4 Pagina 5

2 Resultaten

Pagina 7

3 Bijlagen Bijlage l Achtergrondvariabelen Bijlage ll Onderzoeksverantwoording

Pagina 29 Pagina 30 Pagina 31

77

Inhoudsopgave

3

Inleiding

78

Gemeente Rozendaal

Onderzoeksopzet Doel onderzoek De gemeente Rozendaal onderzoekt hoe zij de komende tien jaar financieel en organisatorisch sterk kan blijven. Rozendaal is een kleine unieke gemeente met korte lijnen en persoonlijke dienstverlening. Tegelijk laat de meerjarenbegroting zien dat financiële bijsturing nodig is. Zonder ingrepen ontstaan op termijn tekorten. Samen met Moventem brengt de gemeente daarom in beeld welke realistische toekomstscenario’s er zijn om taken, voorzieningen en dienstverlening minimaal op het huidige niveau te kunnen blijven uitvoeren.

Benaderen doelgroep Voor het onderzoek Toekomstbestendig Rozendaal zijn inwoners betrokken via een vragenlijst. Zij zijn hiervoor uitgenodigd via een uitnodigingsbrief die is verspreid tijdens de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart 2026. Na afloop van het stemmen werd deze brief aan inwoners uitgedeeld. Ook is de link naar de vragenlijst gedeeld via de communicatiekanalen van de gemeente, onder andere via de website en het blad In de Roos. De inwoners hebben de mogelijkheid gehad om de vragenlijst in te vullen tussen 19 maart 2026 en 7 april 2026. Tussentijds zijn er meerdere herinneringen gedeeld.

Dorpsatelier

een postermarkt met elkaar in gesprek te gaan. Op de posters stonden een aantal resultaten van de vragenlijst weergegeven. De input is opgehaald door met post-its antwoorden te geven op de vragen: • Herkent u dit resultaat? • Wat betekent dit volgens u? • Wat mist er nog? Vanuit de geschreven post-its is een overkoepelende reactie geformuleerd. Deze reacties zijn bij de desbetreffende vraag terug te lezen in deze rapportage.

Deelnemers In totaal hebben 253 respondenten de vragenlijst volledig ingevuld. Met het aantal respondenten (253) kunnen met een betrouwbaarheid van 95% en een foutmarge van 5,71% uitspraken worden gedaan over de populatie.

Voor het dorpsatelier hadden 50 inwoners zich aangemeld. Al deze inwoners zijn uitgenodigd per mail en telefoon. Uiteindelijk waren ongeveer 40 inwoners aanwezig.

Na het invullen van de vragenlijst konden inwoners zich aanmelden voor het dorpsatelier. Deze inwonersbijeenkomst vond plaats op dinsdag 14 april. Ook inwoners die de vragenlijst niet hadden ingevuld, konden zich voor deze bijeenkomst aanmelden. Daarnaast is het dorpsatelier extra onder de aandacht gebracht via de website van de gemeente en het blad In de Roos. Het dorpsatelier begon met een korte presentatie waarbij de aanleiding van het onderzoek en de belangrijkste uitkomsten van de vragenlijst werden toegelicht. Vervolgens is een aantal vragen uit de vragenlijst verder uitgediept. Inwoners konden reageren op de belangrijkste resultaten uit de vragenlijst en deze aanvullen en verdiepen. Dit werd gedaan door tijdens 79

Inleiding

5

Gemeente Rozendaal

Onderzoeksopzet Resultaten weergave De resultaten van dit onderzoek worden in het voorliggende document beschreven middels diagrammen, tabellen en teksten. Door routes in de vragenlijst en vragen waarbij meerdere antwoorden mogelijk zijn, kan het voorkomen dat het aantal respondenten en/of het aantal antwoorden niet overal gelijk is in deze rapportage. Om deze redenen wordt ter volledigheid bij de resultaten aangegeven hoeveel respondenten (‘n’) de betreffende vraag hebben beantwoord. Door afrondingsverschillen telt niet alles op tot 100%. Bij sommige vragen konden respondenten meerdere antwoorden geven. Het totale percentage komt dan hoger dan 100% te liggen. In bijlage 1 van deze rapportage staan de achtergrondgegevens van de respondenten van de vragenlijst weergegeven. Deze bijlage is aan het einde van deze rapportage te vinden. In bijlage 2 van deze rapportage wordt nader ingegaan op de betrouwbaarheid, nauwkeurigheid en representativiteit van de resultaten van de vragenlijst. Deze bijlage is aan het einde van deze rapportage te vinden. Er is een aantal open vragen gesteld aan de respondenten in de vragenlijst. Alle open antwoorden worden getoond in ‘Bijlagenboek bij Rapportage Rozendaal – Toekomstbestendig Rozendaal’.

80

Inleiding

6

Resultaten

81

Gemeente Rozendaal

Binding gemeente Rozendaal

Wat is op jou van toepassing? (n=253)

Ik woon in de gemeente Rozendaal

97%

Ik ben ondernemer in de gemeente Rozendaal

8%

Ik werk in de gemeente Rozendaal

4%

Ik werk voor een maatschappelijke organisatie in de gemeente Rozendaal

2%

Geen van bovenstaande

0%

82

Resultaten

8

Gemeente Rozendaal

Waardering

Wat waardeert u nu het meest aan de gemeente Rozendaal? (n=253)

Het groene en rustige karakter

89%

De zelfstandigheid van de gemeente

54%

Het dorpse karakter

39%

De nabijheid van bestuur en politiek

35%

De betrokkenheid van inwoners De kwaliteit van de dienstverlening

27% 8%

Anders, namelijk:

1%

Geen van bovenstaande

0%

83

Resultaten

9

Gemeente Rozendaal

Zorgen voor de toekomst

Als u aan de toekomst van de gemeente Rozendaal denkt, waar maakt u zich dan het meest zorgen over? (n=253) Het behoud van het eigen karakter van Rozendaal

51%

De bestuurlijke zelfstandigheid van de gemeente

50%

De financiën van de gemeente

44%

Dat de gemeente plannen en beleid goed kan uitvoeren

30%

De kwaliteit van de dienstverlening

24%

Het behoud van voorzieningen

21%

De invloed en betrokkenheid van inwoners

19%

Dat de gemeente goed kan samenwerken met andere gemeenten Anders, namelijk: Ik maak mij geen zorgen

11% 5% 3%

Reactie dorpsatelier De inwoners geven aan dat het behoud van eigen karakter van Rozendaal centraal staat, waarbij bestuurlijke zelfstandigheid, kleinschaligheid en betrokkenheid van inwoners nauw met elkaar verbonden worden. Inwoners hebben vrezen dat schaalvergroting leidt tot meer bureaucratie, minder invloed en betrokkenheid van bewoners en uitholling van de lokale democratie en gemeenschapszin. Verder klinkt door dat zelfstandigheid alleen houdbaar is als duidelijk wordt wat daarvoor financieel en organisatorisch nodig is, bijvoorbeeld in keuzes wat de gemeente wel en niet moet doen, wat goedkoper kan en waar inwoners kunnen bijdragen. Inwoners noemen kansen zoals het benutten van de kennis en inzet van bewoners, meer afstemming van beleid met inwoners en ruimte om mee te denken. Zij noemen als mogelijke oplossingen het instellen van een dorpsraad en het vragen van vrijwillige bijdragen van inwoners om de voorzieningen en het karakter van Rozendaal te behouden.

84

Resultaten

10

Gemeente Rozendaal

Belangrijk voor de toekomst

Wat vindt u belangrijk voor de toekomst van de gemeente Rozendaal? (n=253) 57%

Dat mijn woonomgeving groen blijft Dat de openbare ruimte (stoepen, wegen, fiets- en wandelpaden en parken) van goede kwaliteit blijft

49% 47%

Dat de gemeente bestuurlijk zelfstandig blijft

40%

Dat mijn woonomgeving veilig blijft

35%

Dat de eigenheid (herkenbaarheid) van mijn dorp blijft zoals deze nu is

34%

Dat ik invloed kan hebben op (de inrichting van) mijn woonomgeving

29%

Dat kwetsbare inwoners de juiste zorg en hulp ontvangen Dat de gemeente samenwerkt met haar inwoners en/of ondernemers

27%

Dat ik goede en snelle hulp krijg als ik contact opneem met de gemeente

27%

Dat ik mijn paspoort, rijbewijs of andere officiële documenten dichtbij kan verkrijgen

26%

Dat ik me vertegenwoordigd voel door het gemeentebestuur (dat zij namens mij spreken)

20% 18%

Dat lokale belastingen niet omhooggaan Dat ik zaken makkelijk online kan regelen met de gemeente

13%

Dat er goed contact is tussen buren

12% 10%

Dat er voldoende voorzieningen in de buurt zijn (winkel, sport, zorg) Dat ik makkelijk een praatje kan maken met raadsleden

5%

Anders, namelijk:

5%

Weet ik niet/ geen mening

0% 85

Resultaten

11

Belangrijk voor de toekomst – reactie dorpsatelier

Gemeente Rozendaal

Wat vindt u belangrijk voor de toekomst van de gemeente Rozendaal? – reactie dorpsatelier Een aantal inwoners geven aan zich te herkennen in het resultaat van de vragenlijst. Inwoners hechten waarde aan een groene, prettige en veilige woonomgeving, met korte lijnen tussen inwoners en gemeente. Inwoners noemen het belang van sociale samenhang en nabuurschap, en zien hierin mogelijkheden om te besparen. Zo wordt genoemd dat inwoners samen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor onderhoud van de groenvoorzieningen en de woonomgeving. Sommige inwoners vinden dat de gemeente minder geld mag uitgeven aan de groenvoorziening, wat enigszins haaks staat op de uitkomst van de vragenlijst. Als reden hiervoor wordt genoemd dat de groenvoorziening altijd perfect in orde is, dus dit kan gerust een beetje minder. Bijvoorbeeld door het snoeiwerk te minderen. Verschillende inwoners geven aan het onterecht te vinden dat de antwoordoptie ‘dat kwetsbare inwoners de juiste zorg en hulp ontvangen’ wat minder vaak wordt genoemd als belangrijk. Ze geven aan dat deze doelgroep, hoewel het geen grote groep betreft, minder goed wordt bereikt en minder zichtbaar is. Ze noemen dat de gemeente en niet-kwetsbare inwoners juist op moeten komen voor deze groep. Een aantal inwoners stelt dat het niet duidelijk is wat de gemeente kan betekenen voor inwoners via de Wmo en Jeugdzorg.